B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
 

H TH OAN TRANG “MI QUAN H PHI TUYN TÍNH GIA T GIÁ HI
OÁI THC VÀ CÁC NHÂN T KINH T C BN.
BNG CHNG THC NGHIM TI VIT NAM”

LUN VN THC S KINH T

Tp. H Chí Minh, Nm β014

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
 

trung thc và khách quan.
Tôi xin cam đoan nhng li nêu trên đây hoàn toàn đúng s tht.

Tp.H Chí Minh, ngày 31 tháng 10 nm 2014
Tác gi
H Th oan Trang
MC LC

TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT
DANH MC BNG BIU
DANH MC  TH
DANH MC PH LC
Tóm tt 1
1. Gii thiu 2
1.1 Lý do chn đ tài 2
1.2 i tng và phm vi nghiên cu 3
1.3 Câu hi nghiên cu 3
1.4 Phng pháp nghiên cu 4
1.5 Tng quan các ni dung chính 4
2. Tng quan các kt qu nghiên cu trc đây 6
2.1 Tng quan nhng nghiên cu trc đây v các nhân t kinh t c bn quyt
đnh t giá hi đoái 6
2.2 Tng quan nhng kt qu nghiên cu trc đây v mi quan h t giá hi đoái
và các nhân t kinh t c bn 13
2.2.1 S tht bi mô hình tuyn tính gia t giá hi đoái và các nhân t kinh t c
bn 14
2.2.2 Mi quan h phi tuyn gia t giá hi đoái và các nhân t kinh t c bn 16

DANH MC TÀI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MC CÁC T VIT TT
Kí hiu
Thut ng
Gii ngha
ACE
Alernating Conditional
Expectation algorithm
Thut toán K vng có điu kin
thay th luân phiên
ADF
Augmented Dickey - Fuller Test
Kim đnh nghim đn v
ADRL
Autoregressive Distributed Lag
Model
Mô hình phân b tr t hi quy
BEER
Behavioural Equilibrium
Exchange Rate
T giá hi đoái cân bng hành vi
CPI
Consumer Price Index
Ch s giá tiêu dùng
CUSUM
Cumulative sum of recursive
residuals
Kim đnh tng tích ly phn d
CUSUMSQ

Difference in productivity
Chênh lch nng lc sn xut
REER
Real effective exchange rate
T giá hi đoái thc hiu lc
TFA
Total foreign assets
Tng tài sn nc ngoài
TFL
Total Foreign Liabilities
Tng n nc ngoài
TFT
Total foreign trade
Tng giá tr ngoi thng
TOT
Terms of trade
T l mu dch
UECM
Vector Error Correction Model
Mô hình hiu chnh sai s không
gii hn
VAR
Vector autoregression
Mô hình t hi quy Vector

DANH MC BNG BIU
Bng 3.1: Mô t các nhân t kinh t c bn đc la chn 29
Bng 4.1.1: Kt qu kim đnh nghim đn v ADF các bin gc và sai phân bc 1 43
Bng 4.1.2a: Kt qu đ tr đc la chn cho mô hình ARDL các bin gc 44
Bng 4.1.2b: Kt qu c lng mô hình ARDL các bin gc 45

Bài nghiên cu này kim đnh mi quan h phi tuyn tính gia t giá hi đoái thc
và các nhân t kinh t c bn ti Vit Nam bng vic s dng s liu theo quý trong
giai đon t 2000Q1 ti 2013Q4. Tác gi kt hp nhiu phng pháp nghiên cu
bao gm: tng hp, thng kê, so sánh và k tha có chn lc các bài nghiên cu
trc đây. i t nn tng c s lý thuyt đn phân tích thc nghim mi quan h
gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn ti Vit Nam. Tác gi s
dng các phng pháp thc nghim nh: kim đnh nghim đn v ADF đ kim tra
tính dng ca các bin, chuyn đi các bin t tham s sang phi tham s bng thut
toán ACE, kim đnh đng liên kt bng ARDL Models-Bounds tests và phân tích
mi quan h thông qua d liu thc t ti Vit Nam. Kt qu cho thy rng tn ti
mi quan h đng liên kt phi tuyn tính gia t giá hi đoái thc và các nhân t
kinh t c bn ti Vit Nam. Trong đó, đ m ca nn kinh t có tác đng đng bin
vi t giá hi đoái thc, ngc li tài sn nc ngoài ròng tác đng nghch bin vi
t giá hi đoái thc và tác đng ca các nhân t còn li khó xác đnh do có xu
hng thay đi theo thi gian.

T khóa: t giá hi đoái cân bng, kim đnh nghim đn v ADF, thut toán K
vng có điu kin luân phiên ACE, đng liên kt tuyn tính, đng liên kt phi
tuyn, ARDL Models-Bounds test. 2

1. Gii thiu
1.1 Lý do chn đ tài
Thc tin đư cho thy, s bin đng ca t giá hi đoái có quan h mt thit vi s
bin đng ca các nhân t kinh t c bn. ây là mt nhân t vô cùng nhy cm,
không nhng nh hng mà còn hp th mi tác đng t các nhân t kinh t c bn
khác, do đó các nhà hoch đnh chính sách cn phi rt thn trng khi điu chnh t giá
hi đoái, phi cân nhc ti mi đng thái, mi nhân t kinh t tác đng đ có th đt

gm: chênh lch nng lc sn xut (PROD), t l mu dch (TOT), chi tiêu chính
ph (GEXP), đ m ca nn kinh t (OPEN) và tài sn nc ngoài ròng (NFA).
Vi 10 đi tác mu dch ln nht ca Vit Nam thay đi trong tng thi k: Nht
Bn, Singapore, Trung Quc, Hàn Quc, M, Thái Lan, Úc, Hng Kông, c,
Malaysia.
Ngun d liu: d liu đc ly theo quý t Qu tin t quc t IMF (IFS và
DOTS), Bloomberg, Ngân hàng th gii World Bank, Trading Economics, Tng
cc thng kê Vit Nam.
1.3 Câu hi nghiên cu
Vi mc tiêu nghiên cu đc đt ra là kim đnh mi quan h phi tuyn gia t giá
hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn, bài nghiên cu tp trung tr li cho các
câu hi sau:
(1) Mi quan h gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn: đng
liên kt tuyn tính, đng liên kt phi tuyn hoc không tn ti đng liên kt?
(2) Tác đng các nhân t kinh t c bn đn t giá hi đoái thc din ra nh th
nào?
4

1.4 Phng pháp nghiên cu
 tr li cho các câu hi trên tác gi s dng phng pháp nghiên cu bao gm:
tng hp, thng kê, so sánh và k tha có chn lc các bài nghiên cu trc đây. i
t nn tng c s lý thuyt đn phân tích thc nghim mi quan h gia t giá hi
đoái thc và các nhân t kinh t c bn ti Vit Nam.
Mt khó khn thc t mà tt c các bài nghiên cu v mi quan h phi tuyn này
phi đi mt đó là, trái vi các phân tích tuyn tính có dng hàm xác đnh thì dng
hàm chính xác ca mi quan h phi tuyn và các tham s ca nó là không xác đnh
đc và có th có nhiu dng hàm phi tuyn phù hp vi yêu cu.
 gii quyt khó khn này, bài nghiên cu phi kt hp s dng nhiu phng
pháp thc nghim nh: kim đnh nghim đn v ADF đ kim tra tính dng ca
các bin, chuyn đi các bin t tham s sang phi tham s bng thut toán ACE,

bin đng ca các nhân t kinh t c bn. T giá hi đoái là mt nhân t vô cùng
nhy cm, không nhng nh hng mà còn hp th mi tác đng t các nhân t kinh t
c bn khác. Do đó vic xác đnh các nhân t kinh t c bn tác đng đn t giá hi
đoái thc tht s quan trng và cn thit.
Khi đu bng nghiên cu Balassa (1964) và Samuelson (1964) cho rng s gia tng
trong nng lc sn xut ca khu vc hàng hóa mu dch ln hn hàng hóa phi mu
dch s dn đn đng ni t tng giá (REER gim) bi s gia tng nhanh ca giá c
hàng hóa phi mu dch so vi giá c hàng hóa mu dch.
Mô hình Balassa-Samuelson gn vi s dch chuyn ca t giá hi đoái thc trong
dài hn và gii thích cho s trch khi lý thuyt PPP xét theo khía cnh các ch s
giá gia các nc phát trin. Các nghiên cu thc nghim cho thy rng nng lc
sn xut ca các nc phát trin cao hn so vi các nc đang phát trin. S khác
bit trong nng lc sn xut xy ra phn ln trong khu vc hàng hoá mu dch hn
là khu vc hàng hoá phi mu dch. Theo nh gi đnh ca mô hình, mc lng
trong khu vc hàng hoá mu dch và phi mu dch là nh nhau ti mi quc gia và
chúng liên quan mt thit vi nng lc sn xut. Hn na, mc lng tác đng đn
giá c và mc lng đc xác đnh bi nng lc sn xut. Do đó, chênh lch nng
lc sn xut chính là nhân t kinh t c bn đu tiên đc xem xét đn trong mi
quan h gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn.
Sau đó, hàng lot các nghiên cu tip tc ra đi nhm chng minh cho mi quan h
gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn, đng thi xác đnh các nhân
t kinh t c bn có vai trò quyt đnh đi vi t giá hi đoái thc. in hình là
nghiên cu ca Edwards (1988), th hin mi quan h gia t giá hi đoái thc và
7

các nhân t kinh t c bn bng mô hình c lng t giá hi đoái thc cân bng
trong dài hn ti các nc đang phát trin. Theo mô hình Edwards (1988), t giá hi
đoái thc cân bng đc đnh ngha là giá tng đi ca hàng hóa mu dch và phi
mu dch, có kh nng cùng lúc đm bo cân bng bên trong và cân bng bên ngoài
ca nn kinh t có s lu chuyn vn. Theo đó, trong dài hn, Edwards (1988) cho

ngoài) mà phân tích hành vi ca t giá hi đoái bng cách xem xét ngun gc ca
s chuyn đng theo chu k và tm thi ca t giá hi đoái và s dng các giá tr
hin ti hn là các giá tr  mc toàn dng lao đng ca các nhân t kinh t c bn
trong vic xác đnh t giá hi đoái thc cân bng. Bng vic xây dng mt mô hình
c bn h đư cho thy mi quan h gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t
c bn trong dài hn, bao gm: t l chi tiêu chính ph trên GDP (GOVD), t l
mu dch (TOT), nng lc sn xut (TNT) đc đi din bng ch s giá tiêu dùng
(CPI) trên ch s giá sn xut (PPI), tài sn nc ngoài ròng trên tng sn phm
quc dân (NFA) và chênh lch lãi sut thc ngn hn (INT). Mc dù các bin này
vn đc chn da trên c s lý thuyt vng chc, nhng chúng thay đi tùy vào lý
thuyt nào đc áp dng. iu này đó khin cho BEER rt linh hot đ áp dng
mt cách rng rãi trong các nghiên cu thc nghim, ni có nhng mô hình vi đc
đim k thut đa dng và nhng bin gii thích khác nhau đc s dng đ c tính
t giá hi đoái thc cân bng.
Mô hình có dng nh sau:
BEER
t
=  + 
1
INT
t
+ 
2
TOT
t
+ 
3
TNT
t
+ 

thc đa phng (REER).
Montiel (1999) đư phát trin mt mô hình tng hp các phng pháp tip cn trên.
Trong mô hình này, t giá hi đoái thc cân bng trong dài hn đc xác đnh bi
giá tr n đnh ca các bin đc xác đnh trc và giá tr c đnh ca nhng bin
chính trong mô hình và c bin ngoi sinh. Nhng bin đóng vai trò nh các nhân t
quyt đnh đi vi t giá hi đoái trong dài hn đc chia thành 4 nhóm:
(1) Nhóm đu tiên bao gm nhân t cung ni đa đc đc trng bi hiu ng
Balassa - Samuelson, xut hin khi có s tng nhanh nng lc sn xut t
khu vc hàng hóa mu dch hn so vi khu vc hàng hóa phi mu dch.
(2) Th hai, cu trúc chính sách tài khóa đc đi din bi thay đi trong thành
phn chi tiêu chính ph gia hàng hóa mu dch và hàng hóa phi mu dch.
(3) Th ba, nhng thay đi trong môi trng kinh t quc t, bao gm s thay
đi trong t l mu dch, dòng vn chuyn giao t nc ngoài, lm phát nc
ngoài và chênh lch lãi sut thc các nc trên th gii.
10

(4) Th t, t do hóa chính sách ngoi thng, nh gim tr cp xut khu có
th nh hng đn t giá hi đoái thc trong dài hn, đc đi din bi tr
cp xut khu (EXSUB).
Mô hình có dng nh sau:
REER = (TOT, OPEN, GOVEX, PROD, EXSUB) (3)
Các k thut thc nghim đc s dng trong bài nghiên cu ca Xiaolei Tang và
Jizhong Zhou (2012) là mt ng dng ca phng pháp tip cn t giá hi đoái cân
bng hành vi BEER và các nhân t kinh t c bn đc la chn phù hp vi hng
dn ca Montiel (1999) và chu s ràng buc ca d liu sn có. Nhng bin đng
ca t giá hi đoái thc hiu lc (REER) ca đng Nhân dân t và đng Won đc
xác đnh bi các nhân t kinh t c bn, bao gm: chênh lch nng lc sn xut
(PROD), t l mu dch (TOT), chi tiêu chính ph (GEXP), đ m ca nn kinh t
(OPEN) và tài sn nc ngoài ròng (NFA).
Mô hình có dng nh sau:

t
+ 
2
TOT
t
+ 
3
GOVEX+ 
4
PROD
t
+ 
5
LDC
t
+ 
6
NFA
t
+ 
t

(5)
Mt nghiên cu khác ti Vit Nam là “T giá hi đoái giai đon 2000-2011: Mc
đ sai lch và tác đng đi vi xut khu” ca nhóm tác gi V Quc Huy,
Nguyn Th Thu Hng và V Phm Hi ng (2011). Bài nghiên cu xây dng
mô hình xác đnh t giá hi đoái thc cân bng ca đng Vit Nam theo phng
pháp t giá hi đoái cân bng hành vi BEER. T đó xác đnh mc đ sai lch ca t
giá hi đoái thc t so vi giá tr cân bng. Trong bài nghiên cu này, t giá hi
đoái cân bng đc xác đnh da trên 5 nhân t kinh t c bn NFA, PROD, TOT,

Mô hình có dng nh sau:
REER = f (PROD, TOT, GEXP, OPEN, NFA) (7)
Các nghiên cu đư cho thy t giá hi đoái thc có mi quan h mt thit và đc
xác đnh bi các nhân t kinh t c bn. Tuy nhiên, không có mt mô hình chun
cho tt c mi nn kinh t đ xác đnh t giá hi đoái cân bng. Các nhân t có th
đc thay th, đc thêm vào, b loi b da trên các lý thuyt khác nhau cùng tình
hình thc tin ca mi quc gia, đ đt đn mt mô hình ti u có th gii thích
nhiu nht cho bin đng ca t giá hi đoái thc. ng thi, mi quan h gia t
giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn phi đc nghiên cu trong mi
quan h tng th thng nht và theo hai chiu tác đng qua li trong bi cnh toàn
cu hoá kinh t hin nay.
13

2.2 Tng quan nhng kt qu nghiên cu trc đây v mi quan h t giá hi
đoái và các nhân t kinh t c bn
Mc dù, các nghiên cu đu khng đnh v mi quan h mt thit gia t giá hi
đoái thc và các nhân t kinh t c bn, nhng các nghiên cu v mi quan h này
vn cha có đc mt s thng nht. Tranh cãi xut hin t vic xác đnh mi quan
h gia t giá hi đoái và các nhân t kinh t c bn là tuyn tính hay phi tuyn, la
chn bin, phng pháp kinh t lng. iu này đư chng minh đ phong phú v lý
thuyt cng nh thc nghim ca các nghiên cu v t giá hi đoái thc.
V lý thuyt, có ba mi quan h gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c
bn là: đng liên kt tuyn tính, đng liên kt phi tuyn và không tn ti đng liên
kt. Tuy nhiên, các nghiên cu trc đây him khi chú ý ti trng hp phi tuyn.
Thc ra, không có hc thuyt kinh t nào đm bo rng mi quan h gia các nhân
t kinh t này phi là tuyn tính. Vi vic b qua các trng hp phi tuyn có th
dn đn các kt lun sai lch rng không có đng liên kt tn ti gia t giá hi đoái
và các nhân t kinh t c bn. Do đó, bài nghiên cu này c gng khám phá bng
chng v mi quan h đng liên kt phi tuyn gia t giá hi đoái thc và các nhân
t kinh t c bn ti Vit Nam.

th h đu tiên.
Bên cnh đó, Goodhart (1989) và Goodhart & Figliuoli (1991) cng đư tìm thy các
bng chng chng minh rng phn ln các bin đng ca t giá hi đoái không
đc gii thích bng các bin đng ca các nhân t kinh t c bn. Mt vài nghiên
cu gn đây hn s dng mô hình VARs đư thu đc các kt lun tng t. Các
bin đng bt thng ca các nhân t kinh t c bn ch có th gii thích cho mt
phn nh nhng thay đi ca t giá hi đoái. Vi tm d đoán là mt nm, các
thông tin bin đng ca các bin kinh t ch gii thích đc khong 5% tng đ lch
ca t giá hi đoái (De Boeck (2000), Attavilla(2000)). Do đó, các nhà nghiên cu
tìm kim mt s thay th cho mô hình th h đu tiên, đng thi kim đnh v mi
quan h phi tuyn.
15

Bài nghiên cu “Some linear and nonlinear thoughts on exchange rates” ca
Menzie David Chinn (1991) cng đư ch ra nhng tht bi trong nghiên cu mi
quan h tuyn tính, s phá v cu trúc phi tuyn trong dài hn và cho thy mt trin
vng s dng mô hình phi tuyn xác đnh t giá hi đoái s tt hn so vi mô hình
tuyn tính nh: mô hình ARCH ca Diebold (1988) hay nhng mô hình phi tuyn
trong Diebold và Nason (1990), Meese và Ross (1991) và Schinasi và Swamy
(1989). Bài nghiên cu đánh giá kh nng s dng mt hình thc đc bit đ kim
đnh tính phi tuyn, đc gi là thut toán K vng có điu kin luân phiên (ACE -
Alternating Conditional Expectations), va là mt công c chn đoán va là mt
phng pháp d báo. Các kt qu chun đoán trong bài nghiên cu này là nhng
bin đi ti u hu ht là phi tuyn. Kt qu d báo các mô hình phi tuyn đu
mang li nhng hiu ng tt hn. Vì vy, mô hình phi tuyn gia các bin s đc
đánh giá là tt hn so vi mô hình tuyn tính.
Bài nghiên cu “Real exchange rate levels, productivity and demand shocks:
evidence from a panel of 14 countries” ca Menzie Chinn & Louis Johnston
(1997) đư nghiên cu mi quan h trong dài hn gia t giá hi đoái thc và các
nhân t kinh t c bn nh nng lc sn xut, t l mu dch, chi tiêu chính ph, giá

Bc 1: Kim đnh nghim đn v đ kim tra tính dng. Nu các bin là không
dng, các tác gi tip tc chuyn sang Bc 2. Ngc li, chuyn sang Bc 4.
Bc 2: Kim đnh tham s tuyn tính và đng liên kt phi tham s s dng phng
pháp ca Johansen (1998) và Bierens (1997a, b). Nu kt qu cho thy không có
đng liên kt, thì chuyn sang Bc 3. Ngc li, chuyn sang Bc 4.
Bc 3: Nu không có đng liên kt tuyn tính thì kim đnh đng liên kt phi
tuyn, nu tha mưn thì đây là bng chng cho mi quan h dài hn. Ngc li,
chuyn sang Bc 4.
Bc 4: Da vào kt qu ca ba bc đu, các tác gi đi c lng mt mô hình
VAR cho các bin. Nu kt qu kim đnh  Bc 1 cho thy các bin là dng tìm
thy quan h đng liên kt tuyn tính ti Bc 2, các tác gi s đi c lng mt
mô hình VAR vi các bin gc. Nu kt qu ca Bc 3 cho thy không có mi

Trích đoạn Ph ng trình đ ng liên kt dài hn

---