BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINHNGUYỄN THỊ VÂN ANH
TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG TIỂU THUYẾT
TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC CỦA Y BAN
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
NGHỆ AN - 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ VÂN ANH
TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG TIỂU THUYẾT
TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC CỦA Y BAN
Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
Mã số: 60.22.02.40
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS. HOÀNG TRỌNG CANH
NGHỆ AN - 2014
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình theo học ngành Ngôn ngữ học - khoa Ngữ văn - trường
Đại học Vinh và quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn, chúng tôi đã nhận
được sự chỉ bảo, giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo khoa Ngữ văn, trường
Đại học Vinh. Ngoài ra, chúng tôi còn nhận được sự động viên, khích lệ của
gia đình và bạn bè. Nhân dịp này, chúng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các
thầy cô giáo, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ chúng tôi trong suốt quá trình học
tập và thực hiện luận văn.
Đặc biệt, chúng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo,
PGS. TS. Hoàng Trọng Canh, người thầy đã tận tâm hướng dẫn chúng tôi

2.1.2. Từ trong văn bản nghệ thuật
2.2. Các lớp từ nổi bật trong tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm xúc” của Y Ban 32
2.2.1. Từ Hán Việt
2.2.2. Trường ngữ nghĩa chỉ cảm xúc, tâm trạng
2.2.3. Lớp từ xưng hô
2.3. Sự kết hợp độc đáo của ngôn ngữ đời sống và chất thơ trong tiểu thuyết “Trò chơi
hủy diệt cảm xúc” 58
2.4. Tiểu kết chương 2 62
Chương 3 CÂU TRONG TIỂU THUYẾT “TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC” CỦA Y
BAN 64
3.1. Các hướng tiếp cận câu hiện nay và câu trong văn bản nghệ thuật 64
3.1.1. Các hướng tiếp cận câu hiện nay
3.1.2. Câu trong văn bản nghệ thuật
3.2. Câu trong tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm xúc” xét về cấu tạo 67
3.2.1. Câu đơn bình thường
3.2.2. Câu đơn một kết cấu C-V
3.2.3. Kiểu câu đơn có thành phần phụ
3.3. Câu trong tiểu thuyết "Trò chơi hủy diệt cảm xúc", xét theo mục đích nói 74
3.3.1. Kiểu câu trần thuật
3.3.2. Câu nghi vấn
3.4. Biện pháp tu từ nổi bật và lạ hóa câu văn trong tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm
xúc” 90
3.4.1. Biện pháp điệp
3.4.2. Lạ hóa câu văn
3.5. Tiểu kết chương 3 100
KẾT LUẬN 102
TÀI LIỆU THAM KHẢO 106
5
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

2. Lịch sử vấn đề
2.1. Lịch sử nghiên cứu về tác giả Y Ban
Có thể nói Y Ban là một tác giả nữ tiêu biểu của nền văn học đương
đại. Quyết định rẽ ngang đến với nghề viết khi đang là giảng viên trường Y, là
một quyết định táo bạo và dũng cảm. Tuy nhiên, bà đã chứng minh được rằng
sự lựa chọn của mình là đúng đắn. Theo đuổi đam mê và đứng vững trên văn
đàn với một phong cách đậm nét, bên cạnh rất nhiều những tên tuổi khác đã
có thể coi là thành công. Dù khẳng định được mình qua rất nhiều những
truyện ngắn cũng như tiểu thuyết, nhưng Y Ban lại chưa được giới nghiên cứu
phê bình chú ý đúng mức. Những gì viết về bà và tác phẩm của bà chủ yếu
giới hạn trong cộng đồng mạng, qua một số bài viết với dung lượng khiêm tốn
trên một số trang web; hay lớn hơn một chút là qua một số luận văn thạc sĩ.
Trang từ điển bách khoa toàn thư trực tuyến bằng tiếng việt Wikipedia
giới thiệu những nét khái quát nhất về Y Ban, bao gồm cơ bản về tiểu sử, sự
nghiệp và các tác phẩm tiêu biểu. Tuy nhiên những thông tin rất đỗi sơ sài.
Cao Minh với bài viết “Lát cắt Y Ban” [34] đã giới thiệu những nét
khái quát về con đường đến với nghiệp viết đầy gian nan của Y Ban cũng như
có những nhận định về con người của bà, phong cách viết của bà: đó là “Một
Y Ban sôi nổi tràn trề sự sống với đôi mắt luôn mở to, long lanh”, và phong
cách viết thì “sẵn sàng “đốp” vỗ mặt chẳng chút kiêng dè những chuyện
người khác không dám nói hay cố giấu đi thì qua miệng Y Ban nó thật mạch
lạc, đúng bản chất và người nghe thấy thật tự nhiên”.
7
Thu Hương trong bài “Nhà văn Y Ban và những giấc mơ về hạnh
phúc” [24] cũng đã có những nhận định khá sâu sắc về những sáng tác của
Y Ban, đặc biệt là thế giới nhân vật nữ trong các tác phẩm của bà. Bài viết
một lần nữa đề cập đến quãng thời gian mang tính bước ngoặt đầy chông gai
khi Y Ban quyết định chuyển lên Hà Nội để theo đuổi tình yêu và nghề viết.
Tác giả Thu Hương nhìn thấy cái cách mà Y Ban đến với các sáng tác của
mình: “Chị dành những gì hoàn hảo cho câu chuyện của mình, chúng luôn

tranh về cuộc sống hiện đại với những nét vẽ tả thực đậm đặc, màu nâu màu
đen nhức nhối, bên cạnh nét mềm mại bởi những vệt óng ánh lãng mạn - như
những miếng vỏ trai lóng lánh, vỏ trứng sáng mờ, và nét vàng chói sắc trên
bức sơn mài”.
Tác giả Phạm Phong Lan với bài “Trò chơi hủy diệt cảm xúc” hay
cuộc khám phá bản thân” cũng có cái nhìn khái quát những vấn đề nội
dung cũng như kết cấu tác phẩm, tác giả có những đánh giá tích cực về
cách viết mới mẻ của Y Ban: “Tinh tế và [có phần] tinh quái, Y Ban dẫn
người đọc đi vào một cuộc khám phá nội tâm bằng những phương tiện kỹ
thuật đang ngập tràn và ngày càng trở nên thiết yếu trong cuộc sống con
người: computer và internet”.
Ngô Thảo có bài viết: “Y Ban - người đốt lửa trong văn chương” [43]
khai thác khá cụ thể về nội dung, thể loại của cuốn tiểu thuyết này. Tác giả
phân tích cách tổ chức văn bản, xây dựng nhân vật đến những vấn đề về nội
dung tư tưởng. Và theo đó, bài viết nhận định rằng, Y Ban đã có những thành
công nhất định về cách lựa chọn thể loại, kết cấu, tổ chức mạch truyện với
một cách viết mới mẻ. Tuy nhiên cũng chính vì sớm thỏa mãn với hình thức
tác phẩm mà Y Ban đã giải quyết chưa thật triệt để giá trị tư tưởng - yếu tố
9
mang tính định hướng đạo đức, triết lý sống cho người đọc [chủ yếu là lớp
trẻ], những người đang sống trong một môi trường chịu rất nhiều những ảnh
hưởng của computer và internet.
Xuân Phong trong bài “Nhà văn Y Ban - món nợ của văn chương” [38]
thì lại nhìn nhận giá trị tác phẩm ở cách lựa chọn đề tài quen thuộc [đàn bà]
của Y Ban với một lối viết tiểu thuyết mới. Tác giả bài viết nhấn mạnh những
thành công về mặt nội dung tư tưởng khi Y Ban đã thể hiện một cách sắc sảo
những khát khao cháy bỏng yêu và được yêu của người đàn bà trong cuộc
sống chật vật, bộn bề, và đang ngày càng chai sạn cảm xúc.
Tác giả Hoài Nam với “Trò chơi hủy diệt cảm xúc” - nhịp điệu của văn
xuôi” [31] có một bài viết dài hơi hơn các tác giả khác, ngoài những đánh giá,

Y Ban với nền văn xuôi đương đại.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng những phương pháp nghiên
cứu sau:
- Phương pháp thống kê - phân loại.
- Phương pháp phân tích - tổng hợp.
- Phương pháp so sánh - đối chiếu.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo; luận văn sẽ triển
khai trong ba chương:
Chương 1: Những giới thuyết liên quan đến đề tài
Chương 2: Từ trong tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm xúc” của Y Ban
Chương 3: Câu trong tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm xúc”
của Y Ban
11
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN
1.1. Thể loại tiểu thuyết
1.1.1. Khái niệm tiểu thuyết
Có thể nói rằng, tiểu thuyết là thể loại trung tâm trong nền văn học hiện
đại. Tuy nhiên, để có một định nghĩa hoàn chỉnh và chính xác về thể loại này,
là một điều không đơn giản. Như M.Bakhtin đã nói: “Tiểu thuyết là thể loại
văn chương duy nhất đang biến chuyển và còn chưa định hình, những lực cấu
thành thể loại còn đang hoạt động trước mắt ta [ ] nòng cốt của tiểu thuyết
chưa hề rắn lại và chúng ta chưa thể dự đoán hết những khả năng uyển
chuyển của nó” [2; 23]. Các nhà nghiên cứu không chỉ ra được một dấu hiệu
chắc chắn nào của tiểu thuyết mà không phải đính chính, để rồi sự đính chính
ấy lại bác bỏ dấu hiệu ấy như chính là một dấu hiệu thể loại, ví dụ như: “Tiểu
thuyết là một thể loại nhiều bình diện, mặc dù có những tiểu thuyết tuyệt vời
chỉ có một bình diện; tiểu thuyết là thể loại có cốt truyện gay cấn và năng

bởi chiến tranh, cướp bóc, loạn lạc. Con người ý thức được tình trạng trơ trọi
không nơi bấu víu. Khi đi tìm nguồn gốc của tiểu thuyết, Belinxki nhận thấy
“Đời sống cá nhân bất luận thế nào không thể là nội dung của anh hùng ca Hi
Lạp, nhưng lại có thể là nội dung của tiểu thuyết” [30; 387]. Hay Heeghen
cũng nhận định: "tiểu thuyết là sử thi tư sản hiện đại, anh hùng ca của tầng lớp
thị dân”. Có thể nói, sự ra đời của tiểu thuyết phản ánh một bước phát triển mới
của thời đại, phản ánh một tư duy văn học mới, gắn với hiện tại.
So với những tác phẩm tiểu thuyết hiện nay, những tác phẩm tiểu
thuyết sơ khai buổi đầu có một khoảng cách khá xa. Ban đầu, nội dung tiểu
13
thuyết gắn với những câu chuyện dân gian, những câu chuyện li kì ngẫu nhiên
xẩy đến với số phận con người, những chuyện phưu lưu mạo hiểm. Mãi đến
thời kỳ phục hưng, tiểu thuyết mới có được một sự khởi sắc mới, cũng nhờ
vào những biến thiên của lịch sử xã hội châu Âu thời bấy giờ. Khi xẩy ra quá
trình giải phóng con người khỏi thần quyền của nhà thờ, khi con người bắt
đầu được ý thức như một thực thể xã hội, mang tính trần tục cụ thể trong các
mối quan hệ xã hội và điều kiện xã hội. Đây chính là mầm mống để tư duy
tiểu thuyết phát triển thêm. Lý tưởng nhân văn được khẳng định, sự miêu tả
rộng lớn các mối quan hệ xã hội gắn liền với ý thức phê phán hoàn cảnh làm
cho tiểu thuyết thời nay có bộ mặt mới. Thời kỳ này nổi lên một số tên tuổi
tiêu biểu: Rabole, Xecvantex hay Boocaxio.
Phải đến thế kỷ XIX, với sự xuất hiện của các nghệ sỹ bậc thầy như
Xtăngđan, Bandăc, Thacơrây, Đickenz, Gôgôn, Đôxtôiépxki, L.Tônxtôi, thể
loại tiểu thuyết mới đạt đến sự nảy nở trọn vẹn: sự miêu tả đời sống riêng tư
với những lợi ích dục vọng cá nhân đều gắn liền với tính khái quát có tầm vóc
xã hội lịch sử rộng lớn, xây dựng những tính cách điển hình trong hoàn cảnh
điển hình. Về nội dung thể loại, tiểu thuyết thời kỳ này kết hợp nội dung đời
tư với nội dung thế sự. Quy mô tiểu thuyết đạt đến tầm vóc lớn lao chưa từng
có như “Tấn trò đời” của Bandắc, “Chiến tranh và hòa bình” của L.Tônxtôi.
Tiểu thuyết cũng xuất hiện khá sớm ở khu vực châu Á, với đại diện tiêu

nó. Tiểu thuyết 1930 - 1945 đánh dấu một thời kỳ rực rỡ của nền văn học dân
tộc (cùng với phong trào Thơ Mới), với sự xuất hiện của hàng loạt những tên
tuổi: Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam , nổi bật lên công lao to lớn của các
nhà văn hiện thực phê phán: Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, và
“hiện tượng” Vũ Trọng Phụng. Những khai mở nở rộ này, văn học Việt Nam
hoàn thiện công cuộc hiện đại hóa, hòa nhịp vào dòng chảy của nền văn học
thế giới.
15
Theo dòng lịch sử với hai cuộc kháng chiến vĩ đại chống Pháp và
chống Mỹ, văn học Việt Nam lại xuất hiện thêm nhiều cây bút tiểu thuyết dồi
dào sức viết như: Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Lên
Minh Khuê Và thời sự văn học hiện nay không thể thiếu những cái tên như
Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái
Nhìn vào lịch sử hình thành và phát triển tiểu thuyết trên thế giới nói
chung và bức tranh tiểu thuyết Việt Nam nói riêng, ta sẽ nhận thấy, đây là thể
loại không ngừng biến chuyển, luôn luôn mới mẻ, phản ánh những bức tranh
rộng lớn của hiện thực cuộc sống không ngừng đổi thay.
1.1.3. Đặc trưng thể loại tiểu thuyết
Chúng ta có thể nhìn nhận đặc trưng của thể loại tiểu thuyết qua những
điểm cơ bản sau:
(1) Tiểu thuyết nhìn cuộc sống từ góc độ đời tư. Như trên đã nói, tiểu
thuyết ra đời khi vấn đề của đời sống cá nhân được đặt ra một cách gắt gao,
nhu cầu của con người cá thể được chú ý tới. Đây chính là đặc trưng của tiểu
thuyết khi so sánh với những thể loại khác như sử thi hay anh hùng ca. Tùy
theo từng thời kỳ phát triển, cái nhìn đời tư có thể sâu sắc tới mức thể hiện
được hoặc kết hợp với các chủ đề thế sự hoặc lịch sử dân tộc. Yếu tố đời tư
càng phát triển thì dấu ấn tiểu thuyết càng đậm nét.
(2) Tiểu thuyết mang đậm chất văn xuôi. Tiểu thuyết là thể loại luôn
vận động biến đổi cùng thực tại cuộc sống. Nó tái hiện cuộc sống như đang
diễn ra. Nó hấp thụ vào bản thân mọi yếu tố ngổn ngang, bề bộn của hiện thực

phân loại theo nhiều cách khác nhau.
Dựa vào đề tài thì có tiểu thuyết luận đề, tiểu thuyết phong tục, tiểu
thuyết lịch sử, tiểu thuyết lãng mạn, tiểu thuyết xã hội, tiểu thuyết tâm lí.
17
Dựa vào trào lưu khuynh hướng thì có tiểu thuyết lãng mạn, tiểu thuyết
hiện thực (còn gọi là tiểu thuyết xã hội), tiểu thuyết tả chân, tiểu thuyết hiện
sinh, tiểu thuyết mới (còn gọi là tiểu thuyết hậu hiện đại).
Dựa vào thi pháp thể loại thì có tiểu thuyết tâm lí, tiểu thuyết phiêu lưu.
Tuy nhiên, các cách phân loại trên chỉ mang tính chất tương đối. Bởi
bản thân tiểu thuyết đã chứa trong nó các thể loại nghệ thuật khác, các địa hạt
tri thức khác nhau của cuộc sống. Do đó, tiểu thuyết cỡ lớn có thể được xem
là một "Bách khoa thư' của một dân tộc.
1.1.4. Đặc điểm ngôn ngữ tiểu thuyết
Ngôn ngữ tiểu thuyết trước hết là ngôn ngữ nghệ thuật, nó mang trong
mình đầy đủ đặc trưng của ngôn ngữ nghệ thuật: tính hình tượng, tính cấu
trúc, tính cá thể, tính biểu cảm. Tuy nhiên bên cạnh đó, nó còn mang những
nét đặc thù so với các thể loại khác.
Để thấy rõ đặc điểm riêng của ngôn ngữ tiểu thuyết, M.Batktin đã chỉ
ra sự khác biệt khi đối sánh với các thể loại khác. Khi so sánh tiểu thuyết với
thơ ca hiểu theo nghĩa hẹp chẳng hạn: Do đặc điểm thể loại, ngôn ngữ tiểu
thuyết không phải là ngôn ngữ thống nhất, hoàn bị. Mà nó được tái tạo trong
trạng thái sống động, biến chuyển và không ngừng đổi mới. Đó là thứ ngôn
ngữ phức hợp, soi chiếu lẫn nhau, đối thoại với nhau, không thể nào xếp đặt
trên một bình diện, ở đó luôn có sự tương giao, pha trộn. Giả thử, nếu như xóa
đi tất cả những dấu nháy ngữ điệu, tất cả mọi sự phân chia bè giọng và phong
cách, mọi khoảng cách khác nhau giữa những ngôn ngữ được miêu tả với
tiếng nói trực tiếp của tác giả thì ta sẽ thu được một tập hợp xộc xệch và vô
nghĩa. Nhưng thơ cả lại khác, ngôn ngữ của nó có sự thoát ly một cách ước lệ
khỏi mọi sự tương tác với lời người khác. Trong một tác phẩm thơ ca, dù có
thể hiện trong đó bao nhiêu mâu thuẫn, xung đột bế tắc đi chăng nữa thì nó

thắt nút, mở nút, có cao trào, đến đỉnh điểm thì vỡ òa ra. Bởi thế, ngôn ngữ
truyện ngắn được tổ chức chặt chẽ, chính xác, không dư thừa. Tiểu thuyết
hay truyện dài không hạn chế về dung lượng, có thể mải miết, triền miên, có
khả năng phân nhánh, kéo dài; vì thế, đọc tiểu thuyết ta có thể bỏ qua một
vài câu, thậm chí vài trang mà không ảnh hưởng (cái mà ở truyện ngắn ta
không được phép). Đây là điểm khác nhau cơ bản giữa ngôn ngữ tiểu thuyết
và truyện ngắn.
Ngôn ngữ tiểu thuyết có nhiều lớp lang, là kiểu ngôn ngữ đa thanh.
Ngôn ngữ trực tiếp hướng đến đối tượng, tái hiện đối tượng, ngôn ngữ của
các nhân vật được gọi là ngôn ngữ đơn thanh. Ngoài ra còn có ngôn ngữ
song thanh, là ngôn ngữ nhấn vào một đối tượng khác, một tiếng nói khác,
như tác giả hướng đến nhân vật, hoặc nhân vật này xen lẫn giọng nhân vật
khác. Có loại song thanh cùng hướng, sẽ tạo ra sự đồng cảm, gần gũi. Lại có
loại song thanh khác hướng, sẽ tạo ra thứ ngôn thoại mỉa mai, tranh luận
ngầm bên trong.
Như vậy, tiểu thuyết và ngôn ngữ của nó mang những đặc thù riêng so
với các thể loại khác. Đây chính là cơ sở lý luận khoa học để tiếp cận ngôn
ngữ của các tiểu thuyết cụ thể trên tiến trình phát triển của thể loại.
1.2. Nhà văn Y Ban và tiểu thuyết “Trò chơi hủy diệt cảm xúc”
1.2.1. Nhà văn Y Ban
Y Ban tên thật là Phạm Thị Xuân Ban, sinh ngày 1 tháng 7 năm 1961
tại Nam Định, trong một gia đình không có truyền thống văn chương. Năm
1978, bà lên Hà Nội theo học khoa sinh học trường Đại học Tổng hợp Hà Nội
và tốt nghiệp cử nhân năm 1982. Sau khi tốt nghiệp đại học, bà từng có thời
gian làm giảng viên tại trường Cao đẳng Y tế Nam Định và trường Đại học Y
khoa Thái Bình. Trong thời gian giảng dạy, bà bắt đầu sáng tác truyện ngắn,
lấy bút danh là Y Ban với ý nghĩa "Ban ở trường Y". Năm 1989, bà bỏ nghề
20
dạy học, chuyển hẳn sang viết văn. Tháng 10 năm 1989, bà theo học lớp viết
văn Nguyễn Du và tốt nghiệp năm 1992. Năm 1994, Y Ban về báo Giáo dục

"Tò he" là sự tiếp thu văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa của mỗi con người.
Năm 2012, Y Ban một lần nữa là tâm điểm trên văn đàn và báo giới với
sự ra đời của cuốn tiểu thuyết "Trò chơi hủy diệt cảm xúc", một cuốn tiểu
thuyết mới mẻ về kết cấu, nhỏ gọn và dễ đọc, đậm tính thời sự. Tác phẩm
nhận giải B của Hội nhà văn. Không ít lời khen đã dành tặng cho sự tìm tòi,
sáng tạo của bà.
Tính đến nay, Y Ban đã là tác giả của hơn 20 đầu sách. Sở trường là
truyện ngắn nhưng bà cũng đã có trong tay bốn cuốn tiểu thuyết đáng đọc.
Đây thực sự là kết quả của quá trình lao động nghiêm túc, không ngừng nghỉ.
Tổng hợp, đánh giá các tác phẩm của Y Ban, ta nhận thấy, đề tài quen
thuộc và thành công nhất của bà chính là phụ nữ; là tình yêu, hôn nhân, gia
đình, thân phận những gì rất gắn bó, rất quan trọng trong cuộc đời của
người phụ nữ. Đây không còn là đề tài mới mẻ, song Y Ban vẫn là một dấu ấn
đậm nét, với cách viết, cách nhìn nhận rất đàn bà, rất bạo liệt và thẳng thắn. Y
Ban đề cập đến nhiều góc khuất, nhiều nỗi đau đàn bà mà có khi những nhà
văn khác còn e ngại (như chuyện phá thai, chuyện ngoại tình, chuyện đĩ điếm,
mua dâm, chuyện sex ). Bà viết với một sự thẳng thắn bộc trực hiếm có,
không trau chuốt, không đưa đà; tất cả hiện lên trên trang viết một cách thật
tự nhiên, như có nhà phê bình đã nhận xét "Những chuyện người khác không
dám nói hay cố giấu đi thì qua miệng Y Ban nó thật mạch lạc, đúng bản chất
và người nghe thấy thật tự nhiên" [34].
Y Ban là con người bộc trực, thẳng thắn, có gì nói vậy. "Là người
đàn bà rất đàn bà trong cái quyết liệt, sắc sảo thông minh trong cái chao
22
chát, đanh đá, chua ngoa, và cả trong cái mong manh yếu mềm những lúc
vấp ngã" [9]. Điều đó khiến chúng ta hiểu hơn những quyết định lớn trong
cuộc đời bà đều là những quyết định bạo liệt, chấp nhận những đánh đổi
lớn lao như việc rẽ sang nghề viết khi đã có một công việc ổn định, hay
quyết định theo tiếng gọi tình yêu, theo chồng lên Hà Nội nuôi chồng, nuôi
con, thực hiện hoài bão văn chương dù có gặp bao nhiêu trắc trở cơ cực

việc bình thường tất cả những điều bình thường quá đỗi ấy khiến cho người
đàn bà rơi vào cảm giác chán chường, trờ lì cảm xúc. Kim đến với trò chơi
với hai lí do: số tiền thưởng 100.000 đô la và cái chính là để giết chết cảm xúc
của mình [trò chơi có cái tên rất gợi "Hủy diệt cảm xúc"]. Một cuốn tiểu
thuyết bắt đầu và kết thúc chỉ có vậy: tham gia chơi, diễn biến trò chơi và kết
quả trò chơi. Nhưng điều thú vị ở đây là cách kể. Y Ban không đi theo lối kể
thông thường trình tự. Mà tác giả bày ra trong trò chơi ấy một ma trận, với
nhiều lát cắt - câu chuyện về những người đàn bà, hoặc là Kim, hoặc là những
khuôn mặt muôn nẻo trong cuộc sống bề bộn này. Mỗi chương là một câu
chuyện, rất tách biệt và có khi kỳ quái. Người đọc cứ mải miết, mải miết mãi
cho đến khi lạc hẳn vào thế giới đó trước khi chợt giật mình nhận ra hình như
mình cũng đang tham gia cuộc chơi. Đau đớn, chán nản, thất vọng, mỉa mai,
khao khát, hạnh phúc, yêu, yêu cháy bỏng và chiến thắng. Người đàn bà tên
Kim cũng như độc giả có cảm giác chiến thắng khi nghĩ rằng mình đã ngự trị
được đối phương, đã làm chủ cảm xúc của mình và của đối phương. Nhưng
nụ cười đắc thắng chưa kịp trọn vẹn thì cũng là giây phút vỡ òa khi biết rằng
cả quãng thời gian dài ngập ngụa trong bao nhiêu thứ cảm xúc rất thật ấy lại
là thứ được đem đến bởi một chiếc máy tính đã được lập trình một cách tinh
vi! Hẳn vậy, nó là một trò chơi! Một cái kết bất ngờ và không khỏi bẽ bàng,
24
xót xa. Vậy là không những không chiến thắng mà con người đã thất bại một
cách thảm hại khi cảm xúc bị điều khiển bởi một cái máy.
Với tiểu thuyết này, Y Ban đặt ra một vấn đề hết sức thời sự đó là giá
trị của cá nhân trong xã hội, một xã hội ngày càng hiện đại hơn, vô cảm hơn.
Một khi cảm xúc cũng có thể làm giả, trở thành sản phẩm công nghệ, thì
người đàn bà - cái giống người cả tin, nông cạn, yếu mềm dễ dàng trở thành
trò chơi.
Tuy nhiên, giá trị cuốn tiểu thuyết không chỉ dừng lại ở đó. Đọc suốt
tác phẩm, ta còn thấy nhức nhối một bức tranh hiện thực sống động, nhàu nhĩ
với những gam màu xám, đen. Y Ban đã khéo léo kéo vào trang viết rất nhiều