Website: Email : Tel (: 0918.775.368
LờI Mở ĐầU
Nền kinh tế nớc ta trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nền kinh tế
nhiều thành phần. Đó là một tất yếu khách quan và cần thiết. Đại hội Đảng lần
thứ VI- đại hội đánh dấu bớc ngoặt của công cuộc đổi mới- đã khẳng định: thực
hiện nhất quán, lâu dài chính sách kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ
chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Chủ
trơng này đợc Đại hội VII, Đại hội VIII của Đảng tiếp tục khẳng định và bổ
sung, làm rõ thêm. Trong quá trình thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành
phần, Đảng ta luôn luôn khẳng định thành phần kinh tế nhà nớc đóng vai trò
chủ đạo trong nên kinh tế quốc dân. Thực tiễn 10 năm đổi mới vừa qua, Đảng
và Nhà nớc ta đã có nhiều cố gắng củng cố, nâng cao vai trò chủ đạo của kinh tế
nhà nớc và thực tế vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc đã từng bớc đợc khẳng
định.
Nhng trong thực tiễn quản lý vĩ mô đối với kinh tế nhà nớc có những mặt
buông lỏng, có mặt thắt chặt cha hợp lý; trong khi đó, các doanh nghiệp thuộc
các thành phần kinh tế khác phát triển nhanh và trong quá trình hội nhập khu
vực và quốc tế nảy sinh những thách thức mới. Vì vậy, nếu chúng ta không có
biện pháp mạnh, kiên quyết, kịp thời, hợp lý để chủ động đổi mới, nâng cao
hiệu quả của kinh tế nhà nớc thì kinh tế nhà nớc sẽ gặp khó khăn trong quá
trình thực hiện vai trò chủ đạo của mình.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Phần 1: Lí luận về vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nớc
trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta hiện nay
1. Khái niệm về kinh tế nhà nớc.
Phạm trù kinh tế nhà nớc đã đợc sách báo đề cập đến trong nhiều năm gần
đây và đợc sử dụng thống nhất từ Đại hội lần thứ VIII của Đảng đến nay. Kinh
tế nhà nớc là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu công cộng về t liệu sản
xuất( sở hữu toàn dân và sở hữu nhà nớc). Kinh tế nhà nớc bao gồm các doanh

động theo một thể chế do nhà nớc quy định.
3. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc.
Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII đã chỉ rõ: tiếp tục đổi mới và phát
triển có hiệu quả kinh tế nhà nớc để làm tốt vai trò chủ đạo: làm đòn bẩy đẩy
nhanh tăng trởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội; mở đờng hớng dẫn,
hỗ trợ các thành phần khác cùng phát triển; làm lực lợng vật chất để Nhà nớc
thực hiện chức năng điều tiết và quản lý vĩ mô; tạo nền tảng cho chế độ xã hội
mới. Nh vậy, Đảng ta luôn luôn khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc
trong nền kinh tế nhiều thành phần. Việc nhận thức đầy đủ, đúng đắn về vai trò
chủ đạo của kinh tế nhà nớc sẽ giúp chúng ta đánh giá đúng, yêu cầu đúng đối
với doanh nghiệp nhà nớc và trên cơ sở đó tìm biện pháp, chính sách, cơ chế
phù hợp, hữu hiệu để thúc đẩy nó phát triển.
Trớc hết, cần thống nhất một số quan điểm về vai trò chủ đạo của kinh tế
nhà nớc trong nền kinh tế nhiều thành phần. Thứ nhất, nói đến vai trò chủ đạo
của kinh tế nhà nớc là muốn nói đến vai trò quyết định của nó đối với xu thế
phát triển kinh tế- xã hội của đất nớc, là vai trò trung tâm tác động, chi phối và
định hớng sự vận động của các thành phần kinh tế khác. Thứ hai, khi nói đến
vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc nên hiểu đó là của cả hệ thống kinh tế nhà
nớc, trong đó, các doanh nghiệp nhà nớc chỉ là một bộ phận cấu thành quan
trọng của kinh tế nhà nớc và có thể coi đây là bộ phận chủ lực của kinh tế nhà
nớc.
Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế nhiều thành phần
có thể đợc cụ thể hoá trên một số mặt chủ yếu sau:
Một là, kinh tế nhà nớc có tác dụng mở đờng cho sự phát triển các thành
phần kinh tế khác, thể hiện ở chỗ:
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
- Kinh tế nhà nớc thúc đẩy việc xây dựng quy hoạch, chiến l-
ợc, định hớng kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội và phát triển các

Website: Email : Tel (: 0918.775.368
kinh doanh nhằm can thiệp sâu hơn, chủ động hơn, mạnh mẽ hơn vào các hoạt
đọng kinh tế. Chính thông qua hoạt động này, doanh nghiệp nhà nớc phát triển
quan hệ hợp tác, tạo điều kiện giúp đỡ để các thành phần kinh tế khác phát
triển, chẳng hạn doanh nghiệp nhà nớc đảm nhận những kĩnh vực vốn lớn, thu
hồi vốn chậm, mạo hiểm mà t nhân không đủ sức hoặc không muốn làm, nh
việc xây dựng kết cấu hạ tầng, đờng sá điện nớc v.v..Chính việc phát triển các
lĩnh vực này mới tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác phát triển.
Mặt khác, kinh tế nhà nớc thông qua chủ sở hữu của mình là nhà nớc để
hoạch định các chính sách quản lý vĩ mô vừa hỗ trợ vừa giúp đỡ, tạo điều kiện
cho các thành phần kinh tế khác phát triển, chẳng hạn nh các chính sách về tài
chính, thực hiện lãi suất cho vay u đãi, thuế, chính sách mậu dịch, hải quan để
bảo vệ sự phát triển của các doanh nghiệp trong nớc, v.v..Nhà nớc còn cung cấp,
đảm bảo thông tin, đào tạo, bồi dỡng cán bộ cho các doanh nghiệp của tất cả
các thành phần kinh tế khác phát triển kinh doanh.
Bốn là, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc còn biểu hiện ở chỗ kinh tế
nhà nớc tạo nền tảng cho việc xây dựng chế độ xã hội mới- chế độ xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam. Kinh tế nhà nớc thông qua chủ sở hữu của mình là nhà nớc
đề ra các chủ trơng, chính sách, cơ chế quản lý cụ thể đồng bộ, có tác dụng phát
huy sức mạnh tổng hợp của tất cả các bộ phận cấu thành kinh tế nhà nớc, tạo
thành một lực lợng kinh tế hùng mạnh chi phối các thành phần kinh tế khác, đi
đầu trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ tiến bộ, hiện đại, đi đầu trong sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là lực lợng đóng góp xứng đáng vào ngân
sách nhà nớc, là công cụ và lực lợng vật chất để nhà nớc điều tiết, hớng dẫn nền
kinh tế, hạn chế những khuyết tật của cơ chế thị trờng, chăm lo các chính sách
xã hội, thực hiện mục tiêu dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh vững
bớc đi lên chủ nghĩa xã hội. Tất cả những việc làm đó là nhằm tạo ra nền tảng
cho việc xây dựng chế độ xã hội mới. Đây là một nội dung để khẳng định vai
trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc.
Nh vậy, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc nói lên vai trò trung tâm,

nhà nớc đóng góp 39% GDP; 40% tổng thu ngân sách, 80% doanh nghiệp kinh
doanh có lãi; 8% doanh nghiệp hoà vốn và 12% doanh nghiệp thua lỗ.Nhờ thực
hiện sắp xếp lại và cổ phần hoá nên số doanh nghiệp có quy mô vừa và lớn tăng
lên. Năm 2007 cả nớc sắp xếp đợc 271 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp,
cổ phần hoá 150 doanh nghiệp nâng tổng số đơn vị đợc sắp xếp là 5366 doanh
nghiệp trong đó cổ phần hoá là 3756 doanh nghiệp; có 17 doanh nghiệp cổ phần
hoá có vốn nhà nớc trên 100 tỉ đồng, một số doanh nghiệp có vốn nhà nớc 1000
tỉ đồng nh công ty Phân đạm và hoá chất dầu khí, tổng công ty bảo hiểm Việt
Nam, ngân hàng ngoại thơngSo với tổng số doanh nghiệp của cả nớc đang
hoạt động doanh nghiệp nhà nớc tuy chỉ chiếm 3,6% nhng nó đã chiếm 32,7%
tổng số lao động, 54,9% tổng số vốn, 51,1%giá trị tài sản cố định, 38,8%
doanh thu. Việc liên doanh liên kết giữa doanh nghiệp nhà nớc với các thành
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
7
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
phần kinh tế khác, đặc biệt là thành phần kinh tế có vốn đầu t nớc ngoài ngày
càng phát triển đã thu hút thêm đợc nhiều vốn, công nghệ, giải quyết việc làm
cho ngời lao động. Phơng pháp sản xuất kinh doanh và quản lý mới cùng trang
thiết bị hiện đại đã từng bớc nâng cao năng suất, chất lợng cho một số doanh
nghiệp. Các doanh nghiệp nhà nớc công ích trong hoạt động biết tiết kiệm chi
phí, nhiều doanh nghiệp đã tự tạo đợc nguồn vốn cho mình chứ không chỉ trông
chờ vào ngân sách nhà nớc do đó phục vụ nhu cầu xã hội tốt hơn.
Tóm lại, hệ thống doanh nghiệp nhà nớc đã đợc tổ chức, sắp xếp lại theo
một cơ cấu mới, tiến bộ hơn về chất; cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc
đợc xác định ngày càng rõ và hoàn thiện hơn; vai trò tự chủ kinh doanh và rự
chủ tài chính của các doanh nghiệp đợc xác lập và ngày càng mở rộng nhà nớc
từng bớc quản lý doanh nghiệp bằng pháp luật, nên môi trờng, hành lang pháp
lý ngày càng rõ ràng giúp quản lý và phát huy tính chủ động của doanh nghiệp.
Với những kết quả tiến bộ trên, doanh nghiệp nhà nớc đã tạo ra lực lợng vật
chất cần thiết để tác động chi phối và hợp tác trong việc thực hiện các cân đối

nhà nớc còn eo hẹp, tỉ lệ vay nợ trong và ngoài nớc tăng.
Bốn là, doanh nghiệp nhà nớc cũng là một trong những địa chỉ của tệ
lãng phí, tham nhũng, gây thất thoát tổn thất nguồn tài lực của nhà nớc.Trong
những năm 2000-2002 số doanh nghiệp nhà nớc cổ phần hoá và đa dạng sở hữu
gần nh dẫm chân tại chỗ; nhiều bộ, ngành, địa phơng lại thành lập thêm doanh
nghiệp nhà nớc dù cha đủ cơ sở và điều kiện. Phần lớn doanh nghiệp mới đợc
thành lập không thuộc ngành mũi nhọn, then chốt mà chủ yếu hoạt động trong
lĩnh vực thơng mại, dich vụ, xây dựng ,thi công xây lắp, sản xuất hàng tiêu
dùng là những lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác có nhiều lợi thế hơn.
Các tổng công ty 91 tuy là những doanh nghiệp có nhiều lợi thế và tiềm lực
nhng tình hình cũng chẳng sáng sủa hơn so với thực trạng chung của doanh
nghiệp nhà nớc. Về vốn, 17 doanh nghiệp này nắm giữ tới 80000 tỉ đồng trên
126000 tỉ đồng, chiếm tới 63,5% tổng số vốn ngân sách tại các doanh nghiệp
nhà nớc, nắm giữ các sản phẩm quan trọng nhất và luôn đợc hởng các chính
sách u đãi của Chính phủ mỗi khi gặp khó khăn. Thế nhng số lãi trớc thuế của
17 tổng công ty trong 6 tháng đầu năm 2001 chỉ đạt 92% so với cùng kì, chỉ
bằng 47% kế hoạch năm. Vẫn còn 23% số các doanh nghiệp thành viên bị thua
lỗ.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
9