B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
NGUYN TH HNG HNH CÁC YU T NH HNG N CHI TIÊU CHO GIÁO
DC CA CÁC H GIA ÌNH MIN BC TRUNG B
VÀ DUYÊN HI MIN TRUNG Chuyên ngành : Kinh t phát trin
Mã s : 60310105 LUN VN THC S KINH T NGI HNG DN KHOA HC
TS. NGUYN HU DNG
TP. H Chí Minh – Nm 2014
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan lun vn “Các yu t nh hng đn chi tiêu cho giáo dc
1.1.3 Lý thuyt v s tác đng ca thu nhp đn chi tiêu. 7
1.2 Lý thuyt đu t giáo dc. 10
1.3 Hành vi ra quyt đnh ca h gia đình. 11
1.4 Các nghiên cu liên quan. 12
1.4.1 Các nghiên cu ngoài nc. 12
1.4.2 Các nghiên cu trong nc. 14
1.5 Khung phân tích ca nghiên cu. 17
1.6 Tng quan v chi tiêu cho giáo dc ca các h gia đình Vit Nam. 18
CHNG 2: PHNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH. 23
2.1 Các mô hình nghiên cu lý thuyt. 23
2.2 Mô hình và d liu nghiên cu. 24
2.2.1 Mô hình nghiên cu. 24
2.2.2 D liu nghiên cu. 25
2.3 C s chn la các yu t có kh nng nh hng đn chi tiêu cho giáo dc ca
các h gia đình vùng Bc Trung b và Duyên hi min Trung. 26
2.3.1 Chi tiêu giáo dc ca các h. 26
2.3.2 Chi tiêu bình quân ca h gia đình. 26
2.3.3 Chi tiêu thc phm bình quân. 27
2.3.4 Chi tiêu y t. 28
2.3.5 Gii tính ca ch h. 28
2.3.6 Dân tc ca ch h. 29
2.3.7 Trình đ hc vn ca ch h. 29
2.3.8 Tui ca ch h. 29
2.3.9 Quy mô h gia đình. 30
2.3.10 Ni sinh sng ca h gia đình. 30
2.3.11 Gii tính ca tr. 31
CHNG 3: KT QU NGHIÊN CU. 34
PH LC 61
DANH MC BNG BIU
Bng 1.1: Tóm tt các nghiên cu có liên quan……………………………………14
Bng 1.2: Chi tiêu bình quân giáo dc ca các h gia đình các vùng kinh t Vit
Nam qua các nm (đn v tính: 1.000đng)………………………………………19
Bng 1.3: T trng chi tiêu cho giáo dc trong tng chi tiêu các vùng kinh t Vit
Nam (đn v tính: %)…………………………………………………………… 20
Bng 2.1: Thông tin ngun d liu đc trích lc cho vùng 3……………………25
Bng 2.2: Tóm tt đc đim các bin trong mô hình và k vng du …………32
Bng 3.1: Trình đ hc vn ca ch h phân theo cp hc ca tr (đn v tính:
lp)…………………………………………………………………………………34
Bng 3.2: Thng kê mô t quy mô h gia đình (đn v tính: ngi)………………35
Bng 3.3: Chi tiêu bình quân h gia đình phân theo cp hc ca tr (đn v tính:
1.000đng)…………………………………………………………………… ….36
Bng 3.4: Chi tiêu thc phm bình quân ca h phân theo cp hc ca tr (đn v
tính: 1.000đng)………………………………………………………… ……… 37
Bng 3.5: Chi tiêu cho y t phân theo cp hc ca tr (đn v tính:
1.000đng)…………………………………………………………………………37
Bng 3.6: Chi tiêu giáo dc cho phân theo cp hc ca tr (đn v tính: 1.000
đng)………………………………………………………………………………38
Bng 3.7: T trng chi tiêu cho giáo dc trong chi tiêu bình quân phân theo cp hc
ca tr (đn v tính: %)……………………………………………………………39
Bng 3.8: Chi tiêu trung bình cho giáo dc phân theo gii tính ch h (đn v tính:
1.000đng)…………………………………………………………………………39
Bng 3.9: Chi tiêu cho giáo dc phân theo dân tc ca ch h (đn v tính:
đi giáo dc gi vai trò quan trng trong thúc đy phát trin xã hi, gim nghèo đói, và
là nhân t quan trng góp phn tng trng kinh t. Vit Nam cng nh các quc gia
khác đu xem giáo dc là quc sách hàng đu và luôn dành s đu t đc bit cho s
nghip phát trin giáo dc. Becker (1993) cho rng đi vi cá nhân thì vi nn tng
giáo dc tt s to ra li th cho cá nhân nhiu mt trong cuc sng nh là tng nng
sut lao đng, kh nng tip cn vi công ngh, và là yu t nh hng đn mc thu
nhp cao hn.
Kinh t Vit Nam ngày càng phát trin, cùng vi đó là cht lng cuc sng ca
ngi dân ngày càng đc ci thin. ánh giá mc sng ca ngi dân, trc tiên cn
đánh giá các nhu cu thit yu nht ca đi sng nh n ung, giáo dc, y t…Trong
đó, chi tiêu cho giáo dc là mt trong nhng ch tiêu đc bit ca h gia đình vì nó
không mang li li ích trc mt và cho chính bn thân h nhng có tác dng v sau.
Khi mc sng ca ngi dân tng lên thì h gia đình không còn phi lo nhiu đn cái
n, cái mc thông thng, h hng đn nhng li ích cao hn là lo cho con cái. Nhiu
kt qu nghiên cu cho thy h gia đình càng quan tâm đn cht lng giáo dc ca
con em thì h càng chi tiêu cho nó nhiu hn, và xem đó nh mt khon đu t mang
li li ích trong tng lai. Vi ngun thu nhp nht đnh, h gia đình cng phi cân
nhc gia chi tiêu nh th nào cho các nhu cu cn thit trong cuc sng, bên cnh vic
chi tiêu giáo dc cho con em hc ti các bc hc khác nhau sao cho phù hp vi điu
kin và đc đim kinh t- xã hi ca tng h gia đình.
Trong nhng nm gn đây nc ta luôn chú trng vic nâng cao mc sng ca
ngi dân. Th hin qua vic c gng ci cách chính sách tin lng nhm đáp ng
nhu cu xã hi và phù hp vi nn kinh t đang phát trin nhanh. Theo s liu thng kê
t B Ni v, t nm 2003 đn nay, mc lng ti thiu chung cho ngi lao đng
2 trong khu vc hành chính s nghip đã điu chnh 8 ln t 210.000 đng/tháng lên đn
1.050.000 đng/tháng, vi mc tng gn 5 ln. Vic tng lng này phn nào đáp ng
mc chi tiêu ca các h gia đình. Nhng liu vic tng lng, tng chi tiêu này thì
này vn còn nhiu khó khn, tr mt s thành ph ln.Vy có phi vì cuc sng khó
khn mà ngi dân vùng này đu t cho con cái h đi hc nhiu hn hay ít hn các
vùng khác và t l chi tiêu cho giáo dc so vi các chi tiêu khác nh thc phm, y t
thì nh th nào?
Mc chi tiêu giáo dc cho con em trong h gia đình là mt ch s có th đi din
cho s quan tâm ca h v giáo dc cho tr. Các yu t kinh t-xã hi ca h gia đình,
đc đim ca tr nh hng đn quyt đnh chi tiêu giáo dc là mt vn đ cn quan
tâm xem xét và đánh giá, t đó k vng s cung cp thông tin hu ích cho nhng nhà
hoch đnh chính sách giáo dc nhm ci thin, nâng cao cht lng giáo dc. tài
nghiên cu: “Các yu t nh hng đn chi tiêu giáo dc ca h gia đình Bc Trung
B và Duyên hi min Trung, Vit Nam” nhm góp phn làm sáng t vn đ trên.
2. Mc tiêu nghiên cu.
Mc tiêu chính ca đ tài là xác đnh các yu t kinh t - xã hi nh hng đn
chi tiêu cho giáo dc ca các h gia đình Bc Trung b và Duyên hi min Trung, Vit
Nam da trên c s phân tích thng kê và đnh lng s liu t b d liu điu tra mc
sng h gia đình Vit Nam (VHLSS) nm 2010 ca Tng Cc Thng kê. đt đc
mc tiêu này, đ tài tp trung tìm câu tr li cho các câu hi nh sau:
- Các yu t kinh t - xã hi nào nh hng đn mc chi tiêu cho giáo dc ca
các h gia đình Bc Trung b và Duyên hi min Trung, Vit Nam?
- Khi chi tiêu ca h gia đình tng lên thì t l tng chi tiêu cho giáo dc nh th
nào và cp hc nào là b tác đng mnh nht?
- Chi tiêu lng thc thc phm và chi tiêu cho y t có nh hng đn đn chi
tiêu cho giáo dc ca h gia đình hay không?
3. i tng và phm vi nghiên cu.
i tng nghiên cu: các h gia đình min Bc Trung b và Duyên hi min
Trung, Vit Nam.
4 Phm vi nghiên cu: đ tài đc thc hin trong phm vi thi gian, không gian
6 CHNG 1: C S LÝ THUYT VÀ THC TIN.
Trong chng này, tác gi s trình bày các c s lý thuyt dùng đ làm nn tng
cho các phân tích trong bài nghiên cu. Ngoài ra, ni dung trong chng cng trình
bày và phân tích mt s kt qu nghiên cu trong và ngoài nc liên quan mà tác gi
đã tham kho đ la chn các bin đa vào trong mô hình nghiên cu.
1.1 Lý thuyt v hành vi tiêu dùng.
1.1.1 nh ngha.
- Theo James F. Engel và các cng s (2005): “Hành vi tiêu dùng là toàn b
nhng hot đng liên quan trc tip ti quá trình tìm kim, thu thp, mua sm, s hu,
s dng, loi b sn phm/dch v. Nó bao gm c nhng quá trình ra quyt đnh din
ra trc, trong và sau hành đng đó”.
Qua đnh ngha trên, chúng ta có th hiu hành vi tiêu dùng là mt quá trình mà
mt cá nhân hay mt nhóm ngi la chn, mua sm, s dng sn phm/dch v nhm
tha mãn nhu cu hay c mun ca h. Quá trình này bao gm nhng suy ngh, cm
nhn, thái đ và các hành đng mua sm, s dng sn phm hay dch v.
1.1.2 Lý thuyt v la chn tiêu dùng.
Theo Mas-Colell và cng s (1995), lý thuyt tiêu dùng th hin nhng quyt
đnh la chn tiêu dùng mang tính cht duy lý ca ngi tiêu dùng cho các loi hàng
hóa. Trong điu kin ràng buc v ngân sách h gia đình, ngi tiêu dùng s la chn
r hàng hóa đm bo ti đa hóa mc hu dng ca mình.
Max u(x) vi điu kin p*x≤ I
Trong đó,
x=(x
1
, x
2,
…,x
1.1.3 Lý thuyt v s tác đng ca thu nhp đn chi tiêu.
Vào th k XIX, mt nhà thng kê ngi c, Ernet Engel (1821-1896) đã thc
hin mt nghiên cu thc nghim v ngân sách gia đình đ đa ra kt lun v các mô
hình chi tiêu tiêu dùng, đó là chi phí cho các hàng hóa và dch v khác nhau ca các h
gia đình nhng mc thu nhp khác nhau.
Theo nghiên cu ca Engel, khi thu nhp tng lên, t trng thu nhp chi cho các
hàng hóa thit yu nh thc phm thì gim và chi cho các hàng hóa xa x nh các hàng
hóa và dch v công nghip li tng. Hay nói cách khác, các gia đình nghèo thng
dành t trng tng đi ln trong thu nhp ca h cho các nhu cu cn thit, trong khi
các gia đình giàu li dành phn ln thu nhp cho các nhu cu xa x. S thay đi này
trong các mô hình chi tiêu tiêu dùng vi s gia tng thu nhp ca các h gia đình đc
gi là quy lut Engel.
đn gin, ta s mô t và gii thích mi quan h gia thu nhp và s lng
hàng hóa thay cho chi tiêu và gi đnh là giá ca hàng hóa là không thay đi.
Gi đnh ban đu thu nhp là I
1
, giá các sn phm ln lut là P
x
và P
y
, đng ngân
sách tng ng là I
1
và đng đng ích là U
1
. im phi hp ti u là E(x
1
,y
1
) là tip
Hình 1.1: ng tiêu dùng theo thu nhp.
ng tiêu dùng – thu nhp ICC (Income-Consumption Curve): ng tiêu dùng
– thu nhp đi vi hàng hóa X cho bit lng hàng hóa X đc mua tng ng vi
tng mc thu nhp khi giá c các loi hàng hóa là không đi. Hình 1.2: ng cong Engel trong trng hp X là hàng thit yu.
Nh vy, đng cong tiêu th - thu nhp (ICC) có th đc s dng đ gii thích
các mi quan h gia mc đ thu nhp ca ngi tiêu dùng vi s lng mua ca mt
mt hàng và đc gi là đng cong Engel.
I
2
/P
y
Y
X
I
1
2
X
1
0
F
E
ICC
9 dc ca đng cong Engel ICC nh hình 1.2 là I / X vi I vit tt ca s
thay đi trong thu nhp và X cho s thay đi trong lng cu ca hàng hóa X và t l
này s có du dng. iu quan trng cn lu ý là đ dc ca đng cong Engel trong
hình 1.2 tng lên khi thu nhp tng lên. iu này cho thy rng vi mi mc tng bng
nhau trong thu nhp, thì s lng hàng hóa mua s gim dn. Nh vy, đng cong
Engel trong trng hp X là hàng hóa thit yu thì s lng mua ca hàng hóa tng lên
cùng vi s gia tng thu nhp nhng vi tc đ gim dn. Hình 1.3: ng cong Engel trong trng hp X là hàng hóa xa x.
Các đng cong Engel rút ra trong hình 1.3 có hng lên trên dc nhng là lõm.
iu này cho thy rng đ dc ca đng cong Engel (I / X) đang gim vi s gia
tng thu nhp. Ngha là, vi mi mc tng bng nhau trong thu nhp, thì s lng hàng
hóa mua s tng cao hn. Nh vy, trong trng hp này, s lng mua ca hàng hóa
Hình 1.4: ng cong Engel đi vi X là hàng hóa cp thp.
i vi hàng hóa cp thp thì đ dc ca đng cong Engel có h s âm (hình
1.4), ngha là khi thu nhp tng lên thì ngi ta s gim chi tiêu cho hàng hóa này.
Nh vy, da vào hình dng ca đng Engel ca tng loi hàng hóa ta có th
bit đó là sn phm thit yu, sn phm xa x hay là sn phm cp thp.
1.2 Lý thuyt đu t giáo dc.
Lý thuyt vn con ngi liên quan đn giáo dc nh là mt s đu t đ ti đa
hóa cht lng cuc sng (Schultz, 1961, Becker, 1993). Vic đu t thêm cho giáo
dc s to ra li ích v mt nâng cao thu nhp trong tng lai đng thi đòi hi chi phí
trc tip và chi phí c hi vì không làm vic trong thi gian đi hc. Mi ngi s so
sánh nhng chi phí trc tip và chi phí c hi vi li ích trong tng lai ca vic đu t
cho đi hc. Vic đu t s tip tc min là t l biên li nhun cao hn chi phí bây gi
đã b ra. Vic đu t cho giáo dc s tng theo k vng li nhun đt đc trong tng
lai và gim theo chi phí đi hc.
Becker (1993) và Schultz (1961) nhn đnh hai đi tng có hc vn khác nhau
thng có nhng thu nhp khác nhau. T s khác bit trong thu nhp đó, cha m s có
I
2
X
I
1
X
phi là ý kin riêng ca ch h và vic này đm bo ti đa li ích ca các thành viên
trong gia đình cng nh hn ch các quyt đnh gây bt li.
- Vic ra quyt đnh ca h gia đình còn b nh hng bi các yu t nh t vn
ca ngi bán hàng… hay các điu kin sng cng nh các môi trng kinh t - xã
hi, các chính sách quy đnh quyn và ngha v mà h gia đình đó b tác đng.
Vì th mà vic ra quyt đnh cho mt vn đ nào đó nói chung và cho vic chi
tiêu giáo dc hay thc phm nói riêng ca h gia đình cn xem xét nhiu nhân t t các
yu t bên trong h gia đình đn các yu t t bên ngoài xã hi.
12 1.4 Các nghiên cu liên quan.
1.4.1 Các nghiên cu ngoài nc.
Meng Zhao và Paul Glewwe (2007), nghiên cu các nhân t tác đng đn vic
nhp hc ca cá nhân trong h gia đình min nông thôn Trung Quc. Nghiên cu
này cho rng nhu cu cho s nm đi hc ca h gia đình là mt hàm các yu t nh
hng đn chi phí và li ích ca vic hc thêm gm bn nhóm: c tính cá nhân ca
tr (gii tính, tui, tình trng dinh dng), đc đim h gia đình (trình đ hc vn ca
cha và m, nhn thc v giáo dc gii tính ca cha và m, mong mun ca cha m v
trình đ đt đc ca tr, chi tiêu bình quân), đc đim công cng (khong cách t nhà
đn trng) và đc đim ca trng hc, giáo viên (hc phí, s phòng thí nghim khoa
hc, th vin, kinh nghim, lng ca giáo viên). Bài nghiên cu đã s dng hi quy
probit đ c lng s nm đi hc ca tr.
Kt qu ca nghiên cu này cho thy tình trng dinh dng ca tr và thu nhp
ca h gia đình có tác đng tích cc đn s nm hoàn thành đi hc ca tr em. Trình đ
giáo dc và thái đ đi vi giáo dc ca tr ca các bà m cng có tác đng mnh m.
Các phòng thí nghim khoa hc và kinh nghim ca giáo viên cng tác đng tích cc
đi vi vic hc ca tr.
Aysit Tansel (1999), nghiên cu này xem xét các yu t tác đng đn vic nhp
hc ca các bé trai và gái Th Nh K. Mc đích ca nghiên cu này là kim tra các
h gia đình sng và các khon tr cp. Kt qu cho thy thu nhp ca h gia đình có
tác đng tích cc đi vi chi tiêu cho giáo dc ca tr, quy mô h gia đình làm tng chi
tiêu h gia đình nhng mang tính gánh nng, tiêu cc. Các yu t còn li không có nh
hng hoc nh hng không đáng k đn chi tiêu cho giáo dc ca h.
Ngoài ra còn nhiu nghiên cu khác nh Mauldin và cng s (2001), nghiên cu
chi tiêu ca cha m đi vi giáo dc ca con cái vi kt qu s tin mà b m chi cho
vic hc ca con cái ph thuc vào thu nhp sau thu ca cha m, trình đ hc vn ca
cha m, tui ca cha m, ni sinh sng ca gia đình (nông thôn hay thành th). Hay
14 nghiên cu ca Qian và Smyth (2008) đã s dng hi quy Tobit đ đánh giá tác đng
ca thu nhp và các đc đim h gia đình đn nhu cu giáo dc. Kt qu ca nghiên
cu này là thu nhp ca h gia đình vn là nhân t có nh hng ln đn chi tiêu cho
giáo dc ca các h gia đình. Bên cnh đó, trình đ hc vn ca cha m và tính chuyên
nghip ca ngh nghip ca cha m cng có tác đng tích cc. H gia đình có nhiu tr
đn trng thì chi tiêu cho giáo dc càng nhiu. H gia đình sng ven bin có xu
hng chi tiêu cho giáo dc khác vi các h các vùng còn li.
1.4.2 Các nghiên cu trong nc.
Nghiên cu ca Trn Thanh Sn (2012), nghiên cu các nhân t nh hng đn
chi tiêu ca h gia đình cho giáo dc: nghiên cu vùng ông Nam b, Vit Nam.
Nghiên cu này đã s dng b d liu VHLSS nm 2008 ca Tng Cc thng kê vi
phng pháp hi quy OLS đ xem xét các yu t tng chi tiêu, quy mô h, ni sinh
sng ca h, dân tc, gii tính, trình đ hc vn, tui ca ch h và các tr cp cho
giáo dc đn chi tiêu cho giáo dc ca các h gia đình vùng này.
Kt qu cho thy tng chi tiêu ca h gia đình, ni sinh sng ca h gia đình,
trình đ hc vn ca ch h, các khon tr cp cho giáo dc có nh hng tích cc đn
chi tiêu cho giáo dc ca các h gia đình.
Nghiên cu ca ào Th Yn Nhi (2013), đánh giá tác đng ca đc đim h gia
đình đn chi tiêu giáo dc trung hc ca các h gia đình Vit Nam. Nghiên cu này s
trình đ dinh dng ca tr, trình đ
hc vn, thái đ v gii tính ca tr,
mong mun giáo dc ca tr ca cha
và m, chi tiêu bình quân đu ngi,
khong cách đn trng, hc phí,
phòng khoa hc, th vin, kinh
nghin, lng ca giáo viên.
càng tng thì s nm đi hc
ca tr càng cao.
- Trình đ hc vn và thái
đ đi vi giáo dc ca tr
ca các bà m có tác đng
mnh m.
- Phòng thí nghim khoa
hc và s nm kinh
nghim ca giáo viên có
tác đng tích cc đn s
nm đi hc ca tr
Nghiên cu này
xem xét các yu
t tác đng đn
vic nhp hc
ca các bé trai
và gái Th
Nh K - Aysit
Tansel (1999)
- D liu nghiên cu t cuc điu tra
chi tiêu và thu nhp ca h gia đình
ca Vin thng kê nhà nc Th Nh
K nm 1994.
yu t tác đng
đn chi tiêu cho
giáo dc ca các
h gia đình
nông thôn n
- Tilak,
Jandhyala B.G
(2002)
s phát trin con ngi khu vc
nông thôn n nm 1994.
- Phng pháp nghiên cu: Hi quy
OLS.
- Các bin trong mô hình: Thu nhp
ca h, quy mô h, trình đ hc vn
và ngh nghip ca ch h, gii tính
ca tr, đng cp và tôn giáo ca h,
các ch s phát trin ni sinh sng
ca h, các khon tr cp.
trng có tác đng mnh m
đn chi tiêu cho giáo dc
ca các h gia đình.
- Trình đ hc vn ca ch
h, gii tính tr có tác
đng tích đn chi tiêu giáo
dc.
- Ngh nghip ca ch h
thì không có tác đng rõ
rt.
Nghiên cu chi
tiêu ca cha m
China Mainland Trung Quc nm
2003.
- Các nhân t d đoán có tác đng
nh thu nhp h gia đình, ngh
nghip và trình đ hc vn ca cha
m, s tr trong h gia đình, ni sinh
sng ca h gia đình.
Kt qu nghiên cu cho
thy thu nhp ca h gia
đình, ngh nghip và trình
đ hc vn ca cha m, ni
sinh sng ca h gia đình
có tác đng đn nhu cu
giáo dc.
17 Các nhân t nh
hng đn chi
tiêu ca h gia
đình cho giáo
dc: nghiên cu
vùng ông Nam
b, Vit Nam -
Trn Thanh Sn
(2012).
- D liu nghiên cu t b d liu
Kho sát mc sng h gia đình Vit
Nam nm 2008, trích cho vùng ông
Nam b.
OLS.
- Các nhân t đc xem xét nh chi
tiêu bình quân, chi tiêu bình quân
thc phm, dân tc, giáo dc, tui
ca ch h, ni sinh sng ca h gia
đình, các vùng trong nc, nm
thành ph trc thuc Trung ng.
Riêng chi tiêu bình quân
thc phm có tác đng tiêu
cc đn chi tiêu cho giáo
dc, các bin còn li nh
chi tiêu bình quân, dân tc,
giáo dc và tui ca ch
h, ni sinh sng ca h có
tác đng tích cc đn chi
tiêu cho giáo dc trung hc
ca các h gia đình.
1.5 Khung phân tích ca nghiên cu.
Theo Aysit Tansel (1999) thì giáo dc là mt loi hàng hóa thông thng nên khi
chi tiêu cho giáo dc s chu tác đng ca chính h gia đình và các yu t khách quan
t bên ngoài. Hay các nghiên cu đn chi tiêu cho giáo dc ca Meng Zhao, Paul
18 Glewwe (2007), Tilak (2002) đu xem xét các nhóm các nhân t nh đc đim ca tr,
đc đim ca h gia đình, đc đim ni sinh sng và đc đim v trng lp.
Sau khi s lc lý thuyt và tham kho các nghiên cu có liên quan, tác gi da
vào s liu ca b d liu s dng cho nghiên cu này đ xây dng khung phân tích
xác đnh các yu t kinh t - xã hi có tác đng đn chi tiêu cho giáo dc cho tng cp
tng cp hc ca h gia
đình