1
Tìm hiểu một số kiểu câu liên quan đến tồn tại trong tiếng Việt - từ góc độ
ngữ nghĩa và ngữ dụng
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Đối tượng nghiên cứu, lý do chọn đề tài
Từ lâu, các nhà Việt ngữ học trong và ngồi nước đã chú ý tới những kiểu
câu kiểu sau đây trong tiếng việt.
(1). Trên bàn có một lọ hoa.
(2). Dưới suối nhởn nhơ bơi những con cá bạc.
(3). Từ đằng xa, tiến lại một người con gái.
(4). Trên xe, chễm chệ ngồi một người to béo.
(5). Ngã bố, con! Cháy rừng U Minh Thượng rơi!
(6). Đơng người q! Nhiều muỗi ghê!…
Đối tượng nghiên cứu của chúng tơi trong bản khố luận này là một số
kiểu câu nằm trong phạm vi đó. Cụ thể là, chúng tơi sẽ khảo sát bốn kiểu câu sau
đây, tồn tại với tính cách là những câu tách biệt, hoạt động trong các văn bản
trong giao tiếp.
Nhóm thứ nhất là những câu đã được thừa nhận là những câu tồn tại điển
hình, mà mơ hình phổ biến nhất là: thành phần chỉ vị trí khơng gian + vị từ tồn
tại “có”+ phần danh chỉ đối tượng tồn tại.
Ví dụ:
Ngày xưa, ở làng nọ có một quả núi cao.
Trên núi có một cái hang
Trước cửa hang có một tảng đá hình con thỏ.
[Thỏ ngọc, NXB Kim Đồng, 1982]
Nhóm thứ hai là những câu có mơ hình: thành phần có ý nghĩa khơng gian
có giới từ: Từ + cụm vị từ (liên quan tới sự vận động hoặc hàm ẩn sự vận động
trong khơng gian theo một cách nào đó, sự thay đổi vị trí theo một hướng nhất
định) + phần danh.
cha thng nht, cng cha cú nhng miờu t, ỏnh giỏ tng i k v cỏc mt
trong cỏch nhỡn t nhng chiu khỏc nhau, c bit l cỏc nhõn t v ngha ,
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
3
ngữ dụng và vai trò chung của cấu trúc. Đây đó, cũng đã có những bài báo đề
cập tới vấn đề theo hướng đó,chẳng hạn,bài viết của Lý Tồn Thắng. Song chủ
yếu vẫn là tổng kết để gợi mở một vấn đề, trên góc độ ngơn ngữ học đại cương.
Do vậy, thực ra các nhân tố nghĩa và ngữ dụng, đặc biệt là ngữ dụng vẫn chưa
thể có điều kiện để chú ý tới một cách tương đối hệ thống. Các hiện tượng vẫn
được xem xét trên cơ sở được quy vào một mơ hình câu chung.
Trong khố luận này, chúng tơi chủ trương tách ra một số nhóm câu để
phân tích. Cách làm đó là có định hướng và có lý do của nó.
Thứ nhất, phạm vi những câu tượng tự và biểu hiện của chúng khá đa
dạng, mặc dù, ở cấp độ cấu trúc hình thức trừu tượng nhất đều có chung một mơ
hình.Theo đó, phần vị từ đứng trước, phần danh đi sau, mà Lý Tồn Thắng gọi
là những câu “P - N”.
Nếu tính đến những đặc trưng cấu tạo, ngữ nghĩa vầ ngữ dụng cụ thể hơn
và theo những tinh thần miêu tả các đơn vị thường được gọi là những cấu trúc,
theo cách hiểu gần đây trong ngơn ngữ học, thì cần phải tiếp tục chia nhỏ hơn
thành các kiểu câu để xem xét. Việc tìm hiểu diện mạo đầy đủ của các hiện
tượng như vậy vượt q khả năng, trình độ và điều kiện thời gian của chúng
tơi.Vì vậy, cách tốt nhất là khoanh lại một vùng cụ thể để làm việc. Những kết
quả thu được là một bước góp phần vào việc tiếp tục nghiên cứu vấn đề, tổng
hợp tồn bộ vấn đề.
Thứ hai, việc khoanh lại vấn đề như vậy,cho phép chúng tơi đi vào xem
xét sâu hơn, kỹ hơn những khía cạnh cụ thể nhưng đáng được lưu ý mà khi xem
xét trên góc độ chung hơn thường khơng để ý tới. Bản chất của hiện tượng nhiều
khi lại được bộc lộ ra qua các khía cạnh như thế, sự xem xét tỷ mỷ hơn kiểu như
thế.
Thứ ba, những nhóm câu mà chúng tơi lựa chọn xem xét vừa bao gồm
được từ ghi chép riêng của người hướng dẫn.
3.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong q trình làm việc, chúng tơi tiến hành sử dụng phương pháp phân
tích ngữ cảnh. Chúng tơi đặt các kiểu câu đó vào mối quan hệ với những câu đi
trước hay sau nó. Tức quan sát, phân tích nó trong ngữ cảnh rộng vượt ra ngồi
khn khổ phát ngơn hẹp hoặc tính tới các nhân tố khác nhau tác động tới sự
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
5
hoạt động của phát ngơn như các thủ pháp thực nghiệm trong phân tích ngữ
cảnh: mở rộng ngữ cảnh; thay thế thêm bớt các yếu tố v.v. sẽ được sử dụng kèm
theo trong q trình phân tích.
Ngồi việc sử dụng các phương pháp phân tích trên, trong khố luận này
chúng tơi cũng tiến hành sử dụng các phương pháp xây dựng mơ hình ngun
mẫu, phương pháp so sánh đối chiếu (cụ thể ở đây là so sánh các kiểu câu với
câu tồn tại ngun mẫu, và so sánh mức độ tồn tại giữa các kiểu câu với nhau… ).
Trong bài khố luận này, chúng tơi cũng sử dụng một vài ký hiệu thường
dùng trong ngơn ngữ học, được qui ước như sau:
Dấu sao đi kèm các ví dụ:
(*) Ví dụ bất thường.
(**) Ví dụ trích dẫn theo nguồn tư liệu của thầy giáo hướng dẫn.
Dấu (?) đặt trước các ví dụ:
(?): ví dụ đáng hồi nghi.
(??): Ví dụ rất đáng hồi nghi
4. Kết cấu của khóa luận
Ngồi phần mở đầu và phần kết luận, khố luận gồm hai chương với
những nội dung chính sau:
Chương I: Mối quan hệ của các kiểu câu được xét với đặc tính tồn tại và
câu tồn tại điển hình (ngun mẫu).
Nhiệm vụ của chương này là tổng kết một số quan niệm xung quanh vấn
đề về câu tồn tại, đưa ra quan niệm về câu tồn tại ngun mẫu. Từ đó đối chiếu,
đằng xa tiến lại một người con gái; Dưới suối lững lờ mấy con cá nhỏ; Ngã bố,
con!) với kiểu câu tồn tại điển hình, nguyên mẫu
- Thứ tư, chính sự so sánh đó sẽ làm lộ rõ những nét chung, riêng giữa
các kiểu câu này và câu tồn tại điển hình trên các mặt, đặc biêt là các khía cạnh:
đặc tính của các thành phần tham gia vào cấu trúc (vị từ, thông tin ngữ nghĩa cảu
vị từ; đặc trưng chung nhất của câu, khả năng dẫn nhập đối tượng vào thế giới
diễn ngôn… ). Chính qua đó, cho chúng ta thấy mức độ gần xa của các kiểu câu
này với câu tồn tại điển hình.
2. Ý niệm về tồn tại và sự phản ánh của nó vào ngôn ngữ
Như ta đã biết, ý niệm về sự tồn tại của đối tượng và sự phản ánh của nó
vào ngôn ngữ là một vấn đề đã được quan tâm tới từ lâu cả trong logic-triết học
lẫn trong ngôn ngữ học. Sở dĩ như vậy là do ý nghĩa đặc biệt của nó, do mối
quan hệ đa dạng của nó với hàng loạt sự kiện ngôn ngữ. Chẳng hạn sơ bộ có thể
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
8
nhắc tới các hiện tượng ngơn ngữ sau đây liên quan chặt chẽ với ý niệm về sự
tồn tại của sự vật trong thế giới.
a) Tồn tại, trước hết liên quan đến các biểu thức quy chiếu, bởi vì, để nói
một điều gì đó về đối tượng, để sử dụng những biểu thức chỉ ra đối tượng, người
ta phải coi sự tồn tại của đối tượng đó như là một tiền đề có trước của thơng báo.
Thuật ngữ “quy chiếu” (reference) được các nhà ngơn ngữ học dùng để
chỉ ra mối quan hệ giữa các yếu tố ngơn ngữ với các sự vật, biến cố hành động
và tính chất chúng thay thế. Quy chiếu cũng là dấu hiệu đầu tiên thể hiện quan
hệ giữa hồn cảnh giao tiếp với diễn ngơn. “Sự quy chiếu nhất thiết phải dựa
trên tiền đề về sự “tồn tại” phát sinh từ những kinh nghiệm trực tiếp của ta về
các đối tượng trong thế giới vật chất. Nói rằng một từ cụ thể ( hay một đơn vị
khác có nghĩa ) “quy chiếu một đối tượng ” túc là nói rằng cái quy chiếu của nó
là một đối tương “ tồn tại ” ( có thực ) theo từ một nghĩa như khi ta nói rằng
những con người, động vật và đồ vật cụ thể “ tồn tại ”, và cũng nói rằng trên
ngun tắc có thể đưa ra một miêu tả về các đặc tính vật chất của các đối tượng
nghĩa đối với các phần sau của khố luận. Nó cũng cho ta thấy rằng, chẳng hạn,
vì sao khi Rutxen phân tích câu “Ơng vua hiện nay của nước Pháp hói trán”
thành hai mệnh đề đẳng lập nhau ( Có một ơng vua ở nước Pháp hiện nay; Ơng
vua nước Pháp hói trán ). Trong đó có một mệnh đề tồn tại lại khơng được giới
nghiên cứu đồng tình. Cũng như vậy, điều lưu ý ở đây góp phần giải thích vì sao
khó có thể phủ nhận những câu có phần đề khơng xác định trong tiếng Việt bằng
cách coi những câu như vậy là sự hội nhập của hai câu. Trong đó, có một câu là
câu tồn tại.
3. Vài nét về tình hình nghiên cứu, những vấn đề và hệ luận
Câu tồn tại, trong các tài liệu nghiên cứu khác nhau, thường được định
nghĩa như là kiểu câu xác nhận (phủ nhận) sự tồn tại của người, vật, dối tượng
(kẻ tồn tại) trong một phạm vi nào đó. Vấn đề tưởng như đơn giản và hồn tồn
sáng rõ. Tuy nhiên, khi đi vào xử lý các sự kiện ngơn ngữ cụ thể thì tình hình lộ
ra lại hết sức phức tạp. Trên cơ sở những hiểu biết và tham khảo còn rất hạn chế
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
10
ca chỳng tụi, cng cú th nhn thy nhng nột c bn, ỏng lu ý s c trỡnh
by ln lot di õy.
- Th nht, gia cỏc tỏc gi khỏc nhau, kỡ thc khụng cú mt quan nim
hon ton thng nht v cõu tn ti. Kt qu l, i theo hng quan nim rng,
s cú ni dung quan nim ớt nhiu khỏc bit vi quan nim hp, chỳ ý nhiu n
chc nng m mt kiu cõu cú th thc hin c trong bi cnh c th thỡ kt
qu s khỏc so vi khi xem xột vn trong mt tng th v cú s phõn bit
gia cỏi cú trong ng cnh, vi cỏi nh l c tớnh ng ngha chc nng n nh
ca kiu cõu, quy nh v trớ ca kiu cõu y trong ngụn ng. Xem xột tt c cỏc
cõu trong mt mụ hỡnh cỳ phỏp hỡnh thc tru tng s khỏc vi vic nghiờn
cỳ cỏc cõu cn xem xột trong nhng mụ hỡnh riờng.
Theo mt quan nim rng nht cú th thy nhiu nh nghiờn cu thỡ
khuụn hỡnh chuyờn dng ca cõu tn ti l :
Th t v trớ + v t + th t
2.Trên tường treo một bức tranh.
3.Dưới làn nước trong veo, lơ lửng bơi những chú cá nhỏ.
đã được nhiều nhà nghiên cứu xếp vào câu tồn tại. Song Trần Ngọc Thêm
lại loại nó ra khỏi phạm vi đó.
Còn những kiểu câu khác như :
Đừng nghịch ! Cháy nhà giờ
Rách áo tao!
Chạy hết cá của tao giờ !
Ngã bố, con !
Được Panfilov xếp vào phạm vi câu tồn tại và nếu xét trong mối quan hệ
của nó với các câu kiểu như:
Nhà cháy
Aó tao rách
Bố ngã
Thì chúng ta sẽ có một phép cải biến tồn tại. Điều đó có nghĩa là : những
câu như: nhà cháy, áo tao rách được xem như là những câu gốc từ đó sản sinh ra
những câu có trật tự đảo tương ứng, còn những câu có trật tự đảo tương ứng là
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
12
kt qu ca mt phộp ci bin, gi l phộp o tn ti. Cú th hỡnh dung qua s
sau:
Nh chỏy o trớ tn ti Chỏy nh.
[ DT: Lờ ụng, ghi chộp v nhng vn ng ngha cỳ phỏp, tr:15]
Trong khi ú, Nguyn Ti Cn v cỏc ng tỏc gi li xem nhng cõu nh
vy l loi cõu cm thỏn cú mụ hỡnh trt t o. Cỏc tỏc gi ny vit :
trt t o cú th cú mt kiu cõu cm thỏn. Kiu cõu ny thng cú ý
ngha ngn chn hay ỏnh giỏ : rỏch ỏo, ngó b, bn v
[DT: Lờ ụng, ghi chộp v nhng vn ng ngha cỳ phỏp,tr:17]
- Cui cựng, cú mt tỡnh hỡnh cng khụng th khụng lu ý n l cỏc tiờu
chun sp xp, xõy dng mụ hỡnh v i n lin theo ú l ni dung quan nim,
đối tượng ”, mà còn nói đến cả cách thức tồn tại của sự vật.
Khác với các tác giả trên đây, Trần Ngọc Thêm tách những câu như :
Trong nhà có một người lạ mặt; Trên bàn có một lọ hoa …ra thành những câu
riêng, những kiểu câu khác liên đới cũng được táh thành những kiểu khác nhau
và trong nội dung quan niệm của tác giả, khơng bao hàm yếu tố ngữ nghĩa cách
thức tồn tại. Theo ơng, “câu tồn tại khẳng định sự tồn tại của vật thể và sử dụng
khi vật thể lần đầu xuất hiện trong văn bản.[…]’’ việc “ cải biến để chứng minh
rằng đây (tức những kiểu câu gần gũi đã được nhắc tới trong khố luận này của
chúng tơi –chúng tơi chú thêm ) là những biến thể của một kiểu câu như một số
người làm là sai lầm về phương pháp ”. Tuy nhiên, trong khi tách riêng ra nhiều
kiểu câu riêng biệt và xem xét nó trong mối quan hệ với câu tồn tại, chính tác
giả cũng dựa vào các hiện tượng tỉnh lược cấu trúc hay khả năng đảo (tức là
những hiện tượng liên quan đến cải biên ) nhiều hơn là xem xét các khía cạnh
khác.
[x: Trần Ngọc Thêm, Hệ thống liên kết văn bản tiếng
Việt,nxbgd,2000,tr:55-63]
- Tình hình đã phân tích trên đây, dẫn chúng tơi đi tới các kết luận
sau:
a) Trong ngơn ngữ, câu tồn tại là một hiện tượng phức tạp do sự tác động
của nhiều nhân tố, đặc biệt là vai trò của ngữ cảnh và sự chuyển hố chức năng
giữa các kiểu câu trong hoạt động. Từ đó dẫn đến chỗ, tùy theo góc độ quan
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
14
tõm, tựy theo tỡnh hung s dng m chc nng biu th s tn ti cú th c
biu hin bng nhng phng tin khỏc nhau.
Cho nờn nu ta i t ni dung hỡnh thc,n kh nng biu hin trong
s dng ngụn ng thỡ bc tranh s khỏc so vi khi xem xột vn trờn nhiu
bỡnh din ng thi.
b) Chớnh vỡ vy, nhiu tỏc gi ó nhn thy cú nhng trng hp thc th
l cõu tn ti mang nhng c trng in hỡnh ca cõu tn ti. Núi khỏc i,
tiếp cận đa chiều. Từ đó, hình thành khái niệm cấu trúc ngữ pháp với các đặc
điểm sau đây:
(1) Trong cấu trúc cú pháp xét như một chỉnh thể thì tổng thể cấu trúc
thuộc một kiểu nào đó, có thể quy định những đặc điểm nghĩa của vị từ. Nó đòi
hỏi và chế định một giới hạn. Theo đó, chỉ những vị từ nhất định, đảm bảo thích
ứng với việc hình thành ngữ nghĩa - ngữ dụng của cấu trúc mới có thể xuất hiện
trong cấu trúc. Nghĩa là, khơng phải lúc nào cũng có thể coi vị từ là trung tâm
hiểu theo nghĩa hẹp. Mà trong nhiều trường hợp, chính cấu trúc với nhiệm vụ
giao tiếp nhận thức của nó, quy định trở lại các vị từ. Mặt khác mặt ngữ nghĩa –
ngữ dụng của cấu trúc khơng thể là phép cộng giản đơn các thành tố trong đó.
(2) Tham gia vào việc hình thành cấu trúc cú pháp như như một chỉnh thể,
khơng phải chỉ có những mơ hình hình thức khái qt, còn phải tính tới các dấu
hiệu ngữ nghĩa khác, các thành phần phụ, các hư từ, trật tự từ … Từ đó có thể
thấy, nhiều yếu trong cấu trúc câu trước đây có thể ít được chú ý tới thì nay, phải
được tính tới như một thành tố quan yếu, một bộ phận gắn liền hữu cơ với kiểu
câu.
(3) Từ đó, một bình diện khơng thể thiếu trong cấu trúc ngữ pháp là kiểu
mơ hình ngữ nghĩa mà nó phản ánh. Sự phân bố các thơng tin về nghĩa gắn với
những kiểu chức năng ngữ dụng đặc thù thường gặp.
Chính sự thống nhất của các nhân tố đó đảm bảo cho kiểu cấu trúc là sự
mã hố, quan niệm hố những mơ hình tri nhận hồn cảnh – và giao tiếp - ngữ
dụng với con người làm trung tâm.
Archiunova trong khi nghiên cứu những câu gắn với phạm trù so sánh
trong tiếng Nga, đã tách ra được bảy kiểu câu. Trong đó, tham gia vào cấu trúc,
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
16
phi lm thnh t hu c ca nú, khụng ch l v t, v cỏc tham t, m cũn cú
c cỏc tiu t tỡnh thỏi : euse, gahce, bcehce, cỏc liờn t a, ho
[theo Lờ ụng, ghi chộp v nhng vn ng ngha cỳ phỏp, tr 22]
4.2. Vi nột v quan nim nguyờn mu v phõn tớch nguyờn mu
Trên bàn có một lọ hoa.
Y li a une vase sur la table.
Y li a un livre sur la table.
There is a book on the table.
There is a vase of flovers on the table.
Là những câu tồn tại điển hình, được tất cả các nhà nghiên cứu nói tới và
nhắc tới đầu tiên, đơi khi là chỉ nhắc tới các kiểu câu như vậy mà thơi khi họ bàn
về câu tồn tại. Trong tiếng Việt, đặc tính tồn tại của những câu vừa nhắc tới
khơng bị phụ thuộc vào ngữ cảnh cụ thể. Dù tách chúng khỏi ngữ cảnh, đặc tính
nghĩa đó vẫn giữ ngun. Thêm nữa, đó cũng là cách diễn đạt về tồn tại phổ biến
và tự nhiên nhất trong các phạm vi giao tiếp khác nhau. Vậy đặc trưng quan yếu,
điển hình của chúng là gì ? Theo chúng tơi những đặc trưng quan yếu của chúng
có thể là những đặc trưng chung nhất điển hình nhất như sau:
a. Câu tồn tại điển hình chứa vị từ tồn tại điển hình. Thơng tin ngữ nghĩa
của vị từ tồn tại điển hình khơng có gí khác ngồi việc biểu hịên trạng thái tồn
tại, ý niệm về sự tồn tại một cách chung nhất, thuần t nhất. Những đặc trưng
về cách thức, hình thức diễn tiến, về đánh giá có ở một số vị từ khơng phải là
đặc điểm của vị từ tồn tại thuần khiết. Ta thấy trong tiếng Việt, “ có “ chính là
một vị từ tồn tại điển hình như thế. Trong thơng tin ngữ nghĩa mà nó truyền tải ở
kiểu câu trên, khơng có gì khác hơn là trạng thái tồn tại. Có thể so sánh một vài
định nghĩa lấy từ “ Từ điển từng giải “ do Hồng Phê chủ biên như sau :
1.Có : Động từ, từ biểu thị trạng thái tồn tại nói chung.
2.Còn : Tiếp tục tồn tại, tiếp tục có khơng phải đã biết hoặc đã mất đi.
3.Tồn tại : ở trạng thái có thật, con người có thể nhận biết bằng giác quan.
4.Xuất hiện : Hiện ra, nảy sinh ra, hình thành ra.
Cũng cần nói rằng, vị từ tồn tại là hạt nhân của các câu tồn tại. Đó khơng
phải là một tác tử lượng hố sự tồn tại, khơng phải là một lượng từ ( kiểu : một,
một vài, một số…). Vấn đề là ở chỗ, như đã nói ở trên, đặc tính tồn tại gắn với
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
18
19
Như chúng ta đã biết câu tồn tại khẳng định sự tồn tại của vật thể và sử
dụng khi vật thể lần đầu tiên xuất hiện trong văn bản.Trong việc tổ chức văn
bản, các câu tồn tại có một tầm quan trọng đặc biệt. Chúng dùng để đưa đối
tượng mới vào văn bản. Đối tượng đó như đã nói ở các đặc trưng trên, được xem
như là cái chưa biết trong thế giới nhận thức của người tham gia giao tiếp. Và tự
bản thân câu tồn tại đã nói lên tính dẫn nhập đối tượng vào phạm vi chú ý, để
luận bàn về nó.
Trần Ngọc Thêm đã nhận xét rất đúng rằng: Câu tồn tại có vị trí ở đầ văn
bản thì nó làm nhiệm vụ đưa đối tượng, dẫn dắt đối tượng chính, nhân vật chính
vào văn bản.
Ví dụ: Ngày xưa có một người trẻ tuổi tên là Mai An Tiêm. Chàng là
người ở một nước đâu tận vùng biển phía nam…
(Nguyễn Đổng Chi, Sự tích dưa hấu, KTCTVN,tập I)
Còn khi câu tồn tại xuất hiện ở đầu đoạn văn thì nó làm nhiệm vụ dẫn
nhập những đối tượng phụ vào văn bản.
Ví dụ: Ở đầu xóm nhà Keng có cô Ngọ. Ngọ đang tuổi dậy thì béo khoẻ
lại khéo giữ nước da.
(Nguyễn Kiên , Anh Keng)
[x:Trần Ngọc Thêm,Hệ thống liên kết văn bản bằng tiếng Việt,tr:56]
e. Đặc trưng thứ năm, Câu tồn tại điển hình xác nhận sự tồn tại của đối
tượng trong một phạm vi không gian nhất định. Do đó nó gắn liền với vị trí
không gian, vị trí không gian là bộ phận hữu cơ của câu.
Về đặc điểm này John Lyon đã nhận xét, trong tiếng Anh: động từ tồn
tại…hiếm thấy khi không có bổ ngữ không gian hay thời gian. Sự xác nhận một
vật đang hay đã tồn tại cần được bổ túc bằng một biểu đạt định vị. Sự liên hệ
giữa kết cấu tồn tại và kết cấu định vị được bảo vệ bằng việc sử dụng cái mà
thoạt đầu là trạng ngữ định vị.
[DT:Lê Đông, ghi chép về những vấn đề ngữ nghĩa –cú pháp,tr30]
Bàn thêm về vấn đề này Diệp Quang Ban cũng đã nhận xét như sau:”từ
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
21
Trung tõm cu
trỳc
ý ngha chung
ca cõu tn ti
Chc nng t
chc din ngụn
c trng ca i
tng tn ti v v
trớ tn ti
+ Trung tõm cu
trỳc l v t tn
ti in hỡnh
+ Thụng tin
ngha v t ch
thun tuý l s
tn ti,
+ Xỏc nhn / ph
nhn tn ti l
trng tõm thụng
bỏo, thụng bỏo
chớnh thc
+ i tng l
cỏi cha bit
cha cú trong
nhn thc, cỏi
Trờn tng treo mt bc tranh.
Chm ch ngi mt b to bộo
Cỏi thụng tin ng ngha v t trong nhng cõu trờn khụng bao hm tn
ti nh mt thnh t ngha bờn trong. Ngi ta khụng th xỏc nh ngha ca v
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
22
t tn ti: Cú nu khụng ch ra rng v t ú ch l s tn ti ca cỏi gỡ ú. Ngha
ca cỏc v t ang xột õy l mt ni dung hon ton khỏc. Chng hn, treo
l mt trng thỏi, mt v th tnh ca ca s vt do c ớnh c nh vo mt
ch da no ú trờn cao so vi vựng khụng gian thp hn. Tin l vn ng
theo hng tip cn, ỏp gn mt v trớ hay ớch khụng gian no ú
Do ú, cỏi thuc tớnh tn ti, nu cú, nhng kiu cõu ny khụng phi l
do cỏi ý ngha ngụn ng hin nhiờn vn cú v t ht nhõn m l mt h qu
ng ngha chung ca ton cu trỳc gn vi nhng iu kin , nhng hon cnh
dựng nht nhiu ny cng s nh hng quan trng ti cỏch thc, phm
vi, nh hng..tri nhn th gii ca ngi núi, v cỏc nhõn t khỏc na ta s núi
ti ssau.
- Th hai, im khỏc bit ln th hai cn c a ra xem xột õy l:
Trong cỏc kiu cõu ang xột, ch cú nhng cõu kiu nh:
T ng xa tin li mt ngi con gỏi.
Di sui lng l my con cỏ nh.
..
L thng gn vi mt phm vi ngi, vt khụng xỏc nh v cú th c
dựng nh l cõu cú tỏc dng a i tng vo vn bn. Song vai trũ hin ngụn
ca ngi vt c c núi ti, khụng phi l k tn ti, k trng thỏi tn ti
m l nhng vai ngha khỏc. Chng hn, ch th ca hnh ng (tin licụ
gỏi), i tng vo t th hay v th (treo: bc tranh, mt ngi :ngi chm
ch)v.v.Nhng cõu kiu nh: Ngó b,con! Chỏy nh! Bay mt con chim ho mi
ca tao ri! Thỡ khụng nhng khụng dn nhp i tng mi no m cng
khụng ũi hi gn vi i tng khụng xỏc nh, cỏc i tng c núi n
không gian, thời gian của hành động phát ngôn, mà tình hình này lại phổ biến là
như vậy. Chẳng hạn:
Cẩn thận, cháy nhà giờ !
Ngã bố, con !
Đen hết mặt con tao rồi !
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
24
thỡ nhng yu t : cn thn, gi, ritrong cỏc s tỡnh ú gn vi hnh
ng phỏt ngụn. Mt khỏc, nhng s tỡnh, bin c õy cng gn vi khụng
gian, thi gian ca hnh ng phỏt ngụn cho nờn yu t khụng gian khụng cn
xut hin trong cỏc phỏt ngụn nờu trờn.
- Th t, mt nột khỏc bit na cn cp ti õy dú l mc ớch thụng
bỏo chớnh thc ca cỏc kiu cõu c xột.
Mc ớch thụng bỏo chớnh thc ca cỏc kiu cõu c xột n trong mc
ny khụng phi l xỏc nhn s tn ti ca i tng nh cỏc cõu tn ti in
hỡnh.Vn l ch, nhng kiu cõu khỏc nhau thỡ thụng tin nm trong mc
ớch thụng bỏo chớnh thc cng cú nhng mi quan h ớt nhiu khỏc nhau i
vi nhng thụng tin ó nm trong tin gi nh hoc cú th coi l ó lui vo hu
trng nhng mc khỏc nhau.
Con ngi khi thc hin mt hnh ng phỏt ngụn, phỏt ra mt phỏt ngụn
trong hon cnh giao tip c th, thng xut phỏt t mt s thụng tin cú trc
lm tin ca thụng bỏo hoc gin n c anh ta trỡnh din nh, coi nh l
tin cú trc, khụng phi l cỏi trc tip quan tõm, trc tip khng nh trong
phỏt ngụn. Hin nhiờn nht, d thy nht l nhng kiu cõu nh:
Ngó b, con !
Ri rau, kỡa!
Chy mt cỏ ca tao gi !
õy, cỏc i tng-ch th ca hnh ng nh: ngi b, bú rau, cỏ ca
taoc tha nhn l ó tn ti t trc ú. Ngi núi-ngi nghe dng nh
ó ngm hiu, tha nhn s tn ti ca i tng ú ri.
Đúng lúc ấy thì có giọng con gái í éo gọi. Tơivà Hùng xếp vội mấy thứ lại,
giấu xuống chiếu giường, nhìn ra. Từ ngồi đầu ngõ đang lững thững đi vào
một cơ gái. Lạ lắm, ai vậy nhỉ, ai mà lại biết tên bọn mình nhỉ ?
Trích (**)
Suối có cá. Dưới làn nước trongveo, lững lờ bơi mấy con cá bạc.
Trích (**)
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
Copyright: Tài liệu đại học ©