B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
****** TRNG TH NHÂN HU

MI QUAN H PHI TUYN GIA T
GIÁ HI OÁI THC HIU LC VÀ
CÁC YU T V MÔ C BN NN
KINH T VIT NAM LUNăVNăTHCăSăKINHăT Tp. H Chí Minh – Nmă2014

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
******
Tác gi lun vn Trng Th Nhân Hu MC LC

TRANG PH BÌA
MC LC
LI CAM OAN i
DANH MC CÁC KÝ HIU VÀ CH VIT TT iv
DANH MC CÁC BNG BIU vi

CHNG 4: KT QU NGHIÊN CU 41
4.1 D liu cha chuyn đi 41
4.1.1 Kt qu kim đnh tính dng 41
4.1.2 Xác đnh đ tr ti u: 43
4.1.3 Kim đnh đng liên kt 45
4.2 D liu đư chuyn đi 47
4.2.1 Kt qu kim đnh tính dng 49
4.2.2 Xác đnh đ tr ti u 50
4.2.3 Kim tra tính đng liên kt 51
4.3 Kt qu hi quy 53
4.3.1 Kt qu c lng phng trình dài hn bng phng pháp ARDL 53
4.3.2 Kim đnh mc đ n đnh ca các h s c lng 56
CHNG 5: KT LUN CHUNG, HN CH VĨ HNG M RNG NGHIÊN CU 59
5.1 Kt lun chung ca bài nghiên cu 59
5.2 Hn ch và hng m rng nghiên cu 61
TÀI LIU THAM KHO
PH LC

DANH MC CÁC KÝ HIU VÀ CH VIT TT

ACE


FEER
T giá cân bng c s (Fundamental equilibrium exchange rates)
PPP
Ngang giá sc mua (purchasing power parity)
NATREX
T giá t nhiên (Natural Rate of Exchange)
ADF
Kim đnh Dickey- Fuller m rng (Augmented Dickey-Fuller)
DOTS
Direction of Trade Statistics
CPI
Ch s giá tiêu dùng (Consumer Price Index)
BEER
T giá cân bng theo hành vi (Behavioral Equilibrium Exchange
Rate)
GDP
Tng sn phm quc ni (Gross Domestic Product)
VND
ng Vit Nam
USD
ô la M
TịM LC

rong nghiên cu này tác gi s dng mô hình phân phi tr t hi quy
ARDL và thut tỊáỉ ACE đ tìm hiu mi quan h phi tuyn gia t giá
hi đỊái thc hiu lc và các bin s v mô c bn ca nn kinh t Vit
ẩam giai đỊn Q1-2000 đn Q4-2013. Thut toán ACE là mt thut toán có th
đc dùỉg đ gii quyt vỉ đ hi quy các bin khi mi quan h gia chúng không
phi là tuyỉ tíỉh. ây là mt phỉg pháp dùỉg đ c lng các biỉ đi ti u
cho hàm hi quy bi nhm ti đa h s tỉg quaỉ bi R
2

Kt qu ca nghiên cu cung cp bng chng cho thy tn ti mi quan h phi
tuyn gia t giá hi đỊái thc hiu lc và các yu t kinh t v mô c bn ca nn
kinh t Vit Nam đc đi din bi các bin s: t l mu dch, chênh lch ỉỉg
sut, đ m ca nn kinh t, chi tiêu Chính ph và tài sỉ ỉc ngoài ròng.
T khóa: t giá hi đỊái thc hiu lc, thut tỊáỉ ACE, đng liên kt phi tuyn,
mô hình phân phi tr t hi quy ARDL.

T
2


t tác đng đn t giá hi đoái đ t giá hi đoái có th tr thành mt công c chính
sách hiu qu trong điu hành kinh t.
ư có khá nhiu nghiên cu v mi quan h gia t giá hi đoái và các yu t v mô
c bn. Mt s nghiên cu v các yu t nh hng đn t giá hi đoái danh ngha
đư tìm thy mi quan h phi tuyn gia t giá hi đoái danh ngha và các nhân t v
mô c bn nh các nghiên cu ca Chinn (1991), Meese và Rose (1991), Yue Ma
và Kanas (2000) Tuy nhiên, các nghiên cu cho đn thi đim hin ti v mi
quan h gia t giá hi đoái thc và các nhân t v mô c bn ch tp trung vào mi
liên h đng liên kt tuyn tính, vn còn rt ít trng hp chú ý đn mi quan h phi
tuyn. Trong khi đó, thc t không có mt lý thuyt nào có th đm bo rng mi
quan h gia t giá hi đoái thc và các bin s v mô phi là tuyn tính, vic b
qua trng hp phi tuyn có th dn đn kt lun sai lch rng không tn ti đng
liên kt gia t giá hi đoái và các nhân t v mô c bn.
Do đó, tác gi đư tin hành nghiên cu đ tài “Mi quan h phi tuyn gia t giá
hi đỊái thc hiu lc và các yu t v mô Ế bn ca nn kinh t Vit Nam”,
nhm cung cp thêm bng chng mi v mi quan h phi tuyn gia t giá thc và
các yu t v mô trong thc nghim và góp phn giúp cho các nhà hoch đnh chính
sách có thêm thông tin trong khi cân nhc, xem xét các bin pháp khác nhau khi
điu hành t giá cho phù hp vi tình hình thc t và các mc tiêu đ ra.
1.2 i tng và phm vi nghiên cu:
 tài đt trng tâm nghiên cu mi quan h phi tuyn gia t giá thc hiu lc đa
phng- REER và các yu t kinh t v mô c bn nn kinh t Vit Nam (bao gm:
t l mu dch- TOT, đ m ca nn kinh t- OPEN, chênh lch trong nng sut-
PROD, chi tiêu Chính ph- GEXP và tài sn nc ngoài ròng- NFA) giai đon Q1-
2000 đn Q4-2013.
1.3 Mc tiêu và câu hi nghiên cu:
Mc tiêu ca đ tài là tìm hiu mi quan h gia t giá hi đoái thc hiu lc và các
yu t kinh t v mô c bn nn kinh t Vit Nam cng nh đa ra bng chng thc
4


 Phng pháp kim đnh biên ARDL đ kim đnh mi quan h đng liên kt
gia các chui bin gc và c lng phng trình đng liên kt gia t giá
hi đoái thc hiu lc và các bin s kinh t v mô c bn.
 Thut toán ACE đc dùng đ chuyn đi bin, gii quyt vn đ hi quy
các bin khi mi quan h gia chúng không phi là tuyn tính.
 Dùng phng pháp kim đnh biên ARDL đ kim đnh mi quan h đng
liên kt phi tuyn gia các bin sau chuyn đi.
 S dng kim đnh CUSUM và CUSUMQ đ kim tra tính n đnh ca mô
hình trong giai đon nghiên cu.
 Các kt qu và biu đ đa ra trong nghiên cu đc tng hp và thc hin
trên phn mm Eview 7.2 và phn mm Microfit 4.1
1.6 B cc lun vn:
Luỉ vỉ đc trìỉh bày thàỉh 5 chỉg:
Chỉg 1, gii thiu tng quan v luỉ vỉ ỉghiêỉ cu bao gm lý do chỉ đ tài,
đi tng và phm vi nghiên cu, mc tiêu và câu hi nghiên cu, phỉg pháp
nghiên cu và cu trúc ca bài luỉ vỉ.
Chỉg 2, trình bày tng quan các nghiên cu trên th gii v mi quan h gia t
giá hi đỊái và các yu t kinh t v mô c bn.
Chỉg 3, ỉêu phỉg pháp và cách thc hiỉ đ tài bao gm x lý d liu và
phỉg thc thc hin.
Chỉg 4, thc hin phân tích d liu và trình bày kt qu nghiên cu.
Chỉg 5, tng kt kt qu đt đc đng thi nêu lên nhng hn ch ca luỉ vỉ
và gi m nhng hng nghiên cu trỊỉg tỉg lai.
6

CHNG 2: TNG QUAN CÁC NGHIÊN CU TRÊN TH
GII V MI QUAN H GIA T GIÁ HI OÁI VĨ CÁC

tuyn tính, vn còn rt ít trng hp chú ý đn mi quan h phi tuyn. Di đây là
mt vài nghiên cu đin hình v mi quan h phi tuyn gia t giá hi đoái danh
ngha và các yu t v mô c bn.
2.1 Các nghiên cu trên th gii v mi quan h gia t giá hi đoái danh
ngha vƠ các yu t v mô c bn.
u tiên, trong các nghiên cu thc nghim ca Meese và Rogoff (1983) đư ch ra
rng mô hình bc ngu nhiên (random walk) cho kt qu d báo tt hn so vi các
mô hình tuyn tính ắth h đu tiên”, phát hin ca hai tác gi này ch ra rng h s
ca các bin kinh t v mô c bn trong phng trình t giá hi đoái ca các mô
hình tin t liên quan đn s thay đi cu trúc thng xuyên, do đó làm cho nhng
mô hình th h đu tiên này không còn thích hp cho mc đích d báo. K t sau
nghiên cu ca Meese và Rogoff (1983) phát hin ra s tht bi ca mô hình t giá
hi đoái tuyn tính, mt vài nghiên cu ca rt nhiu tác gi khác cng đư cung cp
thêm các bng chng thc nghim v s tht bi ca mô hình tuyn tính này và tìm
thy mi quan h phi tuyn gia t giá hi đoái danh ngha và các nhân t v mô c
bn.
Baxter và Stockman (1989), Flood và Rose (1995) cng tìm thy các bt thng
trong các mô hình tin t, các tác gi này tìm thy rng: k t khi bt đu ch đ t
giá th ni s thay đi ca t giá hi đoái danh ngha và t giá thc đư tng lên đáng
k. ng thi, các nghiên cu cng không tìm thy đc bng chng nào cho thy
có s thay đi đáng k ca các bin s kinh t v mô c bn nh đ cp trong các
mô hình lý thuyt khi so vi thi k t giá c đnh. iu này mâu thun so vi lý
thuyt ca nhng mô hình ắth h đu tiên”, trong khi lý thuyt  nhng mô hình
th h đu tiên cho rng s thay đi ca t giá hi đoái ch có th gia tng khi s
thay đi ca các bin s kinh t v mô c bn gia tng. iu này dn đn kt lun
rng s thay đi trong t giá hi đoái không chu s tác đng ca các bin s kinh t
8

v mô c bn. Trong nghiên cu ca mình, hai tác gi Obstfeld và Rogoff, 2000
cng xác đnh rng vn đ này là mt trong 6 ắcâu đ” trong kinh t v mô quc t.

khám phá ra mi quan h đng phi tuyn gia t giá và các nhân t v mô c bn
bng cách kim tra xem liu rng các giá tr quá kh ca bin s đi din cho các
nhân t v mô c bn có nh hng đn các giá tr hin ti và tng lai ca t giá
hay không. Quy trình th nghim th hai này gm 4 bc sau:
Bc 1: Dùng kim đnh nghim đn v đ xác đnh bc tích hp ca các chui
bin, nu các chui là không dng, chuyn qua bc 2, ngc li chuyn qua bc
4.
Bc 2: Kim tra tham s tuyn tính và đng liên kt phi tham s theo phng
pháp ca Johansen, 1988 và Bierens, 1997a, b. Nu kt qu cho thy không có đng
liên kt xy ra, các tác gi chuyn sang bc 3. Ngc li chuyn sang bc 4.
Bc 3: Kt qu cho thy không có đng liên kt tuyn tính thì kim đnh tip đng
liên kt phi tuyn, nu điu này xy ra thì đây là bng chng v mi quan h dài
hn, ngc li chuyn sang bc 4.
Bc 4: Áp dng kim đnh nhân qu phi tuyn Granger theo phng pháp ca
Baek và Brock, 1992 cho phn d t mô hình VAR. Mc đích ca vic kim đnh
phn d t mô hình VAR là đ loi b tt c các cu trúc tuyn tính trong mô hình,
hn na bi vì kim đnh yêu cu chui phn d phi dng, khi đó cn xem xét k
là mô hình VAR đc xây dng t các chui gc hay chui sai phân bc 1. Da
trên kt qu 3 bc đu tiên, nu kt qu  bc 1 cho thy các chui bin là dng
hoc tác gi tìm thy có mi quan h đng liên kt tuyn tính  bc 2, tác gi s
c lng mô hình VAR vi các chui bin gc, nu kt qu cho thy không có
mi quan h đng liên kt phi tuyn  bc 3, tác gi s c lng mô hình VAR
vi các chui sai phân bc 1. Cui cùng, đ bác b kt lun tính mi quan h phi
tuyn gây ra là do các bong bóng trên th trng, tác gi s dng mô hình ARFIMA
đ kim tra bc tích hp không nguyên cho tt c các chui thi gian. Nu bc tích
hp ca chui bin t giá hi đoái không ln hn bc tích hp ca chui các bin
đi din cho các nhân t v mô c bn, tác gi có th bác b kt lun v s tn ti
ca bong bóng th trng trong vic gii thích tính phi tuyn ca mi quan h này.
10


the Markov-switching autoregressive (MS-AR) models
11

áp dng mô hình vào phân tích thc nghim đi vi mu là các quc gia có lm
phát thp và các quc gia có lm phát cao.
 phc v cho vic c lng các mô hình, tác gi tin hành chn d liu hàng
tháng và quý ca t giá hi đoái và các nhân t v mô c bn khác nhau thu thp t
IFS cho các nc có lm phát cao và các nc có lm phát thp.
 i vi các nc có lm phát cao, d liu v giá đng ni t, cung tin, lm
phát, lãi sut th trng tin t (lãi sut liên ngân hàng), lãi sut cho vay ca
Arhentina, Bolivia, Brazil, Columbia và Ecuador đc thu thp.
 i vi các nc có lm phát thp, d liu các bin thu thp cng nh đi vi
trng hp các nc có lm phát cao và thu thp  các nc c, Pháp, Ý,
Nht Bn, Anh và M.
Trong bài nghiên cu này, tác gi cng s dng phng pháp c lng hp lý cc
đi (maximum likelihood) có th đc thc hin bng cách da vào mt s k thut
ti đa hóa hoc thut toán cc đi hóa k vng (Expectation-Maximization) theo
nh mô t ca Hamilton, 1990 và Krolzig, 1997 đ c lng cho mô hình chuyn
đi Markov.
Kt qu thc nghim còn cho thy, đi vi các nc có lm phát cao, mô hình tuyn
tính ắth h th nht” dng nh là mô hình thích hp gii thích cho s thay đi
trong t giá hi đoái ca các nc, mi quan h gia các yu t kinh t c bn và s
thay đi trong t giá hi đoái là n đnh và có ý ngha cng nh h s ca các bin
kinh t v mô c bn tng đi n đnh, nhng điu này li không xy ra đi vi
trng hp ca các nc có lm phát thp. Mi quan h gia t giá hi đoái và các
nhân t v mô c bn  các nc có lm phát thp đc đc trng bi trng thái
chuyn đi thng xuyên xy ra, kt qu nghiên cu tìm thy h s ca các bin
kinh t v mô thng xuyên thay đi qua thi gian. S so sánh gia các nc có lm
phát thp và cao s cho chúng ta cái nhìn rõ ràng hn v bn cht mi quan h gia
t giá hi đoái và các nhân t v mô c bn.

13

Drachma ca Hy Lp, đng franc Pháp, đng lira ca ụ, đng peseta ca Tây Ban
Nha và đng tin chung châu Âu. Mô hình thc nghim ca tác gi ch gm hai
bin gii thích: khi lng tài sn nc ngoài ròng và t s giá tng đi khu vc
(t s ch s giá tiêu dùng so vi ch s giá sn xut). Kt qu cho thy t giá ca
bn đng tin ch cht thuc khi EU (đng mác c, đng franc Pháp, đng lira
ca Ý, đng peseta ca Tây Ban Nha) so vi đng euro  mc gn vi mc cân
bng.
Couharde và Mazier (2001) xây dng mt mô hình tuyn tính theo cách tip cn t
giá cân bng c s FEER đ c tính t giá hi đoái thc cân bng ca nhng đng
tin châu Ểu trong giai đon 1970-1998 s dng k thut đng liên kt. Các yu t
v mô nh hng đn t giá hi đoái thc đc đa vào mô hình là: mc chênh lch
giá, hiu sut bên ngoài, khác bit v tng trng và đc đim ca chuyên môn hóa
quc t trong ngoi thng. Nhng c lng ca mô hình t giá hi đoái cân bng
cho phép tác gi xác đnh mc sai lch ca đng đô la và nhng đng tin chính các
nc châu Âu, và mc sai lch so vi t giá thc cân bng ca nhng đng tin
châu Âu tham gia vào liên minh tin t châu Âu so vi đng euro.
Maeso-Fernandez và cng s (2002) cng tin hành nghiên cu đ phân tích t giá
hi đoái thc hiu lc đng euro, bng cách áp dng cách tip cn t giá cân bng
theo hành vi và t giá cân bng dài hn (PEER) trên c s d liu hàng quý tng
hp cho khu vc đng Euro và mi hai đi tác thng mi chính t nm 1975 đn
nm 1998 thông qua vic áp dng k thut đng liên kt Johansen. Kt qu cho
thy: s khác bit trong lãi sut thc, chênh lch trong nng sut, chính sách tài
khóa và giá du thc t có nh hng đáng k đn t giá thc đng euro.
Nhn xét: tt c nhng nghiên cu trên ca các tác gi ch tin hành nghiên cu cho
c mu đn 2000Q4 và ch dng li  vic xem xét đn mi quan h tuyn tính gia
t giá thc hiu lc và các yu t v mô c bn, nhng nghiên cu gn đây ca các
tác gi bt đu chú ý đn phân tích thc nghim mi quan h gia t giá thc hiu
lc và yu t v mô c bn.

15

Tác gi đư la chn mô hình t giá thc cân bng (ERER: equilibrium real
exchange rate) theo đ xut ca Elbadawi (1994) trên c s mô hình ERER ca
Edwards (1989), mô hình này đc cho là phù hp đ đo lng cho t giá thc cân
bng cho các nc đang phát trin bi nó mô t đy đ trng thái chuyn đi  các
nn kinh t này. Mô hình t giá thc cân bng đng nhân dân t có dng nh sau:
RER =  

OPEN + 

GOV + 

PROD + 

M2 + 
Vi RER là t giá hi đoái thc đng nhân dân t, OPEN: đ m nn kinh t, GOV:
chi tiêu Chính ph, PROD: chênh lêch nng sut, M2: cung tin.
D liu s dng trong nghiên cu này là d liu theo quý t Q1-1994 đn Q4-2010,
trong đó bin ph thuc t giá thc RER đc đnh ngha là t giá hi đoái danh
ngha sau khi điu chnh theo t l mc giá nc ngoài và mc giá trong nc trong
dài hn, 4 bin đc lp bao gm:
  m ca nn kinh t (OPEN): đi din cho chính sách ngoi thng, đc
hiu nh là mc đ t do hóa thng mi, đc tính bng t l gia tng kim
ngch xut nhp khu so vi GDP.
 Chi tiêu Chính ph (GOV): đc tính bng t l tng chi tiêu chính ph so
vi GDP, ch tiêu này đi din cho chính sách tài khóa ca chính ph. GOV
tác đng đn RER thông qua 2 hng: (i) Nu chi chính ph bao gm phn
ln là hàng hóa phi ngoi thng, GOV tng s làm tng áp lc cu ni đa,
gia tng giá tng đi ca hàng hóa phi ngoi thng dn đn gim REER.

quy các bin khi mi quan h gia chúng không phi là tuyn tính.
Kt qu nghiên cu thc nghim cho thy: tn ti mt mi quan h đng liên kt
phi tuyn gia t giá hi đoái thc và các nhân t kinh t c bn ca 2 nn kinh t
Trung Quc và Hàn Quc. Ngc li vi mi quan h tuyn tính thông thng, đ
co dãn ca TGH thc vi các nhân t kinh t c bn thay đi theo thi gian theo
mi quan h phi tuyn. C th:
i vi Trung Quc:

Trích đoạn Kt l un chung ca bài nghiên cu

---