PHÒNG GIÁO DỤC NGỌC LẶC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆTNAM
Trường THCS Phúc Thịnh Độc lập - Tự do - Hạnh Phúc
T ên SKKN
“Phương pháp gây hứng thú học tập môn
lịch sử lớp 8 qua khắc hoạ sâu sắc biểu
tượng nhân vật lịch sử”

Họ và tên tác giả: Đinh Văn Hùng
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Phúc Thịnh
SKKN thuộc môn: Lịch sử

Tháng 4 năm 2011
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LỜI MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây chúng ta đang đổi mới nội dung và phương pháp
dạy học. Việc nâng cao chất lượng dạy và học là yêu cầu cấp thiết trong để đáp
ứng nhiệm vụ của ngành giáo dục, của đất nước. Có nhiều yếu tố và biện pháp để
nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục.
Gây hứng thú là một biện pháp quan trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện
nay vì biện pháp này nó thể hiện trên các mặt tư tưởng tình cảm, nhận thức và hành
động trong các hoạt động dạy và học, song sự hứng thú trong nhận thức không
phải là sự ngẫu hứng, tuỳ thích mà là sự định hướng có lựa chọn, nhằm mục đích
của sự vươn lên nắm vững kiến thức học tập một cách sâu sắc và toàn diện đồng
thời giúp người học biết vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống .
Ở giới hạn bài viết này tôi xin giới thiệu với bạn đồng nghiệp một vài kinh
nghiệm trong việc Phương pháp gây hứng thú học tập môn lich sử lớp 8, qua
khắc hoạ sâu sắc biểu tượng nhân vật Lịch sử , nhằm nâng cao nhận thức và chất
lượng giáo dục của bộ môn lịch sử thế giới hiện nay.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

hiện nay vẫn còn thiếu nhiều phương tiện dạy học như , băng đĩa Video, bản đồ
tranh ảnh lịch sử, tư liệu tranh ảnh về các nhân vật lịch sử
Dưới đây là bảng kết quả thống kê kết quả học tập của học sinh ở năm học
2008-2009 với số lượng học sinh yếu kém còn nhiều, số lượng học sinh khá, giỏi ít
Năm học
Giỏi Khá TB Yếu - kém
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
2008-2009
( lớp 7)
1 1,58 17 26,98 37 58,73 8 12,71
3
2. Kết quả, hiệu quả của tực trạng trên
Với những thực trạng trên, là thầy giáo dạy lịch sử luôn tìm tòi cần sớm đưa
ra những giải pháp cụ thể để giải quyết vấn đề trên, ở đây bản thân tôi chỉ giới hạn
với đề tài: “Gây hứng thú học tập bộ môn lịch sử thế giới lớp 8 bằng cách khắc hoạ

còn giáo dục các em học tập, noi gương những đức tính tốt đẹp của các nhân vật
lịch sử trong bài học .
Trong chương trình và nội dung sách giáo khoa lịch sử lớp 8 ( phần lịch sử
thế giới ) hiện hành có trên 20 nhân vật lịch sử, những biểu tượng nhân vật lịch sử
mà giáo viên cần phải khắc sâu đó là những vĩ nhân lịch sử như : Ô-li-vơ Crôm-
Oen (nhà lãnh đạo Cách mạng tư sản Anh); Rô-be-spie (nhà lãnh đạo Cách mạng
tư sản Pháp ); Oa-sinh-tơn ( nhà lãnh đạo cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ
) ; Mông-te-xki-ơ ; Rút-xô ; Vôn-te …(các nhà tư tưởng , triết học ánh sáng lớn ở
châu Âu thế kỷ XVIII) C. Mác ; Ăng-ghen ( các nhà lãnh đạo cách mạng vĩ đại
trong phong trào công nhân quốc tế ); Lê-nin ( Vị lãnh tụ vĩ đại Cách mạng tháng
Mười Nga ); V.A.Mô-da ; Bét-tô-ven ; Sô-panh (các nhạc sĩ nỗi tiếng thế giới ở
thế kỷ XVIII ) Giêm-oát ; Niu-tơn ; Đác-uyn …( các nhà phát minh khoa học ) .
Các nhà lãnh đạo cách mạng trong phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á như :
Ti-Lắc (Ấn Độ ) ; Áp-đun-ra-man ( Mã Lai ) ; A.Xu-các-nô ( In-đô-nê-xi-a) …và
một số nhân vật lịch sử khác .
Phần lịch sử việt Nam với nhiều nhân vât lịch sử nổi tiếng gắn với quá trình
xâm lược Việt Nam, gắn với phong trào chống Pháp của nhân dân ta trong những
năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như Nguyễn Tri Phương, Trương Định,
Nguyễn Trung Trực, Hoàng Diệu, Tôn Thất Thuyết, Hàm Nghi, Nguyễn Thiện
Thuật, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh,
Huỳnh Thúc Kháng, vua Duy Tân và đặc biệt là Nguyễn Tất Thành
Như vậy toàn bộ khoá trình lịch sử thế giới lớp 8 hiện hành học sinh phải
nhớ trên 20 nhân vật lịch sử, cùng với hơn 15 nhân vật chính trong phần lịch sử
Việt Nam, do đó một trong những điều gây khó khăn đã làm giảm hứng thú học
tập của học sinh đối với bộ môn này .
Vì vậy muốn các em nhớ lâu và hiểu sâu sắc các nhân vật lịch sử đó thì
người thầy giáo phải biết khắc sâu những biểu tượng nhân vật lịch sử đó vào trong
5
tâm trí của các em những đặc điểm, hình dáng của từng nhân vật thì các em rất
hào hứng học tập. Từ các nhân vật lịch sử đó các em biết rút ra những bài học quý

năm 23 tuổi đỏ tiến sĩ triết học, song SGK không tả hình dáng Mác, nếu giáo viên
chỉ đưa ảnh trong SGK cho học sinh xem thì không có ý nghĩa gì, mà giáo viên cần
phải vừa cho các em xem ảnh (nếu photo càng tốt) vừa giới thiệu cho học sinh
thấy rõ C.Mác :có “đôi mắt đen lay láy”, “cái nhìn sắc sảo dưới đôi lông mày đen
sẫm, “vơí cái miệng đường nét gẫy gọn hơi nghiêm”. Chứng tỏ rằng Mác là một
con người nghiêm trang, cương nghị cứng rắng nhưng táo bạo. Với cách tả hình
dáng như vậy nhằm mục đích khắc hoạ sâu sắc hình ảnh của Mác trong đầu học
sinh và làm cho các em mau chóng hiểu biết về nhân vật Mác và qua đó giáo dục
cho các em có lòng kính trọng yêu quí Các Mác một bậc thầy vĩ đại của giai cấp
công nhân thế giới, cũng từ đó giúp các em tìm hiểu thêm về cuộc đời hoạt động
của Mác trong bài học cũng như tài liệu khác ngoài SGK .
Trên cơ sở đó, đối với Ăng-ghen giáo viên cũng lần lược mô tả hình dáng của
ông thật sâu sắc gây cảm xúc cho học sinh qua chân dung trong sách giáo khoa ,
gây cho học sinh có những ấn tượng khó quên về các bậc lãnh tụ đó .
b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm chung
Giáo viên không thể đặt tả tỉ mỉ chi tiết tùng nhân vật lịch sử, nhưng cũng
không vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua . Do đó giáo viên có thể lược tả chung chung
nhưng vẫn nêu được đặc điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt được yêu cầu là qua
đặc tả phong thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấy được
phẩm chất của nhân vật lịch sử đó .
Ví dụ 1: Khi dạy bài 2: “ Cách mạng tư sản Pháp ( 1789 -1794) mục 3 “ Nội
dung đấu tranh trên mặt trận tư tưởng” ( trang 11 SGK ) hình 8 có chân dung của
G.G. Rút-xô , đối với nhân vật lịch sử này Giáo viên đặc tả cho học sinh thấy được
phong thái suy tư sâu rộng qua vẽ mặt của Rút-xô một con người luôn đấu tranh
cho quyền tự do của con người và ngay sâu đó giáo viên kết hợp dẫn câu nói của
Rút-xô “ Tự do là quyền tự nhiên của con người” để tăng thêm tính cách của con
người đó.
Ví dụ 2 : Cũng trong bài này ở phần III mục 3 : “ Chuyên chính dân chủ cách
mạng Gia - cô- banh” Để khắc sâu nhân vật lịch sử Rô-be-spie, giáo viên giới thiệu
7

8
Để minh hoạ nhắm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào trong trí nhớ
của các em .
Trong vật đó, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trước mắt của các em. Chúng ta
có thể sử dụng kho tư liêu trên các trang Wed liên quan đến giảng dạy như
vioolet là thư viện giáo án điện tử bổ ích trong việc sử dụng các phương tiện
hiện đại trong dạy học lịch sử, như dạy trên Powerpoint, Violet. Giáo viên có thể
sưu tầm tranh, ảnh các nhân vật lịch sử liên quan đến bài dạy với việc in, phô tô
ảnh cỡ lớn hoặc sử dụng trong trình chiếu sẽ có tác dụng rất tích cực.
1.2) Chọn lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật để khắc
sâu kiến thức cho các em .
a) Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nội dung bài học lịch sử ngoài
những nhân vật chính diện, còn có một số nhân vật phản diện như : Chi-e ( trong
bài Công xã Pa-ri 1871) Hít-Le ( bài Chiến tranh thế giới lần thứ 2) . Đối với
những nhân vật này giáo viên không cần dung hình ảnh hay chân dung để minh
hoạ, mà người thầy giáo khắc hoạ bằng lời nói với những lời lẽ hết sức lôi cuốn .
Ví dụ : Đối với nhân vật Chi-e giáo viên có thể mô tả là một con người tính
tình hay quau quáu, nét mặt lúc nào cũng thể hiện tính hiếu chiến ,ác độc và tàn
sát trong cuộc nội chiến với các chiến sĩ của công xã Pa-ri ( 1871) . Hay giáo viên
có thể mô tả vài nét về Hit-le có gương mặt hiểm hóc, hiếu chiến thể hiện là một
tên trùm phát-xít, kẻ gây chiến tranh thế giới lần thứ 2 gây ra bao cảnh đau
thương cho nhân loại thế giới, từ đó giáo dục các em biết căm thù chiến tranh,
căm ghét những kẻ gây ra chiến tranh
Tóm lại để gây hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên không nên bỏ qua bất
cứ hình ảnh nhân vật lịch sử nào, mà người thầy giáo cần phải khắc sâu các nhân
vật lịch sử đó ngay trong giờ lên lớp, song cũng không nên rập khuôn một cách
máy móc, người thầy giáo phải biết chọn lọc những chi tiết hết sức cần thiết và
những nét sinh động nhất để khắc sâu vào tâm trí của các em, đặc biệt người thầy
giáo phải biết dùng lời nói sao cho phù hợp với nhân nghiệp nhất định, có khi bao
gồm nhiều mặt .

10
được nhân vật lịch sử Crôm-Oen và giúp các em khắc sâu được kiến thức của bài
học lịch sử ngay tại lớp .
Ví dụ 2: Cũng tương tự như vậy, đối với bài này mục III “ Cuộc chiến tranh
giành độc lập ở các thuộc địa Bắc Mỹ” Giáo viên cần phải khắc sâu nhân vật
G. Oa-sinh-tơn qua hoạt động quân sự của G. Oa-sinh-tơn , trong SGK chỉ nêu
rằng : “G. Oa-sinh-Tơn là một chủ nô giàu , có tài quân sự và tổ chức, được cử làm
tổng chỉ huy nghĩa quân” chứ SGK không nêu lên được một vài hoạt động quân sự
của G. Oa-sinh-tơn. Do đó giáo viên phải mô tả một vài hoạt động tiêu biểu, để cho
học sinh thấy rằng G. Oa-sinh-tơn là một thủ lĩnh quân sự đáp ứng được nhu cầu
giải quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa dân tộc 13 thuộc địa Bắc Mỹ với bọn thực
dân Anh .
b) Một số tình huống xuất hiện những nhân vật lịch sử trong các bài học thuộc
chương III trong SGK “ Châu Á ở thế kỷ XVIII - Đầu thế kỷ XX” ví dụ học về
Cách mạng Trung Quốc có lãnh tụ Tôn Trung Sơn, Cách mạng Ấn Độ có lãnh tụ
Ti-Lắc , hoăc bài “ Châu Ẳ (1918 – 1945” có lãnh tụ M. Gan-đi (1869 – 1948),
cách mạng ở Mã Lai có lãnh tụ Áp-đun Ra-man, cách mạng In-đô-nê-xi-a có nhà
cách mạng A. Xu-các-nô … như vậy do yêu cầu của lịch sử cuói thế kỷ XIX và
những năm đầu của thế kỷ XX yêu cầu lịch sử đặc ra cho mỗi nước là giải phóng
dân tộc, giải phóng giai cấp dành độc lập dân tộc, lúc này mâu thuẫn giữa dân tộc
thuộc địa với đế quốc thực dân ngày càng sâu sắc, nên các nhân vật lịch sử đó
xuất hiên và đã giải quyết được mâu thuẫn đó theo yêu cầu của lịch sử .
Phần lịch sử Việt Nam chúng ta cần khắc sâu những nhân vật lịch sử có vai
trò quan trọng với tiến trình lịch sử dân tộc như Phan Bội Châu, Phân Châu Trinh,
Huỳnh Thúc Kháng và đặc biệt là Nguyễn Tất Thành. Những nhân vật vlichjsử
trên tạo dấu ấn trong phong trào cứu nước đầu thế kỉ XX.
Ví dụ; Ở bài 30 mục II có mục 3 về hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi
ra đi tìm đường cứu nước. Đây là mục quan trọng của tiết học và cũng là bước
đánh dấu hướng đi mới của người khác so với các bậc tiền bối. Giáo viên cần
khắc sâu thân thế của người, hoàn cảnh gia đình bối cảnh đất nước và việc lụa

Ngoài ra giáo viên có thể khắc sâu nhân vật lịch sử bằng cách gợi ý cho các
em cách nhớ năm sinh của nhân vật lịch sử đó ví dụ năm sinh của Mác ( 1818)
12
Ăng-ghen nhỏ hơn Mác 2 tuổi tức là Ăng ghen sinh năm 1820 .Hoặc giáo viên có
thể khắc sâu nhân vật lịch bằng cách cho học sinh nắm những nét tương đồng xuất
thân gia đình hay từ nghề nghiệp của nhân vật đó … ví dụ như Crôm Oen xuất
thân từ gia đình quý tộc mới, Oa-Sinh-Tơn là kỹ sư … hoặc có thể kích thích tâm
lý học tập cho các em giáo viên có thể cho học sinh biết thêm về nhà lãnh đạo
cách mạng Ấn Độ, Ti-Lắc vừa là lãnh đạo phái cấp tiến chống thực dân Anh cuối
thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, vừa là một nhà sử học thông thái, nhà ngôn ngữ học
danh tiếng .
Các nhân vật lịch sử trong phần lịch sử Việt Nam có vai trò rất quan trọng với
phong trào chống Pháp trong thời kì này.
Chúng ta có thể khái quát vài nét về Phạm Bành (1830-1887) người làng
Trương Xá nay thuộc xã Hoa Lộc - Hậu Lộc - Thanh Hoá, đậu cử nhân năm 1864,
từng làm án sát Nghệ An. Đinh Công Tráng (1835-1887) quê Thanh Liêm - Hà
Nam, từng chiến đấu trong đội quân Hoàng Tá Viêm. Năm 1886 ông bắt liên lạc
với Trần Xuân Soạn và trở thành lãnh tụ của khởi nghĩa Ba Đình.
Các nhân vật trong lịch sử địa Phương như Tống Duy Tân, Cao Điển, Cầm
Bá Thước, Hà Văn Mao, Hà Văn Nho cũng cần được khái quát để học sinh khắc
ghi về những lãnh tụ của phong trào Cần Vương, là người con ưu tú của xứ Thanh
Ví dụ: Trong bài 26 “Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những năm
cuối thế kị XIX” chúng ta cần cho học sinh nắm được những nét chính về thân thế
và sự nghiệp của nhà lãnh đạo Phan Đình Phùng(1847-1895), quê Hà Tĩnh, đỗ tiến
sĩ năm 1877, làm tri huyện Yên Khánh (Ninh Bình) rồi về kinh đô vào Viện Đô sát
làm Ngự Sử. Năm1883 ông phản đối việc Tôn Thất Thuyết phế Dục Đức lập Hiệp
Hoà và bị đuổi về quê. Tuy vậy khi triều đình kháng chiến ông tham gia tích cực và
được giao chỉ huy phong trào ở Hà Tĩnh và lãnh đạo phong trào trong 10
năm(1885-1895)
Bên cạnh đó là những nhân vật lịch sử khác như Hoàng Hoa Thám một lãnh

chọn lọc, kết hợp đưa những kiến thức ngoài sách giáo khoa vào bài giảng đúng
phương pháng dạy học theo kiểu sơ đồ Đai-ri. Tất cả việc làm trên mặc dầu tốn
nhiều thời gian và sức lực nhưng khi đạt được mục đích yêu cầu đề ra trong một
tiết học trên lớp 45 phút ngắn ngủi thì người thầy giáo cảm thấy nhẹ nhỏm , quên đi
14
mệt mõi lo âu, làm cho học sinh hứng thú, phấn khởi học tập sau một giờ lên lớp
công phu của thầy và trò .
2. CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Trong dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay , người thầy giáo khéo
léo tổ chức việc khắc hoạ sâu sắc hình ảnh nhân vật lịch sử, nhằm nâng cao hoạt
động nhận thức của học sinh, có tác dụng rất lớn trong việc gây hứng thú học tập
cho học sinh hiện nay, đây là việc cần phải làm của giáo viên, vì có hứng thú học
tập , rung cảm của người học nhất là học sinh trung học cơ sở, là lứa tuổi rất nhạy
cảm trong việc tìm tòi cái mới cái chưa biết và rất cảm động khi giáo viên biết sử
dụng những tư liệu giáo dục đạo đức cách mạng cho các em ngay trong bài học lịch
sử trên lớp.
Gây hứng thú học tập là chiếc cầu nối , là phương tiện để góp phần nâng cao
chất lượng dạy và học tập bộ môn lịch sử hiện nay, đây là yêu cầu phải làm thường
xuyên đối với giáo viên dạy sử ở trường phổ thông hiện nay. Những cách thức,
những con đường hay vài biện pháp nêu trên của bản thân tôi để gây hứng thú cho
các em phấn khởi học tập trong một tiết dạy lịch sử môn sử thế giới lớp 8 cũng là
một trong nhiều phương pháp để gây hứng thú học tập của học sinh.
Để kiểm nghiệm lại quá trình thực hiện sáng kiến này, ngoài việc tiến hành
các phương pháp trên bản thân tôi còn tiến hành kiểm tra thực tế qua các hình thức
kiểm tra : miệng, 15 phút đầu giờ , kiểm tra 1tiết đều có kèm theo các câu hỏi về
nhân vật lịch sử, các câu hỏi kiểm tra bản thân tự ra đề hoặc được sưu tầm, tìm tòi
qua các sách tham khảo như sách giáo viên của tác giả Phan Ngọc Liên ( tổng chủ
biên ), sách bài tập lịch sử của tác giả : Trịnh Đình Tùng ( chủ biên )…để đưa vào
bài tập thường xuyên và định kỳ .
Sau đây là một số bài tập về nhân vật lịch sử mà bản thân đã ra đề, để vừa khắc

mạng cho phong trào công nhân thế giới” ( bài tập số 6 trong vở bài tập lịch sử -
Tác giả Trần Đình Tùng – nhà XBGD).
Ví dụ 3 : Ở bài 10 “ Trung Quốc thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX”
Để đánh giá kiểm tra việc tiếp thu kiến thức về nhân vật lịch sử Tôn Trung Sơn
nhà lãnh đạo cách mạng Trung Quốc với phong trào cách mạng Tân Hợi năm
1911 .Giáo viên có thể ra đoạn văn ngắn để học sinh nhận biết và nhận xét nhân
16
vật lịch sử như sau: Em hãy cho biết đoạn tiểu sử sau đây nói về nhân vật nào, em
hãy nhận xét về nhân vật lịch đó “Ông là nhà cách mạng dân chủ Trung Quốc ,
lãnh đạo cuộc cáh mạng Tân Hợi lật đổ triều đình phong kiến nhà Mãn Thanh và
thiết lập nhà nước Trung Hoa dân quốc , … Ngày 24 tháng 12 năm 1911, Ông về
nước và cử làm Tổng Thống của chính phủ trương ương lâm thời . Ngày 1-1-1912
Ông nhận chức tại Nam Kinh và tuyên bố thành nước Trung hoa dân quốc .
Ngày 13 tháng 2 năm 1912 , để lôi kéo phái quân phiệt , Ông từ chức để viên thế
khải lên thay. Sau đó Viên Thế Khải phản bội , Ông lại tập hợp lực lượng các tỉnh
phía nam để chống lại . Tháng 8 năm 1912 Ông hợp tác với Đảng cộng sản trung
Quốc để bổ sung cho chủ nghĩa Tam dân thêm ba nội dung nữa : liên minh với
Liên Xô , Liên Minh với Đảng cộng sản và dựa vào công nông .
Ngày 13 -3-1925 , Ông đã từ trần . Đó là một tổn thất cho phong trào cách
mạng Trung Quốc”( Bài tập Lịch sử lớp 8 của tác giả Trịnh Đình Tùng ) .
Ngoài việc tổ chức kiểm tra với các hình thức trên Giáo viên còn có thể cho
trò chơi để khắc sâu kiến thức về các nhân vật lịch sử như sau
Ví dụ 4 Ở bài 8 “ Sự phát triển của kỹ thuật khoa học , văn học và nghệ thuật
thế kỹ XVIII – XIX” Dựa vào ô chữ sau đây em hãy tự đặt câu hỏi để nói lên
những thành tích mà các nhân vật sau đây đã cống hiến cho nhân loại” . Giáo
viên có thể đặt trước vài câu về mỗi nhân vật lịch sử để các em làm theo :
1
2
B A N D Ă C
M E N Đ Ê L Ê E P

Giỏi Khá TB Yếu - kém
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
Số
lượng
Tỉ lệ
%
2008-2009
( lớp 7)
1 1,58 17 26,98 37 58,73 8 12,71
2009-2010
( lớp 8)
3 4,76 22 34,92 35 55,55 3 4,77

Kết quả só sánh trên đã cho thấy, việc áp dụng sáng kiến trên đã đem lại kết
quả học tập của học sinh năm học 2009-2010 so với năm 2008-2009, có nhiều khả
quan hơn, số lượng học sinh giỏi, khá tăng, số lượng học sinh yếu kém giảm.
Qua đó thấy rằng, muốn một tiết học thành công hay chất lượng học tập học
sinh được nâng cao hay không, người giáo viên cần phải gia công nhiều công sức
cho bài giảng và còn phải làm nhiều lần cho đến khi nhuần nhuyễn, muốn có được

20
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa lịch sử lớp 8. Tác giả : Phan ngọc Liên ( Chủ biên) - Nhà xuất
bản Giáo dục năm 2004 .
2. Sách giáo viên lịch sử lớp 8.Tác giả : Phan Ngọc Liên (Tổng Chủ biên )- Nhà
Xuất bản giáo dục năm 2005 .
3. Sách bài tập lịch sử lớp 8 – Tác giả : Trịnh Đình Tùng ( Chủ Biên ) – Nhà
xuất bản Giáo dục năm 2004.
4. Sách giáo khoa Âm Nhạc - Mỹ Thuật lớp 6,7,8. Nhà xuất bản giáo dục năm
2004 .
5. Các tạp chí giáo dục các năm 2005 & 2006 .
6. Tài liệu Gây hứng thú học tập môn lịSch sử - nhà xuất bản giáo 01dục .
21