BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
NGUYỄN THỊ THU HẰNG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT
HƯỚNG CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC CỦA SUỐI
NGỌC TUYỀN ĐOẠN CHẢY QUA ĐỘNG NHỊ THANH,
PHƯỜNG TAM THANH, THÀNH PHỐ LẠNG SƠN LUẬN VĂN THẠC SĨ
HÀ NỘI - 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong
bất kỳ công trình nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận
văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn đã chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu Hằng

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page ii

LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. TS. Cao Việt Hà, người
đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn. Với những lời chỉ dẫn, những
tài liệu, sự tận tình hướng dẫn và những lời động viên của Cô đã giúp tôi vượt
qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn này.
Tôi cũng xin cảm ơn quý thầy cô giảng dạy chương trình cao học
“Khoa học Môi trường” đã truyền dạy những kiến thức quý báu, những kiến
thức này rất hữu ích và giúp tôi nhiều khi thực hiện nghiên cứu. Đặc biệt, tôi
xin cám ơn về những góp ý có ý nghĩa rất lớn khi tôi thực hiện đề cương
nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn !

1.2.3. Tác động của du lịch tới môi trường nước 11
1.2.4. Các nguồn gây ô nhiễm nước 14
1.3. Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước mặt 16
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 23
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 23
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page iv

2.1.1. Đối tượng nghiên cứu: 23
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu: 23
2.2. Nội dung nghiên cứu: 23
2.3. Phương pháp nghiên cứu: 23
2.3.1. Nhóm phương pháp điều tra thực địa 23
2.3.2. Nhóm phương pháp xử lý số liệu, phân tích trong phòng thí
nghiệm 25
2.3.3. Nhóm phương pháp kế thừa số liệu sẵn có 26
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 27
3.1 Điều kiện tự nhiện – kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu 27
3.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 27
3.1.2. Tình hình dân sinh - kinh tế - xã hội. 34
3.1.3. Tình hình và ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến chất lượng
nước suối Ngọc Tuyền 35
3.2. Đánh giá các nguồn thải của khu dân cư có ảnh hưởng đến chất
lượng nước suối Ngọc Tuyền 36
3.2.1. Các nguồn thải từ khu dân cư thải vào suối Ngọc Tuyền 36
3.2.2. Đặc trưng nguồn thải tác động đến nước suối Ngọc Tuyền 39
3.3. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước suối Ngọc Tuyền 40
3.3.1 Chất lượng nước suối ngọc tuyền tại thời điểm không có lễ hội 41
3.3.2. Chất lượng nước suối ngọc tuyền tại thời điểm có lễ hội 46

QĐ Quyết định
TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
TDS Tổng chất rắn
UBND Ủy ban nhân dân
WHO Tổ chức y tế thế giới

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page vii

DANH MỤC BẢNG
STT TÊN BẢNG TRANG
Bảng 1.1. Tình hình chất lượng nước trên thế giới 5

Bảng 2.1. Phương pháp phân tích mẫu nước 25

Bảng 3.1. Đặc điểm của trạm khí tượng thủy văn Lạng Sơn 30

Bảng 3.2: Diễn biến nhiệt độ không khí năm 2013 tại Lạng Sơn (
0
C) 31

Bảng 3.3: Độ ẩm không khí tương đối trung bình tháng (%) 31

Bảng 3.4. Tốc độ gió trung bình tháng trạm Lạng Sơn (m/s) 32

Bảng 3.5. Lượng mưa tại trạm Lạng Sơn (mm) 32


) tại điểm nghiên cứu 55

Biểu đồ 3.6. Biến động hàm lượng Phosphat tại điểm nghiên cứu 56

Biểu đồ 3.7. Biến động hàm lượng Coliform tại điểm nghiên cứu 57
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Khu Danh lam thắng cảnh Nhị Thanh, thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn
có nhiều hang động kỳ thú nằm trong quần thể danh lam thắng cảnh: Chùa Tam
Thanh, núi Tô Thị, Thành nhà Mạc Tổng diện tích của khu thắng cảnh Nhị -
Tam Thanh là 34,73 ha, đã được xếp hạng di tích Quốc gia từ năm 1962.
Điểm đặc biệt nhất của khu danh thắng là động Nhị Thanh với cảnh đẹp
thiên tạo trong động có suối Ngọc Tuyền chảy uốn lượn bên trong lòng động
với chiều dài khoảng 364 m. Giữa động có cửa Thông Thiên tỏa ánh sáng mặt
trời rọi xuống dòng nước, trong động còn có Chùa Tam Giáo (Tam Giáo tự),
thờ Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo. Đỉnh vòm động có tượng Ngô Thì Sĩ
(Đốc trấn Lạng Sơn năm 1777) và là người có công phát hiện ra động Nhị
Thanh từ năm 1779. Trên các vách đá của động đều có lưu bút tích của các
thế hệ danh nhân, trong đó có nhiều văn bia có giá trị là nguồn tư liệu quý giá.
Hàng năm quần thể Danh lam thắng cảnh Nhị Thanh đã thu hút hàng nghìn
lượt khách trong nước và du khách nước ngoài đến tham quan.

nước suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua động Nhị Thanh, phường Tam
Thanh, thành phố Lạng Sơn, đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng
nước của dòng suối này để duy trì môi trường trong lành cho khu danh lam
thắng cảnh Nhị Thanh.
2.2 Yêu cầu nghiên cứu
- Xác định được các yếu tố tự nhiên - kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến
chất lượng nước suối Ngọc Tuyền.
- Xác định được các hoạt động của người dân (như: sinh hoạt, sản xuất,
kinh doanh, dịch vụ…) và hoạt động du lịch tại khu danh thắng Nhị Thanh có
ảnh hưởng đến chất lượng nước suối Ngọc Tuyền.
- Đưa ra hướng cải thiện chất lượng nước của suối Ngọc Tuyền đoạn
chảy qua khu danh lam thắng cảnh Nhị Thanh, phường Tam Thanh, thành phố
Lạng Sơn phải có tính khả thi và phù hợp với tình hình thực tế.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 3
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1. Tầm quan trọng của nước
1.1.1 Tầm quan trọng của nước đối với con người
Nước là một loại tài nguyên quý giá và được coi là vĩnh cửu. Không có
nước thì không có sự sống trên hành tinh của chúng ta. Nước là động lực chủ
yếu chi phối mọi hoạt động dân sinh, kinh tế của con người. Nước được sử
dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thuỷ điện, giao thông
vận tải, nuôi trồng thuỷ sản… Do tính chất quan trọng của nước như vậy nên
UNESCO lấy ngày 22/3 hàng năm làm ngày Nước Thế giới.
Nước là trung tâm của cuộc sống. Điều này lý giải tại sao không ai có
thể sống hơn 3 đến 5 ngày mà không có bất kỳ lượng nước uống vào.

núi. Hệ thống hang động ở Việt Nam thường là các hang động nằm trong các
vùng núi đá vôi có kiểu địa hình karst rất phát triển. Ba di sản thiên nhiên thế
giới của Việt Nam là vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng
và quần thể danh thắng Tràng An đều là những danh thắng có những hang
động nổi tiếng. Đặc biệt rất nhiều hang động ở Việt Nam có những mạch sông
suốt gầm chảy xuyên qua vung núi đá vôi và thông với hệ thống sông suối
bên ngoài. Nhiều hang động ở Việt Nam có vẻ đẹp lộng lẫy, tráng lệ và rất kỳ
ảo, có sức hấp dẫn đặc biệt với khách du lịch. Bên cạnh những vẻ đẹp tự
nhiên do tạo hóa sinh ra, các hang động còn chứa đựng những di tích khảo cổ
học, những di tích lịch sử - văn hóa rất đặc sắc của dân tộc nên càng có giá trị
để phát triển du lịch.
1.2. Tình hình ô nhiễm nước trên thế giới và Việt Nam
1.2.1. Tình hình ô nhiễm nước trên thế giới
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 5

Mặc dù nước là yếu tố để duy trì cuộc sống, nhưng trong quá trình hoạt
động của mình, con người đã gây ra những tác động xấu đến chất lượng nước.
Cùng với quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá, ô nhiễm nước và suy thoái
chất lượng nước ngày càng trở nên trầm trọng. Ngày nay những tác động xấu
do hoạt động của con người đến môi trường nước với hậu quả là tình trạng
chất lượng nước bị suy thoái, các dạng ô nhiễm đều xuất hiện nhất là ô nhiễm
vi sinh vật và ô nhiễm phú dưỡng không còn giới hạn ở một địa phương hay
khu vực nữa mà đã mang tính toàn cầu.
Bảng 1.1. Tình hình chất lượng nước trên thế giới
Ô nhiễm do Sông Hồ ao Hồ chứa
Vi khuẩn gây bệnh *** * *
Chất rắn lơ lửng ** * *
Các chất hữu cơ *** * **
Hiện tượng phú dưỡng * ** ***

các nhà khoa học của tất cả các quốc gia trên thế giới nghiên cứu nhằm kiểm
soát, ngăn chặn và hạn chế sự ô nhiễm môi trường đến sự sống trên trái đất.
Cho đến những năm 60 của thế kỷ 19, ô nhiễm nguồn nước chủ yếu là
do nước thải công nghiệp, nước cống rãnh ở các khu dân cư và trang trại chăn
nuôi không được xử lý, đổ vào nguồn nước và mới chỉ xảy ra ở các khu vực
đô thị, nơi có hoạt động công nghiệp phát triển, dân số tập trung đông đúc,
lượng chất thải vượt quá khả năng tự làm sạch của các dòng sông.
Tại Anh Quốc, đầu thế kỷ 19 dòng sông Tamise rất sạch. Nhưng chỉ
đến giữa thế kỷ 19 nó đã trở thành ống cống lộ thiên. Chất lượng nước sông
Tamise bị ô nhiễm nặng nề do các hoạt động sống của con người gây ra,
chính điều này đã huỷ hoại các loài thực vật thuỷ sinh trên dòng sông và ảnh
hưởng trực tiếp đến đời sống người dân sống ven sông.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 7

Tại nước Pháp, tuy đã chú trọng nhiều hơn đến công nghệ phân tán chất
ô nhiễm trong nước nhưng chất lượng nước trên các dòng sông vẫn bị ô nhiễm
nghiêm trọng. Cuối thế kỷ 18, dân Paris còn uống nước sông Seine. Nhưng đến
đầu thế kỷ 19, nhiều con sông lớn và nước ngầm nhiều nơi không còn dùng
làm nước sinh hoạt được nữa. Sông Rhin trước đây là khu vực sinh sống thuận
lợi của hơn 30 triệu người. Nhưng từ khi xuất hiện các xí nghiệp công nghiệp,
các nhà máy hoá chất, luyện kim một lượng lớn các chất thải đã thải trực tiếp
vào dòng sông làm cho chất lượng nước sông Rhin bị ô nhiễm, ảnh hưởng xấu
đến đời sống của người dân sống ven lưu vực con sông này.
Sự ô nhiễm môi trường chủ yếu là do các nguồn thải các chất khí, lỏng,
rắn từ các nhà máy sản xuất công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, hoá chất…
Các chất này không qua xử lý đã đổ trực tiếp vào môi trường, đồng thời việc
sử dụng phân bón hoá học, thuốc kích thích sinh trưởng…trong thời gian dài
làm ô nhiễm nguồn nước. Khí thải của các động cơ ô tô, xe máy, chất đốt có
pha chì và nguồn nước thải sinh hoạt chưa được xử lý đã làm ô nhiễm môi

đối với các dòng sông.
1.2.2. Tình hình ô nhiễm nước tại Việt Nam
Chúng ta đang ở thế kỷ 21 với nhiều thách thức mới nảy sinh trong
nhiều lĩnh vực. An ninh hoà bình thế giới lại có thêm “những mối đe doạ
mềm” mới, mà một số trong đó có thể kể ra là: Suy thoái môi trường, cạn kiệt
nguồn tài nguyên, nhất là tài nguyên nước. Quyền được hưởng nước sạch và
dịch vụ vệ sinh là điều kiện tiên quyết để đạt được các mục tiêu khác nhằm
nâng cao chất lượng cuộc sống cho con người.
Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của
nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật.
Khi sự thay đổi thành phần và tính chất của nước vượt quá một ngưỡng cho phép
thì sự ô nhiễm nước đã ở mức nguy hiểm và gây ra một số bệnh ở người.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 9

Hiến chương Châu Âu đã có định nghĩa ô nhiễm nước như sau: “Sự ô
nhiễm nước là một biến đổi chủ yếu do con người gây ra đối với chất lượng
nước, làm ô nhiễm nước và gây nguy hại cho việc sử dụng, cho công nghiệp,
nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi - giải trí, cho động vật nuôi cũng như các
loài hoang dại”.
Công nghiệp là một trong những ngành làm ô nhiễm nước đáng kể.
Vấn đề lớn nhất đối với chất thải công nghiệp là ở chỗ chúng có khối lượng
lớn, thành phần chất thải đa dạng và chứa nhiều chất rất độc, rất bền vững và
khó phân huỷ qua con đường sinh học như các kim loại nặng: Cu, Pb, Cr…
các chất thải hữu cơ có chứa phenol, dầu mỡ…
Do công nghệ sản xuất của nước ta phần lớn là cũ và lạc hậu, lại
không hoặc có rất ít thiết bị xử lý nước thải, khí thải, rác thải, hạ tầng cơ sở
đô thị như hệ thống cấp nước, thoát nước, hệ thống quản lý chất thải
rắn…rất thấp kém, đồng thời quá trình đô thị hoá phát triển trong mấy năm
gần đây lại khá nhanh, gây ra hiện tượng môi trường bị quá tải. Ô nhiễm

tài nguyên nước và sản xuất cho toàn lưu vực, Viện Quy hoạch Thuỷ lợi đã
tiến hành thực hiện dự án giám sát chất lượng nước lưu vực sông Hồng phục
vụ cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất. Kết quả cho thấy chất lượng nước trên
dòng chính, dòng nhánh và trên các hệ thống thuỷ lợi có diễn biến rất phức
tạp, luôn biến đổi theo không gian, thời gian và phụ thuộc vào nhiều yếu tố tự
nhiên, phát triển dân sinh kinh tế xã hội, đặc biệt là quá trình thải nước từ các
khu dân cư đô thị, các khu công nghiệp thuộc lưu vực sông Hồng như: Lâm
Thao – Bãi Bằng - Việt Trì.
Thông tin từ Trung tâm Quan trắc và kỹ thuật môi trường (Sở Tài
nguyên - môi trường Đồng Nai), chất lượng nước sông Đồng Nai tại hợp lưu
các suối xả nước thải sinh hoạt của TP.Biên Hòa bị ô nhiễm nặng. Các tiêu
chuẩn về chất rắn lơ lửng, chất thải hữu cơ và vi khuẩn E.coli trong nước đều
ở ngưỡng vượt mức cho phép.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 11 Hình 1.1 Sông Đồng Nai tại hợp lưu suối Linh
Theo đó, các hợp lưu gây ô nhiễm sông Đồng Nai, gồm: suối Linh
(phường Tam Hiệp), suối Săn Máu (phường Tân Mai), suối Siệp (thuộc
TX.Dĩ An, Bình Dương, hợp lưu với sông Đồng Nai tại phường Tân Vạn);
suối Bà Lúa (phường Long Bình Tân) Nguồn nước từ những con suối này
chủ yếu là nước thải sinh hoạt, có màu đen và luôn bốc mùi khó chịu. Kết quả
quan trắc chất lượng môi trường nước tại các hợp lưu này đều cho kết quả ô
nhiễm nghiêm trọng, không đạt tiêu chuẩn cấp nước sinh hoạt. (Nguồn: Báo
Đồng Nai - 03/2014).
1.2.3. Tác động của du lịch tới môi trường nước
Ngày nay, đời sống của người dân được nâng cao cả về mặt vật chất lẫn
tinh thần, trong đó phải kể đến là vấn đề du lịch. Người dân ngày nay có
nhiều điều kiện đi du lịch cả trong nước lẫn ngoài nước. Điều này vừa góp

Lạng Sơn với những nét riêng biệt, độc đáo. Trong động Nhị Thanh có con
suối Ngọc Tuyền chảy xuyên qua động trong xanh, lung linh huyền ảo, mê hồn
khách du ngoạn. Nhưng đó là cảnh vật trong những thập niên trước đó, còn mới
đây, Nhị Thanh thường nhận được nhiều lời thán trách về con suối Ngọc Tuyền
"sao lại" nổi váng từng mảng, dậy mùi nồng nặc. Hiện nay dòng suối Ngọc
Tuyền chủ yếu là chứa nước thải sinh hoạt của các hộ gia đình sống gần khu
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 13

vực dòng suối và dòng suối chỉ được rửa trôi nước thải sinh hoạt khi trời mưa
to. Nên nước suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua động Nhị Thanh có màu đen và
bốc mùi khó chịu do dòng nước không được chảy lưu thông, còn khi trời mưa
to lưu lượng nước dồn về suối lớn nên nước thải sinh hoạt tích tụ trong động
Nhị Thanh được rửa trôi đáng kể. Đặc biệt là vào những mùa lễ hội, lượng du
khách đến tham quan động Nhị Thanh ngày một lớn thì lượng rác thải, nước
thải của du khách thải ra ngày một nhiều cũng ảnh hưởng xấu đến chất lượng
nước của suối Ngọc Tuyền.
Tại Bình Thuận, chất thải từ đất liền theo bảy dòng sông lớn đổ ra biển
rồi bị sóng đánh tấp vào bờ gây ô nhiễm các bãi tắm, khu du lịch. Đặc biệt, tại
vịnh Phan Thiết, chất thải từ sông Cà Ty và sông Cái đổ ra ứ đọng dài ngày
với nhiều loại rác sinh hoạt, sản xuất, chế biến thủy sản. Bãi biển Thuận An
đang dần trở thành một “bãi rác” lớn. Dọc bãi biển có rất nhiều các loại rác
thải, từ túi nilon, bao bì, vỏ bánh kẹo đến vỏ bánh lọc, vỏ hoa quả, hộp sữa…
Rác thải ra đã gây ô nhiễm nghiêm trọng bờ biển, gây ấn tượng không tốt cho
du khách đến tham quan. Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm này
là: các cơ sở kinh doanh du lịch chưa có hệ thống xử lý nước thải; du khách
vứt rác tùy tiện; những người bán hàng rong không thu nhặt thức ăn thừa
khách vứt trên bãi cát Ngoài ra, lượng chất thải sinh hoạt tăng nhanh, phần
lớn chưa được xử lý, hoặc xử lý bằng phương pháp chôn lấp, vì vậy ảnh
hưởng rất lớn đến cảnh quan, môi trường tự nhiên, chất lượng các nguồn

- Sự ô nhiễm do các chất khoáng là do sự thải vào nước các chất như
nitrat, phosphat và các chất khác dùng trong nông nghiệp và các chất thải từ
các ngành công nghiệp.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 15

- Nhiễm độc chì (Saturnisne) : Ðó là chì được sử dụng làm chất phụ gia
trong xăng và các chất kim loại khác như đồng, kẽm, chrom, nickel, cadnium
rất độc đối với sinh vật thủy sinh.
- Thủy ngân dưới dạng hợp chất rất độc đối với sinh vật và người. Tai nạn
ở vịnh Minamata ở Nhật Bản là một thí dụ đáng buồn, đã gây tử vong cho hàng
trăm người và gây nhiễm độc nặng hàng ngàn người khác. Nguyên nhân ở đây
là người dân ăn cá và các động vật biển khác đã bị nhiễm thuỷ ngân do nhà
máy ở đó thải ra.
- Sự ô nhiễm nước do nitrat và phosphat từ phân bón hóa học cũng đáng
lo ngại. Khi phân bón được sử dụng một cách hợp lý thì làm tăng năng suất cây
trồng và chất lượng của sản phẩm cũng được cải thiện rõ rệt. Nhưng các cây
trồng chỉ sử dụng được khoảng 30 - 40% lượng phân bón, lượng dư thừa sẽ vào
các dòng nước mặt hoặc nước ngầm, sẽ gây hiện tượng phì nhiêu hoá sông hồ,
gây yếm khí ở các lớp nước ở dưới.
* Ô nhiễm do các chất hữu cơ tổng hợp:
Ô nhiễm này chủ yếu do hydrocarbon, nông dược, chất tẩy rửa
- Hydrocarbons (CxHy)
- Chất tẩy rữa: bột giặt tổng hợp và xà bông
- Nông dược (Pesticides): Các nông dược hiện đại đa số là các chất hữu cơ
tổng hợp. Việc sử dụng nông dược mang lại nhiều hiệu quả trong nông nghiệp,
nhưng hậu quả cho môi trường và sinh vật cũng rất đáng kể.
* Ô nhiễm vật lý
Các chất rắn không tan khi được thải vào nước làm tăng lượng chất lơ
lững, tức làm tăng độ đục của nước. Các chất này có thể là gốc vô cơ hay hữu