Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
MỤC LỤC
PHẦN THỨ NHẤT : DẪN LUẬN
1- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1.1/ Sự cần thiết phải đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ
Văn Trung học cơ sở :
_ Đáp ứng nhu cầu xã hội :
Đất nước đang trên đà đổi mới . Cả dân tộc bừng bừng khí thế vững
bước trên con đường Công nghiệp hóa, hiện đại hóa hướng tới mục tiêu cao
đẹp Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Một Việt
Nam quyết tâm chuyển mình! Một Việt Nam quyết chí chạy đua cùng thế giới
trong thời đại kinh tế, kỹ thuật phát triển ào ào như vũ bão!
Để hội nhập thành công, Việt Nam phải có nguồn nhân lực hiện đại –
hiện đại từ tư duy, ý tưởng đến cách nói năng, hành xử… Đối với con người
hiện đại, kỹ năng nói phải thật sự là một trong những kỹ năng rất quan trọng
trong giao tiếp hàng ngày cũng như khi thực thi công việc.
Và đương nhiên, đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn
THCS sẽ góp phần trong quá trình đào tạo nên những thế hệ học sinh khi ra
trường không chỉ biết suy nghĩ, sáng tạo ý tưởng mà còn phải biết nói ra mạch
lạc những điều mình nghĩ , biết truyền đạt chính xác thông tin, biết thuyết
phục hiệu quả … để năng động nắm bắt mọi cơ hội thành công cho bản thân,
cho đất nước.
_ Đảm bảo mục tiêu môn học:
Trong mục tiêu dạy học môn Ngữ văn THCS, về kỹ năng, Chương trình
môn Ngữ văn nhấn mạnh trọng tâm của việc rèn luyện kỹ năng Ngữ văn cho
HS là làm cho HS có kỹ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt khá thành thạo
theo các kiểu văn bản và có kỹ năng sơ giản về phân tích tác phẩm văn học,
bước đầu có năng lực cảm nhận và bình giá văn học. Chính vì thế, SGK Ngữ
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 1
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
văn THCS đã chú trọng hơn tới việc hình thành và phát triển kỹ năng nói .

Ngữ văn THCS :
_ Về phía nhà giáo :
+ Qua gần 5 năm thực hiện Chương trình thay sách SGK THCS, đội
ngũ thầy cô đứng lớp không nhiều thì ít cũng đã “thấm” phương pháp đổi mới
trong giờ dạy Ngữ văn.
+ Bản thân mỗi nhà giáo đều giàu nhiệt huyết với nghề, chú tâm vào
giảng dạy và chịu khó “đổi mới” để có những giờ dạy sinh động, sáng tạo.
_ Về phía học sinh :
+ Lứa tuổi HS THCS đã có khả năng tự lập cao, thích đón nhận cái
mới, háo hức sáng tạo.
+ Đặc biệt, từ năm học 2007-2008, nhà trường THCS sẽ tiếp nhận
những lứa HS trải qua 5 năm được học Chương trình SGK mới ; các em đã
được làm quen với nhiều hình thức dạy-học mới ở Tiểu học nên càng có nhu
cầu hoạt động và dễ dàng hưởng ứng đổi mới tiết luyện nói ở THCS .
_ Về phía xã hội :
+ Ngày càng có nhiều kênh thông tin phong phú hỗ trợ cho GV và HS
trong quá trình thực hiện tiết luyện nói .
+ Chủ trương xã hội hóa giáo dục cũng tạo điều kiện thuận lợi về vật
chất, tinh thần; đem lại tính khả thi cho việc đổi mới tiết luyện nói .
2- Lịch sử đề tài :
Từ trước tới nay, hầu như rất hiếm chuyên đề về việc dạy – học tiết
luyện nói trong chương trình Ngữ văn THCS . Mặc dù trên các tập san, tạp chí
chuyên ngành đã xuất hiện khá nhiều bài viết trao đổi về các vấn đề, khía cạnh
của đổi mới giảng dạy môn Ngữ văn THCS nhưng khó tìm thấy tài liệu nào
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 3
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
giúp giáo viên am hiểu và thực hành tiết luyện nói cho đồng bộ với sự đổi mới
ở các phân môn khác.
Tuy nhiên, SGV Ngữ văn 6,7,8,9 và Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên
cho giáo viên THCS chu kì III (2004-2007)- môn Ngữ văn, quyển 1 đã gợi ý

có hạn, hơn nữa khả năng còn hạn chế, đề tài của chúng tôi chỉ thiên về mục
đích bước đầu gợi hướng tìm hiểu, trao đổi, vận dụng …
4- Phương pháp tiến hành đề tài :
_ Dùng phương pháp hệ thống.
_ Dùng phương pháp đối sánh giữa thực tiễn dạy- học với lý luận dạy-
học.
_ Dùng phương pháp phân tích- tổng hợp.
_ Dùng phương pháp tích hợp, phối hợp với các phân môn, môn học
khác.
5- Cơ sở và thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài :
Để thực hiện đề tài, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu, khảo nghiệm
trong vòng 3 năm học ( 2004-2005; 2005-2006; 2006-2007 )với sự tham gia
của nhiều giáo viên và học sinh ở 3 trường THCS tiêu biểu cho các địa bàn ở
thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định ( Trường THCS Nhơn Bình, Trường
THCS Ngô Mây, Trường THCS Bùi Thị Xuân ).
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 5
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
PHẦN THỨ HAI : NỘI DUNG
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 6
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
CHƯƠNG I :
THỰC TRẠNG DẠY – HỌC TIẾT LUYỆN NÓI
1- Tình trạng chung :
_ Theo kết quả điều tra về thực trạng triển khai SGK THCS mới, tâm lý
chung của các GV Ngữ văn là ngại dạy các giờ luyện nói ( Theo Tài liệu bồi
dưỡng thường xuyên cho GV THCS chu kì III – môn Ngữ văn, trang 106).
_ Theo khảo sát ở phiếu thăm dò, tâm lý chung của HS là sợ và chán
học giờ luyện nói trong chương trình Ngữ văn THCS ( khi chưa áp dụng các
hình thức đổi mới ).
2- Việc thực hiện tiết luyện nói hiện nay :

_ Hệ thống bài tập rèn luyện và phát triển kĩ năng nói trong chương
trình chưa phong phú, đa dạng.
_ SGV chưa có định hướng giúp GV chú trọng rèn luyện và phát triển
kĩ năng nói qua từng tiết luyện nói .
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 8
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
CHƯƠNG II :
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 9
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
GIẢI PHÁP MỚI
ĐỔI MỚI TIẾT LUYỆN NÓI
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN THCS
1- Nguyên tắc chung của hướng đổi mới tiết luyện nói :
_ Phát huy tối đa tính tích cực của chủ thể HS.
_ Phát huy thế mạnh của hoạt động nhóm/tổ.
_ Ưu tiên hàng đầu cho việc luyện kỹ năng nói nhưng không tách rời
với các kỹ năng khác trong bộ tứ NGHE-NÓI-ĐỌC-VIẾT.
_ Chú trọng quan tâm cả ba đối tượng học sinh (giỏi, khá – trung bình –
yếu, kém ).
_ Tạo được không khí tự nhiên, thoải mái, nhẹ nhàng và lựa chọn nội
dung hấp dẫn để lôi cuốn các em vào hoạt động luyện nói.
_ Thể hiện thái độ khích lệ, động viên, nâng đỡ để tránh cho em cảm
giác tự ti, xấu hổ.
_ Đầu tư thật kỹ cho khâu chuẩn bị ở nhà của HS.
2- Xác định mục tiêu của tiết luyện nói :
2.1/ Mục tiêu chung :
Có thể dựa vào SGV ( Mục tiêu cần đạt).
2.2/ Mục tiêu cụ thể :
Cần phải cụ thể hóa mục tiêu chung sao cho phù hợp với đối tượng HS.
Bởi HS ở mỗi lớp, trường, vùng, miền lại có những đặc điểm riêng biệt.

đảm bảo cho hoạt động của HS đúng hướng và đạt hiệu quả cao.
5- Thực hiện khâu chuẩn bị trước khi tiến hành tiết luyện nói :
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 11
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
Trước hết xin được nhấn mạnh tầm quan trọng của khâu chuẩn bị
trước khi luyện nói trên lớp. Có thể nói yếu tố quyết định thành công hay thất
bại của giờ luyện nói theo hướng đổi mới chính là ở khâu này.
Giáo viên cần định hướng cho các em trong việc chuẩn bị thật cụ
thể, rõ ràng về cả nội dung và cách thức ( Chuẩn bị cái gì ? Chuẩn bị như thế
nào, bằng cách nào ?)
Cũng cần phân công cụ thể cho các đối tượng HS, nhưng chủ yếu
là chỉ đạo thông qua đội ngũ tổ trưởng, nhóm trưởng, cán sự bộ môn.
6- Một số hình thức tổ chức hoạt động dạy- học trong tiết luyện nói :
_ GV nên linh hoạt, thiên biến vạn hóa trong việc thiết kế các hoạt động
dạy – học.
_ Sau đây là vài đề xuất để tham khảo, vận dụng :
6.1/ HÁI HOA TÌM Ý
Có thể dùng hình thức này đối với lớp dạy có nhiều HS yếu kém, chưa
thành thạo kĩ năng tạo lập kiểu văn bản đang học, chưa quen nói trước tập thể;
lại ít có ( hay không có ) nhân tố tích cực ( HS khá, giỏi, lanh lợi, hoạt bát)
làm nòng cốt.
* Cách thực hiện :
a- Khâu chuẩn bị :
_ Lựa chọn một bài tập ( không ôm đồm nhiều về số lượng bài tập ).
_ Thông báo bài tập đã chọn cho HS biết trước để chuẩn bị .
_ Định hướng cho HS bằng một số câu hỏi ( để giải quyết bài tập ).
Những câu hỏi này được cung cấp từ trước tiết học để HS suy nghĩ, chuẩn bị
lời.
_ Một bảng phụ- mô hình dàn ý phù hợp với bài tập
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 12

a- Điều kiện : Cơ sở vật chất thuận lợi.
b- Chuẩn bị :
_ GV phải chuẩn bị thật công phu
+ Nhiều câu hỏi, bài tập ngắn gọn, bổ ích.
+ Tranh ảnh, vật dụng phong phú, giàu ý nghĩa.
+ Cách dẫn chương trình hấp dẫn, sáng tạo.
_ Có thể vận động HS cùng chuẩn bị như sưu tầm tranh ảnh, vật dụng,
soạn thảo câu hỏi- đáp án…
_ Có thể chuẩn bị vài phần quà nho nhỏ giúp trò chơi thêm hào hứng.
_ HS được thông báo giới hạn một số đề tài chính để nghiên cứu, suy
nghĩ trước.
c- Trình tự thực hiện trong tiết học :
_ Chia cuộc chơi thành 2-3 chặng. Lượng câu hỏi, bài tập được sắp xếp
vào từng chặng cho phù hợp.
_ Sau mỗi chặng, có nhận xét và đổi người tham gia chơi.
_ GV trực tiếp làm giám khảo và cho điểm theo một thang điểm đã
được thống nhất và công bố ; cử HS làm thư ký theo dõi và tổng kết điểm ở
từng chặng, cả đợt.
_ Cuối cùng GV tổng kết, củng cố phương pháp tạo lập VB . Nhận xét
các đội chơi, khen thưởng và trao quà.
Khi đã thuần thục với cách làm trên thì lớp có thể “tự biên tự diễn” mà
GV chỉ là người định hướng từ xa chứ không cần tham gia trực tiếp vào quá
trình hoạt động của HS.
6.3/ DÀN HỢP XƯỚNG
- Đây là một hình thức có thể giúp cho các đối tượng HS cùng bổ trợ
cho nhau trong quá trình thực hành kỹ năng nói về một vấn đề nào đó.
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 14
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
- Tạo cho HS khả năng làm việc tập thể, biết phối hợp nhịp nhàng, ăn ý,
biết đoàn kết, hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ.

nhóm dễ bị rời rạc, thậm chí thất bại. Do đó, khâu chuẩn bị phải được đầu tư
chu đáo.
Nếu HS đã chuẩn bị kỹ nhưng khi thực hành vẫn gặp khó khăn thì GV
nên nhẹ nhàng gỡ bí và dẫn dắt, giúp các em hoàn thành chương trình của
nhóm.
Mặt khác cũng không nên yêu cầu quá cao , nhất là khi thực hiện hình
thức này lần đầu.
6.4/ THI NÓI HAY ( Thi hùng biện, thi kể chuyện,…)
Hoạt động thực hành này vẫn dựa trên cơ sở gợi ý của SGV. Nghĩa là
HS luyện nói ở tổ, nhóm; sau đó nói trước lớp trên cơ sở đã chuẩn bị dàn ý và
tập nói ở nhà.
Nhưng có thể thay đổi ở chỗ là cơ cấu việc luyện nói ấy thành một
cuộc thi để tạo không khí sôi nổâi, lôi cuốn HS.
Nên tổ chức hình thức Thi nói hay đối với những lớp khá, HS mạnh
dạn, hoạt bát. Mục tiêu cụ thể của tiết dạy khi dùng hình thức này là luyện cho
HS khả năng nói đúng, nói hay, nói truyền cảm trước tập thể về một vấn đề.
* Cách thực hiện :
a- Chuẩn bị :
_ Bảng phụ ( tính điểm )
_ Thông báo số lượng bài tập, nội dung BT.
_ Thông báo hình thức hoạt động để HS tập luyện .
_ Các nhóm chuẩn bị dàn ý, phiếu học tập của nhóm
_ HS chuẩn bị thêm tranh ảnh, vật dụng liên quan ( nếu cần )
_ Có thể chuẩn bị thêm tranh ảnh , vật dụng…
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 16
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
_ Chuẩn bị vài mòn quà nho nhỏ .
_ Có thể chọn HS dẫn chương trình.
b- Trình tự thực hiện trong tiết học :
_ GV nêu tiêu chí, yêu cầu, thang điểm

cuộc để trình bày chứ không cần sự giới thiệu lần lượt của người điều khiển.
CHƯƠNG III :
MỘT SỐ TIẾT LUYỆN NÓI ĐÃ THỰC HIỆN
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 18
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI
A- LỚP 6 :
Đây là lớp đầu cấp THCS, các em khá bỡ ngỡ nên cần đầu tư nhiều để
tạo cho HS kỹ năng nói và làm cơ sở cho những năm kế tiếp. Nếu giúp HS lớp
6 quen với những hoạt động tích cực, sáng tạo trong tiết luyện nói thì sau này,
ở các lớp trên, GV sẽ rất nhẹ nhàng trong việc hướng dẫn, điều hành mà tiết
học vẫn đạt hiệu quả cao. Hơn nữa, cơ cấu phân bổ tiết luyện nói ở lớp 6 cũng
chiếm số lượng nhiều nhất trong chương trình luyện nói của toàn cấp : 5 / 12.
Vì thế, GV nên chịu khó huấn luyện cho HS lớp 6 một cách kỹ lưỡng,
bài bản ngay từ những tiết đầu để các em có thể hăng hái chủ động tham gia
các tiết luyện nói trong chương trình toàn cấp.
Xin giới thiệu một số tiết luyện nói của lớp 6 đã được thực hiện theo
hướng đổi mới trong thời gian qua.
A.1- LUYỆN NÓI KỂ CHUYỆN
Ngữ văn 6 – tiết 29, tuần 8 – bài 7
Giáo viên : Huỳnh Thị Phượng Hiền
Học sinh : Lớp 6A1 – Trường THCS Ngô Mây
Năm học : 2006-2007
1- Chuẩn bị : Yêu cầu HS chuẩn bị chương trình luyện nói :
GIAO LƯU – CHIA SẺ
_ Nội dung chương trình : Kể về bản thân, gia đình, bè bạn, công việc
( theo các đề bài ở SGK )
_ Cách thức chuẩn bị :
+ Cá nhân HS dựa vào đề bài và dàn bài tham khảo ở SGK để lập dàn
bài chi tiết vào vở soạn ( 4 đề bài trong SGK ).

Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
hội hiểu nhau nhiều hơn, phải không các em. Vậy cơ hội ấy đến rồi ! Tiết học
hôm nay sẽ thực sự là một dịp tốt để chúng ta Giao lưu –Chia sẻ với nhau về
bản thân, gia đình, bè bạn, công việc…
Và thể loại kể chuyện đời thường sẽ giúp chúng ta xích lại gần nhau
hơn qua những lời kể chân thành, tự nhiên mà không kém phần mạch lạc, hấp
dẫn …
2.2/ GV nêu yêu cầu và thể lệ cuộc giao lưu :
a- Yêu cầu :
_ Nội dung : đảm bảo được một số ý chính ( yêu cầu HS K,G treo bảng
phụ và giới thiệu dàn bài chi tiết )
_ Kỹ năng nói : SGK/ 77
b- Cách thức :
_ Thời gian giao lưu : khoảng 35 phút; chia làm 3 vòng
+ Giao lưu trong tổ : 10 phút
+ Giao lưu trước lớp : 20 phút
+ Giao lưu với cô giáo : 5 phút
_ Hình thức :
+ Các thành viên trong tổ trò chuyện với nhau về 4 nội dung – trao đổi
về việc thi đua giao lưu với các tổ khác
+ Thành viên các tổ thi đua nhau lên giao lưu với cả lớp ( tuần tự được
mời khi đến lượt ; nếu tổ nào chậm trễ thì mất lượt ).
Có bốn nội dung Giao lưu để chia sẻ cùng mọi người nhưng mỗi người
được phép tự chọn phần nào mình thích chia sẻ cùng mọi người để nói trước
lớp. Mỗi người chỉ được phép nói tối đa trong vòng 3 phút.
Nhận xét và tính điểm theo bảng điểm sau :
Người thứ Người thứ Người thứ Người thứ Tổng cộng
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 21
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
nhất hai ba tư điểm

2.4/ GV kết thúc tiết học – Rút kinh nghiệm.
3- Kết quả – Rút kinh nghiệm về tiết học :
_ Tiết học vận dụng hình thức : THI NÓI HAY
_ Đảm bảo được thời lượng với các hoạt động như dự định.
_ Số lượng HS được nói trước lớp : 8 HS ( không kể số HS nói trước tổ
và đặt câu hỏi giao lưu thêm ).
_ Tuy còn đôi chút gượng gạo nhưng giờ học diễn ra trong không khí
khá tự nhiên, thân mật và không kém phần sôi nổi.
_ Một số HS nhút nhát khi được mời lên cũng đã cố gắng hết sức nhờ
sự khích lệ , động viên. Các em chỉ nói được vài câu nhưng đó là kết quả bước
đầu để sau này các em dần dần mạnh dạn hơn.
VD: như em Đồng Hoàng , khuôn mặt tái nhợt, người run lên vì sợ
nhưng sau đó cũng cố trấn tĩnh để nói cho các bạn biết về địa chỉ gia đình và
người mẹ của mình.
_ Một vài HS đã kể khá mạch lạc về những nội dung giao lưu tuy còn
đôi chút ngượng nghịu ban đầu .
Ví dụ : ( Ghi lại theo lời kể của HS )
Phần trình bày của em Nguyễn Thị Xuân Châu với phong thái chững
chạc, lời lẽ ngắn gọn mà chân tình, đôn hậu:
Xuân Châu : Thưa cô giáo! Chào các bạn!
Tôi thích lớp mình luôn vui vẻ và ai cũng học giỏi. Tôi muốn
được sống mãi trong không khí đầm ấm của gia đình, Ba mẹ tôi rất thương
yêu và chăm sóc tôi. Chắc các bạn đều không muốn ba mẹ buồn lòng, tôi
cũng vậy. Vì thế, tôi tự nhủ phải hết sức cố gắng. (ngập ngừng)
GV : Các em có muốn đề nghị bạn Châu chia sẻ điều gì nữa không ?
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 23
Đề tài : Đổi mới tiết luyện nói trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở
Hồng Quân : Bạn Châu vừa là CS bộ môn NV vừa là lớp trưởng nên
đề nghị bạn chỉ nhà để chúng mình tiện liên lạc khi cần thiết.
Xuân Châu : Nhà tôi ở 24 – Tôn Thất Tùng.

Ngữ văn 6 – Tiết 43, tuần 11- Bài 10
GV : Huỳnh Thị Phượng Hiền
HS : Lớp 6A1 – Trường THCS Ngô Mây
Năm học 2006- 2007
1- Chuẩn bị :
_ GV và HS cùng trao đổi và lựa chọn nội dung : sử dụng cả 4 đề bài ở
SGK / trang 111
ĐỀ 1 : Kể về một chuyến về quê.
ĐỀ 2 : Kể về một cuộc thăm hỏi gia đình liệt sĩ neo đơn.
ĐỀ 3 : Kể về một cuộc đi thăm di tích lịch sử.
ĐỀ 4 : Kể về một chuyến ra thành phố .
_ Phân công đề bài cho các tổ ( mỗi tổ chuẩn bị một đề bài )- cho bốc
thăm để chọn đề và vị thứ trình bày trước lớp.
_ Giới thiệu tư liệu để HS tham khảo : Bình Định – danh thắng và di
tích, Truyện ngắn chọn lọc dành cho thiếu nhi, Bà mẹ Việt Nam anh hùng tỉnh
Bình Định, Sách Hoạt động ngoài giờ lớp 6…
_ Ghi bảng phụ 4 dàn bài ( 4 tổ chuẩn bị trước khi tiến hành tiết học ).
_ Hướng dẫn các tổ chuẩn bị chương trình luyện nói :
NHỮNG CHUYẾN ĐI BỔ ÍCH
Huỳnh Thị Phượng Hiền - Trường THCS Ngô Mây Trang 25