ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
 …
TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN: Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học
ĐỀ TÀI: SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM ĐỂ TỔ CHỨC DẠY
HỌC PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ, SINH HỌC 11
\
Giảng viên hướng dẫn: Học viên thực hiện:
TS. Trịnh Đông Thư Phạm Thị Hồng Hạnh
Chuyên ngành: LL & PP DHM Sinh học
Khóa: K22

Huế, 2014
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
2
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22

MỞ ĐẦU
- Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh là một trong những nhiệm vụ chủ
yếu của người thầy trong quá trình dạy học. Vì vậy nó luôn là trung tâm chú ý của
lí luận và thực tiễn dạy học hiện nay.
- Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đều nhằm
hướng đến điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo. Dựa trên cái cũ đã
biết, cần đặt ra cho học sinh những nhiệm vụ tìm tòi, những mâu thuẫn, những vấn
đề, những mối liên hệ mới cần phát hiện. Trên cơ sở đó mà tăng cường các hoạt
động nhận thức và tư duy của học sinh.
- Thực tế giảng dạy các môn khoa học thực nghiệm nói chung và môn Sinh học nói
riêng ở nhà trường phổ thông hiện nay, nhiều giáo viên vẫn còn áp dụng phương
pháp dạy học truyền thống. Học sinh không được tạo điều kiện để bồi dưỡng
phương pháp nhận thức, rèn luyện tư duy khoa học, phát triển năng lực tự giải

Thí nghiệm vừa là phương tiện tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh,
vừa là phương tiện để học sinh rèn luyện năng lực nghiên cứu theo phương pháp tư
duy của các nhà khoa học. Thí nghiệm là phương tiện kích thích hứng thú học tập
tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh, là phương tiện tổ chức các hình thức làm
việc tập thể khác nhau, bồi dưỡng các phẩm chất đạo đức của học sinh.
1.2. Các dạng thí nghiệm
Thí nghiệm gồm có thí nghiệm sinh học và thí nghiệm đơn giản
- Thí nghiệm sinh học là mô hình nhân tạo, mô phỏng quá trình cơ chế sinh
học để qua đó con người hiểu biết bản chất của các hiện tượng, đối tượng
sống.
- Thí nghiệm đơn giản là thí nghiệm được sử dụng để thiết lập nên các mối
quan hệ có tính nhân quả, thông qua thí nghiệm người ta có thể đánh giá
được tính hiệu quả của phương pháp tác động. Trong thí nghiệm đơn giản
các thành phần tham gia nghiên cứu được bố trí ngẫu nhiên về một trong hai
4
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
nhóm, một nhóm đối chứng không nhận được các tác động của thí nghiệm
và nhóm thực nghiệm chịu sự tác động của các điều kiện thí nghiệm.
1.3. Phân loại thí nghiệm
Gồm có các loại thí nghiệm
- Thí nghiệm chứng minh: sử dụng trong nhóm trực quan với vai trò minh họa
cho lời giảng của giáo viên.
- Thí nghiệm nghiên cứu: Sử dụng trong nhóm trực quan với vai trò là nguồn
dẫn đến tri thức mới cho người học.
- Thí nghiệm thực hành: Sử dụng trong nhóm phương pháp thực hành với vai
trò củng cố tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỷ xảo cho người học
Trong thực tế không phải lúc nào các thí nghiệm cũng có thể tiến hành trên mẫu
vật thật để học sinh có thể quan sát trực tiếp bằng các giác quan, mà một số thí
nghiệm rất khó hoặc không thể thực hiện trên các đối tượng sống (do hạn chế về
thời gian, phương tiện ). Với các thí nghiệm có tính chất như trên, muốn cho học

duy(phân tích điều kiện thí nghiệm, nguyên nhân và kết quả đạt được của thí
nghiệm).
- Thí nghiệm giúp nghiên cứu sâu sắc bản chất, cơ chế các hiện tượng sinh học. Do
các hiện tượng sinh học thường xảy ra đồng thời trong mối quan hệ phức tạp, nên
để phát hiện các mối quan hệ nhân quả, tìm hiểu tính quy luật của hiện tượng
người ta phải tổ chức các thí nghiệm đó chủ thể nhận thức chủ động đề xuất giả
thuyết và trên cơ sở đó tách ra từng hiện tượng để nghiên cứu cho đơn giản hơn,
sau đó đặt nó vào hệ thống vốn có của sự vật để cuối cùng có nhận thức đầy đủ.
6
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
CHƯƠNG II: SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC SINH HỌC
7
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
2.1. Hệ thống các thí nghiệm để tổ chức dạy học phần sinh học cơ thể, sinh học
11
2.1.1. Thí nghiệm 1. Thí nghiệm thoát hơi nước
- Mục đích:
+Học sinh làm được thí nghiệm thoát hơi nước ở hai mặt lá
- Nguyên liệu dụng cụ, hóa chất
+ Chậu cây (của loài cây bất kì có lá phiến to)
+ Kẹp nhựa
+ Lam kính
+ Đồng hồ bấm giây
+ Dung dịch cooban clorua 5%
+ Bình hút ẩm để giữ tấm giấy lọc tẩm côban clorua
- Cách tiến hành
+ Dùng hai miếng giấy lọc tẩm côban clorua đã sấy khô (có màu xanh da trời) đặt
đối xứng nhau qua hai mặt lá
+ Tiếp theo, dùng kẹp giấy kẹp ép hai bản kính vào hai miếng giấy này ở cả hai
mặt của lá tạo thành hệ thống kín

+ Dùng đũa thủy tinh khuấy tan
+Rót dung dịch phân NPK vào chậu thí nghiệm
+ Đặt tấm xốp vào chậu trồng cây đã có chứa môi trường nuôi cấy (1 chậu chứa
dung dịch phân NPK và 1 chậu chứa nước sạch)
+ Chọn các hạt với cây mầm có kích thước tương đương nhau đặt vào lỗ trên tấm
xốp, cho rễ mầm chui vào lỗ hướng dung dịch dinh dưỡng trong chậu
- Hướng dẫn học sinh quan sát
+ Đặt các chậu vào góc thực nghiệm trong phòng có ánh sáng hoặc đưa ra vườn
trường. Tiếp theo cần chăm sóc để cây được chiếu sáng hằng ngày cho đến khi
thấy rõ sự khác biệt giữa cây thí nghiệm và cây đối chứng.
- Kết quả, yêu cầu
Quan sát, đo chiều cao cây trong các chậu thí nghiệm và chậu đối chứng.
2.1.3. Thí nghiệm 3: Hướng động
- Mục đích:
10
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
+ Phân biệt các hướng động chính: hướng đất, hướng sáng, hướng nước, hướng
hóa.
+ Rèn luyện kỹ năng thao tác tiến hành thí nghiệm; tính kiên trì, tỉ mỉ trong công
việc.
+ Vận dụng lý thuyết để giải thích các kết quả thí nghiệm.
- Nguyên liệu dụng cụ, hóa chất
+ hạt đậu nảy mầm
+ Hộp giấy có nhiều ngăn đục thủng lỗ
+ cốc trồng các cây đậu, hộp nhựa trong suốt, khay nhỏ bằng lưới thép lỗ nhỏ
+ đèn chiếu sáng, phân đạm
- Cách tiến hành
+ Hướng sáng
• Đặt cốc hay chậu nhỏ có cây đậu đã mọc thân, lá. Tùy theo lỗ ở vách ngăn,
nhận xét chiều hướng của ngọn cây theo vị trí lỗ thủng.

- Cách tiến hành:
+ Cho hạt đậu vào bình thủy tinh, đổ nước ngập hạt
+ Ngâm hạt trong nước khoảng 2-3h. Sau đó gạn hết nước khỏi bình
+ đậy kính bình và cắm một nhiệt kế trực tiếp vào khối hạt.
+ Đặt bình thủy tinh có chứa hạt ẩm cùng nhiệt kế vào hộp xốp cách nhiệt
+ Theo dõi nhiệt độ lúc bắt đầu cắm nhiệt kế và sau 1h, 2h, 3h.
- Hướng dẫn học sinh quan sát
- Kết quả, yêu cầu: HS giải thích được kết quả thí nghiệm
13
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
Thí nghiệm 5: Giâm, chiết, ghép ở thực vật
- Mục đích:
+ Giải Thích được cơ sở sinh học của phương pháp nhân giống vô tính: chiết,
giâm, ghép…
+ Nêu được lợi ích của phương pháp nhân giống sinh dưỡng.
+ Biết cách và rèn luyện kĩ năng thực hiện một vài ứng dụng dựa vào hình thức
sinh sản vô tính ở thực vật có hoa
- Nguyên liệu dụng cụ, hóa chất
+ Dao cắt
+ Băng keo
+ Dây buộc
+ Đoạn thân sắn, thân mía, lá bỏng
+ Cành cây cam
- Cách tiến hành
Giâm cành:
+ đất tơi vụn, trộn với 1/3 mùn hay phân mục, đánh thành luống nhỏ cao 10-12 cm
(nếu đất bùn trộn cát thì tạo luống dưới bóng mát)
+ Cắt một đoạn thân 5-7 cm (cắt lúc sáng hoặc tối) + Đặt nghiêng 2/3 phần gốc
trên rãnh luống.
14

chuyển từ màu xanh da trời sang màu hồng. Chứng tỏ có hơi nước thoát ra. Vậy
hơi nước đó từ đâu mà xuất hiện, cơ chế thoát hơi nước như thế nào? Tìm hiểu bài
Trao đổi nước ở thực vật.
-Dạy phần củng cố:
GV trình bày thí nghiệm:
+ Dùng hai miếng giấy lọc tẩm dung dịch côban clorua đặt đối xứng nhau qua 2
mặt lá
16
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
+ Sau một thời gian giấy chuyển màu từ xanh da trời sang màu hồng
Em hãy giải thích hiện tượng trên? So sánh diện tích giấy có màu hồng ở mặt trên
và mặt dưới của lá trong cùng thời gian.
2.2.2. Thí nghiệm 2: Vai trò của phân bón
2.2.2.1. Mục đích: Dạy củng cố
2.2.2.2. Tiến trình tổ chức
Một bạn ở nhà tiến hành thí nghiệm như sau:
+ Cho 1g phân NPK với 1000 ml nước cất vào cốc đốt 1000ml (nồng độ 1g/l)
+ Dùng đũa thủy tinh khuấy tan
+Rót dung dịch phân NPK vào chậu thí nghiệm
+ Đặt tấm xốp vào chậu trồng cây đã có chứa môi trường nuôi cấy (1 chậu chứa
dung dịch phân NPK và 1 chậu chứa nước sạch)
+ Chọn các hạt với cây mầm có kích thước tương đương nhau đặt vào lỗ trên tấm
xốp, cho rễ mầm chui vào lỗ hướng dung dịch dinh dưỡng trong chậu.
Sau một tuần cây trồng trong chậu có phân NPK sinh trưởng nhanh, cây cao, khỏe.
Cây trồng trong chậu nước sinh trưởng còi cọc, lá vàng héo. Em hãy giải thích hiện
tượng trên ?
2.2.3. Thí nghiệm 3: Hướng động
2.2.3.1. Mục đích: Đặt vấn đề vào bài mới, dạy kiến thức mới, củng cố- kiểm tra
đánh giá
2.2.3.2. Tiến trình tổ chức

22.5.2. Tiến trình tổ chức
- Đặt vấn đề vào bài mới: Bài 41 sinh sản vô tính ở thực vật. GV giới thiệu (treo
tranh, kênh hình): lấy một lá bỏng đem giâm xuống đất, sau vài ngày trên cây lá
bỏng mọc lên những cây bỏng con. Lấy một đoạn thân sắn đem vùi xuống đất, sau
một thời gian thấy trên thân sắn mọc lên những cây sắn con. Đó là những hình thức
sinh sản vô tính. Vậy sinh sản vô tính là gì? Có những hình thức sinh sản vô tính
nào? Và phương pháp nhân giống vô tính ra sao? Hôm nay chúng ta tìm hiểu bài
41 Sinh sản vô tính ở thực vật.
- Dạy kiến thức mới: Mục III. Phương pháp nhân giống vô tính, 4. Nuôi cấy mô
GV chiếu tranh và giới thiệu thí nghiệm nuôi cấy mô ở cà rốt ở trong ống nghiệm.
GV hỏi: Nêu các bước nuôi cấy mô?
HS: Mônuôi cấy trong môi trường dinh dưỡng Phôi  cây con
GV: Cơ thể mới được tạo thành từ đâu?
HS trả lời: từ tế bào, mô
GV: Môi trường nuôi cấy đảm bảo điều kiện gì?
HS: Phải vô trùng
GV: Cơ sở nào mà từ một tế bào hay mô thực vật có thể tạo thành một cơ thể toàn
vẹn như vậy?
HS: Nhờ tính toàn năng của tế bào thực vật
GV: Ý nghĩa nuôi cấy mô?
HS trả lời: Rút ngắn thời gian phát triển cây, sớm cho thu hoạch nông phẩm.
GV: Kể các thành tựu nuôi cấy mô?
19
Học viên thực hiện: Phạm Thị Hồng Hạnh Lớp LL&PPDHSH K22
HS: Nhân nhanh giống cây trồng cho năng suất và phẩm chất cao: chuối, dưa,
phong lan
- Củng cố, kiểm tra
GV ra bài tập: lấy cành của cây khế ngọt ghép qua cây khế chua có được không?
Cơ sở nào để thực hiện quá trình này?
KẾT LUẬN