B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH

NGUYN VITăCNG

NÂNGăCAOăNNGăLC CNH TRANH
CM NGÀNH CÔNG NGH THÔNG TIN VIT NAM LUNăVNăTHCăSăCHÍNH SÁCH CÔNG
TP.H Chí Minh, nmă2014
B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT NGUYN VITăCNG

NÂNGăCAOăNNGăLC CNH TRANH
CM NGÀNH CÔNG NGH THÔNG TIN VIT NAM

góp ý cho tôi hoàn thin lun vn. Nh có nhng ch dn ca TS inh Công Khi mà tôi có
th đnh hình vn đ đc rõ ràng, phân tích mch lc và sâu sc hn. TS inh Công Khi còn
là mt ngi thy ht mc tn tâm vi hc viên, mc dù phi bn trm công nghìn vic nhng
Thy vn dành cho tôi nhng nhn xét k lng đn tng chi tit nh nht nht. Tinh thn lc
quan ca Thy cng giúp tôi có thêm đng lc c gng mi khi lun vn gp khó khn.
Cui cùng, tôi mun nói li cm n đn toàn th anh ch em trong tp th lp MPP5. Cám n
anh ch em đư đng hành, chia s cùng tôi trong sut hai nm va qua ti Chng trình. Cm
n anh ch em đư cùng nhau xơy dng MPP5 tr thƠnh gia đình mƠ mi chúng ta là mt ngi
thân. Xin chúc gia đình MPP5 mưi mưi gn bó vƠ yêu thng nhau.
Tp.H Chí Minh, ngày 01 tháng 05 nm 2014
Tác gi

Nguyn Vit Cng
iii

TÓM TT
CNTT đang ngƠy cƠng đóng mt vai trò ht sc quan trng và vic phát trin ngành CNTT là
rt cn thit đi vi Vit Nam. Nhu cu v CNTT rt ln, đc bit là  th trng quc t và
trong tng lai s còn không ngng tng trng hn na, đơy lƠ mt điu kin vô cùng thun
li cho ngành CNTT Vit Nam. Cm ngành CNTT ti Vit Nam cng đư hình thƠnh, mc đ
tp trung cao nht  TP HCM. Tuy nhiên s phát trin ca ngành CNTT Vit Nam còn rt
nhiu bt cp, tc đ tng trng đang chm dn, ph thuc quá nhiu vào doanh nghip FDI,
b các nc khác b xa trên trng quc t.
Trc tình hình đó, lun vn đt ra ba câu hi nghiên cu: Nhng nhân t quan trng nào
quyt đnh nng lc cnh tranh ca cm ngành CNTT Vit Nam? Nng lc cnh tranh ca
cm ngành CNTT Vit Nam so vi cm ngành CNTT Thái Lan nh th nào? Làm th nƠo đ
nơng cao nng lc cnh tranh ca cm ngành CNTT Vit Nam?
Lun vn s dng hng tip cn cm ngành và các nhân t trong mô hình kim cng ca
Micheal Porter đ phân tích NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam, đng thi so sánh vi
NLCT ca cm ngành CNTT Thái Lan. Kt qu phân tích cho thy NLCT ca cm ngành

1.5. i tng và phm vi nghiên cu 4
1.6. Cu trúc nghiên cu 5
CHNG 2 C S LÝ THUYT VÀ TNG QUAN CÁC NGHIÊN CU TRC 6
2.1. Lý thuyt cm ngành 6
2.2. Mô hình kim cng ca Micheal Porter 7
2.3. Software/ICT Cluster Strategy 9
2.4. Nâng cao NLCT ca các doanh nghip phn mm Vit Nam 11
CHNG 3 PHÂN TệCH NLCT CM NGÀNH CNTT VIT NAM VÀ SO SÁNH VI
NLCT CM NGÀNH CNTT THÁI LAN 12
v

3.1. Các điu kin nhân t đu vào 12
3.1.1. TƠi nguyên con ngi 12
3.1.2. Tài nguyên vn 17
3.1.3. C s h tng thông tin 19
3.2. Các điu kin cu 22
3.3. Bi cnh chin lc kinh doanh và cnh tranh 26
3.3.1. S hu trí tu kém và nn vi phm bn quyn nghiêm trng 26
3.3.2. Cnh tranh không lành mnh 27
3.3.3. Chin lc cnh tranh thiu yu t sáng to, ch yu da vƠo lao đng r 31
3.4. Các ngành h tr và liên quan 32
3.4.1. Công nghip h tr 32
3.4.2. Các th ch h tr 34
3.5. Tng hp phân tích 37
CHNG 4 KT LUN VÀ KHUYN NGH CHÍNH SÁCH 40
4.1. Kt lun 40
4.2. Khuyn ngh chính sách 41
4.2.1. Nâng cp ngun nhân lc 41
4.2.2. Thúc đy liên kt gia các doanh nghip 42
4.2.3. Phát trin công nghip h tr 43

World EconomicForum
Din đƠn Kinh t Th gii vii

DANH MC BNG
Bng 3-1: So sánh mc lng nm 2013 mt s v trí gia Vit Nam và Thái Lan 17
DANH MC HÌNH
Hình 1.1: Tc đ tng trng lnh vc phn mm và ni dung s 2
Hình 2.1: Mô hình kim cng 9
Hình 3.1: Tng s lao đng trong lnh vc công nghip CNTT 12
Hình 3.2: Thành phn nhân lc theo đ tui 13
Hình 3.3: Cht lng lao đng CNTT ca Thái Lan 16
Hình 3.4: Mc đ d dàng tip cn qu đu t mo him 19
Hình 3.5: Mc đ bao ph đin thoi di đng 20
Hình 3.6: Tc đ bng thông quc t trung bình 21
Hình 3.7: S lng máy ch an toàn 22
Hình 3.8: T l ngi s dng internet đn tháng 01/2014 22
Hình 3.9: Top 10 nc có s lng công dân s ln nht 23
Hình 3.10: Xut nhp khu phn cng, linh kin, đin thoi 24
Hình 3.11: Th phn gia công phn mm cho Nht Bn 25
Hình 3.12: Tình trng vi phm bn quyn phn mm 27
Hình 3.13: Kh nng cung cp nguyên vt liu ti ch ca Vit Nam so vi Thái Lan 33
Hình 3.14: Mc đ phát trin h thng pháp lut v CNTT 35
Hình 3.15: S lng trng đi hc, cao đng có đƠo to v CNTT-TT 36
Hình 3.16: S lng trng cao đng ngh, trung cp ngh có đƠo to CNTT-TT 37
Hình 3.17: ánh giá các nhơn t trong mô hình kim cng 38
Hình 3.18: S đ cm ngành CNTT Vit Nam 39
viii

ngƠy cƠng đóng vai trò quan trng hn. CNTT giúp cho thông tin liên lc, giáo dc, y hc tin
b hn. CNTT còn thúc đy s phát trin ca tt c các ngành kinh t khác nh công nghip,
nông nghip, thng mi, dch v, tƠi chính, ngơn hƠng… Không nhng th, bn thân ngành
công nghip CNTT cng đóng góp mt phn không nh vào GDP quc gia. Ti Vit Nam, t
l đóng góp ca công nghip CNTT trong GDP ngày càng ln, nm 2008 lƠ 5.73% vƠ đn
nm 2012 đư lên đn 17.97%
1
. Do đó, phát trin công nghip CNTT là mt yêu cu tt yu đi
vi bt k quc gia nào và Vit Nam cng không phi là ngoi l.
T nhng nm đu th k 21, cm ngành CNTT ca Vit Nam đư dn đc hình thành và có
nhng phát trin nht đnh. Các doanh nghip CNTT xut hin ngày càng nhiu và có xu
hng tp trung v mt đa lý, đc bit là  thành ph H Chí Minh. Các th ch h tr cng
theo đó đc thành lp nh các hip hi, các trng đi hc, trung tơm đƠo to v CNTT…
Trong cm ngƠnh đư xut hin nhiu doanh nghip ni đa u tú, đư vt qua phép th ca th
trng nh tp đoƠn FPT, tp đoƠn CMC, tp đoƠn Viettel, TMA Solution… Bên cnh đó còn
có s góp mt ca các công ty đa quc gia hƠng đu th gii nh Intel, Samsung, LG, Yahoo,
Microsoft, Renesas… Nhng công ty đa quc gia nƠy đư có s đu t quan trng và trong
tng lai s còn m rng hn na.
Tuy nhiên, thc trng ngành CNTT Vit Nam hin nay vn còn rt nhiu bt cp. Ngoi tr
mt s doanh nghip FDI nh Samsung, Intel có tc đ tng trng cao, tt c các lnh vc
đu gim tc đ tng trng. Nhiu doanh nghip phn mm có sc cnh tranh rt yu đư phi
ngng hot đng. Các doanh nghip phn cng trong nc cng kém cnh tranh và lâm vào
tình cnh ht sc khó khn. Theo kho sát ca Hi Tin hc TP H Chí Minh (HCA), ch có
khong 20% doanh nghip phn cng trên đa bàn TP H Chí Minh có li nhun và t l li 1
Tính toán ca tác gi da trên s liu doanh thu công nghip CNTT ca B TT-TT và s liu GDP ca WB
2


Vit Nam cng ch mi dng li  mc lp ráp máy tính đ bƠn, đin thoi di đng và mt s
linh kin. Trong khi đó Thái Lan đư có nhng nhà máy sn xut quy mô ln rt nhiu loi sn
phm nh máy tính đ bàn, máy tính xách tay, máy tính bng, màn hình, máy in, máy quét,
máy chiu, UPS vƠ đc bit là thit b lu tr. Quy mô sn xut ca Thái Lan đư đt đn mc
đ có kh nng nh hng đn giá c trên toàn th gii.
Ch s sn sàng kt ni (Ph lc 1) ca Vit Nam liên tc b tt t v trí th 54 trong giai đon
2009-2010 đn v trí th 84 trong giai đon 2012-2013. Trong s tám nc ông Nam Á đc
WEF đánh giá thì Vit Nam đng th t t di lên, cùng nhóm có kt qu thp vi
Philippines, Campuchia vƠ ông Timor.
5

T nhng thc t trên cho thy Vit Nam cn phi đánh giá li nng lc cnh tranh (NLCT)
cm ngành CNTT ca mình đ tìm ra nguyên nhân ca s trì tr, đc bit phi đt trong mi
tng quan vi các nc khác trong khu vc đ có cái nhìn khách quan và toàn din hn. T
đó xác đnh nhng hng đi phù hp nhm thúc đy ngành CNTT, nâng cao vai trò ca CNTT
trong nn kinh t Vit Nam.
1.2. Mc tiêu nghiên cu
 tài tp trung phân tích NLCT cm ngành CNTT ca Vit Nam theo mô hình kim cng.
 tƠi cng so sánh NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam vi Thái Lan, mt nc cùng nm
trong phân khúc và cnh tranh trc tip vi Vit Nam trong lnh vc CNTT. Cui cùng, đ tài
đ xut nhng đnh hng chính sách giúp nâng cao NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam.
1.3. Câu hi nghiên cu
 Nhng nhân t quan trng nào quyt đnh NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam?
 NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam so vi cm ngành CNTT Thái Lan nh th
nào?
 Làm th nƠo đ nâng cao NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam? 4
B Thông tin ậ Truyn thông (2013)

5

1.6. Cu trúc nghiên cu
Chng 1: Gii thiu.
Trình bày bi cnh nghiên cu, nhng vn đ bt cp ca ngành CNTT Vit Nam, t đó đt ra
mc tiêu nghiên cu, câu hi nghiên cu. Nêu phng pháp nghiên cu, đi tng phm vi
nghiên cu và cu trúc nghiên cu.
Chng 2: C s lý thuyt và tng quan các nghiên cu trc.
Gii thiu tng quan v c s lý thuyt đc dùng làm khung phân tích cho nghiên cu, bao
gm lý thuyt v cm ngƠnh vƠ mô hình kim cng ca Micheal Porter. NgoƠi ra, chng nƠy
còn khái quát nhng nghiên cu trc đơy v ngành CNTT Vit Nam, phng pháp tip cn
và nhng kt qu chính ca chúng.
Chng 3: Phân tích NLCT ca cm ngành CNTT Vit Nam và so sánh vi NLCT ca
cm ngành CNTT Thái Lan.
S dng các yu t trong mô hình kim cng đ phân tích NLCT ca cm ngành CNTT Vit
Nam. ng thi trong quá trình phân tích, tác gi so sánh vi NLCT ca cm ngành CNTT
Thái Lan thông qua nhng s liu c th, t đó lƠm ni bt lên nhng đim yu, đim mnh
ca cm ngành CNTT Vit Nam mt cách khách quan hn.
Chng 4: Kt lun và gi ý chính sách.
Tng kt li nhng lun đim đư đc phân tích  chng 3 vƠ rút ra nhng kt lun v NLCT
ca cm ngành CNTT Vit Nam, t đó tác gi đ xut nhng gi ý chính sách mà chính ph,
các doanh nghip, các hip hi có th thc hin đ nâng cao NLCT cm ngành CNTT Vit
Nam.

6

CHNGă2ă
CăS LÝ THUYT VÀ TNG QUAN CÁC NGHIÊN CUăTRC
2.1. Lý thuyt cm ngành
Theo Porter (2008), cm ngành là tp hp các doanh nghip có liên quan vi nhau và các th

tht bi ca th trng. Nhng tht bi nƠy thng là do nhu cu th trng ca ngành còn yu,
đc bit là thi gian đu mi hình thành; th trng không đy đ nh thiu qu đu t mo
him, c ch phòng nga ri ro tài chính; tính cht ri ro cao trong các ngành công ngh tiên
phong; tính cht hàng hóa công dn đn tình trng ngi n theo; các ngoi tác tiêu cc đn
sc khe, môi trng… NhƠ nc cn ch đng nhn din và có nhng chính sách h tr
thích hp nhm thúc đy các cm ngành mi manh nha, còn s khai. Nu cm ngƠnh đư hin
hu rõ rt thì nhƠ nc cn đm bo các điu kin cn thit và khc phc nhng rào cn đ
cm ngành có th phát trin mnh m hn. Vic nhƠ nc phát trin mt cm ngành không ch
thúc đy riêng ngƠnh đó mƠ còn có tác dng thúc đy phát trin các cm ngành khác liên quan
đn nó. Tuy nhiên nhƠ nc cn phi lu ý tránh trng hp duy ý chí trong nhn din và phát
trin cm ngành. Các chính sách h tr cng cn phi hng đn các đi tng rng rãi ch
không nên tp trung vào mt nhóm cá bit.
2.2. Mô hình kim cngăca Micheal Porter
Li th cnh tranh ca mt quc gia đc phn ánh thông qua các nhân t nm trong bn
thuc tính ln ca quc gia. Mi thuc tính đng riêng  mt góc và liên kt cht ch vi nhau
to nên hình thoi nh mt h thng.
Các điu kin nhân t đu vào: Bao gm v trí đa lý, đt đai, tƠi nguyên thiên nhiên, c s h
tng, vn, ngun nhân lc… Các nhân t sn xut liên quan đn các khon đu t lơu dƠi hoc
đc chuyên môn hóa đóng vai trò quan trng nht. Ví d mt ngƠnh có đc lc lng lao
đng đt trình đ đi hc nhiu cha hn đư lƠ li th cnh tranh mà lc lng lao đng y
phi đc đƠo to chuyên môn hóa sâu v ngƠnh đó mi to ra đc li th cnh tranh.
8

Các điu kin nhu cu: Nhu cu ca th trng ni đa giúp cho các doanh nghip d hình
dung hn vƠ d báo tt hn nhng xu hng ca ngi mua trên th trng toàn cu. Nu nhu
cu ni đa có th dn dt th hiu, nhu cu  các quc gia khác thì s to ra li th cnh tranh
cho các doanh nghip trong nc. Nhng đòi hi, yêu cu kht khe vƠ đc thù ca khách hàng
lƠ đng lc giúp các doanh nghip thúc đy đi mi sáng to, nâng cao cht lng sn phm
và dch v, t đó nơng cao NLCT.
Bi cnh chin lc kinh doanh và cnh tranh: Bi cnh ca quc gia nh hng mnh m

Cnh tranh quyt lit gia
các đi th ti đa phng
S lng vƠ chi phí ca
nhơn t đu vƠo:
- Tài nguyên thiên nhiên
- Tài nguyên con ngi
- TƠi nguyên vn
- C s h tng vt cht
- C s h tng qun lý
- C s h tng thông
tin, khoa hc vƠ công
ngh
- Mc đ đòi hi
kht khe ca khách
hàng
- Nhu cu ni đa d
báo nhu cu  nhng
ni khác
- Nhu cu ni đa bt
thng  nhng phơn
khúc chuyên bit hóa
có th đc đáp ng
trên toƠn cu
- S có mt ca các nhƠ
cung cp ni đa có nng
lc
- S hin din ca ngƠnh
cnh tranh có liên quan
Biăcnhăchinălcă
kinhădoanhăvƠăcnhă

Các điu kin nhu cu
 S phát trin ca ngành CNTT  nc ngoài (+): hin nay vn tng t.
 Thuê ngoài trên toàn cu đang tin ti n đnh môi trng đa chính tr (+)
 Toàn cu đang hng ti các nhà cung ng đn nht. (-)
 Khách hàng quc t có yêu cu cao v cht lng, tiêu chun (-): hin nay vn tng
t.
11

 Chính ph và các doanh nghip trong nc không sn lòng thuê ngoài và chi tr công
bng (-)
 Nhu cu bng thông quc t tng (-): hin nay vn tng t.
 Thiu mi liên h trc tip vi các khách hàng có nhu cu (-)
 S dng kém hiu qu th trng trc tuyn đ cnh tranh toàn cu (-)
Các ngành h tr và liên quan
 Lut hp đng và s hu trí tu yu kém (-): hin nay vn tng t.
 Liên kt vi các ngành khác yu (-): hin nay vn tng t.
2.4. Nâng cao NLCT ca các doanh nghip phn mm Vit Nam
Lê Thành Nguyên (2011) đư s dng mô hình chui giá tr và mô hình chính sách sáng to
theo các giai đon phát trin (Ph lc 3) đ phân tích NLCT ca các doanh nghip phn mm
Vit Nam.
Theo nghiên cu nƠy, đc đim ca các doanh nghip phn mm Vit Nam hin nay là kinh
doanh theo quy mô nh, doanh thu tp trung vào mt s ít các doanh nghip hƠng đu và thiu
các quy trình sn xut theo tiêu chun quc t. Các hot đng chính ca doanh nghip phn
mm Vit Nam là phát trin và kim th phn mm, đơy lƠ nhng hot đng nm trong phân
lp có giá tr gia tng thp nht ca chui giá tr phát trin CNTT th gii.
Chin lc cnh tranh ph bin ca các doanh nghip phn mm là s dng li hoc ci tin
công ngh ca nc ngoài, kh nng sáng to vƠ đu t cho sáng to còn rt yu. Tác gi ch
ra bn yu t tác đng đn vic la chn chin lc cnh tranh: cht lng ngun nhân lc
thp do đƠo to lc hu, vai trò thúc đy R&D ca các công viên phn mm cha đc phát
huy, s hu trí tu kém làm gim đng c sáng to và thiu vng các qu đu t mo him.

50,000
100,000
150,000
200,000
250,000
300,000
350,000
400,000
2008 2009 2010 2011 2012
N
N  
P 
P 
CHNG 3
PHÂN TÍCH
NLCT CM
NGÀNH CNTT
VIT NAM VÀ
SO SÁNH VI
NLCT CM
NGÀNH CNTT
13 Ngun nhân lc tr, thiu kinh nghim
Cuc kho sát ca HCA nm 2012 trên 256 doanh nghip CNTT cho thy nhân lc CNTT 
Vit Nam còn rt tr. Nhóm la tui đông nht là t 25 đn 30 tui, chim ti 47.41%. Nhóm
đông tip theo là nhóm tr nht, ch t 20 đn 25 tui nhng chim ti 25.68%. Nhóm la tui
t 30 đn 35 chim khong 18.22% và trên 35 tui ch có 8.7%. Ngun nhân lc tr mang li
li th v s nng đng, d tip thu công ngh mi nhng đng thi cng có nhng bt li do


8

Chính vì vy và cht lng chung ca nhân lc CNTT Vit Nam không cao. Trong tng s
144 quc gia đc WEF kho sát thì Vit Nam ch xp  v trí 79 vi đim s k nng lƠ 4.7,
cùng đim s vi Thái Lan.
9

Doanh nghip phi b chiăphíăcaoăđ t đƠoăto
 khc phc tình trng này, các doanh nghip đư phi t chc đƠo to li nhân viên mi di
nhiu hình thc nh các lp tp trung hoc phơn ngi kèm cp trong d án. Kt qu phng
vn ca tác gi vi bà T Th Kim Ngân ậ trng phòng nhân s công ty phn mm FPT ti
TP HCM ậ cho thy công ty này bt buc các nhân viên mi ra trng phi tham gia khóa hc
ắFresher” trc khi vào d án. Khóa hc này kéo dài 3 tháng, ni dung bao gm nhng công
ngh mà công ty s dng, quy trình làm vic, k nng làm vic nhóm vƠ vn hóa công ty.
NgoƠi ra, đ đm bo lc lng k s cu ni làm vic vi Nht Bn, FPT phi la chn
nhng nhơn viên đư có kinh nghim làm vic đ đƠo to. Khóa đƠo to k s cu ni kéo dài
liên tc 9 tháng và nhân viên hoàn toàn tp trung vào vic hc, không phi làm vic, bên cnh
đó còn nhn đc nhiu u đưi khác. Nm 2014, d toán kinh phí cho các lp k s cu ni 8
c Thanh (2013)
9
WEF (2013)
15

nƠy lên đn 1 triu USD. Các doanh nghip cng có phi hp vi nhƠ trng, c s đƠo to t
chc các bui hng nghip cho sinh viên. Tuy nhiên theo bà Ngân, do gii hn v s lng
và thi lng nên cha to đc tác đng ln, đn v hng nghip tt nht phi là nhà

11
Tác gi phng vn ông Thoi Nam - Trng khoa Khoa hc và K thut Máy Tính ậ i hc Bách Khoa TP
HCM
12
Nh trên