BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN VĂN HƯNG
NGUYỄN VĂN HƯNG
NGHIÊN CỨU CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ
VI PHẪU THUẬT U VÙNG TUYẾN TÙNG
LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
HÀ NỘI - 2015
N
G
U
Y
Ễ
N

V
Ă
N

H
Ư
N
G L
U
Ậ
N

Á
N

T
I
Ế
N

S
Ĩ

Y

H
Ọ
C
H
À

N
Ộ
I

-

2
0
1
5
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN VĂN HƯNG
NGUYỄN VĂN HƯNG
NGHIÊN CỨU CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Nguyễn Thọ Lộ đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và công tác.
Tôi xin chân thành cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sỹ, TTUT Nguyễn Hùng
Minh, Phó Giáo sư, Tiến sỹ, TTUT Vũ Văn Hòe, Ths TTUT Đặng Đình Nam
người thầy đã giảng dạy truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm thực hành vô cùng
quý báu cho tôi trong quá trình học tập. Trân trọng cảm ơn Bs Nguyễn Đức
Trọng, Nguyễn Thành Bắc, Hoàng Thanh Tùng, Bùi Quang Dũng, Nguyễn
Xuân Phương, Vũ Yên Khánh, Hành chính trưởng Phạm Quý Phúc, Phạm Thị
Hoa, cùng các anh chị y tá, hộ lý Khoa Phẫu thuật thần kinh Bệnh viện Quân
y 103, nơi tôi công tác.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể các Bác sỹ, nhân viên Khoa phẫu
thuật thần kinh Bệnh viện Việt Đức, Phòng mổ ngoại thần kinh Bệnh viện
Việt Đức, Bệnh viện Quân y103 đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu.
Tôi xin chân thành biết ơn các nhà khoa học, các thầy cô trong và ngoài
cơ sở đào tạo đã đóng góp những ý kiến quý báu cho bản luận án này.
Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã giúp
đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể những bệnh nhân và gia đình bệnh
nhân đã cung cấp thông tin và phối hợp với tôi trong quá trình nghiên cứu.
Xin kính dâng tặng bố Nguyễn Văn Kha và mẹ Dương Thị Mai, người
sinh thành, dưỡng dục và động viên, giúp đỡ con trong cuộc sống và sự
nghiệp. Cảm ơn sự quan tâm, chia sẻ của anh chị trong gia đình, xin cảm ơn
em Lê Thị Thúy Nga người đã từng luôn động viên, chăm lo và chia sẻ cho
tôi trong cuộc sống và trên con đường binh, y nghiệp.
MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CAM ĐOAN 3
LỜI CẢM ƠN 4
MỤC LỤC 5
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 20

Error: Reference source not found 22
2.1 22
Bảng điểm KPS theo nhóm 22
Error: Reference source not found 22
2.2 22
Bảng phân loại u não vùng tuyến tùng của TCYTTG 22
Error: Reference source not found 22
2.3 22
Bảng đánh giá mức độ lấy u 22
Error: Reference source not found 22
3.1 22
Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi 22
Error: Reference source not found 22
3.2 22
Phân bố bệnh nhân theo giới 22
Error: Reference source not found 22
3.3 24
Phân bố theo nghề nghiệp 24
Error: Reference source not found 24
3.4 24
Thời gian từ khi khởi phát đến khi được phẫu thuật 24
Error: Reference source not found 24
3.5 24
Phân bố kích thước khối u và thời gian mắc bệnh 24
Error: Reference source not found 24
3.6 24
Tương quan giữa kích thước u và thời gian mắc bệnh 24
Error: Reference source not found 24
3.7 24
Phân bố lý do vào viện 24

Error: Reference source not found 28
3.18 28
Liên quan giữa vôi hóa tuyến tùng với giải phẫu bệnh của u 28
Error: Reference source not found 28
3.19 28
Đặc điểm của khối u trên cộng hưởng từ 28
Error: Reference source not found 28
3.20 28
Kích thước u trên CHT 28
Error: Reference source not found 28
3.21 30
Hướng xâm lấn của u trên phim chụp cộng hưởng từ 30
Error: Reference source not found 30
3.22 30
Phân bố giữa hướng xâm lấn của u với tính chất u 30
Error: Reference source not found 30
3.23 30
Liên quan giữa hình dạng u hình cánh bướm với u tế bào mầm 30
Error: Reference source not found 30
3.24 30
Mối liên quan giữa kích thước u và loại u 30
Error: Reference source not found 30
3.25 30
Các phương pháp điều trị giãn não thất trước mổ lấy u 30
Error: Reference source not found 30
3.26 30
Tư thế mổ, đường rạch da trong mổ u não vùng tuyến tùng 30
Error: Reference source not found 30
3.27 32
Đường mổ sử dụng để phẫu thuật lấy u 32

Error: Reference source not found 34
3.38 34
Mức độ cải thiện thị lực trước mổ và khi ra viện 34
Error: Reference source not found 34
3.39 36
Hội chứng Parinaud trước mổ và sau mổ 3 tháng 36
Error: Reference source not found 36
3.40 36
Mức độ cải thiện tình trạng liệt trước mổ và khi ra viện 36
Error: Reference source not found 36
3.41 36
Cải thiện trí nhớ, mất ngủ trước mổ và khi ra viện 36
Error: Reference source not found 36
3.42 36
Tỷ lệ sống khi ra viện 36
Error: Reference source not found 36
3.43 36
Liên quan Glasgow trước mổ với Karnofsky khi ra viện 3 tháng 36
Error: Reference source not found 36
3.44 36
Điểm Karnofsky trước mổ và khi ra viện 3 tháng 36
Error: Reference source not found 36
3.45 38
Điểm Karnofsky trước mổ, sau mổ 6 tháng và trên 12 tháng 38
Error: Reference source not found 38
3.46 38
Đặc điểm bệnh nhân tử vong 38
Error: Reference source not found 38
3.47 38
Kết quả phẫu thuật trên các phim chụp CLVT hoặc CHT 38

Kết quả phẫu thuật khi ra viện 41
Error: Reference source not found 41
DANH MỤC HÌNH 43
Hình 44
Tên hình 44
Trang 44
1.1 44
Hình dạng tuyến tùng bình thường 44
Error: Reference source not found 44
1.2 44
Giới hạn xung quanh vùng tuyến tùng 44
Error: Reference source not found 44
1.3 44
Vị trí của tuyến tùng 44
Error: Reference source not found 44
1.4 44
U tế bào nhu mô tuyến tùng 44
Error: Reference source not found 44
1.5 44
U tế bào dạng trung gian chuyển tiếp 44
Error: Reference source not found 44
1.6 44
U nguyên bào tuyến tùng 44
Error: Reference source not found 44
1.7 46
U tế bào mầm thuần khiết 46
Error: Reference source not found 46
1.8 46
U túi noãn hoàng 46
Error: Reference source not found 46

1.19 50
U tế bào tuyến tùng 50
Error: Reference source not found 50
1.20 50
U quái vùng tuyến tùng 50
Error: Reference source not found 50
1.21 50
Dẫn lưu não thất ổ bụng, vị trí dẫn lưu trong ổ bụng 50
Error: Reference source not found 50
1.22 50
Nội soi phá sàn não thất ba 50
Error: Reference source not found 50
1.23 50
Sinh thiết định vị và mô hình kim sinh thiết 50
Error: Reference source not found 50
1.24 50
Đường mổ phổ biến vào vùng tuyến tùng 50
Error: Reference source not found 50
1.25 52
Thứ tự các bước lấy u 52
Error: Reference source not found 52
1.26 52
Các bước tiếp cận lấy u 52
Error: Reference source not found 52
1.27 52
Tư thế mổ và đường mở xương sọ 52
Error: Reference source not found 52
1.28 52
Đường rạch da và đường mở xương sọ 52
Error: Reference source not found 52

3.1 56
U não vùng tuyến tùng 56
Error: Reference source not found 56
3.2 56
U lớn đè ép thể chai, thân não, đẩy tĩnh mạch Galen 56
Error: Reference source not found 56
3.3 56
Hình dạng u hình cánh bướm của u tế bào mầm tuyến tùng 56
Error: Reference source not found 56
3.4 56
Tư thế mổ nằm sấp cho đường mổ chẩm xuyên lều tiểu não 56
Error: Reference source not found 56
3.5 58
Đường rạch da, mở nắp xương sọ lấy u 58
Error: Reference source not found 58
3.6 58
Các đường mổ sử dụng trong mổ u não vùng tuyến tùng 58
Error: Reference source not found 58
4.1 58
Hội chứng Parinaud 58
Error: Reference source not found 58
4.2 58
U tế bào tuyến tùng có nốt vôi hóa 58
Error: Reference source not found 58
4.3 58
U tế bào tuyến tùng sau xạ trị tăng sinh mạch máu 58
Error: Reference source not found 58
4.4 58
Nội soi phá sàn não thất ba bể đáy 58
Error: Reference source not found 58

1.5.1. Phân loại và phân độ mô bệnh học u não 16
1.5.2. Phân loại của Tổ chức y tế thế giới (TCYTTG) 17
* Nguồn: theo Osborn A.G và Salzmam K.L. (2012) [105] 17
1.5.3. Đặc điểm mô bệnh học u vùng tuyến tùng theo WHO năm 2007 18
1.6. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng u não vùng tuyến tùng 21
1.6.1. Lâm sàng u não vùng tuyến tùng 21
1.6.2. Đặc điểm cận lâm sàng u não vùng tuyến tùng 23
1.7. Chẩn đoán 31
1.8. Phương pháp điều trị u não vùng tuyến tùng 32
1.8.1. Mục tiêu điều trị 32
1.8.2. Các phương pháp điều trị giãn não thất 32
1.8.3. Phương pháp sinh thiết có định vị hỗ trợ 33
1.8.4. Các đường mổ vào u não vùng tuyến tùng 34
1.8.5. Các phương pháp điều trị kết hợp 40
CHƯƠNG 2 46
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 46
2.1. Đối tượng nghiên cứu 46
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân 46
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ 46
2.2. Phương pháp nghiên cứu 47
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu 47
2.2.2. Cỡ mẫu 47
2.3. Nội dung nghiên cứu 47
2.3.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 47
2.3.2. Nghiên cứu biểu hiện lâm sàng 48
2.3.3. Các thăm khám cận lâm sàng 49
2.3.4. Kết quả mô bệnh học 52
2.3.5. Điều trị u não vùng tuyến tùng 54
2.3.6. Đánh giá kết quả phẫu thuật 61
2.3.7. Tiêu chuẩn đánh giá bệnh nhân sau mổ 62

4.1.2. Tỷ lệ về tuổi 105
4.1.3. Tỷ lệ về giới 105
4.1.4. Nghề nghiệp 106
4.2. Đặc điểm lâm sàng 107
4.2.1. Thời gian mắc bệnh (thời gian từ khi có triệu chứng lâm sàng đến khi vào viện)
107
4.2.2. Lý do vào viện 108
4.2.3. Thời gian ủ bệnh 109
4.2.4. Triệu chứng lâm sàng u não vùng tuyến tùng 111
4.3. Đặc điểm cận lâm sàng 121
4.3.1. Xét nghiệm nội tiết và chất chỉ thị u 121
4.3.2. Chụp XQ xương sọ 122
4.3.3. Chụp cắt lớp vi tính sọ não 123
4.3.4. Chụp cộng hưởng từ 125
4.4. Điều trị phẫu thuật 127
4.4.1. Điều trị giãn não thất 127
4.4.2. Phương pháp phẫu thuật lấy u 128
4.5. Kết quả phẫu thuật 130
4.5.1. Kết quả gần sau mổ (thời điểm ra viện đến 3 tháng sau mổ) 130
4.5.2. Kết quả về chẩn đoán hình ảnh 134
4.5.3. Tai biến, biến chứng sau mổ 134
4.5.4. Kết quả mô bệnh học 136
4.5.5. Kết quả xa 137
4.6. Xạ trị hỗ trợ sau mổ u vùng tuyến tùng 139
4.6.1. Xạ trị 139
4.6.2. Hóa trị 139
4.7. Thời gian sống thêm sau điều trị 140
BỆNH ÁN MINH HỌA 142
KẾT LUẬN 145
1. Triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh u não vùng tuyến tùng 145

ce
source
not
found
2.2. Bảng phân loại u não vùng tuyến tùng của TCYTTG
Error:
Referen
ce
source
not
found
2.3. Bảng đánh giá mức độ lấy u
Error:
Referen
ce
source
not
found
3.1. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi
Error:
Referen
ce
source
not
found
3.2. Phân bố bệnh nhân theo giới Error:
Bảng Tên bảng Trang
Bảng Tên bảng Trang
3.3. Phân bố theo nghề nghiệp
Error:

source
not
found
3.8. Triệu chứng lâm sàng Error:
Bảng Tên bảng Trang