Đề tài: Về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc - Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn.
LỜI MỞ ĐẦU
Với nguyên tắc: "Tự do, tự nguyện cam kết thỏa thuận", pháp luật nước ta
bảo đảm quyền tự do lập di chúc của người để lại di sản và theo đó thì người
để lại di sản có quyền truất quyền hưởng di sản của những người thuộc diện
thừa kế theo pháp luật. Tuy nhiên, "tự do" đó phải phải phù hợp với quy định
của pháp luật. Nên để bảo vệ lợi ích của một số người trong diện những người
thừa kế theo pháp luật, phù hợp với phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp
của nhân dân ta, pháp luật đã hạn chế quyền định đoạt của người lập di chúc.
Chính vì điều này, nên em xin được lựa chọn đề tài: "Về người thừa kế không
phụ thuộc vào nội dung của di chúc - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn". Sau
đây là những phân tích, tìm hiểu về đề tài này.
NỘI DUNG
I. Một số vấn đề lý luận về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung
của di chúc.
1. Khái quát về thừa kế, quyền thừa kế.
Khi nhà nước ra đời, mỗi nhà nước đều sử dụng một công cụ hữu ích để
quản lý xã hội là pháp luật. Là một quan hệ ra đời và tồn tại từ rất lâu trong
đời sống xã hội, thừa kế đã được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật dân
sự, một ngành luật điều chỉnh mối quan hệ về tài sản mang tính chất ngang
giá và giữa các chủ thể bình đẳng về địa vị pháp lý. Từ một phạm trù kinh tế
mang tính khách quan, khi được điều chỉnh bởi pháp luật quyền thừa kế đã trở
thành một phạm trù pháp lý mang tính chủ quan và bị ảnh hưởng bởi những
điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia.
Theo nghĩa rộng, quyền thừa kế được hiểu là một chế định pháp luật bao
gồm tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh mối quan hệ về dịch chuyển
tài sản của người chết cho những người còn sống khác theo ý chí của họ được
thể hiện trong di chúc hoặc theo ý chí của nhà nước được thể hiện trong các
quy phạm pháp luật. Thừa kế là một chế định pháp luật dân sự, là tổng hợp
các quy phạm pháp luật điều chỉnh việc dịch chuyển tài sản của người chết

Phần di sản dành cho người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di
chúc lần đầu tiên được quy định trong Thông tư 81 ngày 24/7/1981 của Tòa
2
Đề tài: Về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc - Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn.
án nhân dân tối cao. Theo Thông tư này, nếu bằng di chúc người có di sản
định đoạt, vì lợi ích của người khác, một phần tài sản lớn hơn giá trị của di
sản trừ đi giá trị các “phần tài sản cho những người thừa kế bắt buộc” thì các
phần di sản được hưởng theo di chúc sẽ bị cắt giảm theo yêu cầu của những
người này. Những người “thừa kế bắt buộc” bao gồm vợ, chồng; con chưa
thành niên, con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, bố mẹ già
yếu và túng thiếu. Phần này được ấn định bằng hai phần ba suất của một
người thừa kế theo pháp luật.
Kế thừa các quy định tại Thông tư 81, Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 bổ
sung: 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật được tính bằng cách giả
định toàn bộ di sản được chia theo pháp luật (Điều 20). Pháp lệnh cũng thay
cụm từ “phần tài sản cho những người thừa kế bắt buộc” thành “những người
được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc”.
Sau Pháp lệnh Thừa kế, Bộ luật Dân sự (BLDS) 1995 và 2005 tiếp tục
quy định về vấn đề này.
Có thể thấy, pháp luật tôn trọng quyền của người lập di chúc trong việc
định đoạt tài sản cho những người còn sống. Người lập di chúc có thể lựa
chọn bất cứ chủ thể nào đó để cho hưởng di sản theo di chúc; có thể là cá
nhân, có thể là cơ quan, tổ chức; nếu là cá nhân có thể là những người không
thuộc các hàng thừa kế của người chết.
Pháp luật về thừa kế bao giờ cũng đặt trên hai phương diện: phương diện
diện kinh tế và phương diện đạo đức.
Dựa trên phương diện kinh tế, pháp luật về thừa kế hoàn toàn phụ thuộc
vào pháp luật về sở hữu. Quyền sở hữu về tài sản của một người không chỉ là
những quyền năng của người đó lúc còn sống đối với tài sản, mà còn là quyền

Theo truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, trong gia đình các con phải
kính trọng, nuôi dưỡng cha mẹ. Ngược lại, cha mẹ phải nuôi dưỡng các con
chưa thành niên hoặc con bị tàn phế không thể tự nuôi sống bản thân; vợ,
chồng phải thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống; giữa những người
này ngoài nghĩa vụ pháp lý họ còn có nghĩa vụ về đạo đức đối với nhau. Do
đó pháp luật quy định trong trường hợp họ phải được hưởng một kỷ phần nhất
4
Đề tài: Về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc - Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn.
định từ di sản của người đã chết. Điều này phù hợp với phong tục tập quán
của nhân dân ta.
Như vậy, qua Điều 669 BLDS 2005, có thể thấy: Một phần pháp luật tôn
trọng ý chí của người để lại di sản, nhưng mặt khác, chính pháp luật lại hạn
chế quyền định đoạt ấy nếu người để lại di sản còn có những người mà khi họ
còn sống họ có nghĩa vụ nuôi dưỡng, chăm sóc. Hay nói cách khác, điều luật
trên quy định một số người thừa kế luôn có quyền hưởng một phần di sản
nhất định mà không phụ thuộc vào việc người lập di chúc có cho họ hưởng
hay không. Vì thế, có thể nói rằng sự quy định trên của pháp luật là sự dung
hòa giữa phương diện kinh tế và phương diện đạo đức. Nghĩa là pháp luật vẫn
can thiệp đến sự định đoạt của người lập di chúc để hạn chế quyền định đoạt
của họ nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng, thiết thực với những người có quan
hệ gần gũi với người đó. Trái lại, nếu sự chuyển dịch di sản được coi là bổn
phận của người đã chết đối với gia đình họ thì pháp luật vẫn cho phép người
đó được tự do một phần nào trong việc định đoạt tài sản trong việc định đoạt
tài sản, miễn là phải làm tròn bổn phận tối thiểu đối với gia đình.
3. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.
a. Những người thừa kế không phụ vào nội dung của di chúc theo Điều 669
BLDS 2005.
Dựa vào hình thức dịch chuyển tài sản từ người chết sang cho người còn
sống, pháp luật thừa kế chia di sản thành hai loại: di sản thừa kế theo di chúc

để lại di sản và con dưới mười tám tuổi của người đó, bao gồm con đẻ và con
nuôi, con trong giá thú, con ngoài giá thú. Người được thừa kế không phụ
thuộc vào nội dung của di chúc có điều kiện là con đã thành niên (từ đủ 18
tuổi) của người để lại di sản nhưng không có khả năng lao động. Tuy nhiên,
những người được hưởng thừa kế theo quy định tạo Điều 669 BLDS 2005 có
thể không được hưởng di sản do từ chối, sự từ chối phù hợp với quy định tại
Điều 642 BLDS 2005hoặc họ là người không có quyền hưởng di sản theo quy
định tại khoản 1 Điều 643 BLDS 2005 (do bị kết án về hành vi cố ý xâm
phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ
người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người
6