Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
TÓM TẮT VỀ KỸ NĂNG SỐNG
- Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng
(adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và
thách thức của cuộc sống hàng ngày.
- Theo quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay
đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức,
hình thành thái độ và kỹ năng.
- Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kỹ năng sống
gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
1. Học để biết (Learing to know) gồm các kỹ năng tư duy như: giải quyết vấn đề, tư
duy phê phán, ra quyết định, nhận thức được hậu quả, ;
2. Học làm người (Learing to be) gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng
thẳng, cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, ;
3. Học để sống với người khác (learing to live together) gồm các kỹ năng xã hội như:
giao tiếp,thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự
cảm thông;
4. Học để làm (Learing to do) gồm kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như
kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,
Bản chất của kỹ năng sống là kỹ năng tự quản bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá
nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả.
Nói cách khác, kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử
phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của
cuộc sống.
2. Phân loại kỹ năng sống
Có nhiều loại KNS và nhiều cách phân loại KNS, tùy theo quan niệm về KNS.
2. Lợi ích của giáo dục kỹ năng sống
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh sẽ mang lại cho các em những lợi ích sau đây:
2.1. Lợi ích về mặt sức khỏe
2.2. Lợi ích về mặt giáo dục.

5.6.2. Cách chống lại căng thẳng (Stress)
5.7. Kỹ năng đạt mục tiêu
Thu
nhập
Liệt kê các
giải pháp
lực
Kết quả sự lựa
chon và hạn chế
cảm xúc
Xác
định
Kiểm định lại
hiệu quả của
Hành Ra quyết
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG
I. Một số vấn đề chung về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống
1. Quan niệm về kỹ năng sống
Có nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống (KNS):
- Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng
(adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và
thách thức của cuộc sống hàng ngày.
- Theo quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay
đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức,
hình thành thái độ và kỹ năng.
- Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kỹ năng sống
gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
1. Học để biết (Learing to know) gồm các kỹ năng tư duy như: giải quyết vấn đề, tư

+ Một kỹ năng có thể có những tên gọi khác nhau, ví dụ: kỹ năng hợp tác còn gọi là kỹ năng
làm việc theo nhóm; hoặc kỹ năng giải quyết vấn đề còn gọi là kỹ năng xử lý tình huống; …)
+ Các KNS không độc lập mà có liên quan và củng cố cho nhau. Ví dụ: tư duy sáng tạo góp
phần giúp cho việc giải quyết vấn đề và ra quyết định hiệu quả hơn.
+ Kỹ năng sống không phải tự nhiên có được mà được hình thành trong quá trình học tập, lĩnh
hội và rèn luyện trong cuộc sống. Quá trình hình thành kỹ năng sống diễn ra cả trong và ngoài hệ
thống giáo dục.
+ Kỹ năng sống vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính xã hội. Kỹ năng sống mang tính cá nhân
vì đó là khả năng của cá nhân, kỹ năng sống mang tính XH vì kỹ năng sống phụ thuộc vào các giai
đoạn và phát triển lịch sử xã hội, chịu ảnh hưởng của truyền thống và văn hóa của gia đình, cộng
đồng, dân tộc.
+ Cần phân biệt kỹ năng sống với các kỹ năng thực hiện công việc, kỹ năng chuyên môn, nghề
nghiệp như đọc, đếm, vẽ, soạn văn bản, xác định phương hướng,
2. Phân loại kỹ năng sống
Có nhiều loại KNS và nhiều cách phân loại KNS, tùy theo quan niệm về KNS.
Ví dụ:
* Theo UNESCO, WHO và UNICEF, có thể xem KNS gồm các kỹ năng cốt lõi sau:
- Giải quyết vấn đề
- Suy nghĩ/tư duy phân tích có phê phán
- Kỹ năng giao tiếp hiệu quả
- Ra quyết định
- Tư duy sáng tạo
- Kỹ năng giao tiếp ứng xử cá nhân
- Kỹ năng tự nhận thức/tự trọng và tự tin của cá nhân, xác định giá trị
- Thể hiện sự cảm thông
- Ứng phó với căng thẳng và cảm xúc.
* Trong giáo dục ở Anh, KNS được chia thành 6 nhóm chính là:
1. Hợp tác nhóm
2. Tự quản
3. Tham gia hiệu quả

triển tốt về thể chất, tinh thần và xã hội.
2.2. Lợi ích về mặt giáo dục.
- Giáo dục kỹ năng sống sẽ có những tác động tích cực đối với:
- Quan hệ giữa thầy và trò, bạn và bạn.
- Hứng thú trong học tập.
- Để hoành thành công việc của mỗi cá nhân một cách sáng tạo và có hiệu quả.
- Đề cao chuẩn mực đạo đức cũng như vai trò chủ động, tự giác của học sinh trong quá trình
học tập, tu dưỡng.
2.3. Lợi ích về mặt văn hóa xã hội.
- Giáo dục kỹ năng sống thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp phần xây
dựng môi trường xã hội lành mạnh.
- Giáo dục kỹ năng sống có giá trị đặc biệt đối với thanh thiếu niên lớn lên trong một xã hội
văn hóa đa dạng, nền kinh tế phát triển và thế giới là một mái nhà chung.
2.4. Lợi ích về kinh tế, chính trị.
- Giáo dục kỹ năng sống nhằm hình thành những phẩm chất mà các nhà kinh tế và chính trị
trong tương lai cần có.
- Giáo dục kỹ năng sống giải quyết một cách tích cực nhu cần và quyền trẻ em, giúp các em
xác định được nghĩa vụ của mình đối với bản thân gia đình và xã hội, giúp phần củng cố sự ổn
định chính trị của quốc gia.
3. Vì sao cần tiếp cận phương pháp giáo dục kỹ năng sống.
Phương pháp tiếp cận kỹ năng sống giúp cho mỗi người phát triển các kỹ năng cá nhân và xã
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
hội mà họ cần đê giữ gìn bản thân an toàn, trở thành những người có trách nhiệm và có tinh
thần độc lập, sáng tạo. Tiếp cận kỹ năng sống cũng có khả năng làm chủ tính cảm và xúc cảm
của mỗi cá nhân.
Phương pháp tiếp cận kỹ năng sống làm cho người ta hiểu rằng có một khoảng cách giữa kiến
thức và hành vi của con người. Vì vậy, nếu chỉ chú ý tiếp thu kiến thức thì con người có thể nhận
được những thông tin, nhưng lại có ít ảnh hưởng đến hành vi. Ngược lại nếu có được những kỹ
năng sống thì sự tác động lên cuộc sống của họ sẽ tích cực. Khi những kỹ năng của mỗi người phát

thiết lập tình bạn bắt đầu từ sớm nhất của cuộc đời, nhưng thanh thiếu niên cần phải nhận biết
được tình bạn hình thành như thế nào và phải thiết lập và phát triển ra sao để cả hai bên cùng có
lợi, đồng thời phải biết khước từ kiểu tình bạn có thể đưa họ đến những hành vi nguy hiểm như
quan hệ tình dục bừa bãi, nghiện ma túy, trộm cắp, cờ bạc
5.1.3 Sự cảm thông
Bày tỏ sự cảm thông bằng cách tự đặt mình vào vị trí của người khác, đặc biệt khi thanh thiếu
niên phải đương đầu với những vấn đề nghiêm trọng do hoàn cảnh hoặc do những hành vi của
chính bản thân họ gây ra. Điều này có nghĩa là hiểu và coi hoàn cảnh của người khác như hoàn
cảnh của chính mình và tìm cách giảm bớt gánh nặng bằng sự chia sẽ với họ hơn là lên án hoặc coi
khinh họ. Do vậy, cảm thông cũng đồng nghĩa với việc hỗ trợ người đó để học có thể tự quyết định
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
và đứng vững trên đôi chân của minh một các nhanh chóng nhất
5.1.4. Đứng vững trước sự lôi kéo của bạn bè
Đứng vững trước sự lôi kéo của bạn bè có nghĩa là bảo vệ những giá trị và niềm tin của bạn
thân nếu phải đướng đầu với những ý nghĩ và việc làm ai trái của bạn bè.
Bản thân phải dừng ngay những việc mà minh tin là sai lầm và có khả năng bảo vệ quyết định
của mình dù điều này không được nhóm bạn đồng tình.
Do vậy, khi cả nhóm bạn bè gây những ảnh hưởng thói quen xấu thì việc phản đối, khước từ
bạn bè là một kỹ năng rất quan trọng.
5.1.5. Thương lượng
Thương lượng là một kỹ năng quan trọng trong mỗi quan hệ giữa các cá nhân với nhau. Nó
liên quan đến tính kiên địn, sự cảm thông cũng như khả năng đương đầu với sự đe dọa hoặc rủi ro
tiềm tàng trong các mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau. Nó liên quan đến tính kiên định, sự
cảm thông cũng như khả năng đươcng đầu với sự đe dọa hoặc rủi ro tiềm tàng trong các mối quan
hệ giữa các cá nhân với nhau kể cả sức ép của bạn bè hoặc xác định rõ vị trí của cá nhân và thiết
lập sự hiểu biết nhau.
5.1.6. Giải quyết xung đột không dùng bạo lực
Xung đột là điều không thể tránh khỏi và đôi khi lại là cần thiết song kỹ năng giải quyết +xung
đột trên cơ sở xây dựng. Kỹ năng này giúp cá nhân giải quyết tình huống của bản thân hoặc giúp

Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
thẳng ) cũng như hiểu biết về những yếu tố mang tính bảo vệ (Yếu tố tích cực của bạn bè, gia
đình xã hội).
Đối với học sinh kỹ năng này nhằm giúp
• Biết nhận thức và thể hiện được bản thân mình.
• Có thể đánh gia được mặt tốt và mặt chưa tốt của bản thân.
5.3. Kỹ năng xác định giá trị
Giá trị là thái độ, niềm tin, chính kiến và cách suy nghĩ của bản thân mình và điều mà minh
cho là quan trọng. Trong đó, có cả những suy nghĩ chủ quan, thành kiến của bản thân, nhưng có
khi bản thân không nhận ra. Xác định giá trị là hiểu rõ những thái độ, niềm tin, cách suy nghĩ đó.
Xác định giá trị cũng khắc phục thái độ phân biệt đối xử (ví dụ liên quan đến các vấn đề
HIV/AIDS).
Cần lưu ý rằng mỗi người xuất thân từ những hoàn cảnh khác nhau, được giáo dục khác nhau
và có kinh nghiệm sống khác nhau cho nên những suy nghĩ và thái độ khác nhau. Điều này sẽ giúp
bản thân biết tôn trọng ý kiến của người khác, góp phần cũng cố mối quan hệ của bản thân ngườ
khác.
Đối với học sinh kỹ năng này nhằm giúp:
• Hiểu rõ giá trị là niềm tin, chính kiến, thái độ, định hướng cho hoạt động và hành vi của
mỗi người.
• Thấy rõ được ý nghĩa của việc hình thành kỹ năng xác định giá trị cho bản thân và biết tôn
trọng giá trị của người khác.
• Biết phân tích lợi, hại, được, mất của một hành vi cá nhân muốn thực hiện.
5.4. Kỹ năng ra quyết định
Trong cuộc sống mỗi ngày một người có thể phải ra nhiều quyết định. Tùy theo tình huống xảy
ra, người ta phải lựa chon ra một quyết định nhưng đồng thời cũng phải ý thức được các tình
huống có thể xảy ra do sự lựa chọn của mình. Do đó cần phải cân nhắc thận trọng những quyết
định, lường trước được hậu quả trước khi quyết định của mình là đúng, hợp lí.
Đối với học sinh kỹ năng này nhằm giúp:
• Luyện kỹ năng suy nghĩ có phê phán, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề một cách

của người khác, luôn muốn mọi người phục tùng mình, bất kể điều đúng hay sai.
- Tính phục tùng: Thể hiện sự phụ thuộc, bị động tới mức coi quyền và nhu cầu của người khác
là trên hết, quên mất quyền và nhu cầu của cá nhân mình bất kể điều đó là hợp lý.
Đối với học sinh kỹ năng kiên định nhằm giúp
• Phân biệt tính kiên định, phục tùng, hiếu thắng.
• So sánh với quyền và nhu cầu của bản thân cũng như biết tôn trọng quyền và nhu cầu của
người khác để lựa chọn thái độ và hành vi phù hợp.
Các yếu tố chính của kiên định
• Biết rõ bạn muốn gì và cần gì.
• Có thể nói lên điều mình muốn và cần.
• Cố gắng và có quyết tâm để lo cho nhu cầu và sự an toàn của mình.
Lưu ý
• Kỹ năng kiên định là có thể rèn luyện được.
Thu
nhập
Liệt kê các
giải pháp
lực
Kết quả sự lựa
chon và hạn chế
cảm xúc
Xác
định
Kiểm định lại
hiệu quả của
Hành Ra quyết
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
• Kỹ năng kiên định làm tăng thêm sự tự tin.
• Kiên định giúp bạn cảm thấy sự thoải mái khi ứng phó với các tình huống.

Cam xúc là một phần hiển nhiên của cuộc sống. Khi một cá nhân có khả năng đương đầu với
sự căng thẳng thì căng thẳng lại là một nhan tố tích cực bơi vì chính những sực ép sẽ éo buộc cá
nhân đó phải tạp trung vào cộng việc của mình và ứng phó một cách thích hợp. Tuy nhiên, sự căng
thẳng còn có sức mạnh hủy diệt cuộc sống cá nhân nếu nó quá lớn và không giải tỏa nổi nếu thiếu
kỹ năng ứng phó.
Do đó, học sinh cần phải có khả năng nhận biết sự căng thẳng, nguyên nhân và hậu quả, cũng
như biết cách ứng phó với nó.
Đối với học sinh kỹ năng này nhằm giúp
• Biết được một số tình huống đẽ gây căng thawngt trong cuộc sống, cảm xúc thường có khi
căng thẳng.
• Biết cách ứng phó tích cực khi ở trong tình huống căng thẳng.
5.6.1. Biểu hiện của sự căng thẳng
Hiểu và nhận diên được những dấu hiệu của sự căng thẳng của bản thân mình là hết sức cần
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
thiết.
Sự căng thẳng biểu hiện ở yếu tố cơ thể, tinh thần, qua suy nghĩ, qua hành vi.
5.6.1.1. Yếu tố cơ thể
* Mệt mỏi
* Đổ mồ hôi
* Chóng mặt
* Đau cơ bắp
* Muốn ngất đi
* Tim đập nhanh
* Mệt lả người
* Đau đầu
5.6.1.2 Yếu tố tình cảm
* Có cảm xúc lẫn lộn, thay đổi nhanh
* Cảm thấy bồi hồi, lo láng, sợ hãi
* Có mặc cảm tội lỗi.

* Không muốn tiếp xúc với người khác.
* Uống rựu bia.
* Uống thuốc an thần.
Thành viên Tuổi Học Trò
123doc.org
* Không muốn năng động bình thường
5.6.2. Cách chống lại căng thẳng (Stress)
* Quan tâm đến cơ thể và hành vi của mình – cân theo dõi những thay đổi khi áp dụng các biện
pháp chống căng thẳng.
* Chống các tình huống căng thẳng nếu có thể
* Nghỉ ngơi và ngủ nhiều.
* Tập các bài tập thư giãn để kiểm soát nhịp thở và giảm sự căng thẳng cơ bắp.
* Xác định nguyên nhân gây căng thẳng. Làm gì đó để thay đổi các nguyên nhân này nếu bạn
có thể - và chấp nhận nếu bạn không thể.
* Quản lý thời gian – hoàn thành từng việc một
* Suy nghĩ lạc quan.
* Bày tỏ tình cảm một cách hợp lý
* Hãy linh hoạt và nỗ lực thay đổi.
* Ăn uống hợp lý và tập thể thao.
* Làm gì đó vui vẻ, đọc sách hoặc làm gì đó đẻ không bị bận tâm vì nguyên nhân gây căng
thẳng.
5.7. Kỹ năng đạt mục tiêu
Mục tiêu là điều chúng ta muốn thực hiện, muốn đạt tới. Mục tiêu có thể là sự mong muốn hiểu
biết (muốn biết về một cái gì đó), một sự thay đổi về thái độ hay thay đổi một hành vi (làm được
cái gì đó). Muốn thực hiện được mục tiêu phải có quyết tâm và đôi khi phải có (cam kết với người
khác hoặc cam kết với chính mình).
Những yêu cầu khi đạt mục tiêu :
• Mục tiêu được đặt ra cần phải được thể hiện bằng những ngôn từ cụ thể rõ ràng Khi viết
các mục tiêu tránh dùng các từ chung chung là khó cho việc đánh giá kết quả thực hiện, tốt nhất là
các từ cụ thể, có thể lượng hóa được.