B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG
I HC KINH T TP.H CHÍ MINH

TRN TH THANH TÂM

CÁC YU T NH HNG N U T
TRC TIP NC NGOÀI TI CÁC TNH,
THÀNH PH TI VIT NAM
LUN VN THC S KINH T

Tp. H Chí Minh, nm 2015
MC LC
*
Trang ph bìa
Li cam đoan
Danh mc t vit tt
Danh mc bng biu
Danh mc hình v
Trang
Chng 1 Gii thiu 1
1.1. Lý do chn đ tài 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 3
1.3. i tng và phm vi nghiên cu 3
1.4. Phng pháp nghiên cu 3
1.5. Kt cu ca đ tài 4
Chng 2 C s lý thuyt và mô hình nghiên cu 5
2.1. Tng quan lý thuyt 5
2.1.1. Các khái nim, đc đim và vai trò FDI 5
2.1.1.1. Khái nim 5
2.1.1.2. c đim ca FDI 8
2.1.1.3. Vai trò ca FDI 10
2.1.2. Các lý thuyt thu hút đu t trc tip nc ngoài FDI 11
2.1.2.1. Nhóm lý thuyt gi đnh th trng hoàn ho 13
2.1.2.2. Nhóm lý thuyt gi đnh th trng không hoàn ho 16
a. Tip cn theo hng ca các t chc công nghip 16
b. u t FDI da trên sc mnh đc quyn 17
c. Lý thuyt quc t hóa FDI 19

2.3. Tóm tt chng 2 57
Chng 3 Phng pháp nghiên cu 58
3.1. Quy trình nghiên cu 58
3.1.1. Thu thp d liu, x lý d liu và mô t các bin quan sát 59
3.1.1.1. La chn đn v đo 59
3.1.1.2. K thut x lý d liu 60
3.1.1.3. Kim tra và hoàn chnh cu trúc d liu 61
a. Hoàn chnh nhãn, thuc tính và đn v đo 61
b. Xác đnh mt s trng hp ngoi l 62
c. Kim tra tính xác đnh duy nht ca các trng khóa 62
3.1.1.4. Kim tra logic và các đc trng mu 62
a. Kim tra logic 62
b. S dng thng kê mô t, các biu đ phát hin các giá tr ngoi lai và d liu li 62
c. X lý s liu thiu 63
3.1.2. Các công c thng kê trong phân tích đnh lng 63
3.1.2.1. Kim tra tính vng ca các bin quan sát 63
3.1.2.2. Kim tra tính quá trình ngu nhiên dng và không dng 65
3.1.2.3. Khc phc đa cng tuyn gia các bin quan sát 65
3.2. Phân tích chy mô hình thu hút dòng vn FDI 65
3.2.1. Quy tc phân tích nhân t khám phá (EFA) 66
3.2.2. Phân tích hi quy tuyn tính 68
3.2.3. Kim đnh s phù hp ca mô hình 68
3.3. Tóm tt chng 3 69
Chng 4: Phng pháp nghiên cu 70
4.1. Tình hình đu t FDI ti Vit Nam 70
4.1.1. Tình hình thu hút dòng vn FDI hin nay 70
4.1.2. Thun li và tn ti trong vic thu hút dòng vn FDI ti Vit Nam 73
4.1.2.1. Thun li 73
4.1.2.2. Tn ti 73
4.2. Kt qu nghiên cu chính thc 74


LI CAM OAN
*

Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích
dn và s liu s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao
nht trong phm vi hiu bit ca tôi.
Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca trng i hc Kinh
t TP.HCM.
Tp.H Chí Minh, ngày 24 tháng 3 nm 2015
Tác gi lun vn
Trn Th Thanh Tâm

DANH MC HÌNH V
*

Trang
Hình 1.1. Dòng vn FDI và các ch s v mô ti Vit Nam giai đon 2006-2013 2
Hình 2.1. Lý thuyt vòng đi sn phm 18
Hình 3.1. Quy trình nghiên cu ca tác gi 58
Hình 3.2. Quy trình phân tích nhân t khám phá EFA 66
DANH MC BNG BIU
*


LDCs Các quc gia kém phát trin
NAFTA Hip đnh Thng mi t do Bc M
OECD T chc hp tác và phát trin quc t
RIA Tha thun hi nhp khu vc
TWMNCs Các công ty đa quc gia
UNCTAD Din đàn thng mi và phát trin liên hip quc
WTO T chc Thng mi th gii 1

Chng 1: GII THIU

1.1. Lý do chn đ tài
u t trc tip nc ngoài (FDI) là ngun vn có vai trò quan trng trong
s tng trng kinh t các quc gia, đc bit là các quc gia đang phát trin. Vit
Nam không nm ngoài xu th đó khi lng vn FDI chy vào có xu hng tng qua
các nm và đc chng minh có tác đng tích cc đn tng trng kinh t. Vi du
mc quan trng là s ra đi ca Lut đu t nc ngoài (1987), Vit Nam đã bt
đu quá trình m ca hi nhp và tip nhn dòng vn FDI nh mt yu t b sung
cho s thiu ht vn đu t trong nc. K t đó, dòng vn FDI vào Vit Nam tng
lên đáng k c v cht v lng. Có nhiu quan đim nêu lên FDI đã có nhng tác
đng tích cc đi vi nn kinh t Vit Nam nh to vic làm, tng thu nhp cho
ngi lao đng, đy mnh xut khu, góp phn ci thin cán cân thanh toán quc t.
Bên cnh đó, đu t trc tip nc ngoài FDI cng là mt mng nghiên cu thu hút
đc s quan tâm ca nhiu nhà nghiên cu, chng hn nh nghiên cu đu t trc
tip nc ngoài đi vi quá trình chuyn dch c cu kinh t, đu t nc ngoài và

14
16
18
20
22
24
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
1800000
2000000
2200000
2400000
2600000
2800000
FDI đng ký (mil.USD)
rGDP (Mil. USD)
g (%) inf (%)

Ngun: Tng cc Thng kê (2007-2014), Ngân hàng ADB (2014)
Theo s liu hình 1.1. cho thy rõ hai giai đon bin chuyn dòng vn FDI
ti Vit Nam giai đon 2006-2013:
Trong giai đon th nht (t nm 2006 đn nm 2007), Vit Nam có tc đ

yu t nng lc cnh tranh (C s h tng; Chính sách đu t; Môi trng sng và
làm vic; Li th ngành đu t; Cht lng dch v công; Thng hiu đa phng;
Ngun nhân lc; Chi phí đu vào cnh tranh);
Th hai, t nhng yu t nh hng đn đu t trc tip nc ngoài, cn
phân tích s bin đng theo thi gian ca dòng vn FDI và s khác bit thu hút
dòng vn FDI ca các tnh, thành ph ti Vit Nam.
1.3. i tng và phm vi nghiên cu
Trên c s mc tiêu nghiên cu và tng quan lý thuyt ca đ tài, các đi
tng nghiên cu ca đ tài gm các yu t nng lc cnh tranh ca tnh, thành ph
và các yu t bên ngoài tác đng đn vic thu hút dòng vn FDI trong phm nghiên
cu ca các tnh, thành ph ti Vit Nam giai đon 2006-2013.
1.4. Phng pháp nghiên cu

4
Quy trình nghiên cu ca tác gi s đc thc hin qua 2 giai đon bao gm
lc kho lý thuyt và đnh lng.
Trc tiên, tác gi s thc hin lc kho lý thuyt (bao gm hai ni dung
nghiên cu c bn: (i) nghiên cu c s lý thuyt v yu t tác đng thu hút đu t
trc tip nc ngoài và (ii) thc hin tng quan các nghiên cu thc nghim) đ
tng hp v lý thuyt, nghiên cu thc nghim và xác đnh các yu t tác đng thu
hút dòng vn FDI trên đa bàn các tnh, thành ph ti Vit Nam;
Sau đó, s dng các công c thng kê trong nghiên cu đnh lng: thng kê
mô t và hi quy tuyn tính đ kim đnh mô hình và gi thuyt nghiên cu. T kt
qu nghiên cu, tác gi đa ra nhng gi ý chính sách h tr cho đa phng ca
các tnh, thành ph ti Vit Nam.
1.5. Kt cu ca đ tài
Kt cu ca đ tài gm nm chng:  chng 1, tác gi s trình bày lý do
chn đ tài; mc tiêu, phm vi, đi tng nghiên cu ca đ tài; phng pháp
nghiên cu ca đ tài và kt cu ca đ tài; Chng 2 là chng c s lý thuyt và
mô hình nghiên cu. Trong chng này, tác gi s trình bày c s lý thuyt v yu

S tin trin ca các lý thuyt v đu t trc tip nc ngoài (FDI) trong vài thp k
qua, mt s khái nim v đu t trc tip nc ngoài FDI:
Theo T chc Thng mi Quc t WTO (1996), FDI xy ra khi mt nhà
đu t t mt nc (nc ch đu t) có đc tài sn  mt nc khác (nc thu
hút đu t) cùng vi quyn qun lý tài sn đó. Phng din qun lý là mt khía
cnh đ phân bit FDI vi các công c tài chính khác. Phn ln các trng hp, c
nhà đu t ln tài sn mà ngi đó qun lý  nc ngoài là các c s kinh doanh.
Trong trng hp đó, nhà đu t thng hay đc gi là công ty m và các tài sn
đc gi là công ty con.
Theo IMF (1993), FDI là khon đu t đc thc hin nhm thu li lâu dài
trong doanh nghip hot đng  mt s nn kinh t khác vi nn kinh t thuc nc
ca ch đu t. Ngoài ra, nhà đu t còn mong mun giành đc quyn qun lý
doanh nghip đó.
Theo UNCTAD (1999), FDI là hot đng đu t có mi liên h dài hn, phn
ánh li ích và s kim soát lâu dài ca nhà đu t nc ngoài hoc công ty m đi
vi doanh nghip ca mình  mt nn kinh t khác.

6
OECD (2008) cho rng, FDI phn ánh li ích lâu dài mà mt thc th trong
mt nn kinh t (nhà đu t trc tip) đt đc thông qua mt c s kinh t ti mt
nn kinh t khác vi nn kinh t thuc nc ca nhà đu t (doanh nghip đu t
trc tip). Li ích lâu dài này th hin các mi quan h gia nhà đu t và doanh
nghip đu t trc tip, trong đó nhà đu t giành đc s nh hng quan trng và
có hiu qu trong qun lý doanh nghip. u t trc tip bao hàm các giao dch đu
tiên, tip đn là các giao dch v vn gia hai thc th đc liên kt cht ch. Trong
đó, nhà đu t trc tip đc hiu là ngi nm quyn kim soát t 10% vn ca
mt doanh nghip tr lên. Theo khái nim này, có th thy đng c ch yu ca nhà
đu t trc tip nc ngoài là thông qua phn vn đc s dng  nc ngoài, nhà
đu t nc ngoài giành quyn kim soát hoc nh hng nht đnh trong vic qun
lý doanh nghip.

thi các ri ro liên quan ti quá trình bán hàng hoá  nc ngoài s đc gim thiu
nh s dng nhng đi lý bán hàng đa phng. Tng t nh vy, khi lixng bí
quyt ca mình, công ty cng không phi chu các chi phí và ri ro nh trong FDI.
FDI theo tp đoàn bao gm c FDI theo chiu dc và ngang, khi khon đu
t đc thc hin trong các dòng chy vn khác nhau ca các doanh nghip. Trong
giai đon hin nay, FDI theo tp đoàn là mt quá trình sn xut cung ng theo chui
giá tr toàn cu, ch không còn mnh ai ny làm nh trc. Mi chui y thng có
s tham gia ca mt hoc vài tp đoàn, có vai trò quyt đnh s tham gia ca nhng
công ty khác.
T quan đim ca các nc ch nhà, FDI có th đc phân bit nh thay th
nhp khu, xut khu ngày càng tng và FDI do chính ph khi xng. FDI thay
th nhp khu liên quan đn hàng hóa mà trc đây đã nhp khu, nhng bây gi có
th áp dng nh mt đu vào ti nc ch nhà. Khi các quc gia có ngun lc gia
tng FDI xut khu t liu sn xut, trong khi chính ph các nc ch nhà thu hút
FDI đ cân bng thâm ht thng mi.
Theo Lut đu t ca Vit Nam nm 2005 (iu 3), đu t nc ngoài là
vic nhà đu t nc ngoài đa vào Vit Nam vn bng tin và các tài sn hp pháp
khác đ tin hành hot đng đu t theo quy đnh ca Lut. Khái nim nêu trong
Lut đu t ca Vit Nam ch yu đ cp đn xut x ca ngun vn.
Mc dù có nhng đim đánh giá khác nhau v FDI, nhng có th hiu khái
quát: u t trc tip nc ngoài là mt loi hình đu t quc t, trong đó nhà đu
t ca mt nn kinh t đóng góp mt s vn hoc tài sn ln vào mt nn kinh t

8
khác đ s hu hoc điu hành, kim soát đi tng h b vn đu t nhm mc
đích li nhun hoc các li ích kinh t khác.
2.1.1.2. c đim ca FDI
Hot đng đu t trc tip nc ngoài th hin nhng đc đim sau: Th
nht, FDI thng đc thc hin thông qua vic xây dng doanh nghip mi, mua
li toàn b hoc tng phn doanh nghip đang hot đng hoc sáp nhp các doanh

nhân công r, ít đào to, thm chí dùng c ch th vic đ liên tc thay lao đng.
Nhiu doanh nghip có t l lao đng n rt cao, nhng giá nhân công thp và có
th gây các bnh ngh nghip (nh lch mt khi chuiyeen trách kim tra cht lng
lp đin t t đng ca nhà máy sn xut máy tính và linh kin đin t).
(4) Không ít doanh nghip FDI gây ô nhim môi trng t nhiên và khai thác
lãng phí tài nguyên thiên nhiên: Trong quá trình kinh doanh  Vit Nam, nhiu
doanh nghip FDI đã chú trng khai thác nhiu tài nguyên t nhiên (nht là tài
nguyên không tái to nh khai thác m khoáng sn), gây tàn phá môi trng t
nhiên.
(5) Tng đóng góp tài chính quc gia, nhng còn nhiu hành vi tiêu cc, trn
tránh ngha v tài chính và to cnh tranh không lành mnh: Các doanh nghip FDI
đóng góp ngun vn không nh cho ngân sách Nhà nc xét v tng th. Tuy
nhiên, thc t cho thy có hin tng và du hiu chuyn giá ca các doanh nghip
có giao dch liên kt xuyên quc gia (hot đng thua l kéo dài; có giao dch mua
bán các công ty liên kt trên 50% tng giá tr thng mi doanh nghip; nhng giao
dch quan trng vi bên liên quan đu din ra  nhng khu vc thp; tình trng vay
n quá mc; tái cu trúc doanh nghip có giao dch vi nc ngoài; v.v…). Ngoài
ra, hot đng FDI. Ngoài ra, tình trng đu c đt, “bán” d án khá ph bin khin
công tác qun lý tài nguyên và đt đai thêm khó khn, nhiu d án o hoc chm
trin khai đã b các đa phng rút giy phép đu t cng là hin tng rt đáng lo
ngi.
(6) Tng áp lc cnh tranh, nhng cha có nhiu hot đng chuyn giao
công ngh và kinh nghim qun lý: Chp nhn cnh tranh trên th trng sân nhà
trong khi thu hút vn FDI, nhiu nhà hoch đnh chính sách, nhiu ngành và đa
phng hy vng, cùng vi tng ngun vn, m mang th trng, các doanh nghip
FDI s tin hành chuyn giao công ngh và k nng qun lý cho ngi Vit Nam.
Tuy nhiên thành qu trong lnh vc này rt khiêm tn. Do cách thc sn xut theo
công đon trong mng li toàn cu, mà nhà đu t còn gi phn ln bí quyt công

10

sang nc khác, thì nc đó phi cn có nhng ngi hng dn, hay còn gi là các

11
chuyên gia trong lnh vc này. ng thi tránh đc vic phi khai thác các ngun
lc trong nc, nh tài nguyên thiên nhiên hay ô nhim môi trng. Tuy nhiên, cn
phi xem xét khía cnh bt cp v th ch pháp lut, các nhà đu t nc ngoài có
th li dng nhng k h ca pháp lut, s yu kém v qun lý hay s u đãi ca
Chính ph.
(2) ng trên góc đ doanh nghip FDI:
Mc đích ca doanh nghip cng nh mc đích ca mt quc gia thng là
li nhun, li nhun càng nhiu càng tt. Mt khi trong nc hay các th trng
quen thuc b tràn ngp nhng sn phm ca h và sn phm cùng loi ca đi th
cnh tranh thì h phi đu t ra nc khác đ tiêu th s sn phm đó. Trong khi
đu t ra nc ngoài, h chc chn s tìm thy  nc s ti nhng li th so sánh
so vi th trng c nh lao đng r hay tài nguyên cha b khai thác nhiu.
Mt nguyên nhân na là h có th bán đc nhng máy móc và công ngh
c k lc hu hay b hao mòn vô hình do thi gian vi giá cao nhng li là mi đi
vi nc nhn đu t (khi nc đu t là nc đang phát trin).
Thêm vào đó, là sn phm ca h đc bán ti th trng này s ngày càng
tng uy tín và ting tm cho nó và làm tng sc cnh tranh đi vi các đi th có
sn phm cùng loi.
2.1.2. Các lý thuyt thu hút đu t trc tip nc ngoài FDI
Các lý thuyt và thc nghim v FDI cho đn nay có rt nhiu nghiên cu
cho dù bt k s đng thun cha đt v mt tp hp các yu t quyt đnh v thu
hút dòng vn FDI trong các nc mi ni. Trong khuôn kh các lý thuyt và mi
quan h các yu t tác đng đn thu hút dòng vn vi mc đích không phi đ to
s phát trin ca lý thuyt mi mà da trên nhng lý thuyt đã đc ni ting đ
hình thành c s ca mt s nghiên cu đin hình v thu hút dòng vn FDI ca các
tnh, thành ph ti Vit Nam.
Trong nhng hn ch ca nghiên cu này, vic la chn ca các lý thuyt

công ty đa quc gia

Lý thuyt chênh lch
li nhun cn biên
MacDougall (1958) &
Kemp (1964)
FDI chy t nc có li nhun
cn biên thp đn nc có li
nhun cn biên cao

2. Nhóm lý thuyt gi đnh th trng không hoàn ho
T chc công nghip
Hymer (1976) &
Kindleberger (1969)
Li th s hu (quy mô kinh t,
quyn lc chính tr, vn, qun
lý, công ngh, tip cn vi
nguyên liu và tip th) Khác bit hóa
sn phm
Caves (1971)
Cnh tranh không hoàn ho
(cu trúc th trng nht đnh
khuyn khích cnh tranh FDI

13
Lý thuyt Nhà nghiên cu Phát hin yu t quan trng
theo chiu ngang)


3. Nhóm lý thuyt FDI khác
Sc mnh đng tin
Aliber (1970, 1971)
Sc mnh tng đi ca các
đng tin khác nhau

Lý thuyt Kojima
Kojima (1973)
Bt li trong cnh tranh theo
hng thng mi hóa kiu
Nht và kiu M

T l yu t sn xut
Helpman (1984) & Yeaple
(2003)
S khác nhau gia yu t giá
và ngun lc (không có chi phí
thng mi) ca doanh nghip
FDI cnh tranh theo chiu dc

(3) Lý thuyt đánh đi
s gn gi – tp trung
Horstmann & Markusen
(1987, 1992), Brainard
(1993), Yeaple (2003),
Helpman, Melitz (2004)
Các chi phí đc thù doanh
nghip, thu quan, chi phí vn
chuyn cao (chi phí thng

 gii thích thng mi quc t và FDI đc xem nh mt phn ca thng mi
quc t ca vn (Faeth, 2009). Trong nghiên cu này, các mô hình Heckscher-Ohlin
tng trng cho s khi đu ca mt k nguyên ca các lý thuyt FDI, nhng các
ng dng ca mô hình này vn còn đn gin hóa và bt bin gi đnh, ví d nh hai
nc có công ngh ging ht nhau, cnh tranh hoàn ho và li nhun c đnh theo
quy mô (Appleyard et al, 2010). Mi quan h v t l khác bit gia li nhun và
gi thuyt danh mc đu t đc xem là mt gii hn và cha khng đnh rõ mi
quan h nhân qu nh hng tip ca lý thuyt tân c đin v đu t trong nc
(Agarwal, 1980).
Các lý thuyt quy mô th trng đng ra nh là lý thuyt hp lý nht, trong
s các lý thuyt gi đnh hoàn ho ca th trng. Các lý thuyt v quy mô th
trng liên quan đn cp đ v mô và là bc đu bt ngun t các lý thuyt tân c
đin v đu t trong nc nhm kim tra mi quan h gia đu t trc tip và đu
ra, gi s rng các doanh nghip tng cng đu t đ đáp ng vi doanh s bán
hàng (Jorgenson, 1963; Chenery, 1952; Koyck, 1954 ti Agarwal, 1980). Các mi
quan h gia quy mô th trng ti nc nhn dòng vn FDI và doanh nghip FDI
đã đc tìm thy, trong đó quy mô th trng đc đo lng bng GDP ca nn
kinh t hoc doanh s bán ca các công ty đa quc gia (Agarwal, 1980). Theo
Balassa (1966) cho thy, quy mô th trng tng trng cho phép chuyên môn hóa
đng thi gim thiu chi phí. Khi quy mô th trng ca mt quc gia đã phát trin

15
đn mt mc đ nht đnh đm bo quy mô kinh t, quc gia đó thu hút dòng vn
FDI vào trong.
Quy mô th trng tip tc đóng mt vai trò quan trng trong tng quan lý
thuyt trong thi gian gn đây, Head và Ries (2003), ví d, gii thích vai trò ca quy
mô th trng liên quan đn FDI theo chiu dc. H cho rng v trí ca nhà máy duy
nht ph thuc vào chi phí và quy mô th trng trong mi quc gia, vic la chn
v trí phù hp là la chn th trng ln nht vi chi phí thp nht.
Ngoài ra, các lý thuyt FDI có th đc tìm thy trong nghiên cu