MỤC LỤC
1
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
2
I . MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của
thông tin tri thức. Thông tin và tri thức được coi là tài sản vô giá, là quyền lực
tối ưu của mỗi quốc gia. Sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và
công nghệ đã dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng khối lượng tri thức của nhân
loại cũng như tốc độ ứng dụng vào đời sống xã hội tạo nên sự đa dạng của thế
giới. Tình hình đó đã làm thay đổi những quan niệm về giáo dục. Ngày nay
giáo dục được xem là chìa khóa vàng đề mỗi người, mỗi quốc gia tiến vào
tương lai, là ngành sản xuất mà lợi nhuận của nó khó có thể đong đếm được.
Giáo dục không chỉ có chức năng truyền tải những kinh nghiệm lịch sử của xã
hội trước cho xã hội sau quan trọng là trang bị cho mỗi người phương pháp
học tập, tìm cách phát triển các năng lực của con người, phát triển tư duy,
thích ứng với xã hội học tập thường xuyên, học tập suốt đời. Để giúp người
học đáp ứng được những yêu cầu đó, việc cải cách và đổi mới giáo dục là một
việc làm hết sức cần thiết và cấp bách, trong đó đổi mới phương pháp dạy học
là khâu then chốt nhất trong quá trình đạt đến mục tiêu đổi mới giáo dục.
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đang là một cuộc
cách mạng lớn trong ngành giáo dục trên toàn quốc. Trong đó tất cả các
phương pháp dạy học theo hướng tích cực đều nhằm phát huy tính chủ động,
tích cực, sáng tạo của người học. Một trong những phương pháp dạy học theo
hướng tích cực là xây dựng các bài tập tình huống học tập cho từng bộ môn
để có thể giúp người học hiểu kiến thức sâu hơn phát huy năng lực thực hiện,
giải quyết các tình huống, các vấn đề liên quan.
Nhận thức được việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập là một
trong những vấn đề bức thiết hiện nay ở nước ta. Đảng và nhà nước cũng như
Bộ Giáo dục Đào tạo đã đưa ra nhiều nghị quyết, chỉ thị nhằm thúc đẩy việc
và trên thế giới nghiên cứu , sử dụng ở rất nhiều những lĩnh vực, những bộ
môn khoa học khác nhau. Bài tập được sử dụng phổ biến ở những môn khoa
học tự nhiên như : toán học, vật lý, hóa học, … Còn đối với những môn khoa
học xã hội, bài tập cũng được sử dụng nhưng vẫn còn chưa phổ biến .
Môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin là một môn
khoa học xã hội, việc sử dụng bài tập ở môn này nói chung và phần kinh tế
chính trị Mác – Lê nin nói riêng còn ít , rời rạc. Bài tập chưa được áp dụng
một cách đa dạng, phong phú. Từ lý do đó tôi tập trung nghiên cứu sử dụng
bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về
kinh tế chính trị để giúp học sinh hiểu sâu hơn kiến thức, có khả năng vận
dụng thực tiễn .
3. Mục đích nghiên cứu của luận văn
Xây dựng hệ thống bài tâp và vận dụng vào dạy học Những nguyên lý
cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị .
4. Đối tượng , phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu : sử dụng bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê
nin cho hoạt động dạy học
- Phạm vi nghiên cứu : Sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên
lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trường Cao đẳng
công nghiệp thực phẩm Phú Thọ
5. Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của đề tài
5.1 Những luận điểm cơ bản
Thứ nhất, nghiên cứu về khái niệm, phân loại các dạng bài tập, từ đó phân
tích làm rõ vai trò của sử dụng bài tập nói chung và sử dụng bài tập Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói riêng.
5
Thứ hai, làm rõ thực trạng việc sử dụng bài tập trong dạy học Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trường
Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm Phú Thọ.
Thứ ba, đưa ra quy trình và điều kiện sử dụng bài tập trong dạy học
- Quan sát , trao đổi với sinh viên
- Dự giờ một số tiết giảng của giáo viên
- Tham khảo ý kiến chuyên gia
- Thực nghiệm sư phạm
7.3. Phương pháp thống kê toán học
Phân tích và sử lí kết quả thực nghiệm bằng thống kê toán học
8 . Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,
luận văn gồm 3 chương, 10 tiết
7
II. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ
DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ.
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Khái niệm bài tập
Theo nghĩa chung nhất , thuật ngữ “ bài tập ” ( tiếng anh là “ Exersie ” ,
tiếng Pháp là “ Exercie ” ) dùng để chỉ một loạt hoạt động nhằm rèn luyện thể
chất và tinh thần ( trí tuệ )
Theo Nguyễn Gia Cốc : “ Bài tập là một tình huống kích thích đòi hỏi
một lời giải đáp không có sẵn ở người giải tại thời điểm bài tập được đưa ra ”.
Định nghĩa này bao gồm ba ý chính :
- Chỉ có bài tập với người nào đó hay chính xác hơn là đối với trạng thái phát
triển nào đó của người giải .
- Lời giải đáp phải tương thích với tình huống bài tập .
- Lời giải đáp gắn liền với tình huống như một đặc trưng của tình huống mà
người giải đã quen thuộc .
Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên bài tập là : “ Bài ra
cho học sinh làm để vận dụng những điều đã học ”.
Theo Thái Duy Tuyên “ Bài tập là một hệ thông tin xác định bao gồm
khoa học ; phép biện chứng duy vật với tư cách là khoa học về mối liên hệ
phổ biến và sự phát triển , về những quy luật chung nhất của sự vận động ,
phát triển của tự nhiên , xã hội , tư duy ; chủ nghĩa duy vật lịch sử với tư cách
là sự vận dụng , phát triển chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng vào việc
nghiên cứu các lĩnh vực của đời sống xã hội .
9
Chủ nghĩa xã hội khoa học , đó là những quan điểm cơ bản về sứ mệnh
lịch sử của giai cấp công nhân và tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa ;
những vấn đề có tính quy luật của quá trình hình thành , phát triển hình thái
kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa và những định hướng cho hoạt động của
giai cấp công nhân trong tiến trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình .
Kinh tế chính trị Mác – Lê nin , đó là những quan điểm cơ bản của học
thuyết giá trị, học thuyết giá trị thặng dư; học thuyết kinh tế về chủ nghĩa tư
bản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước; khái quát những quy
luật kinh tế cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa từ giai đoạn
hình thành đến giai đoạn phát triển cao và tất yếu suy tàn của nó; đồng thời
phát sinh phương thức sản xuất mới – phương thức cộng sản chủ nghĩa .
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài , tác giả chỉ tập trung nghiên cứu
về sử dụng bài tập trong dạy học kinh tế chính trị Mác – Lê nin .
1.1.4 Tác dụng của sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị.
* Đối với sinh viên
Về nhận thức :
- Thông qua việc giải các bài tập, người học sẽ hiểu rõ hơn các khái niệm, quy
luật , quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về phương thức sản xuất tư bản
chủ nghĩa ; từ đó củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động ,
hấp dẫn .
- Thực tế cho thấy nếu chỉ tập trung giảng giải các khái niệm, quy luật mà
không sử dụng bài tập thì học sinh sẽ khó hiểu , không thấy được sự liên quan
giữa những hiện tượng, quá trình kinh tế từ đó dẫn đến chán nản, không hứng
kiến thức của bản thân .
11
- Giúp giáo viên quản lý được nội dung dạy học , kiểm tra được nội dung dạy
học có phù hợp vơí người học hay không , sinh viên có nhận thức được nội
dung dạy học hay không , từ đó có những điều chỉnh theo năng lực người
học .
1.1.5 Phân loại bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị .
Có rất nhiều những cách thức để phân loại bài tập kinh tế chính trị , dựa
vào những mục đích, yêu cầu khác nhau sẽ có những dạng bài, kiểu bài tập
khác nhau :
- Dựa vào cách thức kiểm tra có :
+ Bài tập trắc nghiệm
+ Bài tập tự luận .
- Dựa vào nội dung kiến thức có :
+ Bài tập tính tổng giá trị
+ Bài tập tính giá trị một hàng hóa
+ Bài tập tính lợi nhuận biểu hiện bề ngoài
+ Bài tập tính giá bán
+ Bài tập tính địa tô
- Dưạ vào mục đích sử dụng có :
+ Bài tập củng cố kiến thức
+ Bài tập ôn luyện, tổng kết .
+ Bài tập kiểm tra, đánh giá
- Dựa vào chức năng của bài tập có :
+ Bài tập tái hiện kiến thức ( hiểu, biết )
+ Bài tập rèn luyện kỹ năng ( phân tích, tổng hợp đánh giá )
- Dựa vào khối lượng kiến thức có :
+ Bài tập cơ bản
+ Bài tập tổng hợp
phận hữu cơ của hệ thống kiến thức cần truyền thụ .
13
1.1.7 Yêu cầu của việc sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị.
- Xác định được mục tiêu dạy học .
Về kiến thức :
Giúp sinh viên hiểu được các khái niệm, quy luật kinh tế của sự vận
động của xã hội tư bản chủ nghĩa và sự hình thành, phát triển và suy tàn của
những quan hệ sản xuất của xã hội tư bản chủ nghĩa .
Về kỹ năng :
+ Giúp sinh viên rèn luyện tư duy logic và có phương pháp nghiên cứu
khoa học .
+ Biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn .
ề thái độ :
+ Củng cố niềm tin về tính đúng đắn, chân thực của học thuyết kinh tế
chính trị Mác – Lê nin .
+ Hình thành nên lối sống lành mạnh, đạo đức cho sinh viên.
- Bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê nin phải bám sát vào những nội dung dạy
học .Khai thác được bản chất của các nội dung kiến thức. Tránh tình trạng đưa
những bài tập không có trong chương trình môn học, những bài tập không
liên quan đến nội dung môn học vào dạy học .
- Căn cứ vào đối tượng , trình độ của người học để lựa chọn và xây dựng những
bài tập . Do đặc điểm của mỗi lớp học, sinh viên có nhận thức, thái độ khác
nhau do vậy phải chú ý vận dụng bài tập một cách linh hoạt, đúng đối tượng ,
phù hợp với trình độ nhận thức của người học .
- Bài tập phải phong phú, đa dạng . Khi sinh viên giải càng nhiều những bài tập
khác nhau thì sẽ càng giúp tăng khả năng nhận thức, hiểu biết nhiều hơn, sâu
sắc hơn và biết cách giải nhiều dạng bài khác nhau .
- Ngôn từ phải trong sáng, dễ hiểu. Dữ liệu bài tập đưa ra phải đầy đủ, chính
xác, khoa học .
công nghiệp Quảng Ninh , Phú Thọ, Hà Nội, Tuyên Quang ,
Trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm đào tạo đa bậc học và đa
ngành nghề cho ngành công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm phục vụ
cho nền kinh tế đất nước . Quy mô nhà trường ngày càng mở rộng . Hiện nay
nhà trường là một cơ sở đào tạo có uy tín của các tỉnh trung du và miền núi
phía Bắc .
Chức năng, nhiệm vụ
Trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm là cơ sở đào tạo công lập ,
nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam . Trường có chức năng đào tạo cán bộ kỹ thuật hệ Cao đẳng, Trung
học chuyên nghiệp và dạy nghề . Đồng thời là cơ sở nghiên cứu , triển khai
khoa học phục vụ cho sản xuất kinh doanh , phục vụ cho nhu cầu đào tạo
nguồn nhân lực phát triển kinh tế ngành của xã hội .Trường chịu sự lãnh đạo
và quản lý trực tiếp của Bộ Công Thương , sự quản lý nhà nước về giáo dục
của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trường hoạt động theo điều lệ trường Cao đẳng
công lập ban theo thông tư : Số : 14/2009/TT – BGDĐT ngày 28/05/2009 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo .
Cơ cấu tổ chức
16
Ngành nghề đào tạo
1 .Công nghệ thực phẩm với chuyên ngành :
- KTSX rượu bia nước giải khát
- KTSX bánh, kẹo , sữa
- KTSX chè, cà phê
- KTSX đường
- KCS
- Kỹ thuật bảo quản và kiểm nghiệm lương thực
17
2 . Kế toán
3. Quản trị kinh doanh
STT NỘI DUNG
SỬ DỤNG
TX
ÍT SỬ
DỤNG
KHÔNG
SỬ DỤNG
SL Tỉ lệ
(%)
SL Tỉ lệ
(%)
SL Tỉ lệ
(%)
1 Xây dựng hệ thống bài
tập cho môn học
3 100 0 0 0 0
2 Sử dụng bài tập trong
dạy học
1 33,3 2 66,6 0 0
Như vậy qua tìm hiểu bảng trên chúng tôi nhận thấy: các GV đã biết
xây dựng hệ thống bài tập trong quá trình dạy và học của mình. Tuy nhiên,
việc sử dụng bài tập vào giảng dạy thì không phải tất cả các GV đều sử dụng
mà chỉ có 1 GV thường xuyên sử dụng và 2 GV ít sử dụng bài tập mà thôi.
Điều này chứng tỏ, các GV biết được rằng bài tập có vị trí và vai trò to lớn,
đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy và học, nhưng do nhận thức chưa
cao, đa phần chỉ là sử dụng mang tính chất đối phó để có chút đổi mới
phương pháp dạy học mà thôi. Ngoài ra, còn do đa phần GV không nắm vững
các yêu cầu để thiết kế một bài tập như thế nào và cách sử dụng bài tập vào
giảng dạy sao cho phù hợp. GV thường chỉ sử dụng bài tập vào trong kiểm
trong thực tế, GV sử dụng nhiều cho hai loại bài tập này vì lý do thiết kế
nhanh nhưng không đảm bảo chất lượng, chủ yếu là GV hỏi những kiến thức
có trong sách giáo khoa, những gì GV cho SV gi chép trong vở mà thôi, chứ
không phát huy được tư duy, óc sang tạo của SV
20
* Tìm hiểu nhận thức của giáo viên về việc cần thiết tăng cường áp
dụng bài tập trong dạy học
MỨC ĐỘ SỐ
LƯỢNG
TỈ LỆ
(%)
Rất cần thiết 1 33,3
Cần thiết 1 33,3
Bình thường 1 33,3
Không cần thiết 0 33,3
* Nhận xét:
Như vậy, phần lớn GV (66,6%) đều cho rằng việc tăng cường áp dụng
bài tập trong giảng dạy học là rất cần thiết. Chỉ có 1 GV cho là bình thường
và không có GV nào cho rằng không cần thiết. Tuy nhiên, trong thực tế GV
lại ít khi đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực vào giảng dạy.
Hay nói cách khác, từ nhận thức đến thực tiễn còn một khoảng cách quá xa.
Đi sâu tìm hiểu chúng tôi thấy, mặc dù có nhận thức đúng đắn về sự cần thiết
của việc sử dụng bài tập vào dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác – Lê nin về kinh tế chính trị . Đa số GV đều cho rằng họ phải làm sao
truyền đạt một khối lượng kiến thức lớn tới SV, do đó chỉ thuyết trình, đàm thoại
cũng đã chiếm hết thời gian, còn thời gian đâu mà lồng ghép bài tập cho SV
được. Vì vậy, vấn đề sử dụng bài tập vào giảng dạy vẫn chưa được chú ý nhiều.
* Tìm hiểu sự cần thiết phải sử dụng bài tập trong quá trình học tập
của sinh viên
Phát phiếu điều tra cho 100 SV khóa 5 thuộc các lớp Kế toán, Điện
Theo chúng tôi, sự cần thiết phải sự dụng bài tập vào dạy học Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói chung
và dạy học cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm – Phú Thọ
nói riêng xuất phát từ những căn cứ sau :
22
Thứ nhất : Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục,
trong đó nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy và học .
Thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chủ trương của
Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong
thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nước ta đã
đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu
cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Trong đó phương pháp
giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thực chất.
Để khắc phục điều đó đòi hỏi phải không ngừng đổi mới phương pháp dạy
học để mang lại hiệu quả giáo dục cao nhất, đáp ứng được với nhu cầu phát
triển của đất nước .
Từ trước đến nay, việc học tập những môn khoa học Mác – Lê nin ở
các trường cao đẳng , đại học còn ít được chú ý, giáo viên vẫn sử dụng chủ
yếu các phương pháp truyền thống thấy đọc, trò chép, dẫn đến tình trạng học
chay, học vẹt, không nắm được bản chất của vấn đề . Điều đó dẫn đến yêu cầu
phải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để mang lại hiệu quả cao , trong đó
phương pháp sử dụng bài tập trong dạy học là rất cần thiết đối với giáo viên
trong quá trình dạy học.
Thứ hai : Xuất phát từ vai trò của việc sử dụng bài tập trong dạy học
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị
Nghiên cứu về sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác – Lê nin , chúng ta thấy được vai trò quan trọng của nó đối
với hoạt động dạy học của giáo viên và sinh viên . Sử dụng bài tập sẽ giúp
Mác – Lê nin về kinh tế chính trị.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©