Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Phần 1:
TỔNG QUAN VỀ GIAI CẤP VÀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP
Có thể nói, giai cấp và đấu tranh giai cấp là một mảng lớn trong lý luận nghiên cứu của chủ
nghĩa Mác – Lênin, không những thế các vấn đề về giai cấp và đấu tranh giai cấp luôn là đề tài nóng
bỏng của mọi thời đại.
1.1. Khái niệm và đặc trưng của giai cấp:
Nhiều nhà triết học và xã hội học của giai cấp bóc lột đã không đưa ra được chuẩn mực khoa
học để phân biệt sự khác nhau về giai cấp. Mà họ lại cho rằng sự khác nhau về giai cấp là do sự khác
nhau về chủng tộc, màu da, về tài năng cá nhân,… Tất cả những cái đó đều là ngụy biện, giả tạo, che
giấu bộ mặt của giai cấp thống trị bóc lột.
Rồi thì cũng có nhiều nhà kinh tế học tư sản như: Chie, Ghiđô, Minhê,… của xã hội học tư sản
hiện đại cũng đã phát kiến và luận giải về giai cấp nhưng xét đến cùng cũng chỉ là sự giải thích mơ hồ
về giai cấp và lãng tránh các vấn đề cơ bản về giai cấp và quan hệ giai cấp.
Và chỉ có đến với triết học Mác-xít, đứng trên quan điểm duy vật về lịch sử, gắn liền giai cấp
với phương thức sản xuất với quan hệ sản xuất trong từng giai đoạn lịch sử nhất định thì mới hiểu rõ
được giai cấp. Trong tác phẩm “Sáng kiến vĩ đại” của Lênin đã định nghĩa giai cấp như sau:
“Người ta gọi là giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ
trong hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ (thường thường
thì những quan hệ này được pháp luật qui định và thừa nhận) đối với tư liệu sản xuất, về vai trò của họ
trong tổ chức lao động xã hội và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của cải xã
hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng. Giai cấp là tập đoàn người, mà tập đoàn này có thể chiếm đoạt
lao động của tập đoàn khác do chỗ các tập đoàn đó có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã
hội nhất định”.
Từ định nghĩa trên cho thấy, khi nói đến giai cấp là nói đến hệ thống các tập đoàn người trong
một chế độ kinh tế xã hội nhất định do chế độ đó sản sinh ra, giai cấp là một phạm trù kinh tế – xã hội
có tính lịch sử.
Để hiểu được đặc trưng của từng giai cấp cụ thể, phải đặt nó trong hệ thống, trong mối quan hệ
với giai cấp đối lập. Bản chất của giai cấp thể hiện ở sự khác nhau về địa vị giữa các tập đoàn người
trong hệ thống kinh tế – xã hội nhất định. Sự tồn tại của giai cấp gắn liền với những giai đoạn lịch sử
nhất định của sự phát triển sản xuất vật chất xã hội, gắn liền với những phương thức sản xuất nhất

ra.
Trong xã hội mà có giai cấp thì giai cấp nào chiếm giữ toàn bộ tư liệu sản xuất của xã hội thì
có quyền định đoạt tỷ lệ phân phối thu nhập. Chế độ phân phối sản phẩm trong các xã hội có giai cấp
đối kháng là chế độ phân phối bất công vì nó đảm bảo cho giai cấp thống trị bóc lột sức lao động của
người công nhân hay chiếm toàn bộ giá trị thặng dư do người công nhân tạo ra. Giai cấp này không
trực tiếp lao động sản xuất ra của cải vật chất nhưng lại thâu tóm phần lớn của cải vật chất của xã hội,
còn giai cấp lao động cực khổ chỉ nhận một phần ít của cải vật chất dưới hình thức này hay hình thức
khác nhưng chỉ đủ để họ tái sản xuất ra sức lao động. Quay trở về với thời phong kiến, cuộc sống của
người dân cũng chẳng có gì tốt đẹp hơn (mặc dù trình độ khai thác và bóc lột sức lao động của người
lao động chưa cao và tinh vi bằng chế độ TBCN), phần lớn nông nô và nông dân làm ra sản phẩm đều
phải nộp tô cho địa chủ, vua quan, thậm chí có trường hợp chiếm đến 80 – 90% sản phẩm mà họ làm
ra.
Bước sang chế độ TBCN với trình độ bóc lột tinh vi hơn, đại tư sản đã dùng nhiều biện pháp
như sản xuất giá trị thặng dư tương đối, tuyệt đối với siêu ngạch để vắt kiệt sức của người công nhân.
Khác với xã hội phong kiến, chiếm hữu nô lệ, trong xã hội TBCN, người lao động có quyền bán hay
2
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
không bán sức lao động cho nhà tư bản, nhưng các nhà tư bản lại độc chiếm hết tư liệu sản xuất của xã
hội nên không bán thì họ không thể sống. Nguyên nhân là sức lao động của con người tạo ra giá trị vô
cùng lớn đối với nhà tư bản. Nếu sản xuất càng hiện đại, lao động làm thuê có trình độ khoa học ngày
càng cao, tức càng tạo ra nhiều giá trị thặng dư cho nhà tư bản. Nhưng dù giá trị thặng dư do họ tạo ra
nhiều đến đâu thì tiền lương mà nhà tư bản trả cho họ chỉ đủ để chi tiêu ở mức tối thiểu để có thể tái
tạo sức lao động. Ngày nay, giai cấp công nhân ở các nước tư bản phát triển có mức sống cao hơn
mức sống của những người lao động trước đây. Tuy nhiên sự nâng cao mức sống của công nhân
không tương xứng với sự tăng lên nhanh chóng của năng suất lao động. Tỷ suất bóc lột giá trị thặng
dư vẫn không ngừng tăng lên. Trong xã hội có giai cấp thì mức sống của người lao động có thể thay
đổi theo điều kiện hoàn cảnh nhưng phải hợp kết quả lao động của mình do giai cấp thống trị bóc lột
dưới hình thức này hay hình thức khác.
- Giai cấp là tập đoàn người khác nhau về quyền lực chính trị.
Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào nắm quyền lực về kinh tế thì giai cấp ấy sẽ tiến hành tổ

được chứng minh qua các chế độ xã hội khác nhau.
Chẳng hạn, trong chế độ công xã nguyên thủy, lực lượng sản xuất còn thấp kém, công cụ lao
động thô sơ bằng đá, gậy gộc, cung tên,… do vậy con người làm ra sản phẩm chỉ đủ để tồn tại, duy trì
nòi giống, chưa có sản phẩm thừa. Hơn nữa, lúc này cũng vì lợi ích mà họ sống cùng nhau, kiếm ăn
cùng nhau để chống lại thiên tai, thú dữ,… họ sống giúp đỡ, bình đẳng với nhau, tương tựa vào nhau
mà sống. Không những nguyên nhân trên mà trong thời kỳ công xã nguyên thủy vẫn chưa có giai cấp.
Đến cuối xã hội nguyên thủy, công cụ kim loại ra đời làm cho năng suất lao động tăng lên,
con người có thể sản xuất số lượng lớn sản phẩm vượt nhu cầu tối thiểu để tồn tại, dẫn đến sản phẩm
dư thừa. Lúc này họ nhận ra rằng làm ăn riêng thì có lợi hơn là làm ăn chung như trước kia, sản xuất
cá thể của từng gia đình có hiệu quả hơn là sản xuất tập thể. Và thế là những người có chức có quyền
trong thị tộc, bộ lạc đã nảy lòng tham chiếm toàn bộ công cụ sản xuất, chế độ tư hữu ra đời. Và chế độ
tư hữu về tư liệu sản xuất là cơ sở trực tiếp hình thành giai cấp. Thật vậy, những người nắm trong tay
toàn bộ tư liệu sản xuất của xã hội sẽ nắm luôn tất cả các quyền lực về kinh tế, chính trị,… trong khi
những người không có tư liệu sản xuất, muốn sống phải bán sức lao động cho những người kia và
chấp nhận bị bóc lột sức lao động và bị chiếm đoạt toàn bộ giá trị thăng dư do họ làm ra và lúc này
giai cấp xuất hiện. Đó là giai cấp chiếm toàn bộ tư liệu sản xuất của xã hội trở thành giai cấp thống trị,
bóc lột, trong khi những người không có tư liệu sản xuất thì trở thành giai cấp bị áp bức, bóc lột.
Vậy, sự xuất hiện chế độ tư hữu là nguyên nhân quyết định trực tiếp sư ra đời của giai cấp. Sự
tồn tại của giai cấp đối kháng gắn với chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ
nghĩa. Chủ nghĩa tư bản phát triển cao lại tạo tiền đề khiến chọ sự thủ tiêu chế độ tư hữu, các cơ sở
kinh tế của sự đối kháng giai cấp trở thành xu thế khách quan trong sự phát triển xã hội. Đó là logic
khách quan của tiến trình phát triển lịch sử.
Nếu nhìn kỹ lại thì ta thấy nguyên nhân sâu xa của sự phân chia xã hội thành giai cấp là do sự
phát triển của lực lượng sản xuất và sự phân công lớn về lao động xã hội. Còn nguyên nhân kinh tế
trực tiếp phân chia xã hội thành giai cấp đó chính là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất. Vì vậy mà Các
Mác và Ăngghen đã chỉ ra rằng, nguyên nhân phân chia xã hội thành giai cấp cũng như nguyên nhân
của sự ra đời và mất đi của hệ thống giai cấp chính là nguyên nhân kinh tế chứ không phải là nguyên
nhân chính trị hay tư tưởng. Mặt khác, Ph. Ăngghen cũng nhấn mạnh chiến tranh cũng góp phần vào
việc phân chia giai cấp như những thủ đoạn cướp bóc, những hành vi bạo ngược đã góp phần thúc đẩy
quá trình phân hóa giai cấp nhưng bản thân bạo lực chính trị không tạo ra chế độ tư hữu và giai cấp.

nào đó cũng xuất thân từ một giai cấp nhất định. Đó chỉ là xuất thân của một tri thức, chứ tri thức chỉ
là một tầng lớp chứ chưa được gọi là giai cấp vì nó không gắn với một phương thức sản xuất nào.
1.4. Đấu tranh giai cấp:
Trong xã hội có giai cấp, quan hệ giai cấp là quan hệ trái ngược nhau về địa vị, lợi ích cả kinh
tế lẫn tinh thần. Quan hệ đó dẫn đến mâu thuẩn giữa thống trị và bị trị; giữa áp bức và bị áp bức; giữa
bóc lột và bị bóc lột. Các giai cấp, tầng lớp bị trị không những bị chiếm đoạt kết quả lao động của họ
mà họ còn bị áp bức về chính trị, xã hội, tinh thần. Vì có áp bức giai cấp nên tất yếu có đấu tranh giai
cấp, mâu thuẫn đối kháng giai cấp là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đấu tranh giai cấp. Chính vì vậy
mà Lênin đã định nghĩa đấu tranh giai cấp là: “cuộc đấu tranh của quần chúng bị tước hết quyền, bị áp
bức và lao động chống lại bọn đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và bọn ăn bám; cuộc đấu tranh của
những người công nhân làm thuê hay những người vô sản chống lại những người hữu sản hay giai cấp
tư sản.
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Do vậy, thực chất của cuộc đấu tranh để giải quyết mâu thuẫn về mặt lợi ích của giai cấp bị
thống trị, bị bóc lột, bị áp bức, chống lại sự bóc lột, áp bức của giai cấp thống trị. Nhưng chúng ta
cũng cần lưu ý để tránh hiểu nhầm rằng, giai cấp bị trị, bị bóc lột chống lại giai cấp thống trị không
phải là chống lại sự thống trị của giai cấp thống trị mà chống lại sự áp bức, bóc lột của giai cấp thống
trị. Còn việc giai cấp nào nắm giữ địa vị thống trị đó là do lịch sử quyết định. Chẳng hạn, giai cấp
công nhân tuy giữ địa vị thống trị nhưng không hề áp bức hay bóc lột giai cấp khác trong xã hội.
Không có cái gì tự nhiên mà có cả, nếu mâu thuẩn đối kháng giai cấp là nguyên nhân trực tiếp
của đấu tranh giai cấp thì nguyên nhân khách quan đó là sự phát triển mang tính xã hội hoá ngày càng
sâu rộng của lực lượng sản xuất với quan hệ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Biểu hiện về mặt
xã hội đó là mâu thuẫn giai cấp lao động bị thống trị, bị áp bức với giai cấp thống trị, bóc lột, áp bức.
Bởi vì giai cấp lao động luôn là lực lượng sản xuất chính của xã hội nên nó đại diện cho phương thức
sản xuất mới, tiến bộ, hiện đại. Trong khi giai cấp thống trị, bóc lột thì lại dùng sức mạnh kinh tế,
chính trị, tư tưởng, kể cả bạo lực để bảo vệ chế độ đương thời, nên nó luôn đại diện cho quan hệ sản
xuất lỗi thời, lạc hậu.
Các giai cấp bóc lột của các hình thái xã hội khác nhau cũng có thể đối kháng về lợi ích như
giữa giai cấp tư sản và giai cấp phong kiến. Nhưng trước sự phản kháng của giai cấp bị bóc lột, chúng