TIẾT 64,65. BÀI 38. SỰ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT
I. Mục tiêu.
1. Về kiến thức
Định nghĩa, nêu được các đặc điểm của sự nóng chảy và sự đông đặc. Viết được
công thức tính nhiệt nóng chảy của vật rắn để giải các bài tập đã cho trong bài.
Nêu được định nghĩa của sự bay hơi và sự ngưng tụ.
Phân biệt được hơi khô, hơi bão hòa.
Định nghĩa và nêu được đặc điểm của sự sôi.
Viết được công thức tính nhiệt hóa hơi của chất lỏng.
Nêu được ứng dụng liên quan đến các quá trình nóng chảy – đông đặc, bay
hơi – ngưng tụ và quá trình sôi trong đời sống và kĩ thuật.
Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Khi đun
nước, để tiết kiệm năng lượng ta nên tắt bếp ngay khi nước đã sôi.
Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH): tìm hiểu hiện
tượng băng tan ở bắc cực. Giải thích về sự BĐKH và các hiện tượng như hạn
hán, ngập lụt.
Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường: Tìm phương án giảm thiểu hiện
tượng tan băng ở bắc cực và hiện tượng mưa axit và cách ứng phó.
Sử dụng kiến thức liên môn:
Môn hóa học: Quá trình tạo thành mưa axit.
Môn sinh học: Ảnh hưởng của mưa axit tới hệ sinh thái và đời sống con
người.
Môn công nghệ: ảnh hưởng của mưa axit sức đề kháng của cây cối dẫn
đến cây dễ bị sâu bệnh tới hệ sinh thái, đất đai, công trình xây dựng và đời
sống con người.
Môn địa lí: phần 2 Tuần hoàn của nước trên trái đất Bài 15 địa lí lớp 10.
Lịch sử: Mặc dù mưa axit được phát hiện năm 1853, nhưng mãi đến cuối
thập niên 1960 các nhà khoa học mới bắt đầu quan sát và nghiên cứu hiện tượng
này rộng rãi. Ở Việt Nam đã xuất hiện mưa axit ở bán đảo Cà Mau năm 1998.
2. Về kĩ năng
Áp dụng được công thức tính nhiệt nóng chảy của vật rắn để giải các bài

Sử dụng công nghệ thông tin: Mô phỏng quá trình bay hơi và ngưng tụ; quá
trình tạo hơi khô và hơi bão hòa.
III.Phương pháp: Gợi mở, vấn đáp, thảo luận …
III. Tiến trình giảng dạy.
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ : không
3. Bài mới.
Tiết 1.
Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.
Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
- Theo em các chất như
đồng, nước, hidro, chất
nào ở thể rắn, thể lỏng,
thể khí?
- Hướng dẫn hs thảo luận
 vạch ra những sai lầm
của HS  ĐVĐ cho bài
mới.
- Hs suy nghĩ trả lời.
(đồng ở thể rắn, nước ở
thể lỏng, hidro ở thể khí)
I. Sự nóng chảy
Quá trình chuyển thể từ
rắn sang lỏng của các
chất gọi là sự nóng chảy.
Quá trình chuyển thể
ngược lại từ thể lỏng
sang thể rắn của các chất
gọi là sự đông đặc.
Hoạt động 2: Tìm hiểu về sự nóng chảy.

lại không tăng? Nhiệt
lượng cung cấp cho vật
lúc này dùng để làm gì?
- Hướng dẫn hs thảo luận
 Nhiệt cung cấp cho
vật dùng để chuyển dần
vật từ thể rắn sang thể
lỏng, thực chất là dùng
để phá vỡ các mạng tinh
thể của vật rắn.
- Giới thiệu công thức
tính nhiệt nóng chảy.
- Giới thiệu bảng 38.2;
các em hãy cho biết nhiệt
nóng chảy riêng của sắt
là 2,72.10
5
J/kg có nghĩa
gì?
- Khi vật động đặc thì nó
thu nhiệt hay tỏa nhiệt?
Nhiệt lượng này tính
bằng công thức nào?
 C: Vừa thể lỏng vừa
thể rắn, nhiệt độ không
đổi; C  D: thể lỏng,
nhiệt độ tăng dần)
- Theo dõi và ghi nhận
- Hs (dựa vào sự khác
biệt giữa thể rắn và thể

cực, băng ở Bắc cực và
các nguyên nhân gây ra
hiện tượng băng tan ở
Bắc cực làm ảnh hưởng
đến sự BĐKH sẽ làm
Pha thứ nhất: Chuyển giao nhiệm
vụ
- Các nhóm nhận nhiệm vụ:
+ Nhóm 1, 2: Tìm hiểu hiện
tượng băng ở Nam cực, băng ở
Bắc cực tan và các nguyên nhân
gây ra hiện tượng băng tan ở Bắc
* Tìm hiểu hiện
tượng tan băng
ở Bắc cực.
3
mực nước biển tăng quá
cao gây nên nạn hồng
thủy, từ đó tìm ra các
phương án giảm thiểu và
ứng phó.
- Phân nhóm HS giao
nhiệm vụ cụ thể cho từng
nhóm.
- Yêu cầu các nhóm tìm
hiểu theo phương án của
nhóm đã lựa chọn.
- Điều khiển nhóm thảo
luận.
- Tổ chức các nhóm báo

quả.
- Thảo luận phân tích kết quả tìm
được.
Pha thứ tư: Thể chế hóa kiến
thức, giao nhiệm vụ về nhà.
- Ghi nhận những kết quả của GV
đã xác nhận.
- Cùng đưa ra các câu hỏi mở và
nhận nhiệm vụ về nhà.
Hoạt động 4: Tìm hiểu về sự bay hơi
Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
- Các em hãy nhắc lại
định nghĩa và đặc điểm
của sự bay hơi và ngưng
tụ?
- Ở lớp 6 chúng ta đã
- Nhắc lại định nghĩa II. Sự bay hơi
1. Thí nghiệm
SGK
2. Sự bay hơi
- Là quá trình chuyển từ
4
định nghĩa sự bay hơi và
ngưng tụ và cũng đã tìm
hiểu một số đặc điểm của
các quá trình này. Tuy
nhiên chúng ta chưa giải
thích được tại sao có sự
bay hơi và ngưng tụ.
- GV trình bày về sự bay

- Về nhà làm BT, chuẩn bị tiếp phần còn lại
IV. Rút kinh nghiệm tiết dạy:
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
5
SỰ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT (Tiết 2)
Hoạt động 1: Tìm hiểu hơi khô và hơi bão hòa. Ứng dụng
Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học
sinh
Nội dung
- Ta có một lọ xăng khi
để hở miệng thì nó bay
hơi sau một thời gian thì
hết. Con khi đây nấp kín
thì xăng trong lọ không
thể bay hết được. Tại
sao? Hơi xăng trong chai
không đây nút với hơi
xăng trong chai đậy nút
có gì khác nhau?
- Gv trình bày về hơi khô
và hơi bão hòa.
- Các em trả lời C4.
- Các em hãy lập bảng so
sánh các tính chất của
hơi khô và hơi bão hòa.
- Hs trả lời câu hỏi

Trợ giúp của
giáo viên
Hoạt động của
học sinh
Nội dung
- Cho học sinh
quan sát sơ đồ
vòng tuần hoàn
nước trong tự
nhiên.
- Yêu cầu HS
trình bày vòng
tuần hoàn nước
trên trái đất.
- Quan sát sơ đồ.
- Trình bày vòng
tuần hoàn nước
trên trái đất.
Có thể mô tả vòng tuần hoàn nước sơ lược
như sau: Vòng tuần hoàn nước không có
điểm bắt đầu nhưng chúng ta có thể bắt
đầu từ các đại dương. Mặt trời điều khiển
vòng tuần hoàn nước bằng việc làm nóng
nước trên những đại dương, làm bốc hơi
nước vào trong không khí. Những dòng
khí bốc lên đem theo hơi nước vào trong
khí quyển, gặp nơi có nhiệt độ thấp hơn
hơi nước bị ngưng tụ thành những đám
mây. Những dòng không khí di chuyển
những đám mây khắp toàn cầu, những

hoà), nơi mà một lượng nước ngọt khổng
lồ được trữ lại trong một thời gian dài. Tuy
nhiên, lượng nước này vẫn luân chuyển
theo thời gian, có thể quay trở lại đại
dương, nơi mà vòng tuần hoàn nước “kết
thúc” và lại bắt đầu.
Hoạt động 3: Tích hợp môn Hóa học, sinh học, công nghệ. Tìm hiểu về mưa
axit. Ảnh hưởng của mưa axit đến hệ sinh thái, các công trình xây dựng và
đời sống con người.
Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
- Hướng dẫn HS tìm hiểu
mưa axit và các nguyên
nhân gây ra hiện tượng
mưa axit. Ảnh hưởng của
mưa axit đến hệ sinh
thái, các công trình xây
dựng và đời sống con
người, từ đó tìm ra các
phương án giảm thiểu và
ứng phó.
- Phân nhóm HS giao
Pha thứ nhất: Chuyển
giao nhiệm vụ
- Các nhóm nhận nhiệm
vụ:
+ Nhóm 1, 2: Tìm hiểu
hiện tượng mưa axit và
các nguyên nhân gây ra
hiện tượng mưa axit. Vai
trò của sản xuất nông

quả tìm được của các
nhóm.
- Hướng dẫn HS đưa ra
các câu hỏi mở để tiếp
tục tìm hiểu.
axit"
+ Nhóm 3, 4: Tìm hiểu
hiện tượng mưa axit làm
ảnh hưởng đến hệ sinh
thái, các công trình xây
dựng và đời sống con
người, từ đó tìm ra các
phương án giảm thiểu và
ứng phó.
- Các nhóm thảo luận tìm
ra phương án.
Pha thứ hai: Hoạt động
tự chủ khám phá kiến
thức, thực hiện nhiệm vụ
- Từng thành viên trong
mỗi nhóm thực hiện
nhiệm vụ của nhóm
mình.
- Thảo luận nhóm để tìm
ra kết quả chung cho
nhóm.
Pha thứ ba: Thảo luận,
trình bày báo cáo
- Đại diện các nhóm báo
cáo kết quả.

thành các axit
sunfuric (H
2
SO
4
) và axit
nitric (HNO
3
). Khi trời
mưa, các hạt axit này tan
lẫn vào nước mưa, làm
độ pH của nước mưa
giảm. Nếu nước mưa có
độ pH dưới 5,6 được gọi
là mưa axit.
Ảnh hưởng của mưa
axit đến hệ sinh thái,
các công trình xây dựng
và đời sống con người.
Do có độ chua khá
lớn, nước mưa có thể hoà
tan được một số bụi kim
loại và ôxit kim loại có
trong không khí như ôxit
chì làm cho nước mưa
trở nên độc hơn nữa đối
với cây cối, vật nuôi
và con người.
Khi mưa axit xảy ra
thường xuyên, lá cây có

khi đun đến khi sôi và
trong quá trình sôi?
- Khi nước đang sôi, ta
vẫn tiếp tục cung cấp
nhiệt lượng cho nước
nhưng nhiệt độ của nước
vẫn không thay đổi.
Nhiệt lượng nước nhận
được trong khi đang sôi
dùng để làm gì và dùng
công thức nào để tính
nhiệt lượng này?
- Ôn lại kiến thức cũ.
- Nhắc lại TN về đun
nước. Giải thích đồ thị
do gv vẽ trên bảng.
- Phát biểu dự đoán và
thảo luận.
- Viết công thức tính
nhiệt hóa hơi
Q Lm
=
L: là nhiệt hóa hơi riêng
(J/kg)
- Trả lời câu hỏi của gv.
III. Sự sôi.
Quá trình chuyển thể từ
thể lỏng sang thể khí xảy
ra ở cả bên trong và trên
bề mặt chất lỏng gọi là sự

ngay khi nước đã sôi.
5. dặn dò.
- Về nhà làm các bài tập trong SGK, chuẩn bị bài tiếp theo.
IV. Rút kinh nghiệm tiết dạy:
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………… …………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
11
BIỂU HIỆN CỦA BĐKH TOÀN CẦU
Mực nước biển dâng cao
Trong thế kỉ XX mực nước biển trung bình dâng cao 10 – 25 cm với
tốc độ tăng trung bình 1 – 2 mm/năm.
Từ năm 1993 – 2003 mức nước biển đã dâng cao ~ 2,8mm/năm, trong
đó tăng khoảng 1,6mm/năm do giãn nở nhiệt độ và khoảng 2,2mm/năm do
băng tan.
Hình ảnh băng tan khiến mực nước biển dâng cao ở châu Á
(Màu xanh nhạt biểu trưng cho mức nước biển dâng cao)
12
Hình ảnh băng nở tại vịnh Disko, Greenland
Hình ảnh hàng nghìn con hải mã chạy nạn vì băng tan ở bắc cực
13
Sơ đồ vòng tuần hoàn nước trong tự nhiên
Mưa axit
Nguyên nhân nên hiện tượng mưa axit
14
15
Ảnh hưởng của mưa axit lên thực vật và đất
Một trong những tác hại nghiêm trọng của mưa axit là các tác hại đối với thực vật