Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh trung
học phổ thông ở Hà Nội hiện nay Đào Thị Ngọc Ánh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Triết học: 60 22 80
Người hướng dẫn : GS.TS. Trần Phúc Thăng
Năm bảo vệ: 2013
87 tr .

Abstract. Luận văn góp phần làm sang tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề giáo
dục đạo đức cho học sinh ở các trường Trung học phổ thông ở Hà Nội hiện nay.Đề
xuất một số giải pháp cơ bản để nhằm nâng cao chất và hiệu quả công tác giáo dục đạo
đức cho học sinh ở các trường trung học phổ thông ở Hà Nội hiện nay.

Keywords.Triết học; Giáo dục đạo đức; Triết học đạo đức
Content.
1. Lí do chọn đề tài.
Giáo dục và đào tạo là một hoạt động có tổ chức của xã hội nhằm bồi dưỡng và
phát triển các phẩm chất và năng lực con người cho mỗi công dân cả về tư tưởng, đạo
đức, khoa học, sức khỏe và nghề nghiệp.
Mục đích cơ bản của giáo dục ở mọi thời đại là hình thành và phát triển nhân
cách con người. Trong đó, vấn đề giáo dục đạo đức là vấn đề hết sức quan trọng. Đạo
đức là tổng hợp các quy tắc, tiêu chuẩn chỉ đạo mối quan hệ giữa con người với nhau
trong một cộng đồng, một xã hội nói chung. Cho dù ở giai đoạn nào của lịch sử thì nét
chung của đạo đức vẫn là hướng thiện, chống lại cái ác, hướng tới quan hệ đẹp đẽ giữa
con người với con người, với tự nhiên và với xã hội. Hội nghị lần thứ hai Ban chấp
hành TW Đảng khóa VIII chỉ rõ: “ Thực hiện giáo dục toàn diện đức dục, trí tuệ, thể

triển nguồn nhân lực con người là phát triển đức và tài” [14,tr 19].
Hiện nay, đạo đức của học sinh bậc THPT đang là vấn đề nóng bỏng, là mối
quan tâm lo lắng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Các
phương tiện thông tin đại chúng đang nói nhiều đến sự gia tăng tội phạm, việc mang
thai ở tuổi vị thành niên và các vấn đề khác ở thế hệ trẻ như: tự tử, ma túy, bạo lực học
đường… Sự giao lưu về văn hóa thời mở cửa giữa các quốc gia, bên cạnh cái tốt, còn
làm tăng thêm sự xuống cấp về đạo đức ở lứa tuổi học trò. Việc sử dụng internet, kết
nối thông tin để phục vụ việc học tập chưa thấy kết quả là bao đã thấy rõ tác động tiêu
cực của nó đối với bộ phận lớn học sinh. Các em sử dụng máy tính chủ yếu là để chát
với nhau, truy cập vào các trang Website có nội dung không lành mạnh từ đó bê trễ
việc học hành, dẫn đến các thói hư, tật xấu và nhiều tệ nạn xã hội khác. Đó là chưa kể
đến lối sống tự do phóng túng, buông thả, thích ăn diện đua đòi, sống không lý tưởng,
không mục đích, không niềm tin, ngại khó khăn, ngại cống hiến Cũng chưa bao giờ
truyền thống “ tôn sư trọng đạo ” lại bị xúc phạm và xoi mói đến thế. Nhiều thầy cô
giáo không chịu nổi trước những hành vi bất kính, thô tục, vô lễ của học sinh. Xưa
hiếm có chuyện trò đánh chửi lại thầy nhưng nay cũng chưa thể thống kê được số vụ
học trò hành hung đánh chửi, gây thương tích cho thầy cô giáo của mình, lại càng
không thể thống kê được số vụ học trò vô lễ, bất kính với thầy là bao nhiêu.
Nhận định về tình hình trên, Nghị quyết Hội nghị Trung ương VII, khóa 10
(năm 2008) chỉ rõ “ Một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít
quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa
rời truyến thống văn hóa dân tộc ” [13,tr 27].
Cũng nói về thực trạng này, báo cáo của Bộ Giáo dục trình Chính phủ tháng
10/2004 nêu rõ: “ Điều đáng lo ngại nhất ở một bộ phận học sinh, đặc biệt bậc trung
học là những biểu hiện của lối sống thực dụng, từ đó dẫn đến tình trạng đối phó, gian
lận, thiếu trung thực, trước hết là trong học tập, mức độ phổ biến của hiện tượng này
cao hơn nhiều so với những năm trước đây. Một tỉ lệ nhỏ học sinh bậc trung học có
những thiếu hụt khá rõ rệt về nhận thức, thái độ và hành vi về đạo đức, trong đó có một
số rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật như nghiện ma túy, gây rối trật tự công
cộng, đặc biệt nghiêm trọng và đáng báo động là những trường hợp cá biệt trở thành

suối. Người viết: “ Cũng như sông thì phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì
sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng thì phải có đạo
đức, không có đạo đức thì tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”
[40,tr5]. Theo Người, đạo đức cách mạng giúp con người vững vàng trong mọi thử
thách, không lùi bước khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại, mới giữ vững tinh thần để
lo trước thiên hạ và vui sau thiên hạ… Người còn dạy: “ Ngọc càng mài càng sáng,
vàng càng luyện càng trong ” và trên tất cả là cuộc đời vì nước, vì dân của Người, đó
là tấm gương đạo đức cao cả nhất, sáng nhất để mọi thế hệ sau noi theo.
Đảng và Nhà nước ta cũng đã nhận thức sâu sắc về vai trò, động lực to lớn của
đạo đức cách mạng đối với sự tiến bộ xã hội. Chính vì vậy, năm 1979, khi Bộ Chính trị
ra nghị quyết về đổi mới cải cách giáo dục, Ủy ban cải cách giáo dục đã có quyết định
số 01 mở cuộc vận động “ Tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng trong các trường
học ”. Trong lời khai mạc Hội nghi khoa học về giáo dục đạo đức cách mạng trong
trường học (Tổ chức tại Nha Trang từ 17/4 đến 18/4/1980) cho các tỉnh phía Nam và
từ (28/4 đến 5/5/1980 ) cho các tỉnh phía Bắc tại Hà Nội, Thứ trưởng Võ Thuần Nho
đã cung cấp một số lý luận và tư tưởng về giáo dục đạo đức cách mạng trong trường
học, kinh nghiệm giáo dục đạo đức của những trường làm tốt.
Trong nền kinh tế thị trường, nền kinh tế mở đầy năng động hiện nay đã tạo ra
những định hướng xã hội mới, bên cạnh những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp,
những giá trị của con người mới cũng hình thành. Tuy vậy, bên cạnh những mặt tích
cực cũng xuất hiện một số nét tiêu cực có ảnh hưởng đến công tác giáo dục đạo đức
cho học sinh. Đã có nhiều bài viết, bài nghiên cứu về vấn đề này.
Tác giả Nguyễn Khắc Minh nghiên cứu về “ Biện pháp tăng cường công tác chủ
nhiệm lớp trong các trường THPT tỉnh Hưng Yên ” (Luận văn thạc sỹ Triết học - Năm
2007 - Học viện báo chí và tuyên truyền), khẳng định tầm quan trọng và tác động của
giáo viên chủ nhiệm đến quá trình hình thành và phát triển đạo đức của các em học
sinh.
Có những đề tài đi sâu nghiên cứu các nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh
như: “ Biện pháp nhằm tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên…”
của Đỗ Thị Châm; “ Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục sức khỏe sinh sản vị

Hội thảo đã thu hút nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục tham gia với hàng trăm báo cáo.
Tất cả đều xoay quanh vấn đề làm thế nào để giáo dục đạo đức cho học sinh - sinh viên
có hiệu quả.
Có thể nói, giáo dục đạo đức cho học sinh trong các trường THPT đang là vấn
đề hết sức gian nan, là mối quan tâm hàng đầu của những người làm công tác giáo dục
hiện nay. Việc đi tìm những biện pháp hữu hiệu mang tính khả thi đang là những bước
thử nghiệm, vừa làm vừa đúc rút kinh nghiệm. Những đề tài nghiên cứu trên tuy giải
quyết các khía cạnh khác nhau về giáo dục đạo đức cho học sinh, song đã đặt nền tảng,
tạo điều kiện cho chúng tôi tiếp tục đi sâu nghiên cứu vấn đề này.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu:
Từ đặc điểm và thực trạng của việc giáo dục đạo đức cho học sinh các trường
THPT trên địa bàn Hà Nội trong thời kì đổi mới, luận văn đề xuất một số giải pháp
nhằm nâng cao chất lượng của công tác giáo dục đạo đức cho học sinh các trường
THPT ở Hà Nội hiện nay.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Khái quát một số đặc điểm cơ bản của việc giáo dục đạo đức cho học sinh các
trường THPT ở Hà Nội hiện nay.
+ Khảo sát, đánh giá thực trạng việc giáo dục đạo đức học sinh THPT trên địa
bàn Hà Nội hiện nay.
+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức trong
các nhà trường THPT ở Hà Nội hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường
THPT Hầ nội hiện nay.
- Phạm vi nghiên cứu: Thực trạng vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh các
trường THPT ở Hà Nội từ khi đổi mới đến nay ( Trong phạm vi 6 trường THPT ở Hà
Nội).
5. Phương pháp nghiên cứu

7. Phạm Khắc Chương (1997), Một số vấn đề giáo dục đạo đức và giáo dục đạo đức ở
trường phổ thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.
8. Phạm Khắc Chương (1997), 142 tình huống gia đình, NXB Giáo dục, Hà Nội.
9. Phạm Khắc Chương - Hà Nhật Thăng, Đạo đức học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
10. Chỉ thị 14/2001/CT/TTG ngày 1/6/2001 về đổi mới giáo dục phổ thông.
11. Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Hội nghị lần thứ hai, Ban chấp hành Trung
ương khóa VIII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
12. Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
13. Đảng cộng sản Việt Nam (2008), Tài liệu nghiên cứu các nghị quyết hội nghị Trung ương
VII, khóa X, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
14. Đảng cộng sản Việt Nam ( 2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kì đổi mới ( Đại hội VI, VII,
VIII, IX) , Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
15. Đảng cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11, Nxb.
Giáo dục. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
16. Đỗ Mười (1995): Tri thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
17. Trần Khánh Đức (2010), Giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI, Nxb.
Giáo dục, Hà Nội.
18. Hồ Ngọc Đại (1991), Giải pháp giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội.
19. Dương Tự Đam (1999), Những phương pháp tiếp cận thanh niên hiện nay, NXB Thanh
Niên, Hà Nội.
20. Đặng Vũ Hoạt - Hà Thế Ngữ (1995), Những bài giảng về quản lý trường học, NXB Giáo
dục, Hà Nội.Giáo trình giáo dục học, tập 2, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội.
21. Giáo trình giáo dục học, tập 2, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội.
22. Phạm Minh Hạc (1999), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
23. Phạm Minh Hạc (2000), Về phát triển con người toàn diện thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
24. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2000) Giáo trình đạo đức học, NXB Chính trị

45. Quốc hội khóa 10 (2000), Đổi mới giáo dục phổ thông, NQ 40/2000/QH10.
46. Tạp chí giáo dục (2008), (1).
47. Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia (2003), Mấy vấn đề đạo đức trong
điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, Viện Triết học.
48. Từ điển Tiếng việt, 1994, NXB Giáo dục, Hà Nội.
49. Phạm Viết Vượng (2006), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Đại học Quốc
gia, Hà Nội.
50. Huỳnh Khái Vinh (2001), Một số vấn đề về lối sống , đạo đức, chuẩn mực giá trị xã hội,
NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội.
51. Trần Xuân Vinh (1994), Sự biến đổi một số giá trị cơ bản của thanh niên hiện nay, Tạp
chí lý luận chính trị , số 7
52. Viện Khoa học xã hội Việt Nam (1992): Từ điển Tiếng Việt