BăGIỄOăDCăVĨăĨOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTP.HăCHệăMINH ThangăVnhăQuang

CÁCăYUăTăNHăHNGăN
ăHĨNHăVIăGIANăLNăTHUăTHUăNHPăCÁăNHỂN
ăTăCHUYNăNHNGăQUYNăSăDNGăTă
CAăNGIăDỂNăTIăHUYNăGINGăTRỌM,ă
TNHăBNăTRE ă
ă
LUNăVNăTHCăSăKINHăT

Tp.ăHăChíăMinh,ănmă2015


Tp.ăHăChíăMinh,ănmă2015 LIăCAMăOAN

Tôiăxinăcamăđoanălunăvnă“Các yu t nh hng đn hành vi gian ln thu
thu nhp cá nhân t chuyn nhng quyn s dng đt ca ngi dân ti huyn
Ging Trôm, tnh Bn Tre” lƠăcôngătrìnhănghiênăcuăcaăriêngătôi.
CácăsăliuătrongăđătƠiănƠyăđcăthuăthpăvƠăsădngămtăcáchătrungăthc.ăKtă
quănghiênăcuăđcătrìnhăbƠyătrongălunăvnănƠyăkhôngăsaoăchépăcaăbtăcălunăvnă
nƠoăvƠăcngăchaăđcătrìnhăbƠyăhayăcôngăbăăbtăcăcôngătrìnhănghiênăcuănƠoăkhácă
trcăđơy.
Tẫ.HCM, ngƠyă22ăthángă4ănmă2015
Ngiăthcăhin ThangăVnhăQuang

MCăLC
Trangăphăbìa
Liăcamăđoan

GIAN LN THU TNCN T VIC CHUYN NHNG QUYN S DNG T
26
3. 4. PHNG THC LY MU 30
3.4.1. Kích thc mu 30
3.4.2. X lý và phân tích d liu. 31
CHNGă4: PHÂN TÍCH KT QU NGHIÊN CU 33
4.1. THNG KÊ MÔ T MU KHO SÁT 33
4.2. KT QU KIM NH  TIN CY CA THANG O 34
4.3. KT QU PHÂN TÍCH NHÂN T KHÁM PHÁ EFA 36
4.3.1. Kt qu phân tích EFA các nhân t đc lp 36
4.3.2. Phân tích EFA nhân t ph thuc 38
4.4. KIM NH MÔ HÌNH NGHIÊN CU VÀ CÁC GI THIT 39
4.4.1 ẫhợn tích tng quan 39
4.4.2 Phân tích hi quy bi 40
4.4.3. Dò tìm s vi phm gi đnh cn thit trong hi quy bi 42
4.4.4. Kim đnh các gi thuyt 46
CHNGă5:ăKT LUN VÀ KIN NGH 47
5.1. KT LUN 47
5.2. MT S KIN NGH V HN CH HÀNH VI GIAN LN THU TNCN T
VIC CHUYN NHNG QUYN S DNG T TI HUYN GING TRÔM,
TNH BN TRE 51
5.2.1. ng c gian ln thu TNCN 51
5.2.2. Kh nng hp lý hóa hành vi gian ln thu TNCN 52
5.2.3. Liên quan đn yu t c hi gian ln thu TNCN 54
5.3. HN CH CA  TÀI NGHIÊN CU 55 TÀI LIU THAM KHO 57
PH LC 60
PH LC 1: 60


Hình 2.1. Mô hình tam giác gian ln
Hìnhă2.2.ăMôăhìnhălỦăthuytăhƠnhăviăgianălnăthuăTNCN
Hìnhă3.1:ăQuyătrìnhănghiênăcu
Hình 4.1: Biuăđ phân tán Scatterplot
Hình 4.2: Biuăđ tn s ca phnădăchun hóa
Hìnhă4.3:ă th Q-Q Plot ca phnădă TÓM TT LUNăVN

ătƠiăsădngăphngăphápăđnhătínhăktăhpăviănghiênăcuăđnhălngăđăxácă
đnhăcácănhơnătănhăhngăđnăhƠnhăviăgianălnăthuăthuănhpăcáănhơnătăvicăchuynă
nhngăquynăsădngăđtătiăhuynăGingăTrôm,ătnhăBnăTre.ăDăliuăsădngătrongă
nghiênă cuă nƠyă đcă thuă thpă bngă bngă cơuă hiă tă nhngă ngiă dơnă cóă chuynă

tngăsălngăcácăscălnhăthuăvƠăcngălƠmătngăngunăthuăchoăngơnăsáchăNhƠănc.ă
Quaăquáătrìnhătrinăkhaiăthcăhin,ăLutăthuăTNCNăđưăđiăvƠoăcucăsng,ătácăđngătíchă
ccăđnănhiuămtăkinhăt,ăxưăhiăcaăđtăncăvƠăđtăđcămcătiêuăđăraăkhiăbanăhƠnhă
Lut.ăTrongăđóăngunăthuăthuăTNCNătăchuynănhngăquynăsădngăđtăchimătă
trngăkháăcaoătrongătngăngunăthuătăthuăTNCN,ăgópăphnăboăđmăngunăthuăquană
trngăvƠănăđnhăchoăNgơnăsáchăNhƠănc,ăboăđmăngunălcătƠiăchínhăqucăgiaăđă
phátătrinăkinhătă-ăxưăhi,ăxoáăđói,ăgimănghèoăvƠăcngăcăanăninh,ăqucăphòng
Tuyănhiênătrongăquáă trìnhăthcă hină vnăcònă mtăsătnăti,ătrongăđóă cóătìnhă
trngăgianălnăvăthuăngƠyăcƠngăphăbin,ănóăcóăthăxyăraăăbtăcăniănƠoăviănhngă
cpăđăkhácănhauăvƠătoăraănhiuătháchăthcăđiăviăcăquanăthu,ăđiuănƠyăgơyănhă
hngănghiêmătrngăđnătìnhăhìnhăthuăngơnăsách.ăCăthănmă2013ătoƠn
ăngƠnhăthu,ă
kimătraă64.119ăDN,ăktăqu,ătoƠnăngƠnhăThuăđưăthanhătraăvƠăkinănghătruyăthu,ătruyă
hoƠn,ăphtă13.657,08ătăđng;ăgimăkhuătră1.233,83ătăđng;ăgimălă15.711,99ătă
đng;ăđônăđcănpăvƠoăNSNNălƠă9.672,83ătăđng.
Nhngăthángăđuănmă2014,ăcăquanăthuăcácăcpăđưăthanhătra,ăkimătraă20.983ăDN.ă
Tngăsăthuătngăthuăquaăthanhătra,ăkimătraălƠă4.119,2ătăđng;ătngăsăgimălălƠă
6.479ătăđng;ăsăthuătruyăthu,ătruyăhoƠn,ăphtălƠă2.034,81ătăđng…ăiăviăthanhătraă
hotăđngăchuynăgiá,ăcăquanăthuăđưăthanhătra,ăkimătraă557ăDNăbáoăl,ăcóăduăhiuă
chuynăgiáăvƠăđưătruyăthu,ătruyăhoƠnăvƠăxăphtă579,3ătăđng,ăgimăkhuătră25,6ătă
2

đng,ăgimălă1.517,2ătăđng.ă
Theoăbáoăcáoătngăktănmă2013ăcaăChiăccăThuăhuynăGingăTrôm,ătnhăBnăTreă
choăbit,ăhƠngănmătiăhuynăGingăTrômăcóătrênă80%ăsăltăchuynănhngăquynă
sădngăđtăcaăngiădơn,ăthngăkêăkhaiăgiáătrătrênăhpăđngăchuynănhngăcóăgiáă
chuynănhngăbngăhocăthpăhnăgiáădoăyăbanănhơnătnhăquyăđnh,ăđiuănƠyăchoă
thyăvicăthtăthuăthuătăchuynănhngăquynăsădngăđtălƠărtăln.
ăMtăkhácăgianălnăvăthuăcònăphnănhăsătuơnăthăphápălutăcaăngiădơnăchaă
cao,ă vnă đă nƠyă gơyă raă btă côngă bngă giaă nhngă ngiă dơnă cùngă cóă đtă chuynă

iătng nghiên cu: Mi quan h gia các yu t nhăhng vi hành vi gian
ln thu TNCN t chuynănhng quyn s dngăđt.
Phm vi nghiên cu: Thu TNCN t chuynănhng quyn s dngăđt caăngi
dân ti huyn GingăTrômăgiaiăđan t nmă2009ăđnănmă2013.ă
1.5.ăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU
 tài s dngăphngăphápănghiênăcuăđnh tính kt hp vi đnhălng.
Nghiên cuăđnh tính bng cách thc hin phng vn sâu mt s điătng đc
tinăhƠnh,ăđng thi kt hp vi nghiên cu ti bàn nhmăxácăđnh các khái nim dùng
trongăthangăđoălng các yu t nhăhngăđn hành vi gian ln thu TNCN t vic
chuynănhng quyn s dngăđt caăngi dân ti huyn Ging Trôm, tnh Bn Tre.
Nghiên cuăđnhălng:ăThuăthpădăliuăthôngăquaăbngăcơuăhi.ăPhngăphápă
chn mu trong cuc nghiên cuănƠyălƠăphngăphápăchn mu phi xác sut và chn
mu thun tin. Công c h s tin cy Cronbach’s Alpha và phân tích nhân t khám
pháăEFAăđc s dngăđ gn lc các khái nim dùng trong nghiên cu. Phn mm
thng kê SPSS-20ăđc dùng trong quá trình x lý d liu. Phép hi quy tuyn tính
đc s dngăđ tìm ra miătácăđng ca các yu t đn hành vi gian ln thu TNCN t
chuynănhng quyn s dngăđt caăngi dân ti huyn Ging Trôm, tnh Bn Tre.
4

1.6.ăụăNGHAăKHOAăHCăVĨăTHCăTINăCAăăTĨI
VicăthcăhinănghiênăcuăcaăđătƠiănƠyăcóăỦănghaăquanătrngăvămtăkhoaăhcă
cngănhăthcătinăcăthănhăsau:
-ăVămtăkhoaăhc,ătălỦălunăápădngăđăkimăchngăthcătin,ăngcăliăthcă
tinăbăsungăđóngăgópăhoƠnăthinălỦălun.
-ăVăthcătin,ăktăquănghiênăcuăsălƠmăchoănhngăngiălƠmăcôngătácăqunălỦă
thuăvƠăcácănhƠălƠmăchínhăsáchătrongăvicăhngădnăthcăhinăthuăTNCNăvăchuynă
nhngăquynăsădngăđt,ăcăthănhăsau:
Thănht,ăktăquănghiênăcuăsăgiúpăchoănhngănhƠălƠmăchínhăsáchăhiuăsơuăscă
hnăvăcácăyuătăchínhăsáchănhăhngăđnăhƠnhăviăgianălnăthuăTNCNătăchuynă
nhngăquynăsădngăđtăcaăngiădơnăđiăviăchínhăsáchă thu.ăiuănƠyăsăgópă

đnăn,ătinăthng Khi t chc thc hin gian lnăth

ăliăíchăthuăđcăthng là trc
tipădi hình thc thu nhp caăcôngătyătngălên.ăCóăbaăcáchăthôngăthng nhtăđ
thc hin gian ln,ăđóălƠ:ăchimăđot, laăđo và bin th.
Trn th Giang Tân, (2009).V phngă din k toán, theo chun mc k toán
quc t s 10, gian lnăđcăđnhănghaălƠănhng sai sót trong tính toán, trong vic áp
dng chính sách k toán, gii thích sai thc t, gian ln hoc c ý b sót.
Trn th Giang Tân, (2009). V phngădin kim toán, theo chun mc kim
toán s 240, gian lnăđcăđnh nghaănhăsau:ăGianăln là hành vi c ý ca mtăngi
hay mtănhómăngiănhănhơnăviên,ăbanăgiámăđc hay bên th ba nhm la gtăđ thu
đc nhng li ích bt chính. Gian lnălƠmăthayăđi, làm gi mo các chng t k toán
hoc ghi chép sai; không trình bày hoc c ý b sót các thông tin quan trng trên báo
cáo tài chính; c ý không áp dng, không tuân th các nguyên tc k toán, chun mc
6

k toán; giu dim hay b sót không ghi chép các nghip v phát sinh, ghi các nghip
v không xy ra.
Nhăvy, hành vi gian ln là c ý b sót không ghi chép các nghip v phát sinh
hay công b thiu thông tin tài chính nhmăđánhălaăngi s dngăthôngătin,ăđc bit
lƠănhƠăđuătăvƠăch n.
2.1.2.ăHƠnhăviăgianălnăthu
Gian ln thu là hành vi vi phm pháp lut luôn tn ti song hành vi hotăđng
thu caăNhƠănc. Có th nói,ăNhƠăncăcònăđánhăthu thì s còn tn ti hành vi gian
ln thu doăđngăcăca gian ln thu luôn tn tiăkhiăNhƠănc thu thu,ăđóălƠămongă
mun gimănghaăv thu caăngi np thu.ăTuyănhiên,ăđiuăđóăkhôngăcóănghaălƠă
chúng ta chp nhn các hành vi gian ln thu. Gian ln thu s gim bt nu hotăđng
qun lý thu đt hiu qu cao (LêăXuơnăTrng và NguynăìnhăChin, 2003).
Theo Ngh đnh 100/2004/N-CP: Hành vi trn thu là hành vi ca cá nhân, t
chc vi phm các quy đnh ca pháp lut v thu làm gim s thu phi np hoc làm

đcăcăquanăNhƠăncăchpănhnăhăs,ăhăchăghiătrênăhpăđngămcăgiáăngangăbngă
hocăcaoăhnăchútăđnhăsoăviăgiáăyăbanănhơnădơnătnh,ăthƠnhăphăquyăđnh.ăNhăthă
săđcănpăthuăthpăhnăsăthcătăphiănp.ăKtăquălƠ,ăcăđôiăbênămuaăbánăđtăcùng
cóăli,ăchăriêngăNhƠăncăchuăthtăthuăthu.
Chuyn nhng bc cu
Khonă 1ă iuă 4ă Lută Thuă TNCNă quyă đnh:ă “thuă nhpă tă chuynă nhngă btă
đngăsnăgiaăvăviăchng,ăchaăđ,ămăđăviăconăđ;ăchaănuôi,ămănuôiăviăconănuôi;ă
chaăchng,ămăchngăviăconădơu;ăchaăv,ămăvăviăconăr;ăôngăni,ăbƠăniăviăcháuă
ni;ăôngăngoi,ăbƠăngoiăviăcháuăngoi;ăanhăchăemărutăviănhau”ăthìăđcăminăthuă
TNCN.ăLiădngăquyăđnhănƠy,ănhiuătrngăhpăđưăsădngămiăquanăhăbcăcuăđă
trnăthu.
8

Căth,ăhaiăchăemădơuăchuynănhngăbtăđngăsnăchoănhauălƠăđiătngăphiă
npăthu.ăNhngăđăláchălut,ăngiăchădơuălƠmăthătcăchuynănhngăchoăbăchng,ă
sauăđóăbăchngăliăchuynănhngătipăchoăngiăemădơu.ăCăhaiălnăchuynănhngă
nƠyăđuăthucăđiătngăđcăminăthu.ăThălƠătăvicăphiănpăthu,ăhaiăchăemădơuă
chuăkhóăđiăvòng,ăchuynănhngăbcăcuăđătránhăphiănpăthu.
TuyăgianălnăthuăTNCNătăchuynănhngăquynăsădngăđtădinăraăviănhngă
hìnhăthcăđnăginăhnăcácăloiăthuăkhác, nhngăcôngătácăkimătra,ăphátăhinărt khó,
đngăthiănhngăhƠnhăviăgianălnănƠyăcngăgơyăthtăthuărtălnăcho Ngân sách Nhà
nc,ămtăkhácăgơyăraăsăbtăcôngăbngătrongănghaăvănpăthuăcaăngiădân.
TngătăăhuynăGingăTrôm,ătnhăBnăTreăcácăhƠnhăviăgianălnăthuăTNCNătă
chuynănhngăquynăsădngăđtăcngădinăraăkhôngăngoƠiăcácăhìnhăthcăgianălnănhă
đưănêuătrên.
ChiăccăThuăGingăTrôm,ă(2013).ăHƠnhăviăgianălnăthuăcònăđcăthcăhinădă
dƠngăthôngăquaăhìnhăthcămuaăbánăbngăgiyătay,ăhocămuaăbánăbngăcácăhpăđng
chuynănhngă(sangătay)ăvƠăchăđngăkỦăviăNhƠăncătrongălnăchuynănhngăcuiă
cùng,ăđiuănƠyădnăđnăthtăthuăthuănghiêmătrngănuănhăkhonăcáchăgiaălnăsangă
tayăđuătiênăvƠălnăsangătayăcuiăcùngădƠiănhaălƠăquaănhiuăln,ănhiuăch.
ăăăăăăăăăăăăăăăăăăNGăCăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăCăHI
ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăHìnhă2.1.ăMôăhìnhătamăgiácăgianăln

Ktăquănghiênăcu: TheoăDonaldăR.ăCressey,ăgianălnăchăphátăsinhăkhiăhiăđă3ă
nhơnătăsau: GIANăLNă
10

- ngăc gianăln, thngăphátăsinhăkhiănhơnăviên,ăngiăqunălỦăhayătăchcăchuă
ápălc.ăỄpălcăcóăthălƠănhngăbătcătrongăcucăsngăcáănhơnănhădoăkhóăkhnăvătƠiă
chính,ădoăsărnăntătrongămiăquanăhăgiaăngiăchăvƠăngiălƠmăthuê.
- Căhiăgianăln, khiăđưăbăápălc,ănuăcóăcăhi,ăhăsnăsƠngăthcăhinăhƠnhăviăgiană
ln.ăCóăhaiăyuătăliênăquanăđnăcăhiălƠ:ănmăbtăthôngătinăvƠăcóăkănngăthcăhin.
- HpălỦăhóaăhƠnh vi, khôngăphiămiăngiăkhiăgpăkhóăkhnăvƠăcóăcăhiăcngăđuă
thcăhinăgianălnămƠăphăthucărtănhiuăvƠoătháiăđăcáătínhăcaătngăcáănhơn.ăCóănhngă
ngiădùăchuăápălcăvƠăcóăcăhiăthcăhinănhngăvnăkhôngăthcăhinăgianălnăvƠăngcă
li.
TơmălỦăthôngăthngăcaăconăngiălƠ:ălnăđuătiênăkhiăthcăhinăgianăln,ăngiă
phmătiăthngătăanăiărng,ăhăsăkhôngăđăchuynănƠyălpăli.ăNhngănuătipătc,ă
ngiăthcăhinăsăkhôngăcònăbnăkhonăvƠămiăvicădinăraădădƠngăhn,ădăđcăchpă
nhnăhn.
Hành vi gian ln ch xy ra khi bnăthơnăngi thc hin cân nhc và nhn thy
rng h cóăđ kh nngăbin minh cho hành vi ca mình. Kh nngăcheăgiu gian ln
này b chi phi khá nhiu biătăduyăv cách ng x hay nhân cách caăconăngi.
Miăconăngiăđu có cá tính riêng nhăhngăđn kh nngăhp lý hóa hành vi ca
mình, nu bn thân xem chuyn la gtălƠăbìnhăthng thì h cóăxuăhng thc hin

chcănngăqunălỦ vƠăchcănngăphêăchun,ăthiuăkimătraăsoátăxétăđcălpăviăvicăthcă
hin,ăkhôngătheoădõiăchiătităcácăhotăđng,ăkhôngătáchăbchăchcănngăqun lý viăkă
toán,ăkhôngătáchăbchămtăsăchcănngăliênăquanăkătoán,ăthiuăchădnărõărƠngăvătráchă
nhimăvƠăquynăhn,ăthiuăsăgiámăsátăcaăkimătoánăviênăniăb.
DaăvƠoăktăquănêuătrên,ăôngăđưăxơyădngămtămôăhìnhăniăting:ămôăhìnhăvăbƠnă
cơnăgianăln.ăMôăhìnhănƠyăgmăcóăbaănhơnăt:ăHoƠnăcnhătoăraăápălc,ănmăbtăcăhiăvƠă
tínhătrungăthcăcaăcáănhơn.
Theo Albercht, khi hoàn cnhătoăápălc,ăcăhiăthcăhinăgianălnăcaoăcùngăviătínhă
liêmăchínhăcaăcáănhơnăthpăthìănguyăcăxyăraăgianălnălƠărtăcaoăvƠăngcăli,ăkhiăhoƠnă
12

cnhătoăápălc,ăcăhiăthcăhinăgianălnăthpăcùngăviătínhăliêmăchínhăcaoăthìănguyăcă
xyăraăgianălnălƠărtăthp.
HoƠnăcnhătoăápălcăcóăthălƠăliênăquanătiănhngăkhóăkhnăvătƠiăchính.ăCăhiăđă
thcăhinăgianălnăcóăthădoăcáănhơnăđóătătoăraăhayădoăsăyuăkémăcaăhăthngăkimă
soátăniăb.ăCôngătrìnhănghiênăcuănƠyăđưăđóngăgópărtălnăchoăvicăthit lpăhăthngă
kimăsoátăniăb.
Richard và John (1983)
Hoàn cnh nghiên cu: Cùng viăđng s caămình,ăRichardăvƠăJohnăđưăchoăraă
đi cunăsáchă“khiănhơnăviênăbin th”ăsauămt cuc nghiên cu công phu vi mu
chn là 10.000 nhân viên làm vic ti Hoa K. Cun sách này có mt sc hút rt ln
đi vi nhng nhà nghiên cu v gian lnăvìănóăđưăđaăraămt kt lun có tính cht
khác bit so vi mô hình tam giác gian ln ca Cressey.
Cách tip cn nghiên cu: Richard và John (1983) thc hin mt cuc nghiên cu
vi muăhnă10.000ănhơnăviênălƠmăvic ti Hoa K.
Kt qu nghiên cu: kt qu nghiên cu v gian lnănƠyăđưăđaăraămt kt lun có
tính cht khác bit so vi Donald (1987). Nguyên nhân ch yu ca gian ln chính là
điu kinăniălƠmăvicăvƠămôiătrng kinh doanh.ăHaiăôngăđaăraămt lot nhng gi
thuyt v tình trng nhân viên bin th tài sn ca công ty:
Th nht, khi nn kinh t có nhngăkhóăkhnăchung:ăgiáăc tng,ăđng tin mt

hnăc là nhân viên ca t chcăđóăhiuănhăth nào v cách thc qun lý, c th là
nhngăđóngăgópăca h đcăđánhăgiáănhăth nào, t chc có quan tâm nhiuăđn vn
đ ngnănga bin th không,ătháiăđ và cách nhìn nhn caănhƠălưnhăđo cao cp vi
lcălngălaoăđngănhăth nào.
2.4.ăTịMăLCăCỄCăNGHIểNăCUăTRCăỂYăVăHĨNHăVIăGIANăLNă
THU
Các nghiên cu trên th gii
14

FedeliăvƠăForteă(1999)ăchínhăthcăcungăcpăhătrălỦăthuytăđnăhƠnhăviătrnăthuă
cùngăviăvicătrnăthuăthuănhp.ăMôăhìnhăcaăhăliênăquanăđnăbnăđiălỦ:ănhƠăsnă
xutăhocănhƠănhpăkhu,ăbánăbuôn,ăbánălăvƠătiêuădùngăcuiăcùng.ăNuăthuăGTGTă
đánhăvƠoăngiătiêuădùng,ăngiătiêuădùngăcuiăcùngăcóăđngăcăđătrnăthuăGTGT,ă
vìăđiuănƠyăsălƠmăgimăthuănhpăcaăhătrongăvicămuaăđcăcùngămtălngăhƠngă
hóaăvƠădchăv.ăMcădùăkhôngăthăthyăđcăăkhơuăđuătiênătiăsaoăcácăcôngătyăvƠăcácă
caăhƠng,ăngiătínhăthuăGTGTăchoăkháchăhƠngăcaăh,ăđangăthamăgiaăvƠoătrnăthuă
GTGT,ăcácănhƠăkinhădoanhăhƠngăđuălƠănhngăchuiătrnăthu.ăHocăđătiăđaăhóaăliă
nhunăcaămình,ănhngăthngănhơnăsnăsƠngăchpănhnăghiălngăhƠngămuaătrênăhóaă
đnăthpăhnălngăhƠngăthcătănhmăchimăđotătinăthu.
GordonăvƠăNeilsenă(1997)ăxemăxétăvnăđătrnăthuăGTGTătrongămtănnăkinhătă
măthitălpăviăthamăchiuăđcăbităđnăanăMchăvƠălpălunărngăcăhaiăloiăthuăthuă
nhpăvƠăthuăgiáătrăgiaătngăcóăcăhiănéătránhăcao.ăTrongăkhiăthuăthuănhpălƠătrnăquaă
chuynăthuănhpăchuăthuăăncăngoƠi,ăthuăgiáătrăgiaătngăcóăthătrnăbngăcáchă
thôngăquaămuaăsmăxuyênăbiênăgii.
Srinivasană(1973)ăcngăđưăgiiăthiuămôăhìnhălỦăthuytătinhăvƠătinăhƠnhănghiênă
cuătrongăkhiăkhámăpháăyuătăquytăđnhătrnăthu.ăTrongănghiênăcuănƠy,ăôngăgiiă
thíchărngăcácăhƠnhăviătrnăthuăđcădaătrênămcăđăngiăriăro,ămcăphtăápăđt,ăvƠă
xácă sutăđcă kimă toán.ăTngă tă nhăvy,ănghiênă cuă tìmăthyămtă miăquană hă
khôngărõărƠngăgiaămcăthuăsutăcnăbiênăhocăthuănhpăvƠătrnăthu.
ăAllighamăvƠăSandmoă(1972)ăđưătinăhƠnhănghiênăcuăđăxemăxétăcácăyuătăquytă

Theoătrênă hƠnhăviă gianălnăthuăxyăraă doăỦă thcăchpă hƠnhănghaăvăthuă caă
ngiădơnăchaăcao,ăcôngătácăqunălỦănhƠăncăvăthuăkémăhiuăquătoăcăhiăchoă
ngiădơnăgianălnăvăthu.
- TheoăđánhăgiáăcaăTngăccăThu TngăccăThu, (2013)
MtăsănguyênănhơnădnăđnăhƠnhăviăgianălnăthuăbaoăgm:
16

Th nht, doăsălngăcánăbăcôngăchcăthuăcònă“mng”ănênăchaăbaoăquátăhtă
tìnhătrngăngiănpăthuăvƠădoanhănghipăcóăhƠnhăviătrnăthuăvƠăgianălnăthuăngƠyă
càng tinhăvi.ăTrongăkhiăđó,ătălăvnăbnătnăđngăchaăgiiăquytăcònăcao,ădnăđnă
côngătácăgiiăđápăvngămcăchaăkpăthi.ăNghaălƠăsălngăăcánăbăthuăvƠănngălcă
cònăhnăchătoăcăhiăttăchoăngiănpăthuăthcăhinăhƠnhăviăgianălnăthu.
Th hai, hinănay,ăliădngăsăthôngăthoángă trongăchínhăsáchăqunălỦ,ăsădngă
hoáăđn,ăkhôngăítăDNă(nhtălƠăDNăkinhădoanh,ăxutăkhuăhƠngăbáchăhoáătngăhpăquaă
biênăgiiăđtălin,ăkinhădoanhăhƠngănông,ălơm,ăthuăhiăsn)ăđưăthcăhinămua,ăbán,ăsă
dngăhóaăđnăbtăhp pháp đăkhuătrăthuăGTGT,ăchimăđotătinăhoƠnăthu.ăiuă
nƠyăchoăthyăcăchăchínhăsáchăthuăchaăchtăchăcngătoăcăhiăchoăhƠnhăviăgianălnă
thu.
Th ba, vicătăchcăcácă“TunălălngăngheăỦăkinăNNT”ăvƠătăchcăcácăHiănghă
điăthoiăviăDN,ăbênăcnhămtăsăđaăphngălƠmătt,ăămtăsăđaăphngăcònăchaă
đápăngăđcăđyăđ,ăchaăđngăb;ăchaăphơnăloiăđcăNNTăđăápădngăcácăhìnhă
thc,ăbinăphápătuyênătruyn,ăhătrăphùăhp.ăiuănƠyăchngătăỦăthcăhpăhƠnhănghaă
văthuăcaăngiădơnăchaăcaoădoăchaăthcăhinăttăcôngătácătuyênătruynăgiáoădcă
phápălutăthuăchoăngiădơnăvƠănhngăhnăchăyuăkémătrongăqunălỦăthuăcngătoăcă
hiăchoăngiădơnăthcăhinăhƠnhăviăgianălnăthu.
- ánhăgiáăhƠnhăviăgianălnăthuătăthanhătraăTngăccăThu
Theo bà LêăThăChinh,ăTngăccăthuă( taichinhdientu.vn)ăMtăsădoanhănghipă
trênăcăncăliădngănhngăsăhăcaăhăthngăphápălut,ăliădngăsăqunălỦălngă
lo, săthaăhóaăcaămtăsăcánăb ăđăthcăhinăcácăthăđonăgianălnănhmăchimă
đotătinăthu.