M U

Hụn nhõn c xem l mt s kin trng i trong cuc i mt con
ngi. Nú ỏnh du s gn kt gia hai con ngi khỏc gii c v vt cht, tinh
thn ln th xỏc.
Khỏi nim hụn nhõn li c nh ngha rt khỏc nhau. Vi nhng ngi
theo phỏi t nhiờn v phỏi phõn tõm hc nh ngha hụn nhõn nh sau: Hụn nhõn
l mt hin tng t nhiờn. ú l s liờn kt gia hai con ngi khỏc gii vi
nhau thnh mt gia ỡnh gi chc nng duy trỡ nũi ging. Cũn nhng ngi
theo quan im ca ch ngha duy vt li cho rng: Hụn nhõn trc ht l mt
quy ch xó hi v sau ú mi l mt hin tng sinh hc, hin tng t nhiờn.
õy l mt s tht ó tn ti sut my ngn nm qua tt c cỏc nc trờn th
gii.
T s nh nh ngha trờn ta thy rng, s liờn kt gia nam v n
thnh v thnh chng, thnh gia ỡnh l mt nhu cu xó hi, tip n mi l nhu
cu sinh hc. Hay núi mt cỏch khỏc, hụn nhõn khụng phi do tri cho m nú
xut hin v hỡnh thnh trong quỏ trỡnh phỏt trin ca loi ngi, v nú cng
bin i theo s vn minh ca con ngi. V dự bt c xó hi no thỡ hụn
nhõn cng l mt mi quan h c xó hi tha nhn gia hai ngi khỏc gii.
Do s bin i ca hụn nhõn gn lin vi s bin i ca vn minh xó hi
nờn hụn nhõn ca loi ngi ó tri qua nhng hỡnh thc khỏc nhau. Bui u s
khai l ch qun hụn, sau ú l hụn nhõn mu h - mt ngi ph n cú th
kt hụn vi nhiu ngi n ụng. V tip ú l hụn nhõn ph h, a thờ. Mt
ngi n ụng cú th lm chng ca nhiu ngi ph n. ú l hụn nhõn bt
bỡnh ng, mua bỏn, cng ộp Cui cựng ngy nay l gia ỡnh bỡnh quyn, t
nguyn, mt v mt chng.
I. NHNG BIN I CA HễN NHN THEO TNG GIAI ON
1. Quan nim v hụn nhõn c truyn
Trong 54 dõn tc Vit Nam - mi mt dõn tc u cú nhng quan nim v
trc l hụn nhõn khỏc nhau, trong ú ngi Vit l mt trong nhng tc ngi
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

nhau.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

2
Trên là hai tiêu chuẩn chung đối với nhà trai lẫn nhà gái. Nhưng trên thực
tế người ta chỉ tn thủ chặt chẽ và đầy đủ với việc chọn dâu, còn trong việc kén
rể thì tiêu chuẩn trên thường được nới lỏng hơn và cũng chỉ diễn ra ở các gia
đình nhà gái tương đối thân thế.
Trong xã hội Việt Nam xưa, mối lái trở thành một nghề được mọi người
chấp nhận. Có nơi mối là người “khéo ăn khéo nói” được các gia đình nhờ cậy,
và nhiều người đã sống bằng nghề đó. Nhà gái đòi hỏi gì, nhà trai “mặc cả” lại,
đều thơng qua người mối. Trước khi làm lễ cưới, nhà gái có quyền thách cưới
với nhà trai. Những thứ nhà gái thường đòi là “trầu, rượu, chè, cau, bánh trái,
gạo, lơn, đồ trang sức, y phục cơ dâu và cả tiền nữa”. Nhiều khi nhà trai còn
thơng qua người mối hoặc “viết thư hỏi xem nha gái ăn những lễ vật như thế
nào? Nhà gái muốn những thứ gì thì viết thư trả lời nhà trai. Nhà trai liệu có thể
lo được thì mới chọn ngày lành tháng tốt đính ước ngày cưới với nhà gái. Nếu
nhà gái lấy lễ nặng q thì nhà trai xin bớt đi ít nhiều. Nhà gái khơng nghe thì
hỗn ước lại”. Nếu khơng thách cưới là “cho khơng” con gái, là khơng có giá trị,
bị dư luận xã hội coi thường.
Ngồi phong tục thách cưới, còn có phong tục nộp cheo làng. Hương ước
quy định rõ hai mức cheo: Nếu gả con gái cho người trong làng phải nộp một
phần thì gả con cho người làng khác phải nộp gấp rưỡi, gấp đơi. Trong các sách
kể về phong tục, ngồi tiền ra, có làng con bắt nhà có con gái đi lấy chồng phải
nộp bằng hiện vạt như gạch để lát đường, bát sứ, mâm đồng, trầu cau, sỏ lợn…
lệ nộp cheo là sự báo cáo cơng khai, chính thức của hai bên gia đình với làng
xóm, và ngược lại là lễ nghi để làng bày tỏ sự chấp thuận, cơng nhận cuộc hơn
nhân đó. Theo Tồn Ánh trong sách “Nếp cũ làng xóm Việt Nam” thì “chưa nộp
cheo, làng chưa cấp phát theo, việc cưới xin chưa hồn thất” Ca dao xưa đã từng
tổng kết.

thng ng trong mõm ng (sau ny cú thuờ qu) ph vi iu cho mt cụ
chỏu gỏi cha lp gia ỡnh bờ theo. Khi n nh gỏi, nh trai trrao l vt nh
gỏi t lờn ging th (ban th) cỳng v thụng bỏo vi t tiờn. Ni dung trao i
chớnh trong l dm ngừ ch yu l phớa nh trai thụng bỏo mun hi cụ gỏi v
mun lm thụng gia. Nh trai mun bit ý kin ca nh gỏi. Thụng thng nh
gỏi cha tr li ngay m thng khộo lộo l hi ý kin ca con gỏi ó. Cuc
trao i dn dn chuyn sang cỏc ch khỏc. Sau khi trao i vi nh gỏi
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

4
khong mt ting, nh trai xin phộp v v mong nhn c tin sm ca nh gỏi.
Sau khong hai, ba ngy b mi li sang nh gỏi bit ý kin chớnh thc ca
nh gỏi.
2.2. l hi ( dm hi).
Sau khi c s ng ý ca nh gỏi, nh trai tin hnh l n hi. õy
c coi l l chớnh thc thụng bỏo cho dõn lng bit ngi con gỏi ó cú ni cú
chn. Sau l ny con trai, con gỏi c coi nh dõu r ca hai gia ỡnh v hai gia
ỡnh, hai h tr thnh thụng gia. Thi gian t chc l n hi thuc vo nh trai.
L n hi thng phi xem ngy gi tt nờn nh trai khụng t ý chn c m
phi nh thy xem cho. L n hi thng tp trung vo thỏng 8 õm lch n u
mựa xuõn nm ti. L n hi thng vo ban ngy v cng chn gi tt. Khi ó
chun b c nhng l vt cn thit v chn c thi gian thớch hp, gia ỡnh
nh trai nh mai mi n thachuyn vi nh gỏi. Ngi mai mi tho lun vi
nh gỏi v cỏc khon l vt cn thit phi mang ti nh gỏi.
l ny nh trai phi ỏp ng theo ngh ca nh gỏi, phn tru cau
biu h ni, ngoi, bn hu. Cỏc vt l mang sang nh gỏi thụng thng gm
cú: cau, giu, v, chố, bỏnh cm, bỏnh xuxờ (phu thờ), ru. Cau 200 qu tr
lờn, phi nguyờn bung, u qu v cú cung rõu di. Bỏnh cm v bỏnh phu thờ
mi th 100 chic v c trang trớ. Tru c mang c chng dựng vi s
cau. Chố khụ 1 kg, ru 2 chai, mt sen t 2 3 kg. õy l cỏc l vt i vi

2.3. Tc l trong thi gian t l n hi n l ci.
Trc õy, sau l n hi khụng t chc l ci ngay, m ớt nht phi t 3
thỏng, bỡnh thng l mt nm v nhiu l 3 nm. Sau l hi, theo quan nim
xa trai gỏi gn nh ó thnh v chng chớnh thc, hai gia ỡnh tr thnh thụng
gia, vỡ th h phi thc hin cỏc ngha v nh khi ó thnh gia tht. Sau l n hi
chng phi thng xuyờn thm hi gia ỡnh bờn v, sn súc khi ngi gi au
m, giỳp vic khi cú vic. Bn phn u tiờn ca chng r l phi sờu tt,
sờu ngha l mựa no thc y, chng r phi mang l vt sang biu cha m v
cha ci. Vo nhng dp tt chng r cng phi n tt b m v. Trong thi
gian ny nu gia ỡnh v cú tang thỡ phi tang nh r bỡnh thng. Trong cỏc
dp l gi chng r cng phi em l vt cỳng sang nh gỏi by t lũng
thng yờu v cng nh ý thc, bn phn v chng t trỡnh gia giỏo ca
mỡnh.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

6
Cụ dõu cng phi sang nh trai khi nh trai cú cụng vic ln. Gia ỡnh nh
trai cú tang, cụ dõu cng phi tang nh con dõu bỡnh thng. Sau l n hi,
cỏc cp v hụn phu, hụn thờ cng khụng c phộp gp nhau, tr trng hp c
bit lm ụi bờn cha m mi cho phộp. i vi tc l hụn nhõn ca ngi Vit
c truyn thỡ sau l n hi i a s s thnh v chng, tuy vy, cng cú trng
hp b nhau.
2.4. L xin ci.
Sau khi ó la chn c ngy ci va ý, nh trai tin hnh l xin ci.
L ny c t chc nh gỏi vi mc ớch l thụng bỏo vic nh trai ó chn
c ngy ci va ý, ngh nh gỏi cho phộp t chc ỏm ci. Ngoi mc
ớch trờn quan trng hn l tho lun vi nh gỏi v s sớnh l (thỏch ci). L
xin ci c t chc trc khi ci ớt nht l na thỏng tr lờn. on nhti i
xin ci gm cú ngi mai mi v b m chỳ r. Nh gỏi cú b m, ụng b v
h hng. Ni dung ca l xin ci ngoi vic bn v thng nht ngy gi aún

Sau khi c nh gỏi chp thun ngy gi ci v yờu cu thỏch ci, nh
trai tin hnh chun b sớnh l lm l xin ci. Tu theo yờu cu ca nh
gỏi m vic dn c ci cú th bng tin mt hay hin vt. Ccỏc sớnh l do
nh gỏi t mua sm l trang phc cho cụ dõu, riờng nhn, hoa tai, x tớch thỡ nh
trai chun b v do m chng mang sang khi i xin dõu cựng b mi. Trc l
ci 2 3 ngy, nh trai tin hnh lm l xin dõu v bao gi cng i bui sỏng.
on i xin ci gm m chng r, b mi v mt s b con h hng. Trc khi
i dn ci (np ti), nh trai lm l cỏo gia tiờn. n nh gỏi, cỏ th np, ln,
bỳn, ru c nh trai by sõn, cũn cau, tru, bỏnh v tin c a vo nh
t lờn bn th trỡnh bỏo t tiờn nh gỏi. M chng tha chuyn v bn giao
l. Nh gỏi nhn v kim tra s lng v cht lng. Cỏc th go, tht,
ru c nh gỏi dựng lm c bn mi h hng lng xúm. .. Bỏnh cm, bỏnh
dy c biu cựng tru cau cho h hng, dõn lng tng trng cho thip mi
vi.
2.6. L np cheo.
L ny c nh gỏi tin hnh nhng phớ tn do nh trai chu, cheo ch
yu np bng tin, cú ni np bng mõm ng hay bng gch lỏt ng lng.
Tin np cheo, ghi vo s, lng trao cho ng s t phỏi lai (biờn lai) ghi s
tin lan nhai.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

8
2.7. L ci.
ỏm ci c t chc c phớa nh trai v nh gỏi. Tuy nhiờn, ỏm ci
nh trai bao gi cng l chớnh. V hỡnh thc v l thc cú s khỏc bit gia tc
l ci ca nh trai v nh gỏi.
- Cỏc tc l liờn quan n chun b cho ỏm ci.
Cụng vic chun b cho l ci cú s tham gia ca h tc, bn bố bng
hu v lỏng ging gn. Ngoi vic chun b l vt cho l dn ci (np ti) nh
trai cũn lm nhng cụng vic sau:

r thỡ cú thờm cỏc loi bỏnh h mang v lm qu cho gia ỡnh. Vic mua sm,
chun b c ci do mt ngi ch o v c c chun b vo ờm hụm trc.
C nh gỏi cng khụng khỏc gỡ c nh trai, ch khỏc l s lng ớt hn.
+ n c v mng ci. C bn c mi n vo bui sỏng ngy ci. C
thng xp 4 ngi theo vai v. Vic mng ci cú th mng ti hụm trc
hoc sỏng ngy n c. a s l mng bng tin, s lng nhiu hay ớt l tu mi
quan h vi gia ch. Tin mng do mt hai ngi c h hng c ra nhn. Tin
mng c ghi vo mt cun s sau ny gia ch da vo ú tr n. Nh
gỏi cú mi khỏch n c nhng khụng c nhn tin mng.
- L ci nh trai.
L ci chớnh thc c t chc vo bui chiu, l tc din ra nh sau:
+ L xin dõu: Bui sỏng trc lỳc ún dõu b m chng cựng vi b mi
v mt vi b, vi cụ trong h hng sang nh gỏi lm l xin dõu. on i mang 1
ci tru, trong xp 12 ming tru cỏnh phng, 12 ming cau cỏnh tiờn n l
nh cụ du. Sau khi trũ chuyn v a dn tru cau theo l m chng v on
xin dõu tr v nh trc khi on ún dõu nh trai xut phỏt.
+ L ún rc dõu: on gm cú b chỳ r chỳ bỏc v mt s ngi cao
tui trong ni tc. Nhng ngi i ún dõu n mc p, sang trng. Dn u
on l mt ụng cm hng v ng thi cng l ch hụn. Ngi ta thng mi
C t (l ngi c lng c ra coi súc vic th t ỡnh) m nhim.
ễng cm hng mc ỏo di , qun t tm vng. Tip theo ụng cm hng l
mt b bng mt khay tru trm ỳng 100 ming sang cng l bờn nh
gỏi B mang tru trm cng c chn. Tru ny sau khi l bỏi nh gỏi
c mang v cho ụi v chng mi ci n. Chỳ r i ún v n mc p,
ỏo the 2 lp, qun trng, khn úng, i giy ký long. Phự r thng c 5 ngi
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN