ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRẦN PHONG BÌNH
PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
TRONG LĨNH VỰC DU LỊCH Ở VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM HỮU NGHỊ HÀ NỘI - 2009 1
MỤC LỤC
Mở đầu 3
CHƢƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG
TRONG LĨNH VỰC DU LỊCH Ở VIỆT NAM 7
1.1. Một số khái niệm về môi trƣờng và du lịch 7
1.1.1. Khái niệm môi trƣờng 7
1.1.2. Khái niệm du lịch, môi trƣờng du lịch 7
1.1.3. Nhận diện xu hƣớng phát triển du lịch thế giới đến 2020 9
2.1.3. Thực trạng pháp luật thuộc lĩnh vực khác có liên quan đến vấn đề bảo vệ
môi trƣờng trong lĩnh vực du lịch 48
2.1.3.1. Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (3/12/2004) và các văn bản hướng dẫn 48
2.1.3.2. Luật Thuỷ sản (26/11/2003) và các văn bản hướng dẫn 50
2.1.3.3. Luật di sản văn hoá (29/6/2001) và các văn bản hướng dẫn 50
2.1.3.4. Luật tài nguyên nước (20/5/1998) và các văn bản hướng dẫn 51
2.1.3.4. Luật Giao thông đường bộ, Luật Giao thông đường thuỷ nội địa, Bộ luật
Hàng hải 53
2.1.3.5. Các văn bản về xử lý vi phạm về môi trường có liên quan đến hoạt động du
lịch 53
2.1.4. Nhận xét chung 54 2
2.2. Tình hình thực hiện pháp luật môi trƣờng có liên quan đến hoạt động du lịch 58
2.2.1. Tình hình thực hiện pháp luật của cơ quan quản lý nhà nƣớc trong bảo vệ
môi trƣờng du lịch 58
2.2.1.1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường 58
2.2.1.2. Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch 65
2.2.1.3. Công tác phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và cơ quan
quản lý nhà nước về môi trường để thực hiện bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du
lịch 70
2.2.2. Tình hình thực hiện các quy định về bảo vệ môi trƣờng của các cơ sở kinh
doanh dịch vụ du lịch 73
2.2.2.1. Cơ sở lưu trú du lịch 73
2.2.2.2. Doanh nghiệp kinh doanh lữ hành 75
2.2.2.3. Cơ sở kinh doanh vận chuyển khách du lịch 75
2.2.2.4. Ban quản lý khu du lịch 75
2.2.3. Tình hình thực hiện các quy định về bảo vệ môi trƣờng của cộng đồng dân
cƣ và các tổ chức xã hội 79
chung của đất nước. Tuy nhiên, ở góc độ là ngành kinh tế mang tính liên ngành,
liên vùng và xã hội hoá cao, sự phát triển của du lịch Việt Nam cũng tạo ra
những tác động ngày càng mạnh và ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường tại
những khu vực diễn ra hoạt động du lịch. Việc bảo vệ môi trường là vấn đề quan
tâm của ngành du lịch, đặc biệt khi những yêu cầu về phát triển du lịch bền vững
được đặt lên hàng đầu trong các chính sách, chiến lược và chương trình hành
động về phát triển du lịch. Hiện nay, các quy định pháp lý về bảo vệ môi trường
trong lĩnh vực du lịch chưa nhận được sự quan tâm tương xứng với yêu cầu của
thực tế từ phía các nhà xây dựng pháp luật, các nhà quản lý và các chủ thể liên
quan. Đồng thời, hoạt động triển khai, thực hiện các quy định pháp luật về bảo
vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch còn bất cập, khả năng phối hợp giữa các
chủ thể có nhiều điểm hạn chế. Chính điều này đã làm cho các ảnh hưởng tiêu
cực từ hoạt động du lịch đến môi trường ngày càng mạnh hơn, làm mất đi dần đi
tính hấp dẫn của các tài nguyên, sản phẩm du lịch; các tác động tích cực từ du
lịch đến môi trường bị lu mờ, gây ảnh hưởng không tốt đến hình ảnh của ngành
du lịch.
Để hướng tới sự phát triển bền vững của ngành du lịch, cần phải từng
bước nâng cao hiệu quả của các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong
lĩnh vực du lịch. Pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch được xây
dựng và hoàn thiện sẽ là cơ sở vững chắc để tăng cường công tác bảo vệ môi
trường trong lĩnh vực du lịch. Đây là một nhu cầu cấp bách để ngành du lịch có
thể nhanh chóng đóng góp vào sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước nói
chung và sự nghiệp bảo vệ môi trường nói riêng. Xuất phát từ yêu cầu nghiên
cứu phát triển lý luận và giải quyết những vấn đề cấp thiết trong thực tiễn phát
triển du lịch bền vững ở Việt Nam, tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo vệ
môi trường trong lĩnh vực du lịch ở Việt Nam” cho luận văn thạc sỹ của mình. 4
5
Về phạm vi nghiên cứu, vấn đề bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch
có thể được xem xét dưới các góp độ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội,
nhân văn. Đây là hai đối tượng nghiên cứu có đặc điểm, tính chất hoàn toàn
khác nhau. Để tiếp cận, tìm hiểu chúng cần phải có những phương pháp nghiên
cứu, công cụ điều chỉnh cũng như hệ thống chỉ tiêu riêng biệt, đặc thù. Trong
khuôn khổ một luận văn thạc sỹ, với sự hạn chế về quy mô, thời gian nghiên cứu
và các điều kiện khác liên quan, tác giả chỉ có giới hạn phạm vi nghiên cứu
trong môi trường tự nhiên.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn được trình bày trên cơ sở vận dụng các quan điểm, chủ trương,
đường lối của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển du lịch Việt Nam phù hợp với
định hướng phát triển bền vững chung của nền kinh tế.
Trong khuôn khổ luận văn, tác giả sử dụng các nguyên tắc, phương pháp
luận triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Đồng thời, luận văn cũng
vận dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: nghiên cứu lý thuyết, tổng
hợp tài liệu trong và ngoài nước; tìm hiểu thực tế, phỏng vấn chuyên gia; phân
tích, xây dựng mô hình, thống kê sơ cấp và thứ cấp; phương pháp lịch sử và so
sánh.
5. Ý nghĩa của luận văn
Luận văn được thực hiện có ý nghĩa nhất định trong thực tiễn, là căn cứ
khoa học để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh
vực du lịch.
Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý
nhà nước trong việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật bảo vệ môi
trường trong lĩnh vực du lịch; tài liệu nghiên cứu, tham vấn cho các sinh viên
theo học chuyên sâu về pháp luật bảo vệ môi trường tại các cơ sở đào tạo về
luật; tài liệu tham khảo cho các tổ chức, cá nhân liên quan.
trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ
mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất,
sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên” [8, 1]. Như vậy, môi
trường chung bao gồm môi trường tự nhiên, môi trường nhân tạo và môi trường
xã hội. Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên: vật lý, hoá học,
sinh học tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người. Môi trường nhân tạo
bao gồm các nhân tố vật lý, hoá học, sinh học và xã hội do con người tạo nên và
chịu sự chi phối của con người. Môi trường xã hội là tổng thể các mối quan hệ
trong xã hội thông qua các hình thái tổ chức bộ máy, thể chế kinh tế – xã hội. Ba
loại môi trường này cùng tồn tại đan xen và có mối quan hệ tương tác chặt chẽ
trong quá trình phát triển của xã hội loài người.
Khoản 1 - Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội nước Cộng hoà
Xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005 quy định: "Môi trường
bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh
hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh
vật".
1.1.2. Khái niệm du lịch, môi trƣờng du lịch
Theo nghĩa rộng, du lịch là sự di chuyển của con người từ điểm này sang
điểm khác với những mục đích đa dạng và bằng các phương tiện khác nhau. Sự
di chuyển này liên tục 24/24 giờ trong ngày không bao giờ dừng. Bên cạnh việc
di chuyển bằng các phương tiện cá nhân còn có các cơ sở kinh doanh phương
tiện vận chuyển phục vụ người di chuyển. Như vậy, du lịch bao gồm tất cả 8
những hoạt động di chuyển của con người, cũng như những hoạt động liên quan
đến sự di chuyển đó.
Theo nghĩa hẹp, trong kinh doanh du lịch, khách du lịch xét về mặt bản
chất thì họ là những người di chuyển từ nơi ở thường xuyên của mình đến những
địa điểm khác nhau với mục đích tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một thời
1.1.3. Nhận diện xu hƣớng phát triển du lịch thế giới đến 2020
Trong những năm gần đây du lịch ngày càng khẳng định được vai trò của
mình trong nền kinh tế thế giới, là sự lựa chọn để thoát khỏi đói nghèo của một
số quốc gia đang phát triển hoặc có khả năng cạnh tranh không cao trong các
lĩnh vực công nghệ cao và hiện đại. Ở thời điểm hiện tại, có thể nhận định về
một số nét chính trong xu hướng phát triển của du lịch thế giới như sau:
- Lượng khách và thị trường khách du lịch đến năm 2020:
Theo dự đoán của Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO), lượng khách du lịch
quốc tế có thể lên đến 1 tỷ vào năm 2010 và tăng lên 1,56 tỷ vào năm 2020 với
tốc độ tăng trưởng là 4,5%. Trong phạm vi khu vực Châu Á- Thái Bình Dương,
du lịch phát triển nhanh hơn mức trung bình cuả thế giới với mức tăng trưởng
bình quân hàng năm là 8% trong những năm 2000-2010. Cũng theo dự đoán của
WTO đến năm 2020 ba vùng nhận khách nhiều nhất sẽ là Châu Âu (717 triệu
khách), Đông Á và Thái Bình Dương (397 triệu) và châu Mỹ (282 triệu), tiếp
theo đó là Châu Phi, Trung Đông và Nam Á. Đông Á và Thái Bình Dương, Nam
Á, Trung Đông và Nam Phi được dự đoán sẽ tăng trưởng 5% năm so với tốc độ
tăng trưởng 4,1% của thế giới. Các vùng khác như Châu Âu và Châu Mỹ tốc độ
tăng trưởng sẽ thấp hơn mức trung bình của thế giới. Khu vực Châu Âu sẽ vẫn
chiếm thị phần nhận khách lớn nhất, mặc dù có sự giảm sút từ 60% năm 1995
xuống còn 46% năm 2020. Đến năm 2010 Châu Mỹ (có thị phần giảm từ 19%
năm 1995 xuống 18% vào năm 2020) sẽ phải nhường vị trí số 2 cho Đông Á và
Thái Bình Dương (vùng này sẽ chiếm khoảng 25% thị phần khách du lịch quốc
tế của thế giới vào năm 2020). [22, 2] (Xem Bảng) 10
5,5
3,6
5,0
Châu Mỹ
108,9
190,4
282,3
3,9
19,3
18,1
ĐôngÁ/TBDương
81,4
195,2
397,2
6,5
14,4
25,4
Châu Âu
338,4
527,3
717,0
3,0
59,8
45,9
Trung Đông
12,4
35,9
68,5
7,1
2,2
bằng tiền mặt, ở nhiều quốc gia khác nhau và thường không lưu lại chứng từ.
Nếu như tài chính trong sản xuất nông nghiệp được chấp nhận một cách nghiêm
túc thì du lịch lại chịu sự xé nhỏ hay bị xếp vào "các dạng dịch vụ", một dạng
phân loại dùng cho những thành phần dư thừa mà chúng ta không biết xếp vào
đâu. 11
Thực tế, du lịch là một ngành công nghiệp xuất khẩu vì nó mang lại
nguồn thu ngoại tệ quan trọng cho quốc gia. Do có nhiều hoạt động khuyến mãi
ở nước ngoài, du lịch lẽ ra phải được phối hợp với hoạt động khuyến khích xuất
khẩu để kết hợp thành một thương hiệu quốc gia và hỗ trợ nhau phát triển.
Nhưng trên thực tế khái niệm này mới được giới thiệu ở một số nước chứ chưa
được thừa nhận rộng rãi. Không những thế, du lịch cũng có lúc bị xem là hành vi
khuyến khích ảnh hưởng ngoại lai, làm thay đổi cấu trúc và truyền thống văn
hoá một cách nghiêm trọng. Có khi du lịch bị cho là nguyên nhân làm suy đồi
giới trẻ và trong những trường hợp xấu nhất du lịch đã huỷ hoại thiên nhiên, tạo
ra chất thải và ô nhiễm. Vì thế một số nước có khuynh hướng hạn chế du lịch
thay vì thực hiện một cách hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, theo đánh giá chung, công nghiệp du lịch đang trở thành một
nền công nghiệp lớn với tiềm năng kinh tế to lớn. Trong những năm tới đây du
lịch sẽ phải được thừa nhận là một ngành kinh tế, ngành kinh tế này có thể gây ô
nhiễm và làm suy thoái môi trường và vì thế nó càng cần được đối xử đúng mực
để khai thác tài nguyên du lịch có hiệu quả, đồng thời có chính sách bảo vệ môi
trường phù hợp để phát triển du lịch bền vững.
Qua hơn 45 năm hình thành và phát triển, trên cơ sở tổng kết thực tiễn,
căn cứ vào tiềm năng của đất nước, kết hợp với kinh nghiệm rút ra từ hoạt động
du lịch của các nước trên thế giới, ngành du lịch đã được Đảng và Nhà nước ta
đặt vào một vị trí xứng đáng, đồng thời giao phó cho một nhiệm vụ nặng nề
nhưng vẻ vang trong quá trình đi lên của đất nước. Thực tế trong những năm gần
tiêu, trong khi xét về hiệu quả kinh tế, lượng khách ít hơn nhưng ở lại lâu hơn và
chi tiêu nhiều hơn sẽ tốt hơn nhiều so với việc phải chăm sóc nhiều khách hàng
trong một thời gian ngắn, với các mức độ chi tiêu giới hạn. Cũng có một khuynh
hướng khác là tập trung vào nguồn thu nhập, hàng mang vào của khách và
những lợi ích trước mắt hơn là đầu tư và tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng cũng như
các tiện nghi cho du khách nhằm làm tăng chất lượng, cung ứng số lượng lớn
trong tương lai và hướng về lâu dài. Sự hấp dẫn của số lượng khách đến thường
dẫn đến việc xem thường khả năng bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hoá địa
phương, tượng đài lịch sử và những tài nguyên thiên nhiên không thể tái tạo. Ở
một số quốc gia, người ta đem bán tượng đài lịch sử, bán các sản vật thiên
nhiên… cho du khách để lấy tiền mặt hơn là gìn giữ cho thế hệ sau. Và đó chính 13
là hành động của một nền du lịch ngắn ngủi, nhất thời. Ngoài ra, việc du nhập
những thói quen xấu đi ngược với những tập tục xã hội như mãi dâm, ma tuý và
cả các sòng bạc không kiểm soát được cũng là những biểu hiện của một nền du
lịch không bền vững.
Ngược với du lịch không bền vững là du lịch bền vững. Mặc dù còn
những quan điểm chưa thực sự thống nhất về khái niệm phát triển du lịch bền
vững, nhưng đa số ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch và các lĩnh
vực có liên quan ở Việt Nam đều cho rằng : “Phát triển du lịch bền vững là hoạt
động khai thác có quản lý các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thoả mãn các
nhu cầu đa dạng của khách du lịch, có quan tâm đến các lợi ích kinh tế dài hạn
trong khi vẫn đảm bảo sự đóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài
nguyên, duy trì được sự toàn vẹn về văn hoá để phát triển hoạt động du lịch
trong tương lai : cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức
sống của cộng đồng địa phương” [17, 5]. Trong quá trình phát triển du lịch phải
đảm bảo được sự bền vững về kinh tế, về tài nguyên môi trường du lịch và về
văn hoá xã hội.
1.2.1. Vai trò của môi trƣờng đối với phát triển du lịch bền vững
* Môi trường là yếu tố quyết định đến sự phát triển du lịch
Không một quá trình sản xuất nào không đòi hỏi phải khai thác tài nguyên
thiên nhiên, các thành phần môi trường. Đặc biệt đối với ngành du lịch, nơi mà
tài nguyên thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các sản
phẩm thu hút khách du lịch và có ý nghĩa quyết định đến sự tồn tại và phát triển
của ngành. Sự gia tăng các hoạt động du lịch thể hiện ở sự gia tăng số lượng
khách đến các địa điểm tham quan, du lịch; gia tăng số ngày lưu trú của khách
và gia tăng các nguồn thu nhập xã hội từ du lịch. Để làm được điều này, điều cơ
bản là phải duy trì được sự hấp dẫn đối với khách du lịch. Các thành phần của
môi trường tự nhiên cảnh quan, hệ sinh thái đều là những yếu tố hình thành nên
tài nguyên du lịch, tạo ra sức hấp dẫn du lịch. Du lịch chỉ có thể phát triển khi
các yếu tố này được bảo vệ, duy trì.
Các điểm tham quan, du lịch chỉ có thể hấp dẫn khách du lịch khi có một
môi trường sạch đẹp, vệ sinh môi trường trong không khí, nước, đất được đảm
bảo, đáp ứng được mong muốn nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng và bảo vệ được sức khoẻ 15
cho du khách. Rõ ràng, cần phải thực hiện tốt các yêu cầu bảo vệ môi trường để
thực hiện mục tiêu thu hút khách du lịch đến lưu trú dài ngày tại các điểm tham
quan, du lịch. Trong quá trình hoạch định chiến lược, chính sách phát triển du
lịch, cần phải cân nhắc, tính toán tới vấn đề môi trường tương xứng với vị trí và
vai trò của nó, cần nhận thức một cách sâu sắc và đúng đắn bản chất, vai trò của
môi trường đối với sự phát triển của hoạt động du lịch.
Tài nguyên du lịch là có giới hạn, chứ không phải dồi dào và vô hạn như
có người vẫn tưởng. Điều đó dẫn tới yêu cầu phải khai thác hợp lý và tiết kiệm
các nguồn tài nguyên du lịch. Trong hoạt động du lịch, cơ sở kinh doanh du lịch,
khách du lịch, cộng đồng dân cư địa phương và tổ chức, cá nhân được hưởng lợi
từ du lịch luôn lệ thuộc vào thiên nhiên và môi trường. Song, không phải ai cũng
quan trọng trong quá trình hoạch định chính sách phát triển du lịch của các quốc
gia.
Tuy nhiên, hiện nay còn có nhiều người chưa hiểu đầy đủ về du lịch sinh
thái, coi du lịch sinh thái chỉ đơn giản là loại hình du lịch khám phá các hệ sinh
thái của thiên nhiên, khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên mà không gắn
kết nó với các chỉ tiêu bảo vệ môi trường. Chính vì vậy, phát triển du lịch sinh
thái phải gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường để trên cơ sở đó, xây dựng các
hướng dẫn về du lịch sinh thái sao cho các tác động tiêu cực không xảy ra.
* Môi trường là yêu cầu để phát triển du lịch bền vững:
Như đã đề cập, phát triển bền vững được xem là sự phát triển đáp ứng
được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu
về du lịch của các thế hệ tương lai. Để có thể đáp ứng nhu cầu về du lịch của thế
hệ tương lai, các tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan môi trường và các nguồn tài
nguyên du lịch khác cần phải được giữ gìn để duy trì sức hấp dẫn du lịch; các
thành phần môi trường như đất, nước, không khí phải được bảo vệ khỏi các
nguy cơ cạn kiệt hay suy thoái, ô nhiễm để có phục vụ cho các hoạt động du lịch
trong tương lai. Như vậy, có thực hiện tốt yêu cầu bảo vệ môi trường, ngành du
lịch mới có cơ sở để phát triển bền vững.
1.2.2. Tác động của môi trƣờng tới du lịch 17
Đứng từ góc độ môi trường, trên bình diện chung toàn quốc, hoạt động
phát triển du lịch ở Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức không
nhỏ bởi sự suy thoái môi trường tự nhiên, đặc biệt là sự ô nhiễm môi trường
nước, môi trường không khí diễn ra trên bình diện ngày một lớn, tập trung ở các
khu dân cư, đô thị, nơi có các dịch vụ du lịch phát triển ; ở dải ven biển, nơi tập
trung khoảng 70% các khu, điểm du lịch. Bên cạnh đó, sự suy giảm đa dạng sinh
học, sự gia tăng tai biến và sự cố môi trường cũng có những ảnh hưởng đáng kể
đến phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam.
3
(1995) và 3.234.984m
3
(2001). Như vây,
cùng với sự gia tăng khách du lịch, áp lực về thải lượng từ hoạt động du
lịchngày một tăng nhanh trên phạm vi toàn quốc (đặc biệt là ở các trung tâm du
lịch) và thực sự trở thành vấn đề môi trường đáng được quan tâm, nhất là vào
mùa du lịch hoặc thời điểm tổ chức lễ hội hay các sự kiện chính trị, kinh tế – văn
hoá - xã hội.
Tổng lƣợng chất thải rắn từ hoạt động du lịch trên phạm vi toàn quốc 19
15383
23790
30786
44950
99000
10306
15939
20626
120000
1995 1999 2001 2005 2010
Tæng l-îng ngµy kh¸ch (ngh×n ngµy) L-îng n-íc th¶i (ngh×n m3)
1.2.3.2. Tăng mức độ suy thoái, ô nhiễm nguồn nước
Cùng với việc tăng số lượng khách du lịch, nhu cầu nước cho sinh hoạt
của khách tăng nhanh. Nhu cầu này tăng mạnh tại các khu, điểm du lịch, trung
tâm du lịch, đặc biệt là các vùng ven biển, nơi tập trung trên 70% các điểm du
lịch trong toàn quốc. Hiện nay việc cung cấp nước sinh hoạt dựa nhiều vào khai
thác các nguồn nước ngầm. Vì vậy, việc tăng nhanh nhu cầu nước sinh hoạt cho 20
hoạt động du lịch, đặc biệt vào mùa du lịch hoặc những ngày lễ, nghỉ cuối tuần
sẽ làm tăng mức độ suy thoái và ô nhiễm các nguồn nước ngầm hiện đang khai
thác, nhất là ở khu vực ven biển do khả năng xâm nhập mặn cao khi áp lực các
bể chứa giảm mạnh vì bị khai thác quá mức cho phép. Hiện tượng này đã quan
sát thấy ở nhiều khu vực có hoạt động du lịch tập trung như Hạ Long, Đồ sơn,
Sầm Sơn, Đà Nẵng
1.2.3.3. Tăng lượng khí thải, tăng nguy cơ ô nhiễm không khí
Năm 2006, cả nước có trên 120.000 phòng khách sạn (chưa kể số phòng
tại nhà khách, nhà trọ), tập trung chính ở các đô thị du lịch [31, 7]. Nếu chỉ tính
đến tác động của các thiết bị điều hoà nhiệt độ dùng trong hệ thống khách sạn,
nhà hàng thì lượng khí CFCs (loại khí thải chính ảnh hưởng đến tầng ôzôn của
khí quyển) thải ra cũng tác động không nhỏ đến môi trường không khí.
Đến năm 2006, đã thống kê được trên 10.000 phương tiện vận chuyển
khách du lịch (chưa kể các phương tiện giao thông khác và phương tiện cá
nhân). Vào mùa du lịch, đặc biệt là các ngày lễ hội, ngày nghỉ cuối tuần, lượng
xe du lịch tập trung chuyên chở khách đến các trung tâm du lịch, đô thị du lịch
gây tình trạng ách tắc giao thông, làm tăng đáng kể lượng khí thải CO2 vào môi
1.2.3.5. Làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất, tăng nguy cơ suy thoái đất
Việc phát triển các khu du lịch là cần thiết nhằm tạo các sản phẩm du lịch
có chất lượng đáp ứng nhu cầu ngày một cao của khách du lịch, đem lại hiệu quả
kinh tế cho xã hội. Tuy nhiên, việc xây dựng và phát triển các khu, điểm du lịch
có diện tích vài héc ta (khu du lịch Furama - Đà Nẵng, Victoria – Phan Thiết,
Bình Thuận ), vài chục, vài trăm héc ta (Khu du lịch Đồng Mô, Ao Châu ),
đến vài nghìn héc ta (khu du lịch Dankia – Suối vàng, Tuyền lâm ), làm thay
đổi đáng kể cơ cấu sử dụng đất, nhất là ở những khu vực đô thị, nơi quỹ đất đã
vốn rất khan hiếm.
Ngoài ra, việc phát triển các cơ sở hạ tầng du lịch cũng góp phần vào quá
trình trên. Ví dụ, việc phát triển hệ thống hạ tầng du lịch ở điểm tham quan khu
di tích Thích ca Phật đài ở Vũng Tàu đã làm giảm diện tích sử dụng cho khu di
tích từ 5 héc ta xuống còn 2,6 héc ta (giảm gần 50% diện tích).
Trong quá trình phát triển hạ tầng các khu du lịch, hoạt động san lấp, đào
đắp cũng làm ảnh hưởng đến cảnh quan, làm thay đổi cấu trúc địa chất khu vực,
tạo ra sự mất cân bằng tương đối, gây ra sự suy thoái đất. 22
Trong các khu vực cảnh quan khô hạn, các hoạt động tham quan, chuyên
chở khách du lịch sẽ thúc đẩy các quá trình tự nhiên như cát bay, xói mòn, làm
giảm sự phát triển của thảm thực vật khu vực. Những biểu hiện này có thể thấy
rõ ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, đặc biệt là Ninh Thuận, Bình Thuận.
1.2.3.6. Làm suy thoái hệ sinh thái, giảm đa dạng sinh học
Các yếu tố gây ô nhiễm từ chất thải của hoạt động du lịch mà không được
thu gom xử lý đều ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái, đặc biệt là thuỷ sinh
(thiếu ô xy do bị ô nhiễm hữu cơ). Các loài sinh vật trên cạn khi ăn các chất thải
khó tiêu huỷ dễ bị chết hoặc dễ bị lây truyền dịch bệnh từ nơi này đến nơi khác
qua chất thải của khách du lịch.
Hoạt động du lịch không được quản lý (xe cộ đi lại với mật độ cao ở các
các quy định pháp luật. Thông qua đó, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm cụ thể
của các tổ chức, cá nhân được thể hiện trong các quy định pháp luật mang tính
bắt buộc và được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế.
Như vậy, một trong những đảm bảo quan trọng của biện pháp pháp lý
chính là việc ban hành và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật về bảo vệ
môi trường trong lĩnh vực du lịch.
Pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch là tổng thể những
quy phạm pháp luật chứa đựng trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau điều
chỉnh hoạt động bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch; quy định biện pháp,
nguồn lực để bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch; quyền và nghĩa vụ của tổ
chức, cá nhân trong bảo vệ môi trường khi tiến hành các hoạt động du lịch.
1.3.2. Nội hàm pháp luật bảo vệ môi trƣờng trong lĩnh vực du lịch
Nói đến pháp luật bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch là đề cập đến
toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo vệ môi trường
khi tiến hành hoạt động du lịch và hoạt động khác có liên quan.
Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về nội hàm pháp luật bảo vệ môi
trường trong lĩnh vực du lịch. Có quan niệm cho rằng pháp luật bảo vệ môi
trường trong lĩnh vực du lịch là toàn bộ các quy định của pháp luật do cơ quan
nhà nước có thẩm quyền ban hành quy định về công tác bảo vệ môi trường trong
các lĩnh vực khác nhau, trong đó có hoạt động du lịch. Cơ sở của quan niệm này
xuất phát từ đặc tính của du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên
ngành, liên vùng và xã hội hoá cao. Do vậy, tất cả các quy định về bảo vệ môi
Copyright: Tài liệu đại học ©