BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
LÊ QUANG HẬU
PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG
CUNG ỨNG THUỐC VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG THUỐC TẠI BỆNH VIỆN ĐA
KHOA HUYỆN HẠ HOÀ TỈNH PHÚ THỌ
NĂM 2012 LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
HÀ NỘI - NĂM 2013 BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
Tôi xin trân trọng cám ơn:
Ban giám hiệu Trường đại học Dược Hà Nội, Phòng Sau đại học, Bộ môn
Quản lý & Kinh tế dược, Bộ môn Dược Lâm sàng, các thầy giáo, cô giáo,
Trường đại học Dược Hà Nội đã giảng dạy và cho tôi cơ hội được học tập nâng
cao.
Tôi xin trân trọng cám ơn:
Ban giám đốc, các khoa, phòng và cán bộ nhân viên Bệnh viện đa khoa
Huyện Hạ Hoà, Tỉnh Phú Thọ đã tạo điều kiện cho tôi được triển khai thực hiện
luận văn.
Tôi xin trân trọng cám ơn:
Gia đình, các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt thời
gian học tập./.
Hà Nội, ngày 18 tháng 9 năm 2013
Học viên: Lê Quang Hậu DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
BYT Bộ y tế
BV Bệnh viện
BVĐKHH Bệnh viện đa khoa Hạ Hoà
BS Bác sĩ
BN Bệnh nhân
BHYT Bảo hiểm y tế
DSTH Dược sĩ trung học
DSĐH Dược sĩ đại học
DMT Danh mục thuốc
DMTBV Danh mục thuốc bệnh viện
GĐBV Giám đốc Bệnh viện
HĐ Hội đồng
HĐT&ĐT Hội đồng thốc và điều trị
1.5. SƠ LƯỢC VỀ BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN HẠ HOÀ 21
1.5.1. Lịch sử hình thành và phát triển 21
1.5.2. Chức năng nhiệm vụ của Bệnh viện đa khoa huyện Hạ Hoà 21
1.6. TỔNG QUAN TÓM TẮT CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VỀ CUNG ỨNG
THUỐC BỆNH VIÊN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 23CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25
2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 25
2.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 25
2.2.1. Địa điểm nghiên cứu: 25
2.2.2. Thời gian nghiên cứu: 25
2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 26
2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27
2.4.1. Phương pháp nghiên cứu mô tả hồi cứu: 27
2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu 27
2.4.3. Trình bày và xử lý số liệu 27
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 28
3.1. PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG THUỐC TẠI BỆNH VIỆN ĐA
KHOA HUYỆN HẠ HOÀ NĂM 2012 28
3.1.1. Hoạt động lựa chọn và xây dựng danh mục thuốc bệnh viện 28
3.1.1.1. Quy trình lựa chọn thuốc 28
3.1.1.2. Danh mục thuốc bệnh viện. 29
3.1.2. Hoạt động mua sắm thuốc 31
3.1.2.1. Quy trình mua sắm thuốc 31
3.1.2.2. Kinh phí mua thuốc 32
3.1.2.3. Nguồn mua thuốc 34
3.1.2.4. Nhập kho và thanh toán 34
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Bảng 3.1. DMT tân dược BVĐK Hạ Hòa theo nhóm tác dụng năm 2012 29
Bảng 3.2. DMT đông dược BVĐK Hạ Hòa theo dạng thuốc năm 2012 30
Bảng 3.3. Kinh phí cấp cho mua thuốc năm 2012 33
Bảng 3.4. Tổng giá trị xuất, nhập, tồn của kho dược trong năm 2012 36
Bảng 3.5. Số tiền thuốc sử dụng trong năm 2012 40
Bảng 3.6. Số thuốc nội và thuốc nhập ngoại được sử dụng năm 2012. 41
Bảng 3.7: Cơ cấu nhân lực BVĐKHH năm 2012 47
Bảng 3.8: Cơ cấu nhân lực khoa Dược 49
Bảng 3.9: Trang thiết bị của khoa dược bệnh viện năm 2012 52
Bảng 3.10. Số lượng bệnh nhân BHYT khám và điều trị năm 2012 55
Bảng 3.11. Kết quả điều trị năm 2012 56
Bảng 3.12. Mô hình bệnh tật năm 2012 57 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1. Chu trình cung ứng thuốc trong bệnh viện 3
thuốc nên nhiều loại thuốc được sử dụng không nhằm mục đích điều trị. Chính
vì vậy, việc phân tích, nghiên cứu hoạt động cung ứng thuốc bệnh viện trong
giai đoạn hiện nay là một việc làm thiết thực nhằm góp phần nâng cao chất
lượng khám, chữa bệnh, giảm chi phí tài chính cho người bệnh đồng thời giảm
gánh nặng tài chính từ quỹ Bảo hiểm y tế.
Bệnh viện đa khoa huyện Hạ Hoà là bệnh viện đa khoa hạng III trực thuộc
Sở y tế tỉnh Phú Thọ. Trong công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ
nhân dân, bệnh viện luôn tiếp nhận lưu lượng bệnh nhân đến khám, điều trị ngày
càng tăng, với mô hình bệnh tật rất đa dạng nên nhu cầu thuốc của bệnh viện rất
lớn. Vì vậy, việc nghiên cứu nâng cao chất lượng hoạt động cung ứng thuốc,
1
nhằm nâng cao chất lượng hoạt động khám chữa bệnh của bệnh viện là hết sức
cần thiết.
Với ý nghĩa đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích hoạt
động cung ứng thuốc và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng
thuốc tại bệnh viện đa khoa huyện Hạ Hoà năm 2012” với hai mục tiêu sau:
1. Phân tích hoạt động cung ứng thuốc tại Bệnh viện đa khoa huyện
Hạ Hoà năm 2012
2. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng thuốc tại
Bệnh viện.
Hình 1.1. Chu trình cung ứng thuốc trong bệnh viện [8] [20] [27]
Như vậy, cung ứng thuốc trong bệnh viện bao gồm 4 nhóm hoạt động cơ
bản: lựa chọn; tổ chức mua sắm; tồn trữ, cấp phát và sử dụng thuốc. Các hoạt
động của quá trình cung ứng thuốc bệnh viện có sự ảnh hưởng tương hỗ lẫn
nhau, mỗi một hoạt động này được hình thành và xây dựng từ một hoạt động
trước đó và đến lượt mình nó lại hình thành và là cơ sở cho một hoạt động khác.
Các hoạt động này nằm trong một tổng thể thống nhất không thể tách rời và đều
chịu sự tác động và ảnh hưởng của hội đồng thuốc và điều trị bệnh viện.
Mô hình bệnh tật
Phác đồ điều trị
Ngân sách
3
1.1.1. Lựa chọn thuốc
Lựa chọn thuốc: là quá trình tuyển chọn thuốc vào danh mục thuốc sẽ
cung ứng của bệnh viện trong một khoảng thời gian hay một thời điểm nhất
định. Lựa chọn thuốc cho bệnh viện được tiến hành trên cơ sở dựa vào mô hình
bệnh tật (MHBT) bệnh viện, khả năng đáp ứng về tài chính, chính sách và pháp
luật. Việc lựa chọn thuốc phù hợp là cơ sở cho việc điều trị an toàn, hiệu quả,
tiết kiệm chi phí và sử dụng hợp lý nguồn tài chính trong bệnh viện. Trong quá
trình lựa chọn thuốc phải tiến hành hồi cứu các dữ liệu về sử dụng thuốc của
bệnh viện và các thông tin về thuốc, phác đồ điều trị được áp dụng tại bệnh viện.
Theo qui định của Bộ Y tế (BYT) thì việc lựa chọn thuốc được thực hiện bởi
Hội đồng thuốc và điều trị của bệnh viện.
Yêu cầu của thuốc được lựa chọn vào Danh mục thuốc (DMT):
- Thuốc đảm bảo hiệu lực điều trị: lựa chọn thuốc trên cơ sở y học dựa
trên bằng chứng. Dựa trên tài liệu đầy đủ và từ nguồn tin cậy, thuốc đã được
ngày 29/11/2005 và Nghị định số 111/2006/NĐ-CP ngày 29/9/2006 của Chính
phủ hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng theo Luật
Xây dựng. Kết quả của quá trình đấu thầu thuốc là lựa chọn được nhà cung ứng
thuốc, giá thuốc, chất lượng thuốc.
Về chất lượng thuốc: Bảo đảm theo tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký với
Cục Quản lý Dược Việt Nam. Hạn sử dụng: Tuân theo các quy định về hạn sử
dụng thuốc của Luật Dược và các quy định của Nghị định số 79/2006/NĐ-CP
ngày 9/8/2006 của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Dược. Nhãn thuốc: theo
đúng quy chế nhãn, có tờ hướng dẫn sử dụng thuốc bằng tiếng Việt Nam (bao
gồm cả thuốc nhập khẩu).
5
* Đặt hàng
Sau khi kết quả đấu thầu thuốc được cấp có thẩm quyền phê duyệt, các
bệnh viện tiến hành ký kết các hợp đồng nguyên tắc và tổ chức đặt hàng. Quá
trình đặt hàng thường được tiến hành thông qua các bước như sau:
+ Xác định nhu cầu thuốc của BV trong một khoảng thời gian sử dụng
(thông thường từ 1 đến 3 tháng để tránh tồn đọng thuốc).
+ Khoa dược lập dự trù mua thuốc và thông qua HĐT&ĐT, trình Giám
đốc bệnh viện phê duyệt.
+ Tiến hành đặt hàng với các nhà thầu theo các mặt hàng đã trúng thầu
với số lượng đã được Giám đốc BV phê duyệt.
* Nhận thuốc và kiểm nhập
Nhận thuốc và kiểm nhập là hoạt động tiếp nhận thuốc từ các nhà cung
ứng và tiến hành kiểm tra thuốc khi nhận cũng như khi nhập kho. Thông thường,
các công ty cung ứng giao thuốc tại kho thuốc của khoa dược. Các bệnh viện
cần thành lập hội đồng kiểm nhập. Khi tiến hành nhận thuốc, với sự có mặt của
Hội đồng kiểm nhập thuốc và thủ kho, tiến hành đối chiếu hoá đơn, phiếu báo lô
với số lượng thực tế về tên thuốc, hãng sản xuất, nơi sản xuất, quy cách đóng
gói, hàm lượng hoặc nồng độ, số lượng, số đăng ký, số kiểm soát, hạn dùng,
phiếu kiểm nghiệm, kiểm tra bằng cảm quan ngẫu nhiên một số thuốc (có thể lấy
sau (trước đây là nhập trước cấp trước và nhập sau cấp sau – First in, First out).
Để thực hiện tốt việc cấp phát thuốc, nói chung hiện nay các bệnh viện thường
tổ chức hai khu cấp phát thuốc: cấp phát thuốc nội trú và cấp phát thuốc ngoại
trú.
- Cấp phát thuốc nội trú: là việc cấp phát thuốc cho các bệnh nhân điều trị
nội trú trong bệnh viện. Đây là hình thức cấp phát thuốc gián tiếp, khoa dược
không đưa thuốc trực tiếp cho bệnh nhân mà thông qua các khoa lâm sàng, cận
7
lâm sàng; sau khi nhận thuốc từ khoa dược về các khoa sẽ cấp phát cho bệnh
nhân. Quá trình cấp phát thuốc phải đảm bảo chính xác theo phiếu lĩnh thuốc
của các khoa phòng hàng ngày, các phiếu lĩnh thuốc phải được phê duyệt theo
đúng qui định của BYT và từng bệnh viện.
- Cấp phát thuốc ngoại trú: là việc đưa thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại
trú. Đây là phương thức cấp phát thuốc trực tiếp, khoa dược đưa thuốc trực tiếp
cho người bệnh. Việc cấp phát thuốc ngoại trú được thực hiện theo đơn thuốc
của bác sỹ trong bệnh viện và phải thực hiện theo đúng chế độ kê đơn, cấp phát
theo đơn của Bộ y tế [11]. Ngoài ra, nhân viên cấp phát thuốc phải tiến hành
hướng dẫn sử dụng cụ thể từng loại thuốc khi giao cho người bệnh và ghi tóm
tắt các thông tin này lên túi đựng thuốc.
Như vậy, hệ thống cấp phát thuốc trong bệnh viện có thể mô tả tổng quát
theo sơ đồ 1.2.
chứng xảy ra với những thuốc đã được kê trong đơn và không có biến chứng do
cách dùng gây ra; Người bệnh và gia đình hiểu được cách tự sử dụng thuốc an
toàn nếu được bác sĩ chỉ định. Để quá trình sử dụng thuốc trong bệnh viện đạt
được mục đích này thì các bệnh viện cần làm tốt các công tác sau:
* Giám sát và quản lý kê đơn thuốc
Kê đơn và chỉ định sử dụng thuốc do các bác sĩ thực hiện, đây là bước
khởi đầu của quá trình sử dụng thuốc và có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả điều
trị. Việc kê đơn thuốc phải dựa trên thực trạng bệnh cảnh, khả năng chi trả của
người bệnh và tuân thủ theo đúng qui định của pháp luật, qui định của BYT về
kê đơn thuốc,… Tuy nhiên, trong các bệnh viện hiện nay vẫn tồn tại nhiều sai
sót trong đơn thuốc. Nguyên nhân của những sai sót này có thể do năng lực,
trình độ của bác sỹ và dược sỹ duyệt đơn; do thiếu ý thức trách nhiệm, thiếu đạo
đức chạy theo lợi nhuận,… Vì vậy, muốn quản lý việc kê đơn, chỉ định sử dụng
thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm các bệnh viện cần quản lý chặt chẽ
việc kê đơn và chỉ định dùng thuốc. Phải yêu cầu các bác sĩ thực hiện đúng các
quy định của bệnh viện và của Nhà nước trong kê đơn. Hội đồng thuốc và điều
trị phải tham mưu cho lãnh đạo bệnh viện giám sát việc kê đơn với các nội dung
cụ thể: Kê đơn trong danh mục thuốc đã được bệnh viện xây dựng, thực hiện tốt
theo quy chế kê đơn, quy trình kê đơn và sử dụng thuốc của bệnh viện, kê đơn
theo phác đồ điều trị và luôn đúc rút kinh nghiệm, với nhiều biện pháp như:
Bình đơn thuốc, sinh hoạt về thông tin thuốc, các tiến bộ về thuốc và điều trị
định kỳ trong bệnh viện.
9
* Sử dụng thuốc
Sử dụng thuốc là việc đưa thuốc vào cơ thể người bệnh. Sử dụng thuốc có
thể được thực hiện bởi nhân viên y tế (tiêm, truyền,…) hoặc do người bệnh tự
thực hiện (uống, bôi,…). Để quá trình sử dụng thuốc có hiệu quả, an toàn điều
dưỡng và người bệnh cần thực hiện tốt các công việc sau:
Trước khi sử dụng thuốc: Vào sổ và kiểm tra số lượng, chủng loại thuốc
của mỗi người bệnh (của mình); Xem kỹ chỉ định về sử dụng thuốc của bác sĩ
người trong bệnh viện với các nội dụng sau:
+ Thông tin về các thuốc mới có tác dụng điều trị các bệnh có trong bệnh
viện.
+ Các tác dụng điều trị mới được phát hiện đối với những thuốc có trong
danh mục thuốc bệnh viện.
+ Các tác dụng không mong muốn (các cảnh báo) mới được phát hiện đối
với những thuốc có trong danh mục thuốc bệnh viện.
+ Thông tin về các thuốc mới được đưa vào danh mục thuốc chủ yếu,
danh mục thuốc thiết yếu của BYT ban hành.
+ Thông tin về các thuốc mới xuất hiện ở thị trường trong nước và khu
vực[5].
1.2. TỔNG QUAN VỀ KHOA DƯỢC VÀ HỘI ĐỒNG THUỐC VÀ ĐIỀU
TRỊ
1.2.1. Vị trí, chức năng nhiệm vụ khoa Dược bệnh viện
Khoa Dược bệnh viện nằm trong khối cận lâm sàng và là nơi thực thi chính
sách quốc gia về thuốc, thuộc sự quản lý, điều hành của Giám đốc bệnh viện.
Trong bệnh viện, khoa Dược là một tổ chức cao nhất đảm nhận mọi công việc
11
về dược, tham mưu cho giám đốc bệnh viện về hoạt động cung ứng thuốc nhằm
góp phần nâng cao hiệu quả và đảm bảo an toàn trong khám chữa bệnh, nhất là
trong sử dụng thuốc[4], [13].
- Chức năng của khoa Dược
Khoa Dược là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc
bệnh viện. Khoa Dược có chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc bệnh
viện về toàn bộ công tác dược trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ,
kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an
toàn, hợp lý.
- Nhiệm vụ của khoa Dược
+ Lập kế hoạch, cung ứng thuốc bảo đảm đủ số lượng, chất lượng cho nhu
cầu điều trị và thử nghiệm lâm sàng nhằm đáp ứng yêu cầu chẩn đoán, điều trị
HĐT&ĐT theo Quyết định số 1895/1997/QĐ-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế [4].
Trong cung ứng thuốc BV, HĐT&ĐT có ảnh hưởng thường xuyên liên tục lên
hầu hết các hoạt động khác và có vai trò như sau:
- Cung cấp thông tin, tư vấn cho bác sĩ, dược sĩ và các nhà quản lý về tất
cả các vấn đề về quản lý thuốc như: thông tin, tư vấn về thuốc mới; lựa chọn
thuốc; cấp phát thuốc; sử dụng thuốc;
- Xây dựng các chính sách về thuốc.
- Đánh giá và lựa chọn thuốc cho danh mục thuốc bệnh viện.
- Xây dựng (hoặc ứng dụng) các phác đồ, hướng dẫn điều trị chuẩn.
- Đánh giá và xây dựng danh mục thuốc phù hợp với đặc thù bệnh tật và
chi phí về thuốc, vật tư tiêu hao điều trị của bệnh viện.
- Theo dõi các phản ứng có hại, các thuốc kém chất lượng, rút kinh
nghiệm các sai sót trong sử dụng thuốc và đưa ra các xử trí kịp thời.
13
- Giám sát việc thực hiện quy chế chẩn đoán bệnh, làm hồ sơ bệnh án và
kê đơn điều trị, quy chế sử dụng thuốc và quy chế công tác khoa dược.
- Thông tin về thuốc, theo dõi ứng dụng thuốc mới trong bệnh viện [4],
[25], [28].
1.3. TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CUNG
ỨNG THUỐC BỆNH VIỆN
1.3.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên, xã hội
Vị trí địa lý: bệnh viện nằm trong khu vực có vị trí thuận lợi về giao
thông, đường giao thương kinh tế,… thì sẽ dễ dàng tìm được các nhà cung cấp
uy tín; quá trình vận chuyển thuốc từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh đến bệnh
viện được dễ dàng. Do vậy, bệnh viện sẽ có điều kiện lựa chọn được nhiều nhà
cung cấp hơn, thuốc ít bị ảnh hưởng chất lượng trong quá trình vận chuyển hơn,
ít xảy ra tình trạng thiếu thuốc trong bệnh viện.
Điều kiện tự nhiên: điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn đến mô hình
bệnh tật trong khu vực, ngoài ra nó còn ảnh hưởng đến khả năng phát triển kinh
BV trong chẩn đoán và điều trị.
Ngược lại nếu nguồn nhân lực thiếu hoặc chất lượng không cao thì tất cả
các hoạt đông cung ứng thuốc gặp rất nhiều khó khăn hay không thể thực hiện
được công việc.
1.3.3. Mô hình bệnh tật bệnh viện
Mô hình bệnh tật (MHBT) bệnh viện là số liệu thống kê về bệnh tật trong
một khoảng thời gian nhất định (thường là theo từng năm) về số bệnh nhân đến
khám và điều trị. Hồ sơ bệnh án là tài liệu duy nhất để xác định chẩn đoán bệnh
15
tật, do đó hồ sơ bệnh án cần phải ghi chép đầy đủ các thông tin chủ yếu, những
chẩn đoán cụ thể và chi tiết để có thể chọn được mã số thích hợp. MHBT là căn
cứ khoa học quan trọng để xác định nhu cầu thuốc, vì nó xuất phát từ thực trạng
của những yếu tố ảnh hưởng đến việc quyết định sử dụng thuốc.
MHBT của bệnh viện phụ thuộc vào tình trạng bệnh tật của các bệnh nhân
đến khám và điều trị tại bệnh viện. Do vậy, MHBT chịu tác động bởi các yếu tố:
- Yếu tố về người bệnh: tuổi, giới, dân tộc, gia đình, nghề nghiệp, tài sản,
tính cách, bạn bè, văn hoá, Yếu tố này phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, xã hội
của khu vực.
Các yếu tố ảnh hưởng tới MHBT có thể khái quát theo hình 1.3.
thức, sự lựa chọn bệnh
viện.v.v
- Bệnh tật
MÔ
HÌNH
BỆNH
TẬT
BỆNH
VIỆN
16
Copyright: Tài liệu đại học ©