Đại học quốc gia H Nội
Trờng đại học Khoa học tự nhiên
______ZY______

Hoàng Danh Sơn

Nghiên cứu xác lập cơ sở địa lý cho việc
sử dụng hợp lý lu vực vịnh Cửa Lục,
tỉnh Quảng Ninh
Chuyên ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trờng

Mã số: 62 85 15 01

Tóm tắt luận án tiến sĩ

Vào hồi .............. giờ ....... ngày ....... tháng ........ năm ............... Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Th viện Quốc gia Việt Nam
- Trung tâm Thông tin - Th viện, Đại học Quốc gia Hà Nội
Danh mục các công trình khoa học đ công bố
liên quan tới luận án
1. Hoang Danh Son, David Lintern (1998), Halong Bay Wetlands
and Land Reclamation Study, Halong Bay Pollution Study Final
Report, ESSA, E1 - E31.
2. Hoàng Danh Sơn, Vũ Văn Thành (2000), Sự ảnh hởng của chất
thải trong lu vực sông phía Bắc Cửa Lục tới chất lợng nớc Vịnh
Hạ Long, Tài nguyên và Môi trờng biển, Tập VII, tr. 136 - 145.
3. Hoàng Danh Sơn, Vũ Văn Thành (2000), Quy hoạch quản lý
môi trờng Vịnh Hạ Long, Tài nguyên và môi trờng biển Tập VII,
tr. 280 - 288.
4. Hoàng Danh Sơn, Phạm Quang Anh (2004), Đánh giá kinh tế sự
suy thoái cảnh quan rừng ngập mặn khu vực vịnh Hạ Long, Tuyển
tập các công trình khoa học, Hội nghị khoa học Địa lý - Địa chính
Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. 156 - 160.
5. Nguyễn Cao Huần, ..., Hoàng Danh Sơn và nnk (2004), Đánh giá
tải lợng bồi lắng và ô nhiễm môi trờng nớc trên lu vực vịnh Cửa
Lục, Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Quảng Ninh, 138 tr.
6. Hoàng Danh Sơn, Nguyễn Cao Huần, Nguyễn An Thịnh, Trần
Văn Trờng (2006), Đặc điểm Cảnh quan khai thác than trên lu vực
vịnh Cửa Lục và những vấn đề môi trờng cấp bách, Tuyển tập các

nhằm góp phần xây dựng định hớng phát triển bền vững (PTBV) lu
vực vịnh.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ. Mục tiêu: Xác lập các cơ sở khoa học địa
lý tổng hợp về tài nguyên, các điều kiện KTXH và môi trờng cho
định hớng tổ chức không gian sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ
môi trờng (BVMT) lu vực VCL. Nhiệm vụ: (i) Phân tích đặc điểm
và vai trò của các yếu tố tự nhiên, KTXH đối với sự hình thành CQ
khu vực; (ii) Lập bản đồ CQ lu vực VCL và xác định các đặc trng
của chúng; (iii) Xác định độ bền vững chống xói mòn của các CQ
trên lu vực và mức độ bồi lắng ở các CQ ngập nớc; (iv) Định hớng
2
tổ chức không gian sử dụng hợp lý các CQ và BVMT, đề xuất một số
giải pháp thực hiện.
3. Phạm vi nghiên cứu. Phạm vi lãnh thổ: Toàn bộ diện tích lu vực
và VCL. Giới hạn khoa học: Nghiên cứu đặc điểm và sự phân hóa các
CQ, mức độ xói mòn đất theo các CQ trên lu vực và sự bồi lắng ở
các CQ ngập nớc, đề xuất định hớng sử dụng.
4. Điểm mới của luận án: (1) Lần đầu tiên nghiên cứu địa lý tổng
hợp lu vực VCL trên quan điểm CQ và quan điểm lu vực với vấn đề
di chuyển vật chất thông qua quá trình xói mòn, rửa trôi và bồi lắng;
(2) Xác định đợc cấu trúc và đặc điểm CQ, thành lập bản đồ CQ lu
vực VCL tỷ lệ 1: 50 000; (3) Đánh giá và xác định độ bền vững chống
xói mòn của CQ, đặc biệt là CQ sau khai thác than (KTT) và độ bồi
lắng trong VCL; (4) Định hớng tổ chức không gian sử dụng hợp lý
tài nguyên nhằm chủ động quản lý các quá trình xói mòn, rửa trôi và
bồi lắng.
5. Luận điểm bảo vệ

cấu trúc luận án gồm 4 chơng đợc trình bày trên 150 trang với 35
bảng biểu, 31 hình vẽ và bản đồ.
Chơng 1
Cơ sở lý luận v phơng pháp nghiên cứu
1.1. Khái quát về khu vực nghiên cứu: Lu vực VCL có địa hình
chủ yếu là đồi núi nghiêng về phía VCL; Bao gồm 22 xã, phờng
thuộc thành phố Hạ Long, huyện Hoành Bồ và thị xã Cẩm Phả. Trên
lu vực có nhiều hoạt động phát triển KTXH, tập trung chủ yếu xung
quanh vịnh. Khu vực nghiên cứu có mối liên hệ trực tiếp với thành
phố Hạ Long và Vịnh Hạ Long.
1.2. Phân tích các kết quả nghiên cứu có liên quan đến luận án:
1. Những nghiên cứu về các thành phần tự nhiên và KTXH: Trớc
4
năm 1954, nghiên cứu về đặc điểm địa chất và điều kiện địa lý tự
nhiên chủ yếu do các kỹ s ngời Pháp thực hiện (J. Deprat, Ch.
Jacob, R. Bourret, E. Patte, L. Dussault ...). Sau năm 1954 có các kỹ
s Việt Nam (Nguyễn Văn Chiển, Lê Đình Hữu, Phạm Đình Long,
Trần Đức Lơng, Bùi Phú Mỹ và nnk) và nhiều nhà khoa học Liên Xô
cũ. Một số hớng nghiên cứu khác đáng quan tâm nh: Môi trờng
địa chất (Nguyễn Hữu Cử và nnk, 1998), Tài nguyên rừng và các hệ
sinh vật (Nguyễn Khắc Khôi, 1999; Nguyễn Thế Hng, 2002); Khí
hậu và thuỷ văn (Ngô Đình Tuấn 1974, 1999; Nguyễn Văn Tấn,
1997); Môi trờng nớc và cơ chế phát tán chất gây ONMT nớc
(Nguyễn Chu Hồi, 1998; ESSA, 1998; JICA, 1999).
2. Nghiên cứu địa lý tổng hợp phục vụ khai thác và sử dụng hợp lý
TNTN: Một số hớng nghiên cứu chính nh nghiên cứu xây dựng
bản đồ cảnh quan (Nguyễn Thành Long và nnk, 1993; Phạm Hoàng

thống sông (Từ điển bách khoa các thuật ngữ địa lý, 1968). Lu vực
VCL bao gồm nhiều lu vực sông, suối nhỏ. Mỗi lu vực nhỏ đợc
coi nh một hệ thống tự nhiên có những đặc điểm riêng biệt. VCL
vừa có chức năng vịnh tiếp nhận các dòng chảy từ các sông nhỏ trên
u vực, vừa hoạt động nh một cửa sông hình phễu điển hình với đặc
điểm cơ bản là tốc độ xói lở cao hơn tốc độ bồi tụ. Đây là nguyên
nhân cơ bản đảm bảo vịnh tồn tại cho đến ngày nay (Trần Đức Thạnh,
1998).
1.4. Những khía cạnh cơ bản của nghiên cứu địa lý phục vụ tổ
chức không gian để sử dụng hợp lý tài nguyên và BVMT lu vực
VCL: Bao gồm (1) Nghiên cứu cấu trúc đứng (quy luật phân bố, đặc
điểm và tác động qua lại của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh); (2)
Nghiên cứu cấu trúc ngang (hai bộ phận quan trọng nhất là CQ trên
lu vực, CQ dới nớc và sự phân hoá bên trong của chúng); (3)
Nghiên cứu dòng vật chất trong cấu trúc chức năng CQ thông qua sự
vận chuyển vật chất theo trọng lực Xói mòn đất ở các CQ trên lu
6
vực và bồi tụ xói lở ở các CQ dới vịnh; (4) Xác định KGƯT sử
dụng hợp lý tài nguyên.
1.5. Quan điểm và phơng pháp nghiên cứu: Các quan điểm
nghiên cứu: Quan điểm hệ thống, quan điểm tổng hợp, quan điểm
lịch sử, quan điểm nghiên cứu liên kết tiếp cận lu vực và tiếp cận
phân tích CQ, quan điểm PTBV đợc đồng thời sử dụng. Cách tiếp
cận lu vực xem xét lu vực VCL nh một hệ thống, trong đó chú ý
tới dòng vật chất và năng lợng, cụ thể đối với khu vực nghiên cứu là
xói mòn đất và bồi lắng vịnh. Tiếp cận phân tích CQ là tiếp cận tổng
hợp, xem xét các đơn vị phân hoá lãnh thổ nh các địa hệ thống, nh