TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
************** VŨ THỊ DUNG THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT CÁI TRỐNG THIẾC
CỦA GUNTER GRASS
TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS PHÙNG GIA THẾ
HÀ NỘI - 2014
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện khóa luận, tôi đã nhận được sự quan tâm, tạo
điều kiện, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô giáo, người thân, bạn bè.
Trong quá trình nghiên cứu và triển khai thực hiện đề tài của mình, tôi
đã nhận được sự định hướng, hướng dẫn nhiệt tình, nghiêm túc của TS Phùng
Gia Thế.
Vì lẽ đó, tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả mọi người đã quan tâm, giúp
đỡ và động viên tôi trong quá trình thực hiện khóa luận của mình. Đặc biệt,
Vũ Thị Dung
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
3. Mục đích nghiên cứu 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
6. Phương pháp nghiên cứu 3
7. Đóng góp của khóa luận 3
8. Bố cục của khóa luận 4
NỘI DUNG 5
3.2.2.2. Giọng cảm thương, xót xa 51
3.2.2.3. Giọng bàn luận, triết lý 53
3.2.2.4. Giọng suồng sã, tự nhiên 55
KẾT LUẬN 58
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Thế giới nghệ thuật là một chỉnh thể toàn vẹn sinh động được tạo
nên bởi những nguyên tắc tư tưởng và chịu sự tác động, chi phối của quan
niệm nghệ thuật của nhà văn là sản phẩm sáng tạo của nhà văn, thế giới nghệ
thuật có cấu trúc và quy luật nội tại riêng, mang đậm dấu ấn phong cách và cá
tính sáng tạo của người nghệ sĩ. Nhà văn sáng tạo tác phẩm xét đến cùng là tái
tạo lại thế giới hiện thực một cách nghệ thuật, đặt nó trong một mô hình
không gian thời gian nghệ thuật riêng và một hình thức ngôn ngữ tương ứng.
Cho nên, có thể nói thế giới nghệ thuật bộc lộ cái nhìn trong đó chứa đựng
toàn bộ nhân sinh quan của nhà văn về cuộc sống con người.
Tìm hiểu thế giới nghệ thuật, vì thế, một mặt giúp chúng ta nhận diện
được phong cách nhà văn, mặt khác, con đường đi vào khám phá những giá
trị thẩm mĩ của tác phẩm văn học cũng có thể được mở ra từ hướng tiếp cận
này.
1.2. Gunter Grass là một trong những nhà tiểu thuyết xuất sắc của nền
văn học Đức. Với khuynh hướng dân chủ, đấu tranh khắc phục những hậu quả
do chiến tranh phát xít để lại, ông phát ngôn cho một thế hệ bị bầm dập ê chề
đến mất phẩm giá bởi chủ nghĩa quốc xã. Gunter Grass biết rất rõ những chấn
thương tinh thần cùng những di hại bệnh ly - xã hội, không tiệt nọc với sự cáo
chung của chủ nghĩa quốc xã.
Với tinh thần đó, ông đã viết nên nhiều kiệt tác và được độc giả trong
thuyết Cái trống thiếc như: biểu tượng, mô típ, huyền thoại hóa trong xây
dựng nhân vật. Ngoài ra, luận văn còn nghiên cứu một số đặc điểm của thi pháp
huyền thoại hóa như: sự lặp lại, không gian độc thoại nội tâm, kỹ thuật dòng ý
thức, những ẩn dụ và chất hài hước đen trong tiểu thuyết Cái trống thiếc.
3
Bên cạnh công trình nghiên cứu trên, bạn đọc có thể biết đến tiểu thuyết
Cái trống thiếc thông qua phần giới thiệu của dịch giả Dương Tường ngay ở
lời tựa của tác phẩm.
3. Mục đích nghiên cứu
Khóa luận vận dụng những kiến thức lí luận về thế giới nghệ thuật,
tiếp cận, khám phá thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Cái trống thiếc của
Gunter Grass trên một số phương diện nổi bật. Qua đó, khẳng định tài năng và
những đóng góp của Gunter Grass trong tiến trình đổi mới tiểu thuyết Đức thế
kỉ XX.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Dựa trên cơ sở lí thuyết thi pháp học về thế giới nghệ thuật, khoá luận
sẽ tiến hành nghiên cứu một cách có hệ thống những biểu hiện đặc sắc trong
thế giới nghệ thuật trong Cái trống thiếc của Gunter Grass.
5. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu: Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Cái
trống thiếc.
5.2. Phạm vi nghiên cứu: Tiểu thuyết Cái trống thiếc - NXB Hội nhà
văn, Hà Nội, 2002 (có so sánh với một số tác phẩm của các nhà văn khác).
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong khóa luận, chúng tôi phối hợp sử dụng một số phương pháp
nghiên cứu văn học chính sau:
- Phương pháp tiếp cận hệ thống
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp so sánh, đối chiếu
5
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CÁI TRỐNG THIẾC
1.1. Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật
1.1.1. Khái niệm nhân vật
Theo Từ điển thuật ngữ văn học, nhân vật văn học là: “Con người cụ
thể được miêu tả trong tác phẩm văn học. Nhân vật văn học có thể có tên
riêng (Tấm Cám, chị Dậu, anh Pha) [ ] có khi được sử dụng như một ẩn dụ,
không chỉ con người cụ thể nào cả. Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật
đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất với con người có thật trong cuộc sống.
Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách của con
người” [8, tr.202].
Trong cuốn Lí luận văn học do Hà Minh Đức chủ biên, nhân vật văn
học được xác định là: “một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không
phải là sự sao chụp đầy đủ một chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự
thể hiện con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, đặc điểm, tính
cách và cần lưu ý thêm một điều: Thực ra khái niệm nhân vật thường được
quan niệm với một phạm vi rộng lớn hơn nhiều, đó không chỉ là những con
người có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện
thoáng qua trong tác phẩm, mà còn có thể là sự vật, loài vật khác ít nhiều
mang bóng dáng, tính cách con người” [6, tr.102].
Mỗi nhà văn, nhà nghiên cứu lí luận văn học đều có cách định nghĩa
vật được xây dựng theo quan niệm của nhà văn và chịu sự chi phối của tư
tưởng tác giả. Thế giới ấy mang tính chỉnh thể trong sáng tác nghệ thuật của
nhà văn, có tổ chức và sự sống riêng, phụ thuộc vào ý thức sáng tạo của nghệ
sĩ. Nằm trong thế giới nghệ thuật, thế giới nhân vật cũng là sản phẩm tinh
thần, là kết quả của trí tưởng tượng sáng tạo của nhà văn và chỉ xuất hiện
7
trong tác phẩm văn học, trong sáng tác nghệ thuật. Đó là một mô hình nghệ
thuật có cấu trúc riêng, có qui luật riêng, thể hiện ở đặc điểm con người, tâm
lí, không gian, thời gian, gắn liền với một quan niệm nhất định về chúng của
tác giả. Thế giới nhân vật là sự cảm nhận một cách trọn vẹn, toàn diện và sâu
sắc của chủ thể sáng tạo về toàn bộ nhân vật xuất hiện trong tác phẩm, mối
quan hệ, môi trường hoạt động của họ, ý nghĩ, tư tưởng của nhân vật trong
cách đối nhân xử thế, trong giao lưu với xã hội, với gia đình Thế giới nhân
vật vì thế bao quát sâu rộng hơn hình tượng nhân vật. Con người trong văn
học vì thế vừa giống với con người ngoài đời sống thực tại, vừa có ý nghĩa
khái quát, tượng trưng.
Trong thế giới nhân vật, người ta có thể phân chia thành các kiểu loại
nhân vật nhỏ hơn (nhóm nhân vật) dựa vào căn cứ và tiêu chí nhất định.
Trong lịch sử văn học, mỗi tác gia văn học có thế giới nhân vật riêng, mỗi thể
loại văn học cũng có thế giới nhân vật với qui luật riêng của nó.
1.2. Nhân vật trong Cái trống thiếc – một thế giới phong phú, đa dạng
Ở mỗi trào lưu, mỗi giai đoạn, do sự chi phối của nhiều yếu tố, thế giới
nhân vật trong các sáng tác lại mang tính đặc thù thể hiện những quan niệm
khác nhau về cuộc đời và con người. Khảo sát tiểu thuyết Cái trống thiếc, căn
cứ vào tính lặp lại của các mô hình nhân vật, căn cứ vào cấp độ quan niệm
nghệ thuật về con người, có thể nhận thấy thế giới nhân vật được khu biệt
thành một số loại hình nhân vật cơ bản là: nhân vật kỳ ảo, nhân vật bi kịch,
nhân vật nắm giữ lòng tin, nhân vật đám đông.
1.2.1. Nhân vật kỳ ảo
- trắng. Bằng việc khéo léo dựng lên một vụ tai nạn trong căn hầm, cậu đã đủ
bằng cớ cho sự thôi không lớn nữa của mình: cậu bé ngã từ bậc thang thứ chín
xuống dưới tầng hầm kéo theo cả một cái giá đầy những chai xiro phúc bồn tử
và ngã sõng xoài trên sàn xi-măng của căn hầm kho: “Ngay trước khi bất
tỉnh, tôi còn kịp nhận thấy thành công mĩ mãn của cuộc thử nghiệm: những
9
chai xiro phúc bồn tử mà tôi cố tình kéo theo trong cú ngã va nhau loảng
xoảng”. Oskar còn được coi là nhân vật kỳ ảo bởi lẽ, sau sự thôi không lớn
nữa của mình, cậu đã quyết định hòa nhập vào thế giới người lớn bằng cách
hóa thân, lớn lên với chiều cao hai mươi mốt xăng-ti-mét. Sau cái chết của
ông bố Matzerath, Oskar đã quyết định chôn trống: “Tôi có nên hay không?”
nữa mà “Cần phải thế” và ném cái trống vào một chố lớp đất phủ đã đủ dày
để dìm bớt tiếng kêu. Tôi cũng ném luôn cả cặp dùi trống. chúng cắm vào lớp
đất tơi. Đó là cái trống từ thời kỳ Quét Bụi, cái cuối cùng trong số trống
Bebra cho tôi”. Và việc Oskar lớn lên người bình thường không thể thấy
được, chỉ có anh chàng Leo Schugger điên dại nhận ra: “Chúa trời, Chúa trời.
Xem kìa, Người đang lớn, Người đang lớn lên”. Đặc biệt, Oskar có một chất
giọng có thể ngân rung ở một cao độ ghê gớm, có thể hát, thét chói tai. Tiếng
thét của cậu bé ba tuổi này làm nhiều thứ đồ quý giá vỡ tan tành, thét vỡ bình
hoa, hát nổ ô kính cửa sổ. Đây được coi là một tài năng huyền bí mà tác giả
đã đem đến cho Oskar nhằm dụng ý nghệ thuật nhất định. Như một nhân
chứng ngỗ ngược của những sự kiện diễn ra ở Danzig từ 1924 đến 1950, nhìn
thế sự từ tầm cao chín mươi tư xăng-ti-mét, nghĩa là từ gần sát mặt đất, lia
con mắt dao bổ dọc theo triền lịch sử như một tấm gương làm méo hình,
Oskar, dưới bề ngoài của một đứa bé mãi mãi lên ba, nhưng với sự già dặn trí
tuệ của người trưởng thành làm nảy ra từ cái trống đồ chơi con nít một thế
giới lố lăng, kệch cỡm và bí hiểm, một nhân loại bất túc với thân phận ê chề
vùi lấp dưới những đổ nát của lịch sử.
Oskar với giọng hát diệt thủy tinh đôi khi được dùng làm phương tiện
năng của mình: “Loại chúng ta không có chỗ trong đám khán giả đâu. Chúng
ta phải biểu diễn, chúng ta phải điều khiển cuộc chơi. Nếu không, những kẻ
khác sẽ điều khiển chúng ta. Và lúc đó họ sẽ không nhẹ tay đâu”. Ông thầy
Bebra giúp chúng ta gợi nhớ tới những người dẫn dắt, chỉ đường trong các
huyền thoại về người anh hùng.
11
Rowistha Raguna là nghệ sĩ mộng du nổi tiếng nhất nước Italia. Với bút
pháp huyền ảo, Gunter Grass đã khắc họa nên nhân vật này với ngoại hình vô
cùng đặc biệt với chiều cao chín mươi tám phân, có đôi mắt màu Địa Trung
Hải, “làn da vừa nhẵn mịn vừa nhăn nheo”, vừa “đoán chừng mười tám cái
xuân xanh nhưng chỉ thoáng sau, đã chiêm ngưỡng như một bà lão chín
mươi”. Raguna có khả năng đoán ý nghĩ của người khác, có thể đọc ra vanh
vách những dữ kiện chính xác trong lý lịch cũng như những chi tiết mùi mẫn
trong đời tư của họ, nhưng không thể đoán được ý nghĩ của Oskar và không
thể tiên đoán được cái chết của mình. Đây được coi là một nét đặc sắc trong
bút pháp của tác giả. Ngoại hình này đã thu hút được sự chú ý đặc biệt của
Oskar, một con người luôn cho rằng mọi thứ trên trái đất này đều xấu xa.
Cuối cùng cô ta bị giết vì trọng pháo khi quân Đồng minh đổ bộ lên
Namandy.
Ngoài ra, trong tác phẩm còn có một số nhân vật như: Felix, Kitty,
cũng được coi là nhân vật kỳ ảo với ngoại hình đặc biệt. Họ đều là những chú
lùn, những gã tí hon trong đoàn văn công tiền tuyến với những màn trình diễn
đặc biệt: “Họ xoắn vào nhau thành búi, hết thắt vào lại gỡ ra, quấn quýt, xáo
đổi chân người nọ tay người kia”, làm cho bọn lính trố mắt, xô đẩy nhau đâm
nhức cơ và đau khớp dữ dội đến mấy ngày sau.
Các nhân vật kỳ ảo được xây dựng trong tổng thể thế giới nhân vật đa
dạng của tiểu thuyết, thể hiện các quan hệ sống phức tạp. Nhân vật kỳ ảo
đóng vai trò rất quan trọng trong tác phẩm. Trước hết, nó là công cụ để
Gunter Grass tạo nên thế giới nghệ thuật của tác phẩm, là chìa khóa để khám
từ cái tên Agnes đã nói lên phần nào tính cách của bà. Đó là tên viết ngược lại
của từ Anges (Thiên sứ). Bà ra đời dưới chòm sao Nhân Sư, chính vì thế, thói
phù phiếm dường như là bản năng của người phụ nữ này: “Mẹ tôi ra đời dưới
chòm sao Nhân Sư chiếu mệnh, tự tin, lãng mạn, kiêu kỳ và hơi phù phiếm.
Ngôi nhà đầu đời còn gọi là domus vitae ở độ hoàng đạo vào giờ sinh: sao
13
Song Ngư, bản tính dễ bị ảnh hưởng. Chòm Mặt Trời đối lập với sao Hải
Vương, ngôi nhà thứ bẩy hay domus matrimonii uxoris, đem lại sự hỗn
độn ”. Agnes có cặp mắt bò cái gợi nhớ tới nữ thần Hera trong thần thoại
Hy Lạp. Hồi nhỏ, lúc nào cũng trốn lủi không dưới gầm giường thì trong tủ
quần áo, chơi với những con búp bê nhồi cám, nét tính cách này chúng ta thấy
phần nào ảnh hưởng đến Oskar. Ngay từ lúc mới lớn, Agnes đã có tình cảm
với người anh họ Jan Bronski – một công chức ở Sở Bưu chính Ba Lan. Khi
Jan đi lính, Agnes đã quen và kết hôn với một me xừ tên Matzerath khi còn là
y tá phụ ở bệnh viện Siberhammer. Bi kịch bắt đầu lên đỉnh điểm khi Jan
Bronski trở về. Chung sống với Matzerath, dưới vẻ bề ngoài là một gia đình
hạnh phúc, Agnes vẫn duy trì mối tình vụng trộm với Jan Bronski: “Những
tấm hình chụp mẹ tôi với Jan Bronski… Không tấm nào phản ảnh cái giải
pháp tối hậu, bất di bất dịch kia rõ ràng như tấm hình ở ban công. Đây một
tấm chụp riêng mẹ tôi với Jan, tấm này thoảng mùi bi kịch, mùi hám tiền, mùi
phấn khích đến độ phè phỡn, một sự phè phỡn vì phấn khích”. Họ gặp nhau
bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu. Không những thế, họ còn đều đặn hẹn nhau mỗi
tuần một lần vào “Chiều thứ năm, 45 phút ở một phòng trọ trong ngõ Thợ
Mộc”. Việc duy trì mối quan hệ này đã làm Agnes phải cố hết sức mới có thể
xưng hết tội tại Nhà thờ vào mỗi tuần. Phạm tội rồi lại xưng tội, có lẽ Agnes
cứ bị xoáy mãi vào cái vòng quay ấy không thể thoát ra được. Nhưng xưng tội
trước Chúa chưa đủ, Agnes dường như còn đứng trước tòa án của chính lương
tâm mình. Và cuộc đời của người phụ nữ này kết thúc đầy bi kịch với cái chết
sau ngày Thứ Sáu Thánh cùng với một sinh linh ba tháng tuổi. Đây là một kết
con trai mang lại. Jan Bronski bị kết án tử hình vì tham gia chiến đấu bảo vệ
Bưu điện Ba Lan. Nhưng nguyên sâu sâu xa của cái chết đó lại ở Oskar. Đứng
trước sự nguy hiểm Oskar chỉ biết đến bản thân, đi tìm sự che chở cho mình ở
hai tên cảnh vệ, giả vờ khóc lóc thảm thiết và chỉ vào Jan cha mình với những
cử chỉ tố cáo, biến con người tội nghiệp thành một tên ác ôn đã kéo đứa bé vô
15
tội đến Sở Bưu Chính Ba Lan để làm bia đỡ đạn. Bi kịch của nhân vật này là
hệ quả của một hành động vô nhân đạo của Oskar hay cũng chính là một nét
tính cách điển hình ở Ba Lan.
Trong tác phẩm, Herbert Truczinski cũng được coi là một nhân vật bi
kịch. Anh ta làm bồi bàn ở ngoại ô cảng Neufahawasser, có ngoại hình nặng
ngót nghét một tạ. Hai bên cột sống lút trong mỡ, rậm rì một lớp lông bù xù
chạy từ xương bả vai xuống, lưng Herbert đầy những sẹo dày xen giữa đám
lông, lấn cả những vết tàn nhang. Những cái sẹo nhiều màu, từ xanh đen đến
lam nhờ nhờ, kết thành nếp, rất ngứa khi thay đổi thời tiết. Vì một lí do nào
đó Herbert đã giết tên thuyền trưởng người Latvia và bỏ công việc làm bồi
bàn. Một thời gian sau anh kiếm được một công việc và trở thành người gác ở
Bảo tàng Hải quân.
Công việc này cũng chính là nguyên nhân dẫn đến cái chết đáng thương
của anh, vì một vết thương nơi ngực do người đàn bà bằng gỗ gây nên. Cái
chết là hệ quả của cuộc mưu toan ân ái giữa xác thịt với gỗ - Niobe. Đây
chính là bi kịch lớn nhất trong cuộc đời anh, một chi tiết gây cười nhưng hàm
chứa trong đó là một sự châm biếm sắc sảo.
Sigismund Markus là một chủ hiệu đồ chơi. Đây là một trong những
gương mặt hiếm hoi được Oskar nhắc đến với ít nhiều tình cảm trìu mến bởi
lẽ ông là nguồn cung cấp trống cho gã. Bi kịch trong cuộc đời ông có thể kể
đến là mối tình đơn phương với Agnes - mẹ Oskar. Kết thúc cuộc đời mình
ông phải nhận một cái chết thật đáng thương từ bọn lính cứu hỏa với cửa hàng
đồ chơi của mình.
Bên cạnh đó, tiểu thuyết Cái trống thiếc còn khá nhiều nhân vật ít
nhiều cũng mang bi kịch như: Maria Truczinski, Greff, Kurt,
Con đường và nguyên nhân dẫn đến bi kịch của các nhân vật trong Cái
trống thiếc khác nhau nhưng họ đều có nét chung là khổ đau và bất hạnh.
Miêu tả các nhân vật bi kịch, Gunter Grass không muốn dừng lại ở đó mà còn
17
muốn lý giải đến chiều hướng con đường đời của các nhân vật. Tác giả như
muốn giãi bày nỗi niềm trăn trở: làm thế nào để xây dựng một xã hội tốt đẹp
hơn? Bằng cách nào để người với người sống gần nhau hơn, con người sống
đúng là mình trong tình yêu thương đồng loại và được hưởng niềm vui, hạnh
phúc trong cuộc đời.
1.2.3. Nhân vật nắm giữ lòng tin
Cuộc sống sẽ trở nên tốt đẹp và có ý nghĩa khi chúng ta có lòng tin.
Lòng tin sẽ tiếp thêm nghị lực để chúng ta vươn lên, biết vượt qua những khó
khăn, thử thách của cuộc sống. Trong Cái trống thiếc, ta thấy hiện lên một xã
hội rối ren với sự lên ngôi của đồng tiền, với những thói phù phiếm - cái xã
hội mà Gunter Grass gọi là thế kỷ mà bất luận mọi đau buồn và thống khổ,
chắc chắn sẽ bị hậu thế kỷ coi là thế kỷ ít nước mắt nhất – con người buộc
phải nhượng bộ hay dần đánh mất bản thân mình. Thế nhưng, trong cái xã hội
ấy, vẫn nhen nhóm đâu đó chút ánh sáng của niềm tin và hi vọng.
Nói đến nhân vật nắm giữ lòng tin chúng ta có thể hiểu, đây là kiểu nhân
vật mang trong mình những niềm tin, hi vọng, có thể trở thành chỗ dựa cho
nhân vật khác những lúc khó khăn, trước hiện thực nghiệt ngã của cuộc sống.
Khảo sát trong tiểu thuyết Cái trống thiếc, chúng tôi nhận thấy có một
số nhân vật ít nhiều mang đặc điểm của kiểu loại này như: Anna Koljaiczek,
Mamăng Truczinski,
Bà ngoại của Oskar – Anna Koljaiczek là nhân vật gây ấn tượng khá
sâu sắc trong lòng độc giả. Bà là một người phụ nữ khẻo khoắn, đầy đặn, sạch
sẽ và thói phù phiếm dễ thương hòa hợp với tính đôn hậu tốt bụng. Người đọc
cho Oskar niềm tin mãnh liệt vào cuộc sống, tin vào những gì tốt đẹp còn sót
lại trên cõi đời này.
Bên cạnh đó, ta thấy Mamăng Truczinski cũng ít nhiều mang đặc điểm
của kiểu nhân vật này. Bà ta có vẻ bề ngoài khá đặc biệt: “cái đầu tròn nhỏ
với mái tóc màu xám tro mỏng và thưa đến nỗi thấy cả da đầu hồng hồng
19
nhẵn bóng. Những sợi tóc lưa thưa chụm lại về phía sau gáy thành một búi;
cái búi ấy được giữ chặt bằng những kim đan và chỉ suýt soát bằng một viên
bi –a, nhưng có thể nhìn thấy từ mọi phía, bất kể bà xoay người theo hướng
nào [ ] thần thái bà tựa như một con chuột nhắt”. Khi nào cảm thấy cô đơn
cần có người bầu bạn, Oskar lại tìm đến bà Mamăng. Oskar gõ cánh cửa thứ
nhất bên trái của tầng hai và Mamăng Truczinski bao giờ cũng sẵn sàng mở.
Ở nghĩa trang Brenntau, bà cũng là người nắm lấy tay cậu bé ba tuổi này và
dắt cậu đến bên huyệt mẹ. Như vậy có thể thấy, bà Mamăng đã trở thành chỗ
dựa tinh thần to lớn cho Oskar.
Ngoài ra trong tác phẩm còn một số nhân vật nắm giữ lòng tin nhưng
chưa thể hiện rõ nét nên bài viết chưa đề cập đến.
Như vậy, sự lựa chọn nhân vật, xây dựng mối quan hệ giữa các nhân
vật là điểm hội tụ, là phương tiện nghệ thuật quan trọng, thể hiện quan niệm
về con người, về xã hội của tác giả. Các nhân vật kỳ ảo được xây dựng trong
tổng thể thế giới nhân vật đa dạng của tiểu thuyết, thể hiện các mối quan hệ
cuộc sống phức tạp. Điều đó đã cho phép tác phẩm vượt ra ngoài của sự rõ
ràng của mô hình phản ánh hiện thực thông thường để khám phá hiện thực ở
tầng sâu hơn, tạo nên chiều sâu triết lý và sức sống lâu bền của tác phẩm.
1.2.4. Nhân vật đám đông
Nhân vật đám đông trong Cái trống thiếc cũng được Gunter Grass dụng
công xây dựng. Đó là một đám người tạp loạn, xô bồ, gồm nhiều loại người
khác nhau. Việc xây dựng kiểu nhân vật đám đông làm xóa đi tính cách, cá
tính của nhân vật, thay vào đó làm hiện lên tính cách, tâm lý chung của cả
giậm giựt trong bắp chân”. Và thế là họ hòa theo nhịp trống của Oskar, bỏ
quên cả buổi lễ mít-tinh mà các nhà quan chức Đảng hết sức kỳ vọng: “Các
đồng chí đồng bào đã cùng chú hổ Jimmy biến vào những khoảng đất rộng
của Công viên Steffens gần đấy. Tại đó, họ tìm thấy rừng sâu mà Jimmy đã
hứa hẹn [ ]. Đám đông kia khiến Oskar phải thốt lên: “Bay biến rồi luật
pháp và trật tự”.
Copyright: Tài liệu đại học ©