Tiến trình văn học GVHD: TS Nguyễn Khắc Sính
Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
Đến nay, sau rất nhiều tranh cãi, thậm chí ngờ vực, hậu hiện đại và những
ảnh hưởng của nó đã bước đầu được nhìn nhận trong đời sống xã hội Việt
Nam nói chung và trong văn học nói riêng. Với nỗ lực hoàn thiện và phát
triển, văn học đương đại, đặc biệt giai đoạn từ 1986 đến nay, đã chuyển
mình mạnh mẽ để tham gia vào diễn trình hiện đại và hậu hiện đại của văn
học thế giới với những gương mặt tiêu biểu, trong đó có Hồ Anh Thái.
Là một trong không nhiều cây bút tạo được thành công trong cuộc chạy tiếp
sức qua hai thế kỉ. Nhìn đời sống như những mảnh vỡ, tiểu thuyết Hồ Anh
Thái thể hiện tinh tế những nỗi hoang mang về con người...
Từ khi là một cây bút trẻ, rất nhạy cảm với môi trường công nghiệp hiện
đại, tác giả này đã lựa chọn cho mình một phương thức thể hiện rất riêng.
Chính sự kết hợp hài hòa giữa cái phương Tây mới lạ và nét phương Đông
thuần hậu đã ươm mầm cho cách cảm, cách nghĩ, cách chiêm nghiệm về
“cõi người”, “cõi đời” với tất cả sự vô nghĩa và phi lý trong những trang viết
sắc sảo của ông. Trong bài viết này, chúng tôi chú trọng tìm hiểu những
biểu hiện của văn học hậu hiện đại trong truyện ngắn của nhà văn trên một
số phương diện chính: hệ thống đề tài, nhân vật và ngôn từ nghệ thuật.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Cho đến nay đã có nhiều nghiên cứu về chủ nghĩa hậu hiện đại trong các
tác phẩm của Hồ Anh Thái. Điển hình là:
- “Dấu ấn hậu hiện đại trong truyện ngắn Hồ Anh Thái” - Bùi Thanh
Truyền.
- Đặc trưng ngôn ngữ tiểu thuyết Hồ Anh Thái – Bùi Thanh Truyền, Lê
Biên Thùy
- Hiện tượng văn chương Hồ Anh Thái - Anh Chi.
- Mười lẻ một đêm, cái nhìn hắt ra từ phía sau - Nguyễn Thị Minh
Thái
- Giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại - Thái

“Trong sương hồng hiện ra”, Cõi người rung chuông tận thế”, “ Mười lẻ
một đêm” của Hồ Anh Thái
SVTH: Trương Thị Liên – Lớp 09CVH1
2
Tiến trình văn học GVHD: TS Nguyễn Khắc Sính
Nội dung
Chương I Khái quát chung
1. Vài nét chung về tác giả Hồ Anh Thái
Hồ Anh Thái sinh ngày 18/10/1960 tại Hà Nội. Nguyên quán ông
ở Nghệ An. Ông theo học bậc Đại học ngành Quan hệ Quốc tế. Sau khi tốt
nghiệp, ông tham gia viết báo và làm công tác ngoại giao ở nhiều quốc gia
Âu - Mỹ, đặc biệt là Ấn Độ. Giỏi ngoại ngữ, ông là một nhà ngoại giao, nhà
nghiên cứu Ấn Độ, giảng viên. Hiện nay ông là Tiến sĩ ngành Văn hóa
phương Đông, công tác tại Bộ Ngoại giao Việt Nam.
Hồ Anh Thái đã góp phần tạo nên một động hình ngôn ngữ mới và giọng
điệu văn xuôi khác hẳn so với văn xuôi 1945-1975. Thông điệp của Hồ Anh
Thái mang đến không hiện ra lộ liễu mà toát lên từ tình thế, qua các biểu
tượng thấm đầy chất ảo.
3. Chủ nghĩa hậu hiện đại là gì?
Chủ nghĩa hậu hiện đại trước hết là một hiện tượng văn hóa xuất hiện từ
nguyên nhân sâu xa ở cơ sơ xã hội và ý thức của thời đại trong khoảng thời
gian từ những năm 50 của thế kỉ XX. Sau chiến tranh thế giới thứ II, xã hội
bước sang thời kì “hậu công nghiệp” với sự phát triển chóng mặt của tất cả
các ngành. Yếu tố nhân văn trong giáo dục dường như phai nhạt, Thượng đế
đã chết, con người rất hoài nghi về mặt lí luận.
Về mặt văn hóa, nó được mở rộng phạm vi hết mức, “đại chúng hóa”,
không còn phân biệt giữa thanh cao và thông tục, chỉ là như nhu cầu tiêu thụ
hàng ngày nên cũng không còn rõ ràng giữa cái ranh giới nghệ thuật với đời
sống xã hội. Và như thế, về mặt biểu đạt, con người không còn là trung tâm
của ngôn ngữ mà bị ngôn ngữ khống chế với tư cách là một bộ phận của hệ

- Kết cấu phân mảnh.
- Giọng điệu chủ yếu là giễu nhại.
Chương II
Ảnh hưởng của chủ nghĩa hậu hiện đại trong 3 tiểu thuyết
“Trong sương hồng hiện ra”, Cõi người rung chuông tận thế”, “
Mười lẻ một đêm” của Hồ Anh Thái
1. Hiện thực mang tính phi trọng tâm
Hiện thực mang tính phi trọng tâm hay tình huống giả tưởng trong cốt
truyện. Trong sáng tác của Hồ Anh Thái còn có kiểu tình huống giả tưởng.
Tình huống này xuất phát từ tưởng tượng hư cấu, trong đó hoàn cảnh, môi
trường do nhà văn sáng tạo ra và đặt nhân vật vào để bộc lộ tính cách. Tình
huống được xem như một giả thiết, một phép thử đối với con người và cuộc
sống. Hồ Anh Thái sử dụng thành công cả trong tiểu thuyết lẫn truyện ngắn.
Tình huống giả tưởng còn được sử dụng trong các tiểu thuyết như: Mười lẻ
một đêm, Trong sương hồng hiện ra, Cõi người rung chuông tận thế.
Tiểu thuyết Mười lẻ một đêm bắt đầu bằng tình huống "có một người đàn
ông và một người đàn bà bị nhốt trong căn hộ trên tầng sáu suốt mười một
ngày đêm". Đó là hai người nửa bạn nửa tình thời trẻ, rồi chia tay nhau, ai
cũng đã lập gia đình. "Hơn mười năm mới gặp lại và lần đầu tiên họ muốn
trao thân cho nhau”. Họ được người bạn - Họa sĩ Chuối Hột - cho mượn căn
hộ để gặp gỡ. Anh bạn họa sĩ tốt bụng khóa cửa buổi sáng, hẹn chiều về giải
phóng cho đôi tình nhân, nhưng anh ta đi luôn. Trong tình huống "bị nhốt”,
không thể thoát ra ngoài lại chẳng còn cái gì ăn, đói xanh mắt, không kể cho
nhau nghe chuyện mình, chuyện người, chuyện đời, ... thì người đàn ông và
người đàn bà con biết làm gì, ngoài việc ái tình mà họ chỉ định làm trong có
SVTH: Trương Thị Liên – Lớp 09CVH1
4
Tiến trình văn học GVHD: TS Nguyễn Khắc Sính
một ngày, để trả nợ tình xưa. Chỉ một tình huống trớ trêu ấy mà cả một
không gian xã hội rộng lớn đã mở ra, mở ra theo những trải nghiệm quá khứ

lời nói: "Đêm nay em đừng về khách sạn, về nhà anh mà ngủ. Khiếp, nói
năng trắng trợn thế? Vậy phải nói thế đéo nào?... có hay không, nói ngay?...
có muốn thành hoa hậu á hậu hay thành thương binh? Cốc giẫm một cái phủ
đầu lên số 12... Nói ngay, có muốn thành con què lê bước qua sân khấu hay
không, nói? Vâng, thôi thì em đi với anh”. Còn với thằng Phũ: "Sau khi thằng
Phũ chết, tôi thấy trong tủ quần áo của nó có một chiếc ca táp Nhật,... Trong
chiếc cặp có 101 chiếc quần lót phụ nữ. Vậy là trong một quãng đời ngắn
SVTH: Trương Thị Liên – Lớp 09CVH1
5
Tiến trình văn học GVHD: TS Nguyễn Khắc Sính
ngủi chín năm làm đàn ông (tính từ năm 14 tuổi) ông mãnh đã sống bằng
cuộc đời của 101 người đàn ông đạo đức suốt đời chỉ biết có một người đàn
bà”. Với Yên Thanh, đứa con gái mang gương mặt hoa khôi cũng thác loạn
và bệnh hoạn không kém qua chi tiết thực sự gây "sốc” khi tuyên bố: "các
anh đã chiêu đãi hoa khôi thì bây giờ đến lượt hoa khôi chiêu đãi các anh”,
và sau đó "một mình hoa khôi chiến đấu cùng lúc với ba gã con trai trần trụi
mà vẫn thừa ra hai gã”. Những chi tiết nêu trên về nhân vật đủ cho thấy sức
mạnh của chi tiết trong việc biểu hiện nhân vật.
2. Nhân vật mang tính phi tuyến, tẩy trắng tên nhân vật
Thủ pháp dân gian hoá nhân vật được cụ thể hoá ở phương thức đặt
tên, lai lịch và diện mạo. Người viết thường dựng chân dung con người bằng
kỹ xảo làm mờ, làm nhoè, tẩy trắng tính cách hệt như trong truyện cổ. Nhân
vật được tái hiện khá giản đơn, mang tính chất phiếm chỉ rất rõ. bên cạnh số
ít nhân vật được nhận mặt đặt tên vẫn hiện hữu một số lượng lớn nhân vật
chức năng, được nhà văn đưa vào như những thanh công cụ, có tác dụng trợ
giúp đắc lực nhằm hiển thị tính đa diện của vấn đề như nhân vật đám đông,
nhân vật phân thân. Họ hiện lên như một khối hỗn tạp, xen lẫn thực ảo. Đó
là điểm chung của những sáng tác ít nhiều chịu ảnh hưởng từ chủ nghĩa hậu
hiện đại: Xu hướng nhạt hóa, mờ hóa nhân vật, con người từ sự nỗ lực khẳng
định mình như một “nhân vị” đúng nghĩa ở giai đoạn trước giờ trở nên mờ