A. MỞ ĐẦU
Nói tới văn hóa là nói tới toàn bộ những giá trị sáng tạo về tinh thần và về
vật chất, thể hiện trình độ sống, dân trí, những quan niệm về đạo lý nhân sinh,
thẩm mỹ của một dân tộc và dấu ấn ở mỗi con người. Văn hóa góp phần trực tiếp
tạo nên bản sắc của dân tộc, tạo nên sự khác biệt giữa dân tộc này với dân tộc
khác. Trong quá trình tồn tại và phát triển, các nền văn hóa có xu hướng giao lưu,
tiếp xúc, điều này lý giải tại sao ở những khu vực giáp gianh giữa các nền văn
hóa lớn thường tồn tại các nền văn hóa hỗn dung. Việt Nam được đánh giá là một
quốc gia có kiểu văn hóa hỗn dung điển hình. Kiểu văn hóa hỗn dung điển hình
này mang lại những ưu thế nhất định cho nước ta trong bối cảnh hội nhập và hợp
tác quốc tế hiện nay. Nghiên cứu về vấn đề này em xin phép được tìm hiểu đề
tài: “ Nguyên nhân xuất hiện “ kiểu văn hóa hỗn dung điển hình ” của văn
hóa Việt Nam. Ưu thế của nó trong bối cảnh hội nhập và hợp tác quốc tế hiện
nay ”.
B. NỘI DUNG
I. Nguyên nhân xuất hiện kiểu văn hóa hỗn dung điển hình của văn hóa Việt
Nam.
1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận xuất hiện kiểu văn hóa hỗn dung điển hình ở đây là giao lưu
– tiếp biến văn hóa. Đây là phương pháp định vị văn hóa dựa trên lý thuyết các
trung tâm và sự lan tỏa văn hóa hay còn gọi là thuyết khuếch tán văn hóa với các
đại biểu như F.Rasel, L.Frobenius, F.Giabner, W.Schmidt, G.Elliot Smith,
W.Ries…
Khái niệm giao lưu và tiếp biến văn hóa là hiện tượng xảy ra khi những
nhóm người (cộng đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lưu tiếp xúc với
1
nhau tạo nên sự biến đổi về văn hóa của một hoặc cả hai nhóm. Giao lưu văn hóa
tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và tích hợp văn hóa ở các cộng đồng. Ở đó có sự
kết hợp giữa các yếu tố "nội sinh" với yếu tố "ngoại sinh" tạo nên sự phát triển
văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn. Giao lưu và tiếp biến văn hóa là sự
tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể. Quá trình này luôn đặt mỗi

hệ dẫn đến các trung tâm văn hóa kế cận hoặc các trung tâm văn hóa đã từng có
mối liên hệ với nền văn hóa ấy trong lịch sử; tức là phải xét đến quá trình giao
lưu – tiếp biến dẫn đến sự hình thành và phát triển của nền văn hóa ấy.
Sự thật là : xuyên suốt tiến trình lịch sử, tất cả các nền văn hóa còn tồn tại
cho đến giờ thì đều hiện thân như kết quả của quá trình giao lưu – tiếp biến văn
hóa. Giao lưu – tiếp biến văn hóa là phương thức tồn tại của mọi nền văn hóa ,
trong đó có Việt Nam.
Giao lưu và tiếp biến văn hóa là sự vận động thường xuyên của xã hội, của
văn hóa, gắn bó với tiến hóa xã hội và cũng gắn bó với sự phát triển của văn hóa.
Giao lưu và tiếp biến văn hóa vừa là kết quả của sự trao đổi văn hóa, vừa là
chính bản thân của sự trao đổi ấy, do đó sự giao lưu tiếp biến văn hóa có một tầm
quan trọng trong lịch sử nhân lọai.
Giao lưu văn hóa là quy luật tồn tại và phát triển của mọi nền văn hóa và
mọi xã hội từ xưa đến nay. Xét về thực chất, giao lưu văn hóa chính là sự tác
động qua lại biện chứng giữa các yếu tố nội sinh và ngoại sinh của quá trình phát
triển. Trong đó, các yếu tố nội sinh, mà trung tâm là con người giữ vai trò chủ
thể có ý nghĩa quyết định trong việc định hướng mối quan hệ của chúng với các
yếu tố ngoại sinh.
3
Lịch sử các nền văn minh của nhân loại cho thấy: không có một nền văn hóa
nào dù lớn và có ảnh hưởng sâu rộng đến đâu lại có thể liên tục phát triển trong
một địa bàn khép kín, biệt lập, tách rời sự tiếp xúc với các nền văn hóa khác. Vì
vậy, giao lưu văn hóa có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình phát triển của một
nền văn hóa. Một nền văn hóa không thể tồn tại một cách “tự cấp, tự túc” được
mà trong quá trình phát triển của lịch sử đất nước không thể tránh khỏi những
cuộc giao lưu tiếp xúc ở mức độ nhiều hay ít.
Giao lưu – tiếp biến văn hóa ( acculturation) được hiểu là hiện tượng xảy ra
khi những nhóm người có văn hóa khác nhau, tiếp xúc lâu dài với nhau gây ra sự
biến đổi mô thức văn hóa của các bên.
Thực tế, trong giao lưu đã xảy ra hiện tượng những yếu tố của nền văn hóa

biến văn hóa đó là Phật giáo. Phật giáo được hình thành ở Ấn Độ vào khoảng thế
kỉ VI TCN, người sáng lập là thái tử Sidharta ( Tất – đạt- đa), họ là Gotama ( Cồ-
đàm). Theo đường biển thì các nhà sư Ấn Độ đã đến Việt Nam ngay từ đầu Công
nguyên. Luy Lâu, trị sở quận Giao Chỉ đã sớm trở thành một trung tâm Phật giáo
quan trọng. Từ đây có những nhà sư Ấn Độ đã đi sâu vào Việt Nam truyền đạo.
+ Giao lưu với văn hóa Trung Quốc: chủ yếu bằng con đường cưỡng chế ( bị
xâm lược, đô hộ và đồng hóa). Nho giáo ra đời từ Trung Hoa và nó là hệ thống
giáo lý của các nhà nho nhằm tổ chức xã hội có hiệu quả. Nho giáo Trung Hoa
đã thâm nhập vào Việt Nam qua con đường xâm lược, đô hộ. Mặc dù nhà nước
phong kiến Việt Nam chủ động tiếp nhận Nho giáo nhưng có nhiều yếu tố của
5