Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Thạch Lam là một nhà văn có vị trí đáng kể trong văn học Việt
Nam giai đoạn 1932-1945. Là một trong những cây bút chủ chốt của Tự lực
văn đoàn, nhưng ông đã chọn cho mình một hướng riêng, hướng đi ấy thể
hiện bản lĩnh, cá tính của một cây bút giàu chất nhân văn và đậm tính dân tộc,
một tâm hồn nhạy cảm, một văn phong trong sáng và tinh tế. Thạch Lam
không ưa sự ồn ào, hào nhoáng, mà thiên về kín đáo, bình dị. Ông mơ tới một
xã hội có nhiều “công bằng và thương yêu” và muốn đạt tới điều đó không
phải bằng hành động của một nhà cải cách xã hội mà bằng thiên chức của một
nhà văn thuần tuý, luôn khát khao vươn tới sự hoàn thiện của cái đẹp Chân -
Thiện - Mỹ. Thạch Lam đã sống một đời văn quá ngắn ngủi, nhưng những tác
phẩm văn chương của ông chắc chắn sẽ có sức sống dài lâu, bởi ở đó, độc giả
không chỉ nhìn thấy những vẻ đẹp hình thức, mà còn tìm thấy bóng dáng đời
sống tinh thần, đời sống nội tâm phong phú của chính mình.
1.2. Tuy sáng tác ở nhiều thể loại khác nhau, nhưng nhắc đến Thạch
Lam, người ta nghĩ ngay đến hai thể loại đã in đậm dấu ấn riêng ông trong
sáng tạo là truyện ngắn và tùy bút. Cùng với Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Thạch
Lam đã tạo nên một dòng truyện ngắn mang phong cách riêng: dòng truyện
ngắn trữ tình, làm phong phú thêm diện mạo của văn xuôi hiện đại nước nhà.
Người ta xem Thạch Lam là một trong những bậc thầy của truyện ngắn Việt
Nam hiện đại.
1.3. Có nhiều con đường tiếp cận giá trị truyện ngắn của Thạch Lam.
Nhà văn học sử nhìn thấy vị trí của truyện ngắn Thạch Lam trong sự nghiệp
của ông nói riêng và bức tranh văn học Việt Nam hiện đại nói chung. Nhà lý
luận văn học đánh giá những đóng góp của Thạch Lam cho thi pháp thể
loại Bên cạnh những phương pháp nghiên cứu quen thuộc ấy, lối tiếp cận
truyện ngắn Thạch Lam từ góc nhìn ngôn ngữ cũng là một hướng đầy triển
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 1
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM

Sự nghiệp văn chương của Thạch Lam tuy không dài nhưng ông cũng
đã thử ngòi bút của mình ở rất nhiều thể loại và ông chỉ thực sự thành công ở
thể loại truyện ngắn và được đánh giá là “cây bút truyện ngắn biệt tài”, ở chỗ
mà người khác dùng tư tưởng, dùng lời nói có khi rất đậm để tả cảnh, tả tình,
ông chỉ nói, nói một cách rất giản dị cái cảm giác của ông. Tên tuổi của Thạch
Lam gắn liền với thể loại truyện ngắn ngay từ khi tập truyện ngắn Gió đầu
mùa ra đời. Tập truyện đầu tay và cũng là tập truyện ngắn gây tiếng vang
trong lòng độc giả và tất cả những người yêu mến văn chương Thạch Lam lúc
bấy giờ. Thạch Lam cùng với truyện ngắn đã góp phần khẳng định và đưa nền
văn học hiện đại nước nhà tiến lên một tầm cao mới và truyện ngắn cũng từ
đây mà gần gũi với người đọc.
Thạch Lam bước vào văn đàn từ những năm 30 của thế kỷ, nhưng xuất
hiện với tư cách truyện ngắn từ thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936-
1939). Phong trào quần chúng rộng rãi này có tác động hoàn toàn giống nhau
đối với các cây bút văn xuôi của nhóm Tự lực văn đoàn. Nhưng Thạch Lam
không khẳng định mình bằng những tiểu thuyết dài, Ông xuất hiện với phong
cách truyện ngắn đặc sắc và tiêu biểu trong Tự lực văn đoàn cũng như trong
nền văn học Việt Nam, tính đến thời đại ông. Trong văn học nước ta, các nhà
phê bình thường đồng ý là Thạch Lam - cây bút tự lực đã đưa thể loại truyện
ngắn đến độ nghệ thuật cao hơn cả. Trước hết xét về mặt khối lượng tác
phẩm, truyện ngắn là thể loại được ông viết nhiều nhất trong toàn bộ sự
nghiệp sáng tác của mình.
Truyện ngắn cũng là thể loại thể hiện được phong cách ngôn ngữ trong
sáng tác của Thạch Lam. Phong cách ấy - như nhiều nhà nghiên cứu phê bình
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 3
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
nhận xét - giàu tính trữ tình, đậm chất thơ, không cầu kì, rườm rà, ngược lại,
hết sức giản dị. Đặc biệt, ngôn ngữ truyện ngắn Thạch Lam rất hiện đại. Hơn
nửa thế kỉ đọc lại vẫn thấy mới mẻ như ngôn từ nghệ thuật của ngày hôm nay.
2. Từ ngữ trong truyện ngắn Thạch Lam

tác phẩm của Thạch Lam, người đọc như bị cuốn hút vào thứ ngôn ngữ tả tình
và ngôn ngữ tả cảnh. Dù là tả tình hay tả cảnh thì từng từ, từng câu cũng luôn
rất nhẹ nhàng, thắm thiết. Thạch Lam không ưa dùng thứ ngôn ngữ chát chúa,
xô bồ hay miệt thị Ông là một trong những nhà văn đầu tiên có ý thức khai
thác chất thơ trong sáng tác. Truyện ngắn của ông mô tả uyển chuyển, tinh tế
những diễn biến trong lòng người, cảnh giao mùa của thiên nhiên, cũng như
sự giao hoà giữa con người và thiên nhiên. Ở bất cứ truyện ngắn nào, ta cũng
nhận thấy tình trong cảnh và cảnh trong tình.
Phần lớn truyện ngắn Thạch Lam bắt đầu bằng một cảm giác, cảm
tưởng và kết thúc câu chuyện cũng bằng những cảm giác, cảm tưởng. Cách
mở đầu và kết thúc đó không riêng biệt ở một vài tác phẩm mà trở đi trở lai
trong nhiều tác phẩm của Thạch Lam như: Hai đứa trẻ, Người đầm,
Trong truyện ngắn Thạch Lam, ta thấy từ ngữ chỉ cảm giác xuất hiện
nhiều trong câu văn như: thoáng thấy, thoáng nghe, thoáng nhìn, thoáng
nghĩ, thoáng ngửi, bỗng nhiên, mang mámg, không rõ rệt một cách liên
tục. Chính vì thế mà cuộc sống hiện lên tựa hồ rất khó nắm bắt, như có như
không nhưng lại có vẻ rất gần gũi với con người: “Đọc truyện ngắn Thạch
Lam, thấy tần số chữ cảm giác xuất hiện cao. Chính nhờ cái cảm giác mà nhà
văn tạo nhịp cầu nối những tâm hồn đồng điệu chia sẻ. Cảm giác đã tạo nên
chất men đặc biệt trong văn Thạch Lam: say mà tỉnh, ảo mà thực, liên tục mà
đứt đoạn, rõ ràng mà mơ hồ” .
Những trang văn tả thiên nhiên trong truyện ngắn của Thạch lam cảnh
vật đựơc hiện lên thật thuần khiết và sinh động. Ông đã phát hiện ra thiên
nhiên, tâm trạng, “nó thay đổi cùng với tâm trạng con người trong cuộc”.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 5
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
Trong truyện ngắn Thạch Lam, ta bắt gặp những từ ngữ miêu tả cảnh ánh
sáng và bóng tối xuất hiện nhiều lần, sự đối lập của hai thứ ánh sáng này cũng
đã góp phần tạo nên cái đặc sắc trong các thiên truyện.
Xét một cách tổng thể, vốn từ không phải chỉ là nhân tố tạo nên sắc thái

chung trở thành ngôn ngữ chính của truyện đồng thời cũng là lớp từ được dùng
trong sinh hoạt giao tiếp chung của xã hội mà ông viết, lớp từ này là ngôn ngữ
chung của con người thời ấy, xã hội thời ấy và là lớp từ chung của toàn bộ
truyện ngắn Thạch Lam. Lớp từ được sử dụng với tần số cao cũng biểu hiện
một khuynh hướng sáng tác cùng với nó là chất liệu sáng tác của nhà văn.
2.2.2. Các trường từ vựng ngữ nghĩa tiêu biểu
Lý thuyết trường từ vựng ngữ nghĩa ra đời vào mấy chục năm gần đây.
Tư tưởng của lý thuyết này là khảo sát từ vựng một cách hệ thống. Có nhiều
cách hiểu khác nhau về khái niệm trường từ vựng ngữ nghĩa nhưng ta có thể
thấy ở hai khuynh hướng. Khuynh hướng thứ nhất quan niệm: trường từ vựng
ngữ nghĩa là toàn bộ các khái niệm mà các từ trong ngôn ngữ biểu hiện.
Khuynh hướng thứ hai cố gắng xây dựng lý thuyết trường từ vựng trên cơ sở
các tiêu chí ngôn ngữ học. Trường từ vựng không phải là phạm vi các khái
niệm nào đó nữa mà là phạm vi tất cả các từ có quan hệ với nhau về nghĩa.
Tuy vậy, chúng ta cũng chấp nhận với quan điểm trường từ vựng ngữ nghĩa là
tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.
Trường được hiểu là toàn bộ các đơn vị ngôn ngữ (chủ yếu là các đơn
vị từ vựng) tập hợp lại do sự thống nhất về nội dung (đôi khi cũng có sự đồng
nhất của các dấu hiệu hình thức) và phản ánh sự tương đồng về khái niệm, về
đối tượng hay về chức năng của những hiện tượng mà các đơn vị ngôn ngữ đó
biểu thị .
2.2.2. 1 Trường “vận động”
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 7
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
Một lối tiếp cận đời sống và vốn ngôn ngữ riêng của một cá nhân. Có
thể thấy rõ điều này qua việc khảo sát một số trường từ vựng trong truyện
ngắn Thạch Lam bên cạnh sự tương quan với một số nhà văn cùng thời để
nhận ra những nét đặc thù.
Đây là một trong những trường phổ biến nhất trong tác phẩm tự sự. Các
nhân vật trong truyện là những con người thuộc mọi tầng lớp trong xã hội, có

này để làm nổi bật lối sống giản dị, tuy nhiên con người trong tác phẩm của
Thạch Lam phần suy nghĩ nhiều hơn hành động. Chính vì thế tần số từ ngữ
thể hiện sự suy nghĩ cũng xuất hiện rất cao trong tác phẩm của ông.
2.2.2.2. Trường “cảm giác”
Là nhà văn có tâm hồn nhạy cảm, Thạch Lam thực sự có tài trong việc
chuyển tải những cảm xúc mơ hồ, khó gọi tên trong lòng người một cách tự
nhiên và uyển chuyển: “Thạch Lam có khả năng tái tạo những rung động tâm
hồn con người nhiều khi chỉ khẽ như cánh bướm non - cái khả năng ấy chỉ có
thể có ở một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm cao độ. Chính nhờ sức mạnh của trực
giác, văn Thạch Lam trong sáng mà không đơn giản, đa nghĩa mà vẫn tự
nhiên” [28]. Đọc truyện của Thạch Lam, ta thấy có những cảm giác sâu kín
trong tâm hồn, song lại được diễn tả rất nhẹ nhàng bởi tài năng của nhà văn.
Thạch Lam có khả năng truyền đạt chính xác những cảm xúc phong phú và
tinh tế của đời sống tinh thần con người. Văn chương của Thạch Lam là thứ
văn chương mài sắc thêm cảm giác của con người về cuộc sống.
Phần lớn, truyện ngắn Thạch Lam được bắt đầu bằng một cảm giác,
cảm tưởng và kết thúc câu chuyện cũng bằng những cảm giác cảm tưởng.
Những cảm giác, cảm tưởng ấy được Thạch Lam thể hiện qua lớp từ ngữ như:
ruột nóng như lửa đốt, đi đi lại lại, chăm chú nhìn cánh cửa, thoáng nghe
thấy, để ý dò xét nét mặt, tò mò ngắm nhìn, thấy một cảm tưởng lạ, hình
như không có chút liên lạc gì,…(khảo sát các truyện ngắn Hai đứa trẻ,
Người đầm). Đọc truyện ngắn Thạch Lam, có thể thấy những từ chỉ cảm giác
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 9
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
xuất hiện với tần số cao. Chính nhờ cái cảm giác, mà nhà văn đã tạo nhịp cầu
nối những tâm hồn đồng điệu chia sẻ. Cảm giác đã tạo nên chất men đặc biệt
trong văn Thạch Lam: say mà tỉnh, ảo mà thực, liên tục mà đứt đoạn, rõ ràng
mà mơ hồ. Nghệ thuật phân tích cảm giác là một trong những biệt tài của ngòi
bút Thạch Lam.
2.2.2.3. Trường “đồ vật”

nghĩa hoặc gần nghĩa đồng thời được sử dụng) thì đó còn là một dấu hiệu của
một phong cách ngôn ngữ.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 11
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
CHƯƠNG 2
TÍNH CHẤT NGHỆ THUẬT CỦA TỪ NGỮ TRONG TRUYỆN NGẮN
THẠCH LAM
2.1. Sự giản dị, trong sáng nhưng sâu lắng, thấm đậm tình người.
Lâu nay, các nhà ngôn ngữ học thường đề cập vấn đề giữ gìn sự trong
sáng của tiếng Việt, và sự trong sáng này phải được thể hiện ở các cấp độ,
trước hết là từ ngữ. Đối với các nhà văn, việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng
mẹ đẻ là một nhiệm vụ cao cả, bởi cách sử dụng từ ngữ của họ có ảnh hưởng
rất lớn đến thái độ và thói quen ngôn ngữ của cộng đồng. Ảnh hưởng tích cực
hoặc tiêu cực từ các nhà văn, nhất là những nhà văn nổi tiếng là hết sức rõ rệt.
Trong số những cây bút văn xuôi hiện đại, Thạch Lam là nhà văn có
văn phong trong sáng nhất. Một số nhà văn cùng thời với ông như Nguyễn
Tuân, Vũ Bằng đã nhận ra điều đó.
Tiếp cận từ nhiều khía cạnh, chúng ta dễ dàng nhận thấy, từ ngữ trong
văn Thạch Lam giản dị và trong sáng. Sự thật, Thạch Lam không cố tình dùng
từ ngữ, câu văn đơn giản nhưng nó lại đơn giản cả về văn lẫn cốt truyện.
Trong văn Thạch Lam, ta thấy ông rất chú trọng về sự thật, nên khi tiếp cận
với vốn sống thực tại ông cũng chỉ xây dựng những truyện giản dị, trong
sáng, không thêm thắt, không tô điểm. Truyện ngắn của ông được tổ chức gọn
gàng, diễn tả uyển chuyển, tinh tế những diễn biến trong lòng người. “Thạch
Lam đã cố gắng và thành công trong việc tạo dựng một bối cảnh, gây một bầu
không khí thích hợp hoàn toàn với những tình cảm dịu dàng êm ái của các
nhân vật, với niềm mơ mộng và tình yêu thiết tha của những tâm hồn bén
nhạy trước mọi kích thước từ ngoại giới. Bởi cảnh sinh tình, cảnh gợi tình và
tình hoà với cảnh” .
Cơ sở để tạo nên loại ngôn ngữ này không chỉ xuất phát từ vốn kiến

có trong câu chuyện đều nhỏ nhặt, thông thường, thân mật với mỗi chúng ta.
Thạch Lam đã khẳng định sáng tác văn chương không phải để kể những
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 13
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
chuyện thần tiên hay lãng mạn, mà là cuộc sống kín đáo giản dị quanh mình,
là kể về cuộc sống con người với nhiều lo toan, vất vả, nhiều cạm bẫy, chông
gai đang từng ngày vươn lên để tự hoàn thiện bản thân.
Sự giản dị và trong sáng thể hiện ngay trong cách lựa chọn đối tượng
miêu tả. Chất liệu làm nên những trang văn của ông không phải là phố xá hoa
lệ, cảnh sắc mĩ miều, mà là những khung cảnh giản dị nơi thôn quê yên bình.
Không là những vĩ nhân hay những người quyền quý sang trọng mà là những
mảnh đời bình dị, đơn giản trong cuộc sống vùng quê như: mẹ con chị Tý,
chị em Liên và An, vợ chồng bác xẩm, bác phở Siêu, bà cụ hàng nước,
anh xe kéo Thạch Lam luôn tạo nên thứ cảm xúc tự nhiên và diễn đạt bằng
những từ ngữ cũng hết sức tự nhiên Đấy là chất liệu cũng là ngôn ngữ tạo
dựng nên phong cách giản dị của Thạch Lam. Hơn thế, giản dị và trong sáng
ở Thạch Lam còn được thể hiện ở tính cách nhân vật. Nhân vật của ông, nếu
thống kê đầy đủ, hầu hết là những người nghèo, những người nông dân họ
sống đúng với “bản ngã” của mình.
Không nhiều nhà văn viết hay mà không hư cấu, với Thạch Lam sự
trong sáng trong cách thể hiện văn chương thật đặc sắc nhưng ẩn chứa nhiều
giá trị nhân văn. chị em Liên ngây thơ chờ những ánh sáng nơi đường tầu
trong Hai đứa trẻ; Hơn thế, ở sắc thái tình cảm đôi lứa, ta cũng nhận được sự
nhẹ nhàng, trong sáng với cách thể hiện tình cảm trong Cuốn sách bỏ quên.
Sự trong sáng, giản dị được thể hiện dưới nhiều góc độ ở cách biểu hiện cũng
như ngôn từ thể hiện không lố bịch, không cầu kỳ, diêm dúa. Trong sáng ở
văn Thạch Lam là ngòi bút chân thực quan sát, nhìn nhận, mô tả và thể hiện
bằng chính cảm giác của mình.
Càng đi sâu, ta càng thấy Thạch Lam có một lối văn không thích lối
dùng từ to tát, không cố tỏ ra “uyên bác” đan dệt bởi những câu chữ mang

Còn Thạch Lam, đứng ngang hàng hay bề trên so với người lao động
điều đó không quan trọng, mà theo ông quan niệm sáng tác văn chương trước
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 15
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
hết là vì con người, muôn đi sâu vào tâm hồn con người không thể nhìn từ
bên ngoài hay bên trong, nêu chỉ từ một hướng thì không thể có cái nhìn toàn
diện về con người, không thấy được trạng thái luôn vận động của nó. Những
con người nhỏ bé trong truyện ngắn của ông nghèo mà không hèn. Chính
niềm yêu thương trân trọng đối với con người ở Thạch Lam đã tạo cho ông
một giọng văn ấm áp, ngay cả khi kể về sự oan trái, cay nghiệt của cuộc đời
ông vẫn luôn giữ con người đứng bên bờ của sự yêu thương cam chịu. Và Thế
Lữ đã rất xúc động khi nhớ về Thạch Lam: “Sự thật tâm hồn Thạch Lam diễn
trong văn chương phức tạp nhiều hình, nhiều vẻ, nhưng bao giờ cũng đằm
thắm, thân mật, cũng nhân hậu, cũng nghẹn ngào một chút lệ thầm kín của tình
thương.” (Thạch Lam và văn chương)
Thạch Lam hướng ngòi bút về phía người nghèo với lòng cảm thương
sâu sắc, từ đó gợi lên trong lòng người đọc niềm xúc động. Tình cảm chân
thành mà nhà văn dành cho người nghèo trong xã hội như Vu Gia nhận định,
đối với những kẻ nhỏ bé, ông không đứng ngoài để xem xét, thương hại, mơ
tưởng những công trình cứu giúp to tát như Nhất Linh, Khái Hưng hay Hoàng
Đạo. Thạch Lam đi ngay vào cuộc sống của họ, vỗ về, an ủi, nâng niu những
niềm vui nhỏ bé hiếm hoi trong cuộc đời đầy eo hẹp ấy.
Thạch Lam đã từng quan niệm: “cái thực tài của nhà văn nguồn gốc
chính là ở tâm hồn nhà văn, một nghệ sĩ phải có một tâm hồn phong phú,
những tình cảm dồi dào. Nếu không, nghệ sĩ đó chỉ là thợ văn khéo
thôi.” Ông đã lặng lẽ tự mổ xẻ mình để xây dựng nên những con người sống
động giữa cuộc đời thường. Và từ đó, ngôn ngữ trong truyện ngắn Thạch Lam
là thứ ngôn ngữ được hoà trộn giữa ngôn ngữ tác giả và ngôn ngữ nhân vật.
“Tâm thấy ngày nay cũng như mọi ngày, ngày kia cũng thế nữa, tất cả
cuộc đời nàng lúc nào cũng chịu khó và hết sức như tấm vải thô dệt đều nhau.

GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 17
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
thi vị hoá hiện thực. Khác với truyện ngắn Nguyễn Công Hoan - loại truyện
mang nhiều yếu tố hài hước, trào lộng - truyện của Thạch Lam có cấu tứ và
giọng điệu như một tứ thơ trữ tình, mỗi từ ngữ gợi sự cảm thương trước
những số phận nhỏ bé như trong truyện Hai đứa trẻ.
Để được ghi nhận là một nhà truyện ngắn mới mẻ và hiện đại, nếu
đánh giá ở phương diện nghệ thuật hay phương pháp dựng truyện, ta thấy
truyện Thạch Lam không có gì nổi bật, sự nổi bật ở ông là cách sử dụng
cách thể hiện hiện đại bằng những câu từ, chi tiết truyện đơn giản, gần gũi
với người đọc, khám phá thế giới nhân vật cảm giác bằng một thứ ngôn từ
hiện đại, mới mẻ.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 18
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
CHƯƠNG 3
Ứng dụng trong việc dạy học tác phẩm “Hai đứa trẻ”
Có thể nói “Hai đứa trẻ” là tác phẩm để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong
sự nghiệp sáng tác của Thạch Lam và được đưa vào giảng dạy trong chương
trình SGK Ngữ văn lớp 11- Tập 1. Nhằm giúp học sinh có một cái nhìn đầy
đủ hơn về sự mới mẻ, mang chất riêng trong cách sử dụng từ ngữ của Thạch
Lam, bài viết sẽ đề cập việc sử dụng từ ngữ ở khía cạnh thể hiện “Chất thơ”
3.1 “Chất thơ”: Tính trữ tình – tính chất được tạo nên từ sự hài hòa quyện
giữa vẻ đẹp của cảm xúc, tâm trạng, tình cảm với vẻ đẹp của cách biểu hiện
nó để có thể khơi gợi những rung động thẩm mĩ và tình cảm nhân văn.
Một truyện ngắn (hoặc tác phẩm văn xuôi) được coi là giàu chất
thơ khi mối bận tâm của người viết không đặt vào việc kể lại một
biến cố, sự việc, hành động mà là việc làm bật lên một trạng thái của
đời sống hoặc của tâm hồn con người.
3.2 Sự biểu hiện của chất thơ trong tác phẩm “Hai đứa trẻ”:
Trong truyện, Thạch Lam đã xây dựng được một thế giới hình

gió nhẹ đưa vào…" Hay miêu tả cảnh đêm tối sau khi chuyến tàu đi
qua: "Đêm tối vẫn bao bọc xung quanh, đêm của đất quê, và
ngoài kia đồng ruộng mênh mang và yên lặng"
Bên cạnh đó, Thạch Lam đã sáng tạo ra một thứ ngôn ngữ
nghệ thuật riêng để biểu đạt cái xao động của sự sống khẽ vang lên
trong không gian, thời gian tĩnh mịch để diễn tả cái thanh thoát, dịu
hiền của tâm hồn Liên: êm ả, yên lặng, thong thả, gượng nhẹ, nhỏ
xíu, yên tĩnh, mơ hồ, miên man, tĩnh mịch … Những từ ngữ này
liên kết với nhau tạo một dư âm sâu lắng trong tâm hồn người đọc.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 20
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
Ngoài việc sử dụng từ ngữ thì trong văn của Thạch Lam còn
được ông sử dung những câu văn ngắn, nhịp văn chậm rãi, thong thả.
Dù diễn tả cái náo nức bên trong, cái sôi động của ước mơ, Thạch
Lam vẫn rất nhẹ nhàng, vẫn tự nén ngòi bút. Chuyến tàu rực sáng vụt
qua, Liên xúc động mạnh khi kỉ niệm xưa dồn dập hiện về "Hà Nội
xa xăm, Hà nội sáng rực, vui vẻ và huyên náo". Đây là một trong số
ít những câu văn kết hợp lối trùng điệp và những thanh trắc tạo điểm
nhấn và ngay câu sau Thạch Lam viết ngắn hơn, nhẹ hơn, như ghìm
giữ lại niềm xúc động: "Con tàu như đem một chút thế giới khác
đi qua".
Bên cạnh “chất thơ”, khi tìm hiểu tác phẩm, bài giảng cần đi
nhắc đến vai trò từ ngữ trong giá trị mang sự “giản dị, trong sáng
nhưng cũng sâu lắng, thấm đượm tình người” và “tính mới mẻ hiện
đại” được nhắc đến ở trên để giúp học sinh cảm tác phẩm sâu hơn,
hiểu hơn về văn phong của Thạch Lam.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 21
TỪ NGỮ TRONG TRUYÊN NGẮN CỦA THẠCH LAM
KẾT LUẬN
1. Thạch Lam là cây bút truyện ngắn hàng đầu của văn học Việt Nam

cứu hệ thống từ vựng”, Ngôn ngữ, (2), tr. 45-53.
3. Đỗ Hữu Châu (1997), Cơ sở ngữ nghĩa học từ vựng, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
4. Trần Ngọc Dung (1994), "Phong cách truyện ngắn Thạch
Lam", sách Thạch Lam - văn chương và cái đẹp, Nxb Hội Nhà văn, Hà
Nội.
5. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (chủ biên, 2004),
Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
6. Nguyễn Đăng Mạnh (1996), Con đường đi vào thế giới nghệ
thuật của một nhà văn, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
7. Vương Trí Nhàn (1994), "Tìm vào nội tâm, tìm vào cảm giác",
sách Thạch Lam về tác gia và tác phẩm, Nxb Giáo dục, Hà Nội, tr.102-
108.
GVTH: HỒ THỊ THẾ Page 23