BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRIỆU THỊ QUYÊN
SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN VÀ CÁC TỔ CHỨC XÃ HỘI
TRONG XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI
Ở XÃ SONG PHƯỢNG, HUYỆN ĐAN PHƯỢNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ HÀ NỘI, NĂM 2014BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO



Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và chưa sử dụng để bảo vệ luận văn của một học vị nào.
Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn
gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả
Triệu Thị Quyên
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page ii

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp
đỡ rất nhiệt tình, hiệu quả của Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam,Văn phòng
Ban chỉ đạo Chương trình “Phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới,
từng bước nâng cao đời sống nông dân thành phố Hà Nội”, Đảng ủy, Ủy ban
nhân dân xã Song Phượng nói riêng và Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện
Đan Phượng nói chung cùng đông đảo bà con nhân dân.
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo trong Khoa Quản
trị kinh doanh, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, đặc biệt là Tiến Sỹ Phạm
Thị Minh Nguyệt, người đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ chúng tôi trong
việc hoàn thành luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn Văn phòng Ban chỉ đạo Chương trình “Phát
triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, từng bước nâng cao đời sống
nông dân thành phố Hà Nội”, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Song Phượng,

2.1.2 Nội dung xây dựng nông thôn mới. 8
2.1.3 Nguyên tắc thực hiện và các bước xây dựng nông thôn mới. 11
2.2 Sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng
nông thôn mới. 12
2.2.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước trong xây dựng nông
thôn mới. 12
2.2.2 Sự tham gia của các tổ chức xã hội. 13
2.2.3 Nội dung tham gia của người dân. 16
2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong xây
dựng nông thôn mới. 19
2.3.1 Chủ trương chính sách của Đảng trong mô hình xây dựng NTM. 19
2.3.2 Nhận thức của người dân trong xây dựng nông thôn mới. 20
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page iv

2.3.3 Trình độ nhận thức và trình độ tổ chức của cán bộ các cấp trong
mô hình xây dựng nông thôn mới. 21
2.3.4 Điều kiện kinh tế của địa phương và các hộ dân trong mô hình
xây dựng nông thôn mới. 23
2.3.5 Hiệu quả mang lại của các dự án xây dựng nông thôn mới 24
2.4 Kinh nghiệm của một số nước về tăng cường sự tham gia của
người dân và các tổ chức xã hội trong phát triển nông thôn mới. 25
2.4.1 Kinh nghiệm phát triển nông thôn mới của Hàn Quốc: Nâng cao
vai trò của nông dân thông qua mô hình “làng mới” (Saemaul
Undong). 25
2.4.2 Kinh nghiệm của Thái Lan: doanh nghiệp hoá nông nghiệp với
sự trợ giúp mạnh mẽ của Nhà nước. 27
2.4.3 Kinh nghiệm của Nhật Bản: “Mỗi làng một sản phẩm”. 29
2.5 Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới ở Việt
Nam. 31

4.6.1 Các giải pháp tăng cường sự tham gia của người dân trong xây
dựng mô hình nông thôn mới. 105
4.6.2 Giải pháp về đẩy mạnh sự tham gia của các tổ chức chính trị, xã
hội và các đoàn thể trong xây dựng nông thôn mới. 108
PHẦN V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 110
5.1 Kết luận. 110
5.2 Kiến nghị. 112
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114
PHỤ LỤC 116

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Diễn giải
NTM
BCĐ
BQL
CNH-HĐH
GDP
HĐND
KH-KT
MTTQ
PTNT
UBND
NLTS
SXHH
HTX
Nông thôn mới

hoạch 55
4.4 Lịch trình công tác quy hoạch nông thôn mới 57
4.5 Ý kiến đóng góp của người dân và tổ chức về quy hoạch nông
thôn mới 59
4.6 Sự đồng thuận của người dân về đóng góp xây dựng nông thôn
mới xã Song Phượng 61
4.7 Vốn và phân bổ nguồn vốn xây dựng nông thôn mới xã Song
Phượng 64
4.8 Người dân đóng góp tiền mặt cho xây dựng nông thôn mới 66
4.9 Sự đóng góp vật tư của người dân trong xây dựng nông thôn mới 67
4.10 Sự tham gia hiến đất cho xây dựng nông thôn mới 68
4.11 Sự đóng góp ngày công của người dân trong xây dựng NTM 70
4.12 Người dân tham gia giám sát xây dựng nông thôn mới 71
4.13 Tổng hợp đóng góp của người dân Song Phượng 72
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page viii

4.14 Kinh phí đã thực hiện đề án xây dựng nông thôn mới tại Song
Phượng 73
4.15 Sự tham gia của người dân trong các công việc riêng 75
4.16 Sự đồng thuận của người dân với các phong trào xây dựng nếp
sống văn hóa mới (n=109) 76
4.17 Nguyên nhân không đồng thuận với Phong trào xây dựng nếp
sống văn hóa mới (n=109) 77
4.18 Một số kết quả sau 3 năm thực hiện xây dựng NTM xã Song
Phượng (các chỉ tiêu có thể tính cụ thể) 89

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page ix


thôn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp
hóa, hiện đại hóa của đất nước”. Trong thời gian qua các cấp, các ngành từ
trung ương đến địa phương đã không ngừng triển khai nhiều chương trình, dự
án nhằm thúc đẩy và phát triển nông nghiệp, nông thôn hướng tới chủ động
giải quyết thiết thực các vấn đề đời sống và đáp ứng nhu cầu cho nông dân,
đặc biệt là các hộ nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn vươn lên có cuộc
sống tốt hơn, đảm bảo phát triển bền vững của đất nước trong quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế, quốc tế.
Thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về “Nông nghiệp, nông
dân và nông thôn”, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí Quốc gia
về nông thôn mới”, tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 và QĐ
342/QĐ-TTg, ngày 20 tháng 2 năm 2013 ”Về sửa đổi một số tiêu chí về Bộ
tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới”. Trong số các địa phương ở Hà Nội, Đan
Phượng là huyện tiêu biểu về xây dựng nông thôn mới (NTM). Là huyện
ngoại thành ở phía tây Thủ đô, nơi khởi nguồn của phong trào "Phụ nữ Ba

1
Trích “Thông cáo báo chí Tình hình kinh tế - xã hội năm 2013” của Tổng Cục Thống Kê
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 2

đảm đang" thời kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, những năm gần đây, Đan
Phượng tập trung đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, đạt
năng suất, chất lượng cao, đồng thời là địa phương dẫn đầu trong phong trào
xây dựng NTM ở Hà Nội. Với cách làm sáng tạo, bài bản, huyện đã và đang
triển khai đồng loạt các giải pháp, chương trình đầu tư xây dựng hạ tầng kinh
tế, xã hội, tập trung chuyển đổi cơ cấu kinh tế, phát triển ngành nghề… với
mục tiêu phấn đấu “cán đích” huyện NTM ngay trong năm 2013.
Xã Song Phượng được chọn là xã điểm trong phong trào xây dựng
NTM tại huyện Đan Phượng. Sau gần 3 năm thực hiện đề án xây dựng NTM,

1.2. Mục tiêu nghiên cứu.
1.2.1. Mục tiêu chung.
Đánh giá thực trạng, các nhân tố ảnh hướng đến sự tham gia của người
dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng NTM ở xã Song Phượng, huyện
Đan Phượng, thành phố Hà Nội. Trên cơ sở đó rút ra một số bài học kinh
nghiệm, đề xuất những giải pháp tăng cường sự tham gia của người dân và
các tổ chức xã hội trong xây dựng NTM cho các địa phương khác.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự tham
gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng mô hình NTM.
- Đánh giá sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây
dựng mô hình NTM tại xã Song Phượng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà
Nội.
- Rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường
sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong thực hiện xây dựng mô
hình NTM tại địa phương cũng như trong khu vực.
1.2.3. Đối tượng nghiên cứu.
Tập trung nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn về sự
tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng nông thôn ở xã
Song Phượng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 4

1.2.4. Phạm vi nghiên cứu.
Chủ thể nghiên cứu đề tài là người dân nông thôn và các tổ chức xã hội
của xã Song Phượng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội. Tập trung vào
một số chỉ tiêu chính như:
* Về nội dung: Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu, đánh giá thực trạng
sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng NTM xã
Song Phượng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội, đề xuất giải pháp cho

để phản ánh biến đổi về kinh tế xã hội của mỗi quốc gia trên thế giới. Có quan
điểm cho rằng nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản
xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Cũng có quan điểm cho rằng chỉ cần
dựa vào trình độ phát triển cơ sở hạ tầng. Quan điểm khác lại cho rằng nên
dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định
vùng nông thôn.
Nông thôn là nơi ở, nơi cư trú của mọi tầng lớp nhân dân, trong đó chủ
yếu là nông dân. Nông thôn là nơi nền sản xuất chủ yếu dựa vào nông nghiệp.
Hay nói cách khác, nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị
các thành phố, thị xã, thị trấn và được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy
ban nhân dân (UBND) xã. Nông thôn Việt Nam là khái niệm để chỉ những
vùng đất trên lãnh thổ Việt nam, ở đó, người dân sinh sống chủ yếu bằng
nông nghiệp. Năm 1990 có 53.136 triệu người sống ở nông thôn, chiếm
80,4% dân số cả nước; năm 2000 tỷ lệ này còn 75,8%, năm 2005 giảm tiếp
còn 72,8%. Đến năm 2010, số dân sống ở nông thôn chiếm 69,8% tổng dân số
nước ta.
2
Với tỷ trọng áp đảo như vậy, đời sống người dân ở vùng nông thôn
có ảnh hưởng lớn đến toàn xã hội.
Tóm lại, nông thôn là vùng khác với thành thị, ở đó đất đai thường rộng
lớn hơn với một cộng đồng dân cư chủ yếu là nông dân sống bằng nghề sản

2
Nguồn: Tổng Cục Thống Kê - www.gso.gov.vn
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 6

xuất nông-lâm-thủy sản (NLTS), có mật độ dân cư thấp, cơ sở hạ tầng
(CSHT) kém phát triển hơn, trình độ dân trí, khoa học - kỹ thuật (KH-KT),
trình độ sản xuất hàng hóa (SXHH) và mức sống thường thấp hơn so với dân

bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự
được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được
nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Mô hình NTM được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu phát
triển, đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường, đạt hiệu quả cao
nhất trên tất cả các mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tiến bộ hơn so
với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng
trên cả nước.
Nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 bao gồm các đặc trưng sau:
- Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn
được nâng cao;
- Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng kinh tế - xã hội
hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ;
- Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy;
- An ninh tốt, quản lý dân chủ;
- Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao.
Việc xây dựng NTM nhằm phục vụ yêu cầu phát triển của đất nước trong
giai đoạn mới. Sau 25 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của
Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn.
Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế:
nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao
khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế.
Nông nghiệp, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như
giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, cấp nước còn yếu kém, môi
trường ngày càng ô nhiễm. Đời sống vật chất, tinh thần của người nông dân
còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 8

thị còn lớn làm phát sinh nhiều vến đề xã hội bức xúc.

Đây là một chủ trương có ý nghĩa to lớn cả về chính trị, kinh tế, xã hội;
thực hiện thắng lợi chủ trương này sẽ tạo động lục mạnh mẽ cho PTNT,
KTNT và nền kinh tế của đất nước, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần
của nông dân, tạo ra diện mạo NTM “ổn định, hòa thuận, dân chủ, có đời
sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Chương trình bao gồm 11 nội dung:
1. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới.
2. Xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội
3. Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập
4. Giảm nghèo và an sinh xã hội.
5. Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả
6. Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn.
7. Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn.
8. Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn.
9. Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
10. Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền,đoàn thể trên địa bàn.
11. Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn.
b. Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới
Để định hướng việc xây dựng NTM, chính phủ đã ban hành 19 tiêu chí
trong bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Phải khẳng định rằng 19 tiêu chí
trong bộ tiêu chí Nông thôn mới là điểm định hướng, làm mốc để những
người dân tự xem ở địa phương mình khi xây dựng NTM nên bắt đầu từ đâu,
đã đi được bao xa, lĩnh vực nào đạt, nhanh chậm ra sao…
Ngày 16 tháng 4 năm 2009 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết
định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19
tiêu chí, được chia thành 5 nhóm cụ thể:
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 10

* Nhóm 1: Quy hoạch (1 tiêu chí)

tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lí, gắn nông nghiệp với phát triển
nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch ” và đề ra mục tiêu đến năm
2020 xây dựng được khoảng 50% số xã trên toàn quốc đạt tiêu chuẩn NTM.
2.1.3. Nguyên tắc thực hiện và các bước xây dựng nông thôn mới.
Thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tướng
Chính Phủ về phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai
đoạn 2010-2020, Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 và Quyết định
số 342/QĐ-TTg ngày 20/03/2013 của Thủ tướng Chính Phủ ban hành Bộ tiêu
chí quốc gia về NTM. Sau đây là một số nội dung trong Thông tư liên tịch
liên quan đến quá trình thực hiện các tiêu chí:
a. Nguyên tắc thực hiện
Các nội dung hoạt động phải hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí
về NTM ban hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ
tướng Chính Phủ và Quyết định số 342/QĐ-TTg Sửa đổi một số tiêu chí của
bộ tiêu chí quốc gia về NTM.
Phát huy vai trò chủ thế của cộng đồng dân cư địa phương là chính,
Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, chính sách, quy
chuẩn, cơ chế hỗ trỡ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện
Thực hiện Chương trình xây dựng NTM phải gắn với kế hoạch phát
triển KT-XH của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các
quy hoạch xây dựng NTM đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực, tăng cường
phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lí và tổ chức thực hiện các công trình, dự
án của Chương trình xây dựng NTM, phát huy vai trò làm chủ của người dân và
cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực
hiện và giám sát đánh giá. Kế thừa lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia,
chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các quyết định và tổ chức thực hiện.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 12



NTM mới mang lại hiệu quả thiết thực. Xác định cán bộ, Đảng viên phải là
những người gương mẫu, tiên phong, nòng cốt đi đầu trong việc thực hiện các
tiêu chí NTM. Nhất là trong công tác vận động, tuyên truyền, Đảng viên luôn
luôn nêu cao tinh thần quyết tâm, kiên trì thuyết phục, giải thích cho người
dân hiểu rõ nội dung, ý nghĩa của chương trình. Qua đó, từng bước nâng cao
nhận thức, trách nhiệm của người dân, hạn chế tư tưởng ỷ lại vào nguồn lực
nhà nước so với trước đây. Giúp người dân tin tưởng, chủ động tham gia xây
dựng, phát triển NTM.
Làm tốt công tác xây dựng và phát triển Đảng là nhiệm vụ then chốt để
lãnh đạo phát triển kinh tế, đặc biệt là thực hiện chương trình mục tiêu quốc
gia về xây dựng NTM.
2.2.2. Sự tham gia của các tổ chức xã hội.
Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới đang được
đẩy mạnh triển khai trên phạm vi cả nước. Mục đích của chương trình là huy
động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội vào công cuộc xây
dựng NTM. Trong chương trình xây dựng NTM, nông dân được xác định giữ
vai trò chủ thể. Đây là sự khẳng định đúng đắn, cần thiết, nhằm khơi dậy và
phát huy mọi tiềm năng của nông dân vào công cuộc xây dựng nông thôn cả
về kinh tế, văn hóa, xã hội đồng thời bảo đảm những quyền lợi chính đáng
của người nông dân.
Ngoài vai trò và sự tham gia tích cực của người dân, việc triển khai
xây dựng mô hình NTM còn cần có sự phối hợp giữa các cấp lãnh đạo mà cụ
thể là Ban chỉ đạo NTM với các hội, tổ chức, đoàn thể của xã như: Đảng ủy,
UBND xã, các trưởng xóm, các tổ chức, đoàn thể. Đây chính là lực lượng
nòng cốt đóng vai trò quan trọng trong triển khai các hoạt động xây dựng mô
hình xây dựng NTM xã Song Phượng.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 14



Đảng ủy,
UBND xã

Mặt
trận Tổ
quốc
Hội
người
cao tuổi
Hội
nông
dân
Hội phụ
nữ
Đoàn
thanh
niên
Hội
cựu
chiến
binh