Vũ Trần Nam Linh
Lớp Truyền hình K31A2
Bài tập Cơ sở lí luận báo chí
Đề bài: Chức năng xã hội của báo chí.
1/ Khái niệm chức năng?
Theo từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam:
1.1. Trong triết học, xã hội học, CN chỉ:
a) Tác động của các đặc tính của một hệ thống khách thể đối với các
hệ thống môi trường cùng nằm trong một hệ thống các quan hệ với khách
thể đang xem xét một hệ thống các quan hệ nhất định (như CN giác quan,
CN tiền tệ ).
b) Kết quả đối với một hệ thống xã hội của một hiện tượng, sự kiện,
yếu tố, thể chế xã hội có tác dụng góp phần vào sự vận hành, sự duy trì hệ
thống xã hội đó. Định nghĩa này giả định rằng một hệ thống có một sự thống
nhất nhất định, gọi là sự thống nhất CN.
1.2. Trong ngôn ngữ học, CN chỉ:
a) Nhiệm vụ, vai trò của các đơn vị ngôn ngữ hoặc của các yếu tố
trong hệ thống ngôn ngữ, vd. CN khu biệt nghĩa của các âm vị, CN phân
giới của các âm, CN hình thái học.
b) Sự cụ thể hoá vai trò của một yếu tố ngôn ngữ trong lời nói cụ thể,
vd. CN chủ ngữ, CN vị ngữ, CN định ngữ, vv.
c) Vai trò của ngôn ngữ đối với xã hội như CN làm phương tiện giao
tiếp và công cụ biểu hiện tư duy của con người.
d) Tác dụng của ngôn từ cụ thể trong giao tiếp, vd. CN thông báo, CN
cầu khiến, CN biểu cảm, vv.
đ) Ngoài ra, cũng có một khuynh hướng ngữ pháp gọi là "ngữ pháp
chức năng".
2/ Chức năng xã hội của báo chí ( phân tích, chứng minh và nội dung )
2.1/ Chức năng tư tưởng
Bài báo làm ví dụ: Bài “Quyết tâm đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị,
đạo đức, lối sống” của tác giả Lam Sơn đăng trên Báo Lao Động Online

Các công cụ tư tưởng:
- Hệ thống các trường lớp chính trị.
- Sinh hoạt tư tưởng theo các cơ quan, đoàn thể, đơn vị, tổ chức
- Đội ngũ báo cáo viên.
- Bảo tàng, triển lãm, pa nô, áp phích, các đội tuyên truyền
- Văn học nghệ thuật.
- Báo chí (bao gồm các loại hình) là công cụ đặc biệt quan trọng.
Trong số các công cụ tư tưởng của Đảng thì báo chí đóng vai trị cực kỳ
quan trọng. Chính vai trò, tác dụng của báo chí trong việc giáo dục chính trị,
lãnh đạo tư tưởng đối với quần chúng nhân dân đã tạo thành nhóm chức
năng tư tưởng của báo chí. Báo chí là công cụ tư tưởng quan trọng bởi lẽ báo
chí hàng ngày hàng giờ thông qua hoạt động chuyển tải thông tin truyền bá
hệ tư tưởng của Đảng vào quần chúng nhân dân, hướng tính tích cực xã hội
của quần chúng nhân dân vào việc thực hiện những mục tiêu mà Đảng và
Nhà nước đặt ra.
Nhóm chức năng tư tưởng của báo chí bao gồm các thành tố:
2.1.1. Chức năng mục tiêu:
- Lý luận báo chí cách mạng đã chỉ rõ ý nghĩa to lớn của báo chí trong
việc hình thành đời sống tinh thần của quần chúng nhân dân. Vai trò của báo
chí cũng tăng nhanh đồng hành với sự phất triển của xã hội cùng với việc
mở rộng quy mô của các hoạt động xã hội và thu hút quần chúng nhân dân
tham gia vào các phong trào, các hoạt động xã hội.
- Báo chí làm nhiệm vụ khách quan là chuyển tải thông tin một cách
nhanh chóng, toàn diện và có định hướng. Cũng như mọi hoạt động khác của
con người, hoạt động báo chí bao giờ cũng hướng tới những mục tiêu xác
định. Mục tiêu của hoạt động báo chí là nâng cao tính tự giác cho đối
tượng công chúng. (Tự giác là làm việc gì tự mình hiểu mà làm, không cần
phải nhắc nhở, đốc thúc). Để nâng cao tính tự giác cho công chúng, báo chí
phải nâng cao nhận thức và tự nhận thức cho họ. Nhận thức và tự nhận
thức nằm trong mối quan hệ biện chứng. Nhận thức (là khả năng của con

- Thứ ba: Sự định hướng được thể hiện qua việc đánh giá các sự kiện,
hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân vật (Đương nhiên
là từ quan điểm chính thống). Sự đánh giá đó sẽ có sức thuyết phục, tác
động mạnh mẽ tới đối tượng khi nó như là những kết luận được rút ra từ việc
phân tích các sự kiện, hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân
vật ấy của thực tiễn (từ quan điểm chính thống).
- Thứ tư: Sự định hướng còn thể hiện ở việc phổ biến những giá trị,
những chuẩn mực, những phương thức, phương pháp hoạt động nhằm
thực hiện những mục tiêu đề ra và đạt được những kết qủa cao nhất trong
những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.
Kết quả định hướng của báo chí đến mức nào phụ thuộc vào mức độ công
khai các vấn đề của đời sống xã hội; vào sự dễ hiểu, cập nhật của thông tin;
vào khả năng phản ánh và xem xét công khai, thẳng thắn các vấn đề của đời
sống xã hội trên báo chí.
Định hướng của báo chí trong thực tế có thể toàn diện, sâu sắc và đúng
đắn; có thể toàn diện nhưng không sâu sắc và đúng đắn; và cũng có thể là rất
yếu kém. Báo chí cách mạng - với bản chất giai cấp và vai trò lịch sử của
mình - phải định hướng một cách sâu sắc, toàn diện và đúng đắn, hình thành
ý thức khoa học và tiến bộ cho công chúng xã hội, làm sao để công chúng
báo chí nhận thức đúng về thế giới xung quanh, hiểu được vị trí và vai trò
của mình để lựa chọn thái độ và hành vi cho phù hợp. Định hướng xã hội
toàn diện, sâu sắc, đúng đắn và khách quan sẽ tác động trực tiếp tới hoạt
động của công chúng trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện
các mục tiêu, nhiệm vụ xã hội đã đề ra.
Báo chí thực hiện chức năng mục tiêu, hình thành tính tự giác thông qua
định hướng xã hội một cách toàn diện, sâu sắc, đúng đắn và khách quan -
mang đặc điểm tổng hợp; có nghĩa là báo chí phải tác động tới các mặt của
thế giới tinh thần, tới toàn bộ các bộ phận cấu thành của cấu trúc ý thức xã
hội: Thế giới quan; Ý thức lịch sử, văn hóa và Dư luận xã hội.
Thế giới quan: là quan niệm thành hệ thống về thế giới, về các hiện

từ mối liên hệ đối với chúng. DLXH có thể tiến bộ, có thể lạc hậu, có thể
thúc đẩy, có thể kìm hãm sự tiếp thu cái mới, sự phát triển của xã hội.
Các thành tố của ý thức xã hội nằm trong mối liên hệ chặt chẽ, vận
động một cách linh hoạt dưới sự tác động của thực tiễn.
2.1.3. Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng
Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng của báo chí được thể hiện ở sự
giáo dục, bao gồm giáo dục thường xuyên và giáo dục lại đối với công
chúng báo chí.
Giáo dục - là hoạt động nhằm hình thành ý thức ở đối tượng. Khi nhận
được những thông tin (về quá khứ và hiện tại, về những quy luật vận động
và phát triển của xã hội, về những giá trị và chuẩn mực của cuộc sống ) tạo
ra sự thay đổi về chất trong mỗi con người. Nếu những thông tin tiếp nhận
ấy là chân thực và khách quan thì quan điểm riêng được hình thành sẽ là tích
cực (và ngược lại). Để đạt được hiệu quả giáo dục, báo chí khi truyền bá
những thông tin về thực tiễn phải giúp cho công chúng hiểu biết được những
quy luật, những sự kiện, hiện tượng, những quá trình của đời sống xã hội,
phải quan tâm đến việc tạo ảnh hưởng tư tưởng mạnh mẽ tới họ, phải phối
hợp và gắn với những giá trị, những chuẩn mực, những tư tưởng hiện hành,
có nghĩa là gắn với chức năng mục tiêu của hoạt động thông tin, với toàn bộ
các hình thức định hướng xã hội.
Nội dung quan trọng nhất của giáo dục là hình thành tư duy kinh tế,
giáo dục ý thức chính trị, ý thức lao động, ý thức đạo đức, ý thức luật pháp,
tinh thần yêu nước và đấu tranh chống lại những tư tưởng và những chuẩn
mực đạo đức xa lạ.
Hoạt động giáo dục trong báo chí góp phần tạo ra niềm tin của công
chúng. Sự xuất hiện của niềm tin đối với báo chí - đó là kết quả của việc tiếp
thu thông tin cá nhân, hình thành từ sự tin tưởng vào những phản ánh, phân
tích và đánh giá, đề xuất, kiến nghị và kết luận của báo chí. Niềm tin đối với
báo chí khác với đức tin trong tôn giáo. Đức tin trong tôn giáo là sự ngộ
nhận thiếu bằng chứng còn niềm tin đối với báo chí được hình thành từ

đan xen trong nhau, là điều kiện và tiền đề của nhau khó có thể phân định
rạch ròi.
2.2/ Chức năng quản lý, giám sát
Bài báo làm ví dụ: Bài báo “Nứt đập thủy điện do sai sót tất cả các
khâu” của nhà báo Trí Tín đăng trên tờ VnExpress ngày 22 tháng 3 năm
2012.
Báo chí thực hiện chức năng quản lý xã hội bằng việc cung cấp và duy
trì dòng thông tin tuần hoàn trong cơ thể xã hội theo cả 2 chiều. Một mặt,
với khả năng nhanh chóng, kịp thời, chính xác và rộng khắp, báo chí (gồm
tất cả các loại hình: báo in; phát thanh; truyền hình; báo mạng điện tử) là
những phương tiện có ưu thế tuyệt đối trong việc chuyển đến khách thể quản
lý những thông tin dưới dạng các quyết định quản lý. Mặt khác, báo chí
phản ánh thực trạng tình hình không chỉ của đối tượng quản lý một cách đa
dạng, phong phú, chính xác và kịp thời tới xã hội, tới chủ thể quản lý,
giúp cho chủ thể quản lý có thêm những nguồn thông tin để soạn thảo và tổ
chức thực hiện các quyết định quản lý.
Với đặc điểm của hoạt động thông tin, báo chí có tác động trực tiếp tới
từng bộ phận cấu thành của hệ thống xã hội, tời toàn xã hội. Nhưng sự tác
động như vậy cũng có thể diễn ra theo 2 hướng:
- Nếu báo chí phục vụ cho mục tiêu tiến bộ, thông tin báo chí chân thực
và đúng đắn thì báo chí sẽ tác động tới các quá trình xã hội, thúc đẩy xã hội
phát triển.
- Nếu báo chí phục vụ cho những mục tiêu vụ lợi thì báo chí sẽ làm rối
loạn hệ thống quản lý, sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội.
Bởi lẽ thông tin tự thân nó không thể thúc đẩy hay kìm hãm sự phát triển
của xã hội mà chỉ có thể thông qua những người chịu sự tác động của thông
tin, và họ thể hiện sự tác động đó trong hành vi của mình, trong kỹ thuật và
công nghệ mới, trong những hình thức quản lý mới đối với sản xuất, xã hội,
tổ chức lao động
2.3/ Chức năng khai sáng, giải trí

Báo chí phải tác động mạnh mẽ, tích cực đến tính tích cực xã hội của công
dân bằng sự hấp dẫn, tính thuyết phục của thông tin. Khi công chúng thừa
nhận những giá trị văn hóa tinh thần đích thực họ sẽ tự bảo vệ mình trước sự
tấn công và ảnh hưởng của văn hóa độc hại. Trình độ văn hóa sẽ là nền tảng
cho việc tiếp thu và hình thành những tư tưởng sâu sắc hơn, và ngược lại,
những tư tưởng đó lại tác động, quy định việc lựa chọn thưởng thức những
giá trị văn hóa đích thực.
Mặt khác, báo chí nhận xét, phân tích, phê phán những gì phi văn hóa tác
động đến công chúng. Thực ra đây cũng là hoạt động phản tuyên truyền
trong lĩnh vực văn hóa - phân tích rõ tính chất độc hại, không thích hợp, phi
nhân văn của các sản phẩm văn hóa rẻ tiền, kích thích những thị hiếu tầm
thường nhằm hướng công chúng tới những giá trị văn hóa đích thực của
dân tộc và của nhân loại.
2.4/ Chức năng kinh doanh
Cũng như bất kỳ hoạt động kinh doanh nào khác, để hoạt động kinh
doanh báo chí đạt hiệu quả cần tăng thu đồng thời với giảm chi trong toàn bộ
hoạt động báo chí, trong từng bước của hoạt động báo chí.
- Nguồn thu của báo chí: doanh số bán báo; quảng cáo; các loại hình
dịch vụ có thể
- Nguồn chi của báo chí: cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật; lao
động sống (tiền lương, nhuận bút); các chi phí cho quá trình sản xuất
3/ Mặt tiêu cực và tích cực
3.1/ Tiêu cực
Hiện nay còn nhiều tờ báo, bài báo bị xếp vào hạng mục “lá cải” như
đưa bài sai thông tin, cóp nhặt từ những báo khác, cách thức khai thác thông
tin không đàng hoàng, văn phong báo chí sử dụng từ ngữ bừa bãi, thô tục.
Không chỉ có vậy, những tờ báo này còn liên tục “giật tít” nóng bằng những
tiêu đề không liên quan đến nội dung, tử ngữ dựng thiếu chính xác và thái
quá về mức độ biểu đạt. Những bài báo này không chỉ vi phạm quy tắc trong
việc viết một tác phẩm báo chí mà còn có thể đưa người đọc đến việc hiểu