BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:
"Giải pháp phát triển sản xuất lúa chất lượng cao trên địa bàn
xã Thụy Dương- huyện Thái Thụy- tỉnh Thái Bình "
Sinh viên thực hiện: Đoàn Thị La
Khóa: 56
Ngành: Kinh tế phát triển
Niên khóa: 2011 - 2015
Giảng viên hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Thu Quỳnh
Hà Nội – 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, đây là đề tài nghiên cứu khoa học của tôi, nội dung, số liệu
và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực và chưa hề được sử dụng.
Tôi cũng xin cam kết chắc chắn rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận
đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày 26 tháng 5 năm 2015
Sinh viên
Đoàn Thị La
2
2
LỜI CẢM ƠN
Để thực hiện và hoàn thành khóa luận này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ
tận tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.
Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu Học
viện Nông nghiệp Việt Nam, Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến ThS. Nguyễn Thị Thu
Quỳnh, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời
xuất lúa chất lượng trên địa bàn xã Thụy Dương, đề xuất những giải pháp
nhằm phát triển sản xuất lúa chất lượng góp phần tăng thu nhập, nâng cao đời
sống của các hộ nông dân tại địa phương. Và cụ thể hóa bằng mục tiêu sau:
- Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển
sản xuất lúa chất lượng cao.
- Phân tích thực trạng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao ở xã Thụy
Dương thời gian qua (2012-2014).
- Chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển sản xuất lúa chất lượng cao.
- Đề xuất một số giải pháp hợp lý nhằm phát triển sản xuất lúa chất
lượng cao của xã Thụy Dương trong thời gian tới.
Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng phát triển sản xuất lúa chất
lượng cao trên địa bàn xã như sau:
4
4
- Diện tích, năng suất, sản lượng lúa chất lượng cao của xã có xu hướng
tăng qua các năm. Sản xuất lúa chất lượng cao đang phát triển theo hướng mở
rộng, tập trung quy mô lớn.
- Hiện nay, trên địa bàn xã sản xuất chủ yếu 3 loại lúa chất lượng cao bao
gồm: lúa BC, lúa Bắc thơm số 7 và lúa Hương thơm số 1. Trong đó lúa BC
được gieo trồng trên phần lớn diện tích canh tác của người nông dân.
- Mức độ đầu tư cho lúa chất lượng cao tại các nhóm hộ nhìn chung còn có
sự chênh lệch lớn. Nhóm hộ nghèo có khả năng tận dụng nguồn lực để giảm
chi phí trung gian tốt nhất. Trong khi nhóm hộ khá có khả năng sử dụng chi
phí trung gian cùng công lao động hiệu quả cao nhất.
- Về kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất lúa CLC, hộ khá đạt lợi nhuận
cao nhất, hiệu quả lao động cùng hiệu quả chi phí cao nhất do các hộ khá có
sự đầu tư cao và hợp lý hơn so với nhóm hộ trung bình và nhóm hộ nghèo.
Dựa vào kết quả khảo sát thực tiễn, tính toán kết quả, hiệu quả sản xuất
lúa chất lượng cao của hộ nông dân tôi nhận thấy những yếu tố chính ảnh
hưởng chủ yếu đến sự phát triển sản xuất lúa chất lượng cao của các hộ nông
BVTV : Bảo vệ thực vật
CC : Cơ cấu
CLC : Chất lượng cao
DT : Diện tích
FAO : Tổ chức Liên hiệp quốc về lương thực và nông nghiệp
(Food and Agriculture Organization )
HTX : Hợp tác xã
KHKT : Khoa học kỹ thuật
KN : Kinh nghiệm
LĐ : Lao động
NS : Năng suất
SL : Sản lượng
UBND
TB
: Ủy ban nhân dân
: Trung bình
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
WTO : Tổ chức thương mại thế giới ( World Trade
Organization)
9
9
PHẦN I:
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Tính cấp thiết của đề tài.
Lúa là cây lương thực thực phẩm, cung cấp năng lượng chính cho sự
sống của con người. Sản xuất lúa gạo được hầu hết các quốc gia trên thế giới
quan tâm và có các chính sách để mở rộng diện tích, tăng năng suất- trong đó
có Việt Nam. Việt Nam với dân số đông, việc đảm bảo đủ lương thực cho
người dân là mục tiêu lớn cần đẩy mạnh thực hiện. Vì thế, áp dụng tiến bộ kỹ
thuật vào sản xuất, các giống lúa mới có năng suất, chất lượng gạo tốt, thơm
- Phân tích thực trạng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao ở xã Thụy
Dương thời gian qua (2012-2014).
- Chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển sản xuất lúa chất lượng
cao trên địa bàn xã Thụy Dương.
- Đề xuất một số giải pháp hợp lý nhằm phát triển sản xuất lúa chất
lượng cao của xã Thụy Dương trong thời gian tới.
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp phát triển sản xuất lúa chất lượng cao ở xã Thụy Dương-
huyện Thái Thụy- tỉnh Thái Bình.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu quá trình phát triển mô
hình sản xuất lúa chất lượng cao của hộ nông dân ở xã Thụy Dương, huyện
Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
- Phạm vi không gian: tiến hành trên địa bàn xã Thụy Dương.
- Phạm vi thời gian:
Số liệu thứ cấp: trong 3 năm gần đây nhất (2012-2014).
Số liệu điều tra sơ cấp: trong năm 2014
Thời gian nghiên cứu đề tài: từ ngày 21/1/2015 đến ngày 30/5/2015
11
11
PHẦN II
CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
2.1 Lý luận về phát triển lúa chất lượng cao
2.1.1 Lý luận về lúa chất lượng cao
2.1.1.1 Lý luận về cây lúa, cây lúa chất lượng cao
a, Lý luận về cây lúa
Lúa là một trong những loại cây trồng có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất.
Căn cứ vào các tài liệu khảo cổ ở Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam,…cây lúa có
mặt từ 3000-2000 năm trước công nguyên, ở Trung Quốc vùng Triết Giang đã
Việc loại bỏ phôi và vỏ cám cũng sẽ làm giảm hàm lượng protein, có thể làm
giảm sự mất mát nhiều dinh dưỡng do xay xát bằng kỹ thuật xử lý thủy nhiệt,
ngâm với thóc, hấp phơi khô rồi mới xát. Khi thu hoạch lúa phải xác định đúng
thời điểm chín sinh lý thì mới đạt tỷ lệ gạo nguyên cao.
Tỷ lệ vỏ trấu trung bình từ 20-22% và có thể thay đổi từ 16-26%. Cám
và phôi hạt chiếm 10%. Do đó tỷ lệ gạo trắng thường ở khoảng 10% (Khush
và ctv, 1979). Tỷ lệ gạo trắng thường ít biến động và nó cũng phụ thuộc ít vào
môi trường (Bùi Chí Bửu và ctv, 2000). Tỷ lệ gạo nguyên biến động rất lớn.
Đây là một tính trạng di truyền và chịu nhiều ảnh hưởng của môi trường, đặc
biệt là nhiệt độ và độ ẩm trong thời gian chín và sau thu hoạch (Khush và ctv,
1979).
Theo T.S Ngô Quốc Trung, 2007, hàm lượng trấu của lúa Việt Nam rải
rộng (18,18% đến 26,9%), các giống lúa ở miền Nam gieo trồng trong vụ hè
thu có hàm lượng vỏ trấu gần như nhau, các giống lúa gieo trồng vụ xuân hè
có hàm lượng trấu cao nhất.
• Chất lượng thương phẩm:
Chất lượng thương phẩm là tiêu chuẩn dùng để mua bán, trao đổi trong
nước và quốc tế. Chất lượng thương phẩm căn cứ vào: hình dạng, chiều dài,
chiều rộng, độ bóng, độ trong, độ bạc bụng và màu sắc hạt gạo. Hạt gạo càng
dài, càng trong (độ bạc trắng càng thấp) thì càng được ưa chuộng trên thị
trường.
13
13
Chất lượng thương phẩm là chỉ tiêu có ý nghĩa quyết định trong việc
sản xuất hàng hóa của lúa gạo, chất lượng này được thể hiện ở các chỉ tiêu cơ
lý sau:
- Tỷ lệ gạo nguyên (Wale Kernel): hạt gạo còn nguyên, hình dạng tự nhiên theo
khối lượng gạo xát (Lê Doãn Diên và cộng sự, 1984).
- Tỷ lệ gạo trắng trong: là tỷ lệ gạo nguyên (trừ gạo nếp) sau khi loại bỏ các hạt
vàng (yellow kemel), hạt đỏ (red kemel), hạt hư hỏng (head damaged kemel).
Mùi thơm là một chỉ tiêu rất quan trọng khi đánh giá chất lượng gạo.
Mùi thơm có thể được đánh giá tại 3 thời điểm: trên lá, trên hạt gạo lật và trên
cơm khi nấu. Theo đó thì người ta chia các giống thành 3 mức: không thơm,
hơi thơm và thơm.
• Chất lượng dinh dưỡng:
So với các cây trồng được coi là cây lương thực nuôi sống con ngườithì
lúa có hàm lượng protein trong hạt ít hơn, chỉ khoảng 7-8%. Tuy nhiên lúa
gạo lại cung cấp 40-80% lượng calori và 40-50% lượng protein trong khẩu
phần dinh dưỡng hàng ngày của con người. Protein của gạo là loại protein có
giá trị dinh dưỡng cao nhất so với tất cả các loại ngũ cốc khác. Nó được đặc
trưng bởi tính dễ đồng hóa, sự cân bằng về các loại aminoacid và có mặt của
đủ 8 aminoacid không thay thế cũng như các loại vitamin và khoáng chất.
2.1.1.2 Đặc điểm sản xuất lúa chất lượng cao
a, Đặc điểm kinh tế:
Với ưu thế cho năng suất cao, chất lượng gạo ngon, giá thành cao, sản
phẩm tiêu thụ thuận lợi đã làm cho sản xuất lúa chất lượng cao có hiệu quả hơn
sản xuất lúa thường. Giá bán lúa chất lượng cao thường cao gấp 1,2-1,5 lần giá
bán lúa thường, góp phần làm tăng thu nhập người nông dân.
- Về giống:
Đối với ngành trồng trọt, giống là yếu tố đầu vào không thể thiếu. Bởi
giống là yếu tố đầu vào của chu trình sản xuất này nhưng khi kết thúc chu
trình sản xuất ấy, một phần đầu ra có thể sử dụng làm đầu vào cho sản xuất vụ
sau. Giống là một trong 3 yếu tố đầu vào cần thiết vì nó ảnh hưởng đến năng
suất lúa. Số lượng, chất lượng giống lúa tốt hay không, có đạt tiêu chuẩn hay
không là tùy thuộc vào khâu chọn giống. Nếu để giống lúa chất lượng cao lẫn
15
15
với các giống thường khác đem đi gieo cấy thì khi cho thu hoạch, năng suất sẽ
không đạt được năng suất tối ưu. Vì vậy, chúng ta phải đầu tư vào khâu chọn
giống do đây là một khâu có vai trò quan trọng quyết định tới hiệu quả sản
là khả năng thích nghi và tính chống, chịu sâu bệnh tốt đã hạn chế được lượng
lớn thuốc bảo vệ thực vật ra đồng ruộng, hạn chế gây ô nhiễm môi trường.
2.1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sản xuất lúa chất lượng cao
Những năm gần đây, nước ta đã trở thành một trong những nước xuất
khẩu gạo hàng đầu thế giới, nhưng giá gạo của ta luôn thấp hơn giá gạo cùng
loại của các nước như Thái Lan, Mỹ,…là do gạo của ta có phẩm cấp thấp,
một trong những nguyên nhân chất lượng gạo thấp là giống lúa có phẩm chất
gạo cao còn sản xuất rất ít. Ngày nay cùng với việc phát triển của đời sống
kinh tế xã hội, mức sống tăng lên thì nhu cầu, thị hiếu của con người cũng đòi
hỏi ở mức cao hơn, do vậy việc sản xuất lúa gạo ngoài mở rộng diện tích, tăng
vụ thì việc sử dụng giống lúa mới năng suất cao, kháng sâu bệnh và có phẩm
chất gạo tốt, có giá trị thương phẩm cao ngày càng gia tăng. Điều này kích
thích nghiên cứu khoa học về công tác chọn tạo giống và kỹ thuật trồng lúa
ngày càng hoàn thiện hơn.
Như vậy phát triển sản xuất lúa chất lượng cao là phù hợp với phát triển
kinh tế xã hội, đáp ứng được nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
17
17
2.1.2 Phát triển sản xuất lúa chất lượng cao
2.1.2.1 Khái niệm phát triển
Trong thời đại ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về phát triển. Raaman
Weitz cho rằng: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng
mức sống con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng
trong xã hội”.
Ngân hàng thế giới đưa ra khái niệm có ý nghĩa rộng hơn, bao gồm những
thuộc tính quan trọng liên quan đến hệ thống giá trị của con người, đó là: “Sự
bình đẳng hơn về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công dân để
củng cố niềm tin trong cuộc sống của con người trong các mối quan hệ với
Nhà nước, với cộng đồng ”.
Lưu Đức Hải cho rằng: Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều
X
2,
X
3, ,
X
n
)
Trong đó:
Q là sản lượng sản phẩm nhất định.
X
1
,X
2,
X
3, ,
X
n
là lượng của một số yếu tố đầu vào được sử dụng trong
quá trình sản xuất.
Có 2 phương thức sản xuất là:
- Sản xuất mang tính tự cung tự cấp: quá trình này thể hiện trình độ còn
thấp của các chủ thể sản xuất, sản phẩm sản xuất ra chỉ nhằm mục đích đảm
bảo chủ yếu cho các nhu cầu của chính họ, không có sản phẩm dư thừa cung
cấp cho thị trường.
- Sản xuất theo hướng sản xuất hàng hóa: sản phẩm sản xuất ra chủ yếu
trao đổi trên thị trường, thường được sản xuất trên quy mô lớn, khối lượng
sản phẩm nhiều. Sản xuất này mang tính tập trung chuyên canh và tỷ lệ sản
phẩm hàng hóa cao.
Phương thức sản xuất theo hướng thị trường tập trung vào ba câu hỏi
cơ bản là: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào?. Theo đó,
hộ gia đình. Để mở rộng quy mô sản xuất lúa chất lượng cao, hộ cần phải mở
20
20
rộng diện tích trồng lúa chất lượng cao bằng việc khai thác đất chưa sử dụng
hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng từ ngành nghề không hiệu quả sang trồng
lúa chất lượng cao, bỏ ra nhiều hơn sức lao động gia đình hoặc đầu tư chi phí
thuê lao động bên ngoài nhằm đảm bảo hoạt động sản xuất không bị gián
đoạn. Điều kiện để tăng quy mô sản xuất lúa chất lượng cao của hộ là các yếu
tố nguồn lực: Đất đai, lao động gia đình, và tài chính chưa tận dụng hết hoặc
có khả năng đáp ứng mở rộng sản xuất.
Phát triển sản xuất lúa chất lượng cao theo chiều rộng tạo điều kiện cần
để lúa chất lượng cao phát triển ổn định, bền vững. Khi nguồn lực ngày càng
hạn hẹp, khan hiếm do tác động của phát triển sản xuất lúa chất lượng cao
theo chiều rộng, hoạt động phát triển sản xuất lúa chất lượng cao sẽ phải
hướng vào phát triển theo chiều sâu. Đây là điều kiện đủ để sản xuất lúa chất
lượng cao phát triển ổn định, bền vững.
b, Phát triển sản xuất theo chiều sâu:
Phát triển sản xuất lúa chất lượng cao theo chiều sâu có những nội dung
chủ yếu sau:
- Tăng hiệu quả kinh tế của việc trồng lúa chất lượng cao.
- Tăng năng suất sản xuất.
- Nâng cao chất lượng, giảm giá thành sản phẩm lúa chất lượng cao
- Tăng tổng sản phẩm sản xuất và thu nhập theo đầu người từ trồng lúa chất
lượng cao.
Các nội dung phát triển sản xuất lúa chất lượng cao theo chiều sâu có
mối quan hệ chặt chẽ. Để thực hiện được các nội dung phát triển theo chiều
sâu, cần thiết phải áp dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất và chế biến lúa
chất lượng cao. Hỗ trợ vay vốn với lãi suất thấp nhằm tạo điều kiện cho người
nông dân có điều kiện phát triển sản xuất lúa chất lượng cao.Cải thiện hình
thức tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng sản xuất tập trung, quy
doanh, người sản xuất chủ động về nguồn lực sẽ thực hiện tốt hơn
quá trình sản xuất.
- Về lao động: Lao động là hoạt động có mục đích của con người
22
22
thông qua công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động. Để phát
triển sản xuất cây lúa chất lượng cao yêu cầu trước mắt và lâu dài là
phải bồi dưỡng đội ngũ lao động phù hợp với tình hình mới.
- Trình độ, kinh nghiệm của người nông dân trong việc sản xuất cấy
lúa chất lượng cao: Cây lúa chất lượng cao đòi hỏi sự chăm sóc kịp
thời và đúng quy trình kỹ thuật mới làm cho năng suất, chất lượng
đạt kết quả tốt nhất.
c, Nhóm nhân tố về khoa học kỹ thuật:
Cần có hiểu biết về các đối tượng sản xuất, cần hiểu biết rõ công nghệ
sản xuất, dự định triển khai ở vùng sản xuất. Những hiểu biết này cần được
học tập ở trường lớp, trong sách vở, tài liệu tham khảo hay những buổi tham
quan khảo sát, Như vậy để sản xuất và phát triển lúa chất lượng cao thì
người dân cần phải biết được các giống lúa chất lượng cao, quá trình chăm
sóc, phân bón, loại phân nào phù hợp với hiệu quả khi thu hoạch lúa chất
lượng cao,
d, Nhóm nhân tố về kỹ thuật canh tác:
Biện pháp kỹ thuật canh tác là sự tác động của con người vào cây trồng
như chọn giống, kĩ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh,
- Giống lúa: Trong sản xuất nông nghiệp, giống đóng vai trò quan
trọng trong việc tăng sản lượng và chất lượng cây trồng, nâng cao
hiệu quả kinh tế. Mỗi giống lúa có năng suất nhất định và cho năng
suất cao khi đảm bảo yêu cầu kỹ thuật của chúng. Việc lựa chọn
giống phù hợp và cho năng suất cao đối với từng địa phương là hết
sức quan trọng và cần thiết.
- Phân bón: Cây trồng hút chất dinh dưỡng trong đất và từ phân bón để
24
2.2 Cơ sở thực tiễn
2.2.1 Tình hình sản xuất lúa chất lượng cao trên thế giới
Lúa là cây lương thực quan trọng nhất đối với hàng tỷ người dân châu
Á. Cùng với sự phát triển của loài người nghề trồng lúa đã được hình thành và
phát triển từ rất lâu. Ngày nay các nhà khoa học dự báo rằng thời gian tới ở
một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Philipin,…nhu cầu tiêu
dùng gạo sẽ tăng nhanh hơn khả năng sản xuất lúa gạo ở những nước này. Vì
vậy, sản xuất lúa gạo trong vùng phải tăng lên gấp bội để đáp ứng nhu cầu
lương thực. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về lương thực, sản xuất lúa
gạo trong vài thập kỷ gần đây đã có mức tăng trưởng đáng kể. Sự bất ổn giữa
cung cầu, thiệt hại do thiên tai mang lại là những nhân tố khiến cho vấn đề
lương thực trở lên cấp thiết hơn lúc nào hết. Tuy tổng sản lượng lúa không
ngừng được gia tăng, năm sau cao hơn năm trước nhưng dân số tăng nhanh
hơn, nhất là các nước đang phát triển, nên lương thực vẫn là vấn đề cấp bách
cần quan tâm trong những năm trước mắt cũng như lâu dài.
Dân số thế giới là 7.021.836.029 người và dự báo dân số thế giới sẽ đạt
ngưỡng 9 tỷ người vào năm 2040. Hàng năm thế giới có thêm khoảng 90 triệu
người, với tốc độ dân số tăng nhanh như vậy thì vấn đề an ninh lương thực
luôn luôn là vấn đề cấp bách và quan trọng hàng đầu. Trong đó, lúa đóng vai
trò quan trọng số một cho vấn đề an ninh lương thực (FAO, 2013).
25
25
Copyright: Tài liệu đại học ©