1 LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo - TS. Nguyễn Văn
Tùng, người đã tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực
hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Viện Văn học Việt
Nam, trong khoa Ngữ văn trường ĐHSP Hà Nội 2, và khoa Văn trường Đại
học KHXH&NV đã nhiệt tình giảng dạy, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong
thời gian học tập tại trường.
Xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ
tôi trong quá trình hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày 9 tháng 7 năm 2012
Tác giả luận văn Giang Thị Bến MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 7
1. Lý do chọn đề tài 7
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14
4. Phương pháp nghiên cứu 14
5. Đóng góp của luận văn 15
6. Cấu trúc của luận văn 15
NỘI DUNG 16
Chương 1: Khái quát về ngôi kể và ngôi kể trong tiểu thuyết Việt Nam
sau 1986 16
1.1. Ngôi kể trong lý luận văn học 16
1.1.1. Khái niệm 16
1.1.1.1. Từ ngữ, thuật ngữ 16
1.1.1.2. Khái niệm ngôi kể trong nghiên cứu lý luận văn học 17
1.1.2. Vai trò của ngôi kể 21
1.1.2.1. Ngôi kể với điểm nhìn 21
1.1.2.2. Ngôi kể với việc xây dựng thế giới nhân vật 23
1.1.2.3. Ngôi kể với sắp xếp, xã định cốt truyện, sự kiện 25
1.1.2.4. Ngôi kể với việc thể hiện không gian, thời gian nghệ thuật 27
1.1.2.5. Ngôi kể với việc sử dụng ngôn ngữ 28
1.1.2.6. Ngôi kể với việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn 28
4 1.1.2.7. Ngôi kể với sáng tác và tiếp nhận nói chung 29
75
2.3.4. Sự đan xen ngôi kể với việc cấu trúc tiểu thuyết 87
Chương 3: Ngôi kể với việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn 90
3.1. Ngôi kể với việc thể hiện tư tưởng Nho giáo trong Hồ Quý Ly 91
3.1.1. Vài nét về Nho giáo 91
3.1.2. Tư tưởng Nho giáo trong Hồ Quý Ly 92
3.1.2.1. Tư tưởng trung quân 92
3.1.2.2. Tư tưởng về con người thời đại 94
3.1.2.3. Tư tưởng về Lễ 95
3.1.2.4. Những tư tưởng kinh điển Nho gia 96
3.1.2.5. Tư tưởng canh tân của Hồ Quý Ly 97
3.1.3. Ngôi kể với việc thể hiện cách nhìn toàn diện về tư tưởng Nho
giáo 99
3.2. Tư tưởng Phật giáo trong Đội gạo lên chùa 100
3.2.1. Vài nét về Phật giáo 100
3.2.2. Tư tưởng Phật giáo trong Đội gạo lên chùa 101
3.2.2.1. Phật giáo trong văn hóa Việt 101
3.2.2.2. Tư tưởng “tùy duyên” 102
3.2.2.3. Tư tưởng từ bi bác ái 104
3.2.2.4. Tư tưởng “độc hành” 107
6 3.2.2.5. Lối sống Việt Phật 108
3.3. Ngôi kể với việc khám phá, thể hiện tư tưởng nghệ thuật nói chung 110
3.3.1. Ngôi kể với việc phản ánh thân phận người trí thức trong Hồ Quý
Ly 111
3.3.2. Ngôi kể với việc thể hiện quan điểm về sự đổi mới trong Hồ Quý
Ly 112
3.3.3. Ngôi kể với việc thể hiện tư tưởng gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc
thuật của nhà văn về đời sống và con người. Từ đây, có cơ sở để chỉ ra những
đóng góp của tác giả về phương diện này với nền văn học dân tộc.
1.2. Từ sau 1986, trong tinh thần đổi mới, văn học đã có những thay đổi nhiều
mặt trong tư duy nghệ thuật. Sự đổi mới tư duy nghệ thuật, sự mở rộng phạm
trù thẩm mĩ trong văn học khiến tiểu thuyết không những đa dạng về thể tài,
phong phú về nội dung mà còn có nhiều thể nghiệm, cách tân về thi pháp.
Văn học trở nên khởi sắc, phong phú vì không gian tinh thần rộng mở và cá
tính sáng tạo của nhà văn được giải phóng. Mỗi nhà văn lý giải cuộc sống từ
một góc nhìn riêng, với những cách xử lý chất liệu đời sống riêng. Trong
không khí đó, tiểu thuyết lịch sử cũng có sự đổi mới, đặc biệt là phương thức
tự sự lịch sử. Quan sát sự vận động của đời sống thể loại trong văn học Việt
Nam thế kỉ XX, thấy tiểu thuyết lịch sử đã trải qua nhiều biến động, có thời
kỳ phát triển rầm rộ, có thời kỳ tạm lắng xuống nhưng vẫn bền bỉ chảy trong
nguồn mạch của văn học dân tộc. Đầu thế kỷ XX là sự xuất hiện của hàng loạt
cây bút tiểu thuyết lịch sử như: Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Triệu Luật, Lan
Khai, Ngô Tất Tố, Nguyễn Huy Tưởng , sau đó thưa thớt hơn với thế hệ các
nhà văn như Chu Thiên, Hà Ân, Thái Vũ Cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI,
thể tài lịch sử thu hút sự quan tâm của nhiều nhà văn tên tuổi như: Ngô Văn
8 Phú, Hoàng Công Khanh, Hoàng Quốc Hải, Nguyễn Mộng Giác, Nguyễn
Xuân Khánh, Nguyễn Khắc Phục, Võ Thị Hảo, Nam Dao Có thể nói, tiểu
thuyết lịch sử đã có những đóng góp quan trọng vào thành tựu văn học Việt
Nam thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI. Nghiên cứu tiểu thuyết lịch sử nói chung
sẽ giúp người nghiên cứu thấy được sự vận động cụ thể của tư duy tự sự lịch
sử.
1.3. Nguyễn Xuân Khánh là nhà văn đương đại nổi tiếng. Ông đã nhận nhiều
giải thưởng quan trọng như: Giải thưởng cuộc thi tiểu thuyết 1998 - 2000 của
Hội Nhà văn Việt Nam, Giải thưởng Thăng Long của Hội Nhà văn Hà Nội,
Việt Nam năm 2001. Trong hội thảo về tiểu thuyết này, nhiều nhà báo, nhà
văn, nhà nghiên cứu phê bình đã có ý kiến bàn luận.
Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân trong bài “Hồ Quý Ly” nhận xét:
“(Nhà văn Nguyễn Xuân Khánh) vừa hai thác tối đa các nguồn sử liệu, vừa
phóng khoáng trong những hư cấu tạo ra một thực tại tiểu thuyết vừa tương
đồng với những thông tin còn lại về một thời đã lùi xa vừa in dấu các hình
dung và trình bày riêng của tác giả. Nhân vật Hồ Quý Ly được miêu tả từ
nhiều điểm nhìn khác nhau. Ông ít xuất hiện trực tiếp nhưng bóng dáng ông
thường gián tiếp hiện diện trong nỗi ám ảnh thường xuyên của các nhân vật
khác và còn được mô tả trực diện - chất liệu tiểu thuyết" [4].
Như thế, Lại Nguyên Ân khẳng định Hồ Quý Ly một mặt đáp ứng yêu
cầu tái hiện đầy đủ kiến thức lịch sử, mặt khác vẫn rất tự do sáng tạo khi nhà
văn đã khắc họa được một cách sống động chân dung nhân vật lịch sử Hồ
Quý Ly. Điều đặc biệt được chú ý là nhân vật lịch sử này luôn hiện diện từ
nhiều điểm nhìn khác nhau. Điều này thể hiện tính chất dân chủ trong cái nhìn
tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh.
Nhà văn Trung Trung Đỉnh trong bài viết “Hồ Quý Ly và những giải
pháp mới cho tiểu thuyết lịch sử nước nhà” [17] đã khẳng định sức hấp dẫn
10 của tác phẩm không chỉ ở “mạch văn” mà cái chính là “tác giả đã lựa chọn
được cho mình một thế đứng vững chắc của một nhà tiểu thuyết trước những
vấn đề hôm qua và hôm nay". Trung Trung Đỉnh nhận ra mối liên hệ giữa quá
khứ lịch sử và những vấn đề của hiện tại đã được tác giả Nguyễn Xuân Khánh
đề xuất trong tác phẩm, đồng thời ông nhấn mạnh đây là một giải pháp mới
đầy triển vọng của tiểu thuyết lịch sử.
Tác giả Lại Văn Hùng trong bài “Vạn Xuân, Hồ Quý Ly trên nền tiểu
thuyết lịch sử” [28] đã đánh giá cao với những thành công của cuốn tiểu
thuyết lịch sử này, về hình tượng văn học Hồ Quý Ly, về những nhân vật
Ly như ý kiến của các nhà văn Nguyên Ngọc, Vũ Bão, Hoàng Quốc Hải,
Trịnh Đình Khôi, Châu Diên, Hồ Anh Thái (trong Hội thảo về tiểu thuyết Hồ
Quý Ly, Báo Văn nghệ số 41, tháng 10/2000), ý kiến của Hoàng Cát qua bài
“Tiểu thuyết Hồ Quý Ly, thưởng thức và cảm nhận” [10]
Nhìn chung, các ý kiến đánh giá xoay quanh hai nhóm vấn đề chính:
Về nội dung tư tưởng: Các nhà nghiên cứu đều khẳng định Hồ Quý Ly
đã tái hiện thành công, sâu sắc về một thời kỳ lịch sử đã lùi xa trong quá khứ
với sự khai thác tối đa nguồn sử liệu. Tác phẩm thể hiện rõ mối liên hệ giữa
quá khứ lịch sử và những vấn đề của hiện tại. Nó mang đến cho thể loại tiểu
thuyết lịch sử một sinh khí,nâng vị thế của thể tài này lên một tầm cao mới về
nội dung đề tài, chủ đề
Về hình thức nghệ thuật: Hồ Quý Ly khắc họa và tái hiện thành công
chân dung nhân vật lịch sử từ nhiều điểm nhìn khác nhau, xây dựng được
những hình tượng nhân vật mang tính biểu tượng sâu sắc, một thế giới nhân
vật sống động, đặt nhân vật điển hình vào trong hoàn cảnh điển hình của thời
đại. Tác phẩm cuốn hút bạn đọc không chỉ ở “mạch văn” mà còn ở cá tính
sáng tạo với khả năng to lớn trong việc thổi vào tác phẩm những luồng cảm
xúc thẩm mĩ, làm sinh động và hấp dẫn các tình tiết, sự kiện
12 2.2. Xung quanh tiểu thuyết Đội gạo lên chùa
Tiểu thuyết Đội gạo lên chùa (xuất bản năm 2011) là tác phẩm mới
nhất của Nguyễn Xuân Khánh sau Hồ Quý Ly (2000) và Mẫu thượng ngàn
(2006). Tác phẩm ra đời đã gây xôn xao dư luận. Đây là cuốn tiểu thuyết
được các nhà phê bình đánh giá cao. Hiện Đội gạo lên chùa đang được in nối
bản lần thứ ba trong vòng hơn ba tháng. Mới đây, tác phẩm đoạt Giải thưởng
của Hội Nhà văn Việt Nam (02.01.2012).
Tác giả Quỳnh Vân trong bài “Cội mai già lặng lẽ nở hoa” có nhận
định: “(Đội gạo lên chùa) Một cuốn sách đẹp về mọi lẽ, những nhân vật lừng
làng quê quanh chùa Sọ, tác giả miêu tả những biến động của xã hội Việt
Nam suốt từ thời chống Pháp cho đến sau ngày đất nước thống nhất, đụng
chạm đến rất nhiều vấn đề văn hóa - xã hội, triết lý nhân sinh [ ] Trong “Đội
gạo lên chùa”, tác giả còn dành nhiều tâm huyết để miêu tả vẻ đẹp của người
phụ nữ và vẻ đẹp của trí tuệ, của con người có văn hóa ” [60].
Tác giả Văn Chinh qua bài “Tinh thần dân chủ của phật giáo Việt qua
tiểu thuyết Đội gạo lên chùa” đã khẳng định bút lực dồi dào của Nguyễn
Xuân Khánh, đồng thời có những kiến giải khá thấu đáo về vấn đề nhân vật
trong tác phẩm.
Bên cạnh đó, còn một số bài viết về tiểu thuyết Đội gạo lên chùa như:
“Thong thả kiếp người đội gạo lên chùa” của Hoàng Việt Hằng, “Từ một góc
nhìn tâm linh với Đội gạo lên chùa” của Vân Long, ý kiến của các nhà văn
Châu Diên, Hoàng Quốc Hải, Nguyễn Thị Minh Thái, Phong Lê, Đoàn Ánh
Dương
Như vậy, xung quanh tiểu thuyết Đội gạo lên chùa cũng có nhiều ý
kiến đánh giá khác nhau trên cả hai phương diện nội dung và hình thức nghệ
thuật:
14 Về nội dung: Đội gạo lên chùa là một cuốn sách đẹp với những trang
miêu tả sâu sắc, kiến giải rõ nét về văn hóa Việt và những tinh hoa của đạo
Phật. Tác phẩm đã tái hiện sống động bức tranh của xã hội Việt Nam suốt từ
thời chống Pháp cho đến sau ngày đất nước thống nhất, đụng chạm đến rất
nhiều vấn đề văn hóa - xã hội và triết lý nhân sinh
Nhận xét chung:
Những ý kiến, nhận xét, đánh giá xung quanh tiểu thuyết Hồ Quý Ly và
Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh dù khái quát (qua các bài báo) hay
cụ thể (qua tiểu luận, luận văn Thạc sĩ) đều chưa đi sâu khai thác, nghiên cứu
cụ thể về vấn đề ngôi kể. Cơ bản xoay quanh nội dung và hình thức tác phẩm.
6. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu; Kết luận; Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
chính của luận văn được chia thành ba chương:
Chương 1. Khái quát về ngôi kể và ngôi kể trong tiểu thuyết Việt Nam
sau 1986
Chương 2. Sự độc đáo của ngôi kể trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân
Khánh
Chương 3. Ngôi kể với việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn
16 NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT VỀ NGÔI KỂ VÀ NGÔI KỂ
TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM SAU 1986
1.1. Ngôi kể trong lý luận văn học
1.1.1. Khái niệm
1.1.1.1. Từ ngữ, thuật ngữ
Ngôi kể là một trong những yếu tố mấu chốt trong tổ chức trần thuật
của tác phẩm văn chương - một trong những yếu tố quan trọng nhất trong
Tác giả Hoàng Văn Hành, Nguyễn Vũ nói về “ngôi” như sau:
Ngôi 1 (dt):
1. Chức vị cao nhất trong làng, trong nước theo thể chế phong kiến. Lên
ngôi vua. Truyền ngôi cho con. Giữ ngôi tiên chỉ. Thay bậc, đổi ngôi.
2. Từ chỉ từng đơn vị của một số loại sự vật. Ngôi sao. Sao đổi ngôi.
Ngôi mộ.
3. Từ chỉ vai người nói, người nghe hay người được nói đến trong giao
tiếp ngôn ngữ: tôi, mày, nó là ba đại từ trỏ ba ngôi trong tiếng Việt.
4. Thế của thai nhi trong bụng mẹ. Ngôi thuận. Ngôi ngang.
Ngôi 2 (dt): Đường rẽ tóc ở đầu. Rẽ ngôi giữa. Để ngôi lệch phải [24].
Ở đây, thuật ngữ ngôi kể bắt nguồn từ nghĩa thứ ba - vai giao tiếp.
Kết hợp hai ý nghĩa trên, ngôi kể là vị trí của người kể chuyện khi thực
hiện hành vi kể thông qua các vai khác nhau.
1.1.1.2. Khái niệm ngôi kể trong nghiên cứu lý luận văn học
Về khái niệm ngôi kể trong nghiên cứu lý luận văn học:
Chúng tôi đã khảo sát trong các sách Lý luận văn học tập 1, 3 của
NXB ĐHSP (Phương Lựu chủ biên), Nhập môn Lý luận văn học (Huỳnh
18 Như Phương), Cấu trúc văn bản nghệ thuật của I.U.Lotman, thấy rằng: các
tác giả hầu như không đề cập đến vấn đề ngôi kể. Cuốn Lý luận văn học tập 2
của NXB ĐHSP (Phương Lựu chủ biên) có bàn về ngôi kể song chưa thực sự
đi sâu nghiên cứu về phương diện này một cách tường tận. Trường hợp
M.Bakhtin, khi phân tích về “Tiểu thuyết phức điệu của Đôxtôjêvxki” thì có
nhắc tới ngôi kể gián tiếp qua các thuật ngữ chỉ các hình thức ngôi kể như:
“ngôi thứ hai”, “ngôi thứ ba” - “một nhãn quan và một ý thức thống nhất bao
trùm lên tất cả của tác giả” với “vị trí đứng ngoài” [7]. Tuy nhiên, đây chỉ là
một hình thức đề cập thuần túy nhằm phục vụ việc triển khai nội dung đề tài
của tác giả, hoàn toàn không phải là sự đề cập mang tính chất phản ánh nội
ngôi kể là một phần của người trần thuật. Tuy vậy, họ đều chưa đặt ngôi kể ở
vị trí của một thuật ngữ khoa học, chưa đưa ra một định nghĩa khái quát về
thuật ngữ này.
Bên cạnh đó, còn một số vấn đề các nhà nghiên cứu chưa thống nhất về
ngôi kể:
PGS.TS Đặng Anh Đào khi bàn về một vài thuật ngữ thông dụng trong
kể chuyện có nhắc đến sự bất ổn của việc đồng nhất điểm nhìn và ngôi phát
ngôn/ ngôi kể. Tác giả đã đưa ra trường hợp một vài cuốn lý luận của Mỹ
thường vấp phải tình trạng này: Tiêu biểu là Từ điển Wikipedia [chia thành
bốn loại điểm nhìn: ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai, ngôi thứ ba giới hạn, ngôi thứ
ba toàn tri]. Cuốn của Merriam Webster bỏ bớt một ngôi (ngôi thứ hai).
M.H.Abrams phân chia theo ba ngôi (gộp hai loại ngôi thứ ba làm một) v.v…
(67)
Các tác giả biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn 6, tập một (Nguyễn Khắc
Phi - Nguyễn Đình Chú - Nguyễn Minh Thuyết - Trần Đình Sử - Bùi Mạnh
Nhị - Nguyễn Quang Minh - Đỗ Ngọc Thống) khi đề cập đến ngôi kể trong
văn tự sự đã khẳng định:
20 Ngôi kể là vị trí giao tiếp mà người kể sử dụng để kể chuyện.
Khi gọi các nhân vật bằng tên gọi của chúng, người kể tự giấu mình đi,
tức là kể theo ngôi thứ ba, người kể có thể kể linh hoạt, tự do những gì diễn ra
với nhân vật.
Khi tự xưng là “tôi” kể theo ngôi thứ nhất, người kể có thể trực tiếp kể
ra những gì mình nghe, mình thấy,mình trải qua, có thể trực tiếp nói ra cảm
nhận, suy nhĩ của mình.
Để kể chuyện cho linh hoạt, thú vị, người kể có thể lựa chọn ngôi kể
thích hợp.
Người kể xưng “tôi” trong tác phẩm không nhất thiết phải là chính tác
cấu, đảm bảo tính khách quan của hiện thực, làm “người thư kí trung thành
của thời đại” [26, 54].
Song, điều đáng tiếc là tác giả vẫn chưa dành sự quan tâm cho vấn đề
“ngôi kể là gì?”
Nhìn chung, có rất nhiều nhà nghiên cứu, tác giả đã đề cập tới việc kể
chuyện theo ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba; tức là quan tâm đến các hình thức trần
thuật theo ngôi kể. Nhưng có rất ít trong số họ khái quát khái niệm ngôi kể
với tư cách một thuật ngữ khoa học thông dụng.
Chúng tôi cho rằng, ngôi kể có thể được khái quát như sau:
Ngôi kể là vị trí của người kể chuyện khi thực hiện quá trình trần thuật
câu chuyện. Ngôi kể gắn bó chặt chẽ với điểm nhìn, và là một trong những
tiêu điểm để nhà văn bộc lộ quan niệm, tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm.
1.1.2. Vai trò của ngôi kể
Ngôi kể đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc tự sự của
tác phẩm văn học.
1.1.2.1. Ngôi kể với điểm nhìn
22 Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Điểm nhìn là vị trí từ đó người trần
thuật nhìn ra và miêu tả sự vật trong tác phẩm” [23, 113]. “Nó không chỉ là
điểm nhìn thuần tuý quang học như khái niệm tiêu cự, tụ tiêu, mà còn mang
nội dung, quan điểm, lập trường tư tưởng, tâm lý của con người” [65, 182]
Trước đây, người ta thường chú ý tới “ngôi” trần thuật nhưng đó chỉ là
biểu hiện ngữ pháp, nội hàm của vấn đề chỉ khi gắn với điểm nhìn mới được
xem xét toàn diện. Ngôi kể có sự gắn bó chặt chẽ với điểm nhìn. Một ngôi kể
có thể tạo ra nhiều điểm nhìn. Sự phong phú ngôi kể tạo ra sự phong phú
điểm nhìn. Nhưng một điểm nhìn chưa chắc đã tạo ra một ngôi kể.
Truyện (tiểu thuyết) bao giờ cũng được trần thuật từ một điểm nhìn
nhất định và bởi một người kể chuyện nào đó, theo một hoặc nhiều hình thức
phản ánh trên nhiều chiều kích, nhiều phương diện, nhiều góc cạnh. Và, như
thế câu chuyện cuộc đời hiện ra sống động, toàn diện như bản thân đời sống
với đầy đủ âm sắc, thanh điệu.
1.1.2.2. Ngôi kể với việc xây dựng thế giới nhân vật
Ngôi kể luôn gắn bó chặt chẽ với điểm nhìn. Lựa chọn ngôi kể như thế nào
cho thấy cách nhìn của tác giả về nhân vật đó. Sự cấu tạo và miêu tả thế giới
nhân vật trong tác phẩm theo đó, cũng không chịu sự chi phối không nhỏ của
ngôi kể.
Ngôi kể đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng thế giới
nhân vật của tác phẩm văn chương. Lựa chọn ngôi kể như thế nào giúp người
đọc tiếp cận với nhân vật, hiểu được những động cơ thầm kín trong những
hành động của nhân vật,rút ngắn khoảng cách giữa nhân vật với mình; đồng
thời hướng độc giả cùng suy ngẫm, chia sẻ với những chiêm nghiệm, những
suy nghĩ của mình về cuộc đời.
Nhân vật là yếu tố hàng đầu của tác phẩm văn học. Nó thể hiện quan
niệm nghệ thuật của nhà văn về con người - yếu tố chi phối các yếu tố khác
24 của nghệ thuật biểu hiện và gắn bó với đời sống văn học mỗi một giai đoạn
lịch sử.
Nhân vật văn học là hình tượng các cá thể con người hay các con vật,
cây cỏ, sinh thể hoang đường…được gán cho những đặc điểm giống với con
người trong tác phẩm văn học - cái đã được nhận thức, tái tạo, thể hiện bởi
nhà văn bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ. Nhân vật có thể
có tên riêng, có thể không có tên riêng, có khi lại là một hiện tượng nào đó
của thiên nhiên mang nội dung biểu tượng. Nhưng chủ yếu nhắc đến nhân vật,
chúng ta đều hiểu đó là “hiện tượng con người được miêu tả trong tác phẩm
văn học”. G.N.Pospelov khẳng định, nhân vật là “những cá nhân được thể
hiện trong tác phẩm”[79, 18].
Cũng có thể kết hợp linh hoạt hai hình thức ngôi kể, để tận dụng tối đa hiệu
quả nghệ thuật từ hai phương thức trần thuật này, tạo dựng một thế giới nhân
vật đa dạng, sống động, giàu sắc thái thẩm mĩ…Cần chú ý rằng, việc kể
chuyện về nhân vật nào đó từ ngôi thứ nhất không có nghĩa đó là tác giả đang
tự thuật về cuộc đời mình. Lẫn lộn giữa hai hình thức này là biến nghệ thuật
thành con số không. Một nhà văn tài ba là người có thể kể câu chuyện về một
ai đó như là kể câu chuyện chính mình, thật sâu sắc, và nhiều ý nghĩa.
1.1.2.3. Ngôi kể với sắp xếp, xác định cốt truyện, sự kiện
Bên cạnh khả năng to lớn trong việc thể hiện điểm nhìn, xác định và
biểu hiện thế giới nhân vật, ngôi kể cũng thể hiện vai trò quan trọng trong cấu
trúc cốt truyện, sự kiện.
Kể truyện với các cách khác nhau, với sự xuất hiện của người kể
chuyện khác nhau, theo các ngôi kể khác nhau sẽ cho ta các dạng cốt truyện
khác nhau, theo đó, tổ chức sự kiện trong truyện cũng khác nhau.
Copyright: Tài liệu đại học ©