HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
&
NGUYỄN THỊ TRANG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐÁNH GIÁ THỰC THI CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ
PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ Ở XÃ ĐỒNG TÂN,
HUYỆN ỨNG HÒA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Hà Nội – 2015
2
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
&
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐÁNH GIÁ THỰC THI CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ
PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ Ở XÃ ĐỒNG TÂN,
HUYỆN ỨNG HÒA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Trang
Chuyên ngành đào tạo : Kinh tế
Lớp : KTB – K56
Niên khóa : 2011 - 2015
Giảng viên hướng dẫn : Th.s Phạm Thị Thanh Thúy
Hà Nội – 2015
4
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi. Toàn bộ số
liệu và kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ
một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận đều
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều được chỉ rõ
nguồn gốc.
triển như Anh, Pháp, Đức…và nhanh chóng phổ biến trên thế giới.
Xã Đồng Tân là một xã thuần nông thuộc huyện Ứng Hòa, thành phố Hà
Nội, người dân chủ yếu làm nông nghiệp. Trong những năm qua phong trào phát
triển HTX ở xã Đồng Tân không ngừng được củng cố và ngày càng thể hiện vai
trò hết sức to lớn. Tuy nhiên HTX của xã đang gặp phải không ít khó khăn. Một
trong những nguyên nhân chính gây ra các khó khăn là do tổ chức, quản lý hoạt
động của HTX còn nhiều bất cập và các cơ chế, chính sách còn thiếu tính đồng
bộ, cụ thể, khó áp dụng vào thực tiễn.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“ Đánh giá thực thi chính sách hỗ trợ phát triển Hợp tác xã ở xã Đồng Tân,
huyện Ứng Hòa, Thành phố Hà Nội”
Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài trên với mục tiêu:
Đánh giá tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã, từ đó
đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thực hiện chính sách
hỗ trợ phát triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội
Để đạt được mục tiêu lớn trên tôi thông qua các mục tiêu cụ thể:
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tình hình thực hiện
chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã.
- Đánh giá thực trạng thực, xác định các yếu tố ảnh hưởng tới công tác
thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng
Hòa, thành phố Hà Nội.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác thực thi
chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, thành
phố Hà Nội đến năm 2020.
iii
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài : hoạt động thực thi chính sách hỗ trợ
phát triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa
- Để nắm rõ được cơ sở lý luận của đề tài, tôi đưa ra một số vấn đề: khái
niệm, vai trò, đặc điểm, nguyên tắc, các loại hình HTX, khái niệm chính sách,
hỗ trợ, nội dung triển khai thực thi chính sách hỗ trợ phát triển HTX và các yếu
công tác triển khai chính sách, nâng cao năng lực cán bộ tổ chức thực thi chính
sách, đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến ở địa phương, huy động nguồn tài
chính cho chính sách và cải tiến chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.
Chính sách hỗ trợ phát triển HTX đang được triển khai thực hiện rộng
khắp trên xã Đồng Tân tạo ra sự đồng thuận giữa Đảng Ủy, chính quyền và nhân
dân, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
v
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ii
Trong thời gian thực tập vừa qua, để hoàn thành được đề tài tốt nghiệp, ngoài sự nỗ lực của bản
thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các tập thể, các cá nhân trong và ngoài
trường ii
Hà Nội, ngày 2 tháng 6 năm 2015 ii
Sinh viên ii
2.1.2.1 Khái niệm chính sách 12
- Chuẩn bị triển khai 14
2.1.3 Yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã 18
Bảng 3.1 Tình hình sử dụng đất tại xã Đồng Tân (2012 – 2014) 37
Bảng 3.2: Tình hình dân số và lao động xã Đồng Tân (2012 - 2014) 39
Bảng 3.3 : Tình hình cơ sở vật chất của xã năm 2014 40
Bảng 3.4: Tổng giá trị sản xuất và cơ cấu các ngành kinh tế xã Đồng Tân giai đoạn 2012-2014 44
Bảng 4.1 Quy mô HTX NN Đồng Xung và HTX NN Mỹ Cầu 48
Bảng 4.2 Đánh giá của cán bộ HTX về Luật sửa đổi năm 2012 53
Bảng 4.3 Tình hình phổ biến chính sách hỗ trợ phát triển HTX 55
Bảng 4.4 Nội dung lớp học đào tạo, bồi dưỡng của cán bộ HTX năm 2014 58
Bảng 4.5 Số lượng cán bộ HTX đánh giá về các lớp đào tạo, bồi dưỡng năm 2014 59
Bảng 4.6 Số lượng xã viên đánh giá về chất lượng các lớp học đã tham gia năm 2014 62
Bảng 4.7 Trình độ chuyên môn cán bộ HTXNN Đồng Xung và HTXNN Mỹ Cầu năm 2014 67
Bảng 4.8 : Trình độ học vấn của các chủ hộ xã viên HTX 70
vi
DANH MỤC HỘP
Hộp 4.1: Ý kiến của xã viên về việc tuyên truyền chính sách hỗ trợ phát triển HTX 56
Hộp 4.2: Ý kiến của chủ nhiệm HTX Đồng Xung về địa điểm lớp tập huấn 60
Hộp 4.3 Đánh giá của thành viên HTX về hệ thống cấp thoát nước 65
viii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Ký hiệu viết tắt
HTX
XHCN
HTXNN
HTXDVNN
ĐVT
SL
CC
TTCN
XD
TM
DV
GTSX
SXNN
LĐ
BQ
KH – KT
UBND
Nội dung
Hợp tác xã
Xã hội chủ nghĩa
Hợp tác xã nông nghiệp
Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp
Đơn vị tính
ngày càng đông, tổ chức của HTX ngày được hoàn thiện và mở rộng phạm vi
hoạt động trong nước và quốc tế. Mỗi nước đều có hệ thống tổ chức HTX từ cơ
sở đến toàn quốc, rồi tổ chức HTX từng châu lục đến khu vực và toàn thế giới.
Ở Việt Nam, khái niệm HTX đã xuất hiện từ hàng chục năm nay. Mô hình
HTX đã có nhiều đóng góp quan trọng trong thời kỳ xây dựng miền Bắc, xây
dựng XHCN và kháng chiến thống nhất đất nước. Như hầu hết các địa phương
khác, phong trào hợp tác hóa ở Thành phố Hà Nội đã diễn ra mạnh mẽ trong
thời kỳ kế hoạch hóa tập trung. Trong tiến trình đổi mới, HTX đã có những thay
đổi căn bản về hình thức tổ chức và quản lý. Những năm vừa qua, trong khu vực
nông thôn của thành phố Hà Nội có nhiều HTX mới thành lập, và nhiều HTX cũ
1
chuyển đổi sang hoạt động theo Luật HTX. Các HTX, đặc biệt là HTX mới
thành lập đã dần tuân thủ đúng các quy định pháp luật, đảm bảo các giá trị,
nguyên tắc HTX. Hoạt động của các HTX đã có bước chuyển biến, nội dung
hoạt động đa dạng và rõ nét hơn.
Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi, vì nhiều lý do khác nhau, có rất
nhiều HTX chuyển đổi một cách hình thức, số HTX này chiếm tỷ trọng không
nhỏ trong tổng số HTX ở ngoại thành Thành phố. Thực tế phát triển các HTX ở
ngoại thành Hà Nội thời gian qua cho thấy, đa phần các HTX hoạt động còn
mang tính đơn lẻ, thiếu sự liên kết theo hệ thống, phạm vi hoạt động nhỏ hẹp;
phần lớn các HTX có quy mô nhỏ, thiếu vốn để tổ chức các hoạt động sản xuất,
kinh doanh, dịch vụ; đại bộ phận nhân dân chưa có sự nhận thức đúng về HTX,
coi HTX như một tổ chức hỗ trợ, đa số cơ sở vật chất của các HTX còn nghèo
nàn, lạc hậu, chưa có các công trình và điều kiện đảm bảo dùng để ứng dụng,
thực nghiệm và chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật cho thành viên;
không còn đất đai do HTX sử dụng và quản lý; trình độ quản lý của đội ngũ cán
bộ HTX còn nhiều hạn chế….
Xã Đồng Tân là một xã thuần nông thuộc huyện Ứng Hòa, thành phố Hà
Nội, người dân chủ yếu làm nông nghiệp. Trong những năm qua phong trào phát
triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân không ngừng được củng cố và ngày càng thể
phố Hà Nội đến năm 2020.
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
Các hoạt động liên quan đến công tác thực hiện chính sách hỗ trợ phát
triển hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.
3
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung đánh giá công tác thực thi chính sách
hỗ trợ phát triển Hợp tác xã ở xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.
- Phạm vi không gian: Trên địa bàn xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, thành
phố Hà Nội.
- Phạm vi thời gian:
+ Số liệu được thu thập qua 3 năm gần đây nhất (2012-2014)
+ Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2015.
4
PHẦN II.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH
HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN HTX
2.1 Cơ sở lý luận về thực thị chính sách hỗ trợ phát triển HTX
2.1.1 Cơ sở lý luận về HTX
2.1.1.1 Khái niệm HTX
Lịch sử ra đời và tồn tại của HTX đã có từ rất lâu đời. Cũng đã có rất
nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu những vấn đề xung quanh
HTX. Có nhiều tư liệu trong nước và quốc tế định nghĩa về HTX cho thấy khái
niệm HTX được hểu và định nghĩa khác nhau khau nhau tùy từng góc độ nghiên
cứu và xem xét. Khái niệm về HTX có thể đưa ra các quan điểm chính sau đây :
Theo GS.TS Gecrges Fauquet (1972): “ Hợp tác xã là một hiệp hội của các
cá nhân cùng mong muốn thỏa mãn chung về nhu cầu cá nhân, gia đình hay
nghề nghiệp thông qua thực hiện các công cụ tập thể được tự họ quản lý. Sự hợp
tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm
đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm,
bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”.
2.1.1.2 Các loại hình hợp tác xã hiện nay
HTX nông nghiệp
Theo điều 1, chương 1 của điều lệ mẫu HTX Nông nghiệp của Việt Nam
ghi rõ: HTXNN là tổ chức kinh tế tự chủ, do nông dân và những người lao động
có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng nhau góp vốn, góp sức lập ra theo quy
định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm
giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ gia
đình của xã viên và kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản
phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và kinh doanh các ngành nghề khác
ở nông thôn, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.
6
Như vậy, HTXNN là một trong các hình thức cụ thể của kinh tế HTX
trong lĩnh vực nông nghiệp, là tổ chức kinh tế của những người nông dân có cùng
nhu cầu và nguyện vọng, tự nguyện liên kết lại để phối hợp giúp đỡ nhau phát
triển kinh tế hoặc đáp ứng tốt hơn các nhu cầu về đời sống của mỗi thành viên, tổ
chức và hoạt động theo nguyên tắc luật pháp quy định, có tư cách pháp nhân.
Hợp tác xã nông nghiệp là một tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực
nông nghiệp, ngoài những đặc điểm chung của HTX thì HTX nông nghiệp còn
có những đặc điểm sau:
- Được thành lập để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch
vụ nông nghiệp;
- Là một tổ chức kinh tế của nông dân, có đặc trưng gắn với hộ nông dân.
• Các loại hình HTX nông nghiệp
a. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp.
Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) là tổ chức kinh tế tập thể do
các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện góp
vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể
Hợp tác xã có thể được thành lập khi có số lượng xã viên từ 7 trở lên,
được đăng ký và hoạt động tất cả các ngành, nghề mà pháp luật không cấm.
Hợp tác xã có tư cách pháp nhân, hoạt động như một loại hình doanh
nghiệp, bình đẳng với các doanh nghiệp khác. Hợp tác xã tự chủ, tự chịu trách
nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích lũy và các
nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật.
Hợp tác xã là tổ chức mang tính xã hội, rộng mở cho tất cả những ai có
nguyện vọng trở thành thành viên hợp tác xã. Hợp tác xã ra đời dựa trên nguyên
tắc dân chủ, bình đẳng, công khai và đoàn kết.Mỗi xã viên có 1 phiếu bầu.
Mục tiêu hoạt động của hợp tác xã là mang lại lợi ích vật chất và tinh
thần cho tất cả các xã viên, tập thể và cộng đồng;
Xã viên có trách nhiệm và nghĩa vụ tuân thủ, thực hiện tốt những quy
định trong Điều lệ của hợp tác xã, hợp tác, xây dựng và phát triển hợp tác xã.
8
2.1.1.4 Nguyên tắc hoạt động của Hợp Tác Xã.
HTX tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc sau:
Tự nguyện gia nhập và ra HTX, tất cả nông dân và người lao động có điều
kiện theo quy định của Luật HTX, tán thành Điều lệ HTX nông nghiệp đều có
thể trở thành xã viên HTX nông nghiệp, xã viên ccos quyền ra HTX theo quy
định của Điều lệ từng HTX nông nghiệp.
Quản lý dân chủ, bình đẳng và công khai: Xã viên HTX nông nghiệp có
quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát mọi hoạt động của HTX và có quyền
ngang nhau trong biểu quyết, thực hiện công khai phương hướng sản xuất, kinh
doanh, tài chính, phân phối và những vấn đề khác quy định trong Điều lệ HTX
nông nghiệp.
Tự chủ tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX tự chủ và tự chịu trách
nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh, tự quyết định về phân phối thu
nhập, bảo đảm HTX và xã viên cùng có lợi.
Sau khi thực hiện xong nghĩa vụ nộp thuế và trang trải các khoản lỗ của
HTX, lãi được trích một phần vào các quỹ của HTX, một phần chia theo vốn
nghiệp với tư cách là chủ sở hữu như được chia cổ tức, được quyền tham gia
biểu quyết, quyết định các chính sách kinh doanh của HTX nông nghiệp thông
qua các bộ máy, cơ quan lãnh đạo để HTX nông nghiệp ngày càng phục vụ họ
đắc lực và tốt hơn. Qua sự hỗ trợ này mà các hoạt động kinh tế, sản xuất, kinh
doanh của các thành viên đã được hỗ trợ thiết thực, cuộc sống của họ được cải
thiện rõ rệt và có những tích lũy. Trước đây, khi chưa có mô hình này, nếu từ từ
hoạt động kinh tế của bản thân, họ không thể tạo ra lợi nhuận hoặc chỉ tạo ra ít
lợi nhuận thì nay, trong sự hợp tác, họ được hỗ trợ và có điều kiện tạo ra nhiều
lợi nhuận hơn. Đó chính là ý nghĩa to lớn của mô hình kinh tế hợp tác nói chung
và mô hình HTX nông nghiệp nói riêng. Các HTX nông nghiệp chính vì thế có
vai trò bảo đảm và duy trì sự độc lập về kinh tế và cơ sở kinh tế để tồn tại và
phát triển của các thành viên.
10
Đối với địa phương: Mô hình HTX nông nghiệp ra đời sẽ cung cấp các
dịch vụ tín dụng, ngân hàng cho dân cư trên địa bàn hoạt động. Bất kể người dân
nào cũng sẽ được hưởng các sản phẩm, dịch vụ của HTX nông nghiệp với tư
cách là khách hàng. Qua hoạt động của HTX nông nghiệp, ý thức tiết kiệm và
tích lũy của người dân được nâng cao. Những đồng vốn nhàn rỗi được huy động
để đưa vào đầu tư phục vụ cho phát triển, giảm sự lãng phí tài nguyên cũng như
tạo sự phồn vinh cho xã hội. HTX nông nghiệp vừa là người quản lý tài sản của
thành viên, dân cư vừa là nhà đầu tư trên địa bàn. Đó cũng là nơi học nghề cho
nhiều người. Trình độ và nhận thức của người dân trên địa bàn cũng sẽ được
nâng cao thông qua các hoạt động tư vấn, thông tin của bản thân HTX nông
nghiệp, góp phần nâng cao trình độ dân trí tại địa phương. Khi địa phương có
HTX nông nghiệp hoạt động, nạn cho vay nặng lãi lập tức bị đẩy lùi tiến tới xóa
sổ. Những ý nghĩa về xã hội như góp phần, xóa đói giảm nghèo, hỗ trợ địa
phương chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, vật nuôi, cây trồng cũng là những
đóng góp rất tích cực. Với tư cách là một HTX nông nghiệp, HTX nông nghiệp
đóng góp một cách đáng kể các khoản thuế hàng năm cho ngân sách địa phương.
Các HTX nông nghiệp sé là những tổ chức hoạt động tại địa phương, bám sát
chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện
trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội
dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối,
nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa…” (trích dẫn bởi Nguyễn Hải Hoàng, 2011).
Theo Đỗ Kim Chung (2010), chính sách là tập hợp các chủ trương và
hành động về phương diện nào đó của nền kinh tế xã hội do Chính phủ thực
hiện. Nó bao gồm mục tiêu mà Chính phủ muốn đạt được và cách làm để đạt
được mục tiêu đó. Cũng theo Đỗ Kim Chung (2010), chính sách là tập hợp các
chủ trương và hành động của chính phủ nhằm thay đổi môi trường cho phát
triển bằng cách: tác động vào giá đầu vào hay đầu ra, thay đổi về tổ chức và
khuyến khích công nghệ mới trong .
12