B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
oOo NGUYNăNGCăTHỐYăVÂN
NGHIểNăCUăBăBAăBTăKHăTHIăăVITăNAM

LUNăVNăTHCăSăKINHăT TP. H CHÍ MINH - NMă2013



Tp. H Chí Minh, tháng 04 nmă2013
Tác gi Nguyn Ngc Thùy Vân Danh mc t vit tt:
- ACI: Aizenman, J., M.D. Chinn và H. Ito
- AFTA: Khu vc mu dch t do Asean
- AFEC: Dinăđànăhp tác kinh t Châu Á ậ TháiăBìnhăDng

Bng 4.2: Ch s c lp tin t (MI) ca Vit Nam 24
Bng 4.3: Ch s Hi nhp tài chính (KAOPEN) ca Vit Nam 26
Bng 4.4: D tr ngoi hi tr vàng ca Vit Nam 28
Bng 4.5: S phá v cu trúc b ba bt kh thi  Vit Nam 31
Bng 4.6: Mi tng quan tuỔn tính gia các ch s b ba bt kh thi  VN 32
Bng 4.7: Tác đng ca b ba bt kh thi, d tr ngoi hi lên lm phát 34 Danh mc hình v:
Hình 2.1: Tam giác b ba bt kh thi 6
Hình 2.2: Tam giác b ba bt kh thi  các nc Mexico, Hàn Quc, Argentina
và các nc khác nhng nm 1990 11
Hình 3.1: Mô hình kim cng  các nc th trng mi ni 18
Hình 4.1: Ch s n đnh t giá (ERS) ca Vit Nam t nm 1997-2012 23
Hình 4.2: Ch s c lp tin t (MI) ca Vit Nam t nm 1997-2012 25
Hình 4.3: Ch s Hi nhp tài chính (KAOPEN) ca Vit Nam t nm
1997-2012 27
Hình 4.4: Cu hình b ba bt kh thi ca Vit Nam t nm 1997-2012 27
Hình 4.5: D tr ngoi hi tr vàng ca Vit Nam t nm 1997-2012 29
Hình 4.6: Mô hình kim cng ca Vit Nam 30
Hình 4.7: Tng quan tuỔn tính và các kt hp chính sách b ba bt kh thi 33 Danh mc ph lc:

Mc lc
Tóm tt 1
Chngă1. Gii thiu 2
Chngă2. Tng quan các nghiên cuătrcăđây 4
2.1.ăLýăthuytăbăbaăbtăkhăthi 4
2.2.ăThcăđoăb ba bt kh thi 6
2.3. S phát trin ca các ch s b ba bt kh thi theo thi gian 9
2.4.ăMiăquanăhăgiaădătrăngoiăhiăvàăbăbaăbtăkhăthi 9
2.5. S phá v cu trúc b ba bt kh thi 12
2.6.ăTngăquanătuynătínhăgia cácăchăsăbăbaăbtăkhăthi 14
2.7. S tácăđng ca b ba bt kh thi và d tr ngoi hi đn lm phát 15
Chngă3.ăPhngăphápănghiênăcu và d liu 18
3.1. Mô hình kimăcng 18
3.2. Phngăphápăkimăđnhăđăgãy 20
3.3. Mô hình tngăquanătuynătínhăgia cácăchăsăbăbaăbtăkhăthi 21
3.4. Mô hình s tácăđng ca b ba bt kh thi và d tr ngoi hi đn lm
phát ca nn kinh t 21
Chngă4. Kt qu nghiên cu và tho lun 23
4.1. Cu hình b ba bt kh thi  Vit Nam giaiăđon 1997-2012 23
4.2. Mi quan h gia d tr ngoi hi và b ba bt kh thi  Vit Nam 29
4.3. S phá v cu trúc b ba bt kh thi  Vit Nam 31
4.4. Mi tngăquanătuyn tính gia các ch s b ba bt kh thi  Vit Nam33
4.5. S tácăđng ca b ba bt kh thi và d tr ngoi hiăđn lm phát 
Vit Nam 34
Chngă5. Kt lun và khuyn ngh 38
Tài liu tham kho
Ph lc

tr ngoi hi, lm phát. 2

CHNGă1:ăăGII THIU

Lý thuyt b ba bt kh thi là mt trong nhng lý thuyt khá ph bin trong
tài chính quc t. Theoăđó,ămt quc gia không th đng thi cùng mtălúcăđtăđc
ba mc tiêu t giá c đnh, hi nhpătàiăchínhăvàăđc lp tin t và thc t cngăchoă
thy rng, nhng quc gia nào không tuân theo hoc vn dng cng nhc nguyên lý
b ba bt kh thiăđiu tt yu là khó tránh khi khng hong. Chính vì vy trên th
giiăđãăcóănhiu nghiên cu thc nghim v cu trúc b ba bt kh thi cngănh s
tácăđng caăchúngăđn nn kinh t vămôăvà kt qu cho thy rng các ch s b ba
có s thayăđi theo thi gian, có s đánhăđi gia chúng, cngănhăchoăthy s tác
đng ca các ch s b ba bt kh thi và d tr ngoi hi đn nn kinh t vămôănhă
th nào, t đóăcóăđnhăhng la chnăchínhăsáchăđiu hành b ba bt kh thi phù
hp.
Nhn thyăđc vic nghiên cu v cu trúc b ba bt kh thiăcngănhăs
tácăđng ca chúng và d tr ngoi hi đn nn kinh t vămôăngàyăcàngătr nên
quan trng cngănhălàăvnăđ đc quan tâm nghiêm túc  nhiuănc, doăđó tác
gi đãăchn đ tàiă„‟Nghiênăcu b ba bt kh thi  VităNam” đ làm rõ nhng vn
đ sau:
+ Cu hình b ba bt kh thi ca VităNamăgiaiăđon 1997-2012ă nhăth
nào?
+ Các ch s b ba bt kh thi  Vit Nam cóăthayăđi sau các s kin kinh t
tài chính ni bt hay không?
+ Các ch s b ba có miătngăquan tuyn tính hay có s đánhăđiănhălýă
thuyt đãăđ cp?
+ B ba bt kh thi, d tr ngoi hi cóătácăđng th nào đn lm phát ca

4

CHNGă2:ăăTNG QUAN CÁC NGHIÊN CUăTRCăÂY
2.1 Lýăthuytăbăbaăbtăkhăthi
Trong tác phm ni tingă“Chínhăsáchătàiăkhóaăvàătin t di các ch đ t giá”ă
(1963),ăRobertăMundellăvàăJ.M.Flemingăđãăxâyădngă“môăhìnhăMundell-Fleming”
[xem ph lc 8]. Mô hình Mundell-Fleming là s m rng ca nn tng lý thuyt
IS-LMăkhiăcóătínhăđnătácăđng caăcánăcânăthanhătoán.ăTrcăđó,ăkhiănghiênăcu
tácăđng chính sách tài khóa và chính sách tin t đi vi vicăgiaătngăsnălng
quc gia trong mô hình IS-LM,ăJamesăMeadeă(1951)ăvàăJanăTinbergenă(1952)ăđãăcóă
nhng n lcă đ đaă cácă yu t nc ngoài vào mô hình. Tuy nhiên, phn ln
nhngăđóngăgópănàyăđu ch dng li  mc là nhng tranh lun hp dn,ăchaăthc
s tr thành mt lý thuyt vng chc. S raăđi ca mô hình Mundell-Flemingăđc
xem là n lc thành công nht trong vicăđaăyu t nc ngoài vào h thng lý
thuyt Keyness hinăđiăvàălàăđim khiăđu cho lý thuyt b ba bt kh thi. Bng
cách gi đnh chu chuyn vn là hoàn ho, Mundell-Flemingă(1963)ăđãăch ra rng
chính sách tài khóa phát huy hiu qu caoătrongăcăch t giá c đnh và chính sách
tin t có tác dng mnhădi ch đ t giá th ni. Da vào lý thuyt này, các nhà
kinh t hcănhăKrugmană(1979)ăvàăFrankelă(1999) [Tài liu tham kho 7-TLTK 7]
đãăphátătrin thành lý thuyt b ba bt kh thiăvàăđc phát biuănhămtăđnhăđ:
Mt quc gia không th đng thiăđtăđc cùng lúc t giá c đnh, hi nhp tài
chínhăvàăđc lp tin t. Trongăđó:
c lp tin t giúp cho chính ph s dng hiu qu nhng công c chính sách
tin t nhm thc hin mcătiêuătngătrng kinh t và kim ch lm phát. Chng
hn nu nn kinh t có du hiu phát trin nóng, chính ph s tngălãiăsut, gim
cung tin và gim lãi sut,ătngăcungătin khi nn kinh t suy thoái.
năđnh t giá giúp toăraăcáiăneoădanhănghaăđ chính ph tin hành các bin
pháp năđnh giá c. Cái neo này làm cho nhn thc caănhàăđuătăđi vi ri ro
ca nn kinh t gimăđi,ălàmătngăthêmănim tin caăcôngăchúngăvàoăđng ni t.
Tt c giúpăchoămôiătrngăđuătătt lên.


6

Hình 2.1: Tam giác b ba bt kh thi

Ngun: Aizenman, J., M.D Chinn and H. Ito (2008). Assessing the Emerging
Global Financial Architecture: Measuring the Trilemma’s Configurations over Time.
2.2 Thcăđo băbaăbtăkhăthi
2.2.1 n đnh t giá (ERS)
T giá, yu t đu tiên ca b ba, d đoălng nht. năđnh t giá (ERS)
theo nhóm tác gi Aizenman, J., M.D. Chinn và H. Ito (2008) [TLTK 1] chínhălàăđ
lch chun ca t giáăđcătínhătheoănmăda trên d liu t giá mi tháng gia
quc gia s ti và qucăgiaăcăs.ă năđnh t giá nm gia giá tr 1 và 0, càng
tin v 1 t giá càng năđnh so vi qucăgiaăcăs.

0.01ERS

=

cung và cú sc cu tin t,ăđóălàăchaăk phi gi đnh tcăđ luăthông tin t là
khôngăđi.
Khác vi Rose, Obstfeld, Jay C. Shambaugh và Alan M.Taylor (2005)
[TLTK 10] đ xut cách tip cnăkhácăđ đoălngăđc lp tin t bng cách không
da trên s lng mà da trên lãi sutădanhănghaăngn hn.ăPhngăphápănàyăgâyă
tranh cãi vì ch da ch yu vào trc giác khi cho rngăđiu hành chính sách tin t
ch yu da vào mc lãi sut mcătiêuăhnălàăda trên s lng tin t.
Nmă2008,ănhóm tác gi ACI [TLTK 1] đãăxâyădngăcáchăđoălng đc lp
tin t (MI).ăTheoăđó,ămcăđ đc lp tin t đcăđoălng bngăhàmăđo nghch
ca mcătngăquanăhngănmăca lãi sut hàng tháng gia quc gia s ti và quc
giaăcăs. Lãi sut th trng (Money market rates) đc s dngăđ tính toán.
corr(i
i
,

i
j
)

-

(-1)

MI

=1-
1

-


bng t l ca tng vnăđuătănc ngoài vào và vnăđuătăraănc ngoài trên
GDP. Theoăphngăphápănàyăch s KAOPEN không nm gia giá tr 0 và 1
Chinn và Ito (2006, 2008) [TLTK 6] đaăđ xut s dngăđ m tài khon
vn KAOPENăđ đoălng mcăđ hi nhp tài chính. KAOPEN da trên thông tin
trongăbáoăcáoăhàngănmăv căch t giá và nhng hn ch ngoi hi do IMF phát
hành (Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions). Nhìn
vào KAOPEN ta s thy mt quc gia trên thc t có tinăhànhăchínhăsáchăđaăt giá
hayăkhông.ăâyălàădngăcăch mà mt loi t giá áp dng cho giao dch trên tài
khon vãng lai và mt loi t giá áp dng cho tài khon vn.ăCăch đaăt giá chính
là mt du hiu nhn bit mt quc gia tin hành kim soát vn.ăKAOPENăcngă
bin thiên trong khong 0 và 1. Giá tr càng cao ca ch s này cho thy quc gia
m caăhnăvi nhng giao dch vn xuyên quc gia.

9

2.3 Săphátătrinăcaăcácăchăs băbaăbtăkhăthi theoăthiăgian
Da trên các ch s b ba bt kh thi  60 quc gia gmă19ănc công nghip
hóa,ă41ăncăđangăphátătrină(trongăđóăcóă22ănc th trng mi ni), nhóm tác gi
ACI (2012) [TLTK 4] đãătin hành tìm hiu v s phát trin theo thi gian ca tng
ch s cho tngănhómănc trên th gii giaiăđon 1970-2010.
Kt qu  ph lc 1 cho thy trong sutăgiaiăđon 1970-2010,ăcácănc IDC
không ngngătngătc hi nhpătàiăchínhăvàăđtăđc mcăđ t do hóa tài chính gn
nhăhoànăho vàoănmă2010.ăng thi thc hin chính sách năđnh t giá  mc
caoătrongăkhiăngàyăcàngăđánhămtăđc lp tin t. Trongă khiăcácănc IDC ngày
càngătngătc t do hóa tài chính so viăcácăncăđangăphátătrin, thì các nc th
trng mi niăcngăkhôngăngng hi nhp,ăđng thi chp nhn gim mcăđ đc
lp v tin t.ăCácănc Non-EMG mcădùăcngădn m caătàiăchínhănhngăítăhnă
và vì th vn gi nguyên mcăđ đc lp tin t. T thpăniênă1980,ăcácănc EMG
có s linh hotăhnătrongăt giá hiăđoáiătrongăkhiăcácănc Non-EMG vn theo
đuiăcăch t giá năđnh  mcăcao.ăiuăđángăluăýălàăcácănc th trng mi

hng hi nhpătàiăchínhănhăkhng hong Mexico (1994), Thái Lan, Indonesia và
Hàn Quc (1997), Nga và Brazil (1998), Argentina và Th NhăK (1998). Trong
cùng thiăgianăđóăcácăquc gia không theo ch đ neo t giá bao gm Israel và Nam
Phi (1998) liătránhăđc khng hong. Các cuc khng hong này bt ngun t
vic các quc gia không tuân theo hoc vn dng cng nhc nguyên lý ca b ba
bt kh thi và câu chuyn ca các quc gia Hàn Quc, Mexico, Argentina là nhng
ví d. 1
Trong ch đ trung gian, quc gia áp dng mtăcăch t giá linh hot tc t giá th ni
có qun lý, kt hp vi mc t ch tngăđi v tin t và t doăhóaătàiăchínhănhngăvn
chú ý kim soát vn.

11

Hình 2.2: Tam giác b ba bt kh thi  cácănc Mexico, Hàn Quc, Argentina
vàăcácănc khác nhngănmă1990

Hiănhpătàiăchính

12

cuc khng hongăvàoănmă2000ăkhiăh không còn kh nngăchuăđng vic mt
đc lp tin t hoàn toàn.
Sau cuc khng hongănàyăthìăcácănc th trng mi niăthayăđiăhng
đn mu hình trung gian ca b ba bt kh thi vi t giá linh hot có qun lý, duy trì
đc lp tin t  mt mcănàoăđóăvàătngăcng hi nhpătàiăchính.ăDoăđó,ăh phi
đi mt vi áp lc ca vicănângăgiáăđng tin và bin pháp gii quyt chính là gia
tngănm gi d tr ngoi hiăvàăkèmătheoăđóălàăchínhăsáchăcanăthip vô hiu hóa ậ
đin hình là Trung Quc, t nmă2005ăđãăđy mnh thc hin chính sách trên.
 gii thích s hình thành mu hình trung gian  cácănc, nhóm tác gi
ACI (2008) [TLTK 1] đãăxây dng môăhìnhăkimăcng vi bnăđnh lnăltăđoă
lng v mcăđ đc lp tin t, năđnh t giá, hi nhp tài chính và t l d tr
ngoi hi trên GDP, nhng tiêu chun này daoăđng t 0ăđn 1, vi gc trung tâm
trongăđ th đi din cho mcăđ đc lp tin t bng 0, t giá th ni hoàn toàn,
không có d tr ngoi hi và t túc tài chính.
Kt qu nghiên cu  ph lc 3 cho thy c ba ch s b ba bt kh thi  các
nc th trng mi niăđu hi t  mc trung bình tc ch đ trung gian cùng vi
s giaătngăđángăk mc d tr ngoi hi k t nmă2000.ăiu này cho thy d tr
ngoi hiă nhălàă mt tmă đm an toàn cho s la chn ch đ trung gian  các
nc.
2.5 Săpháăvăcuătrúcăbăbaăbtăkhăthiă
 làm sáng t thêm v s thayăđi giá tr ca các ch s trong b ba bt kh
thi theo thi gian. Nhóm tác gi ACI (2008, 2012) [TLTK 1, 4] đãătin hành kim
tra mi quan h gia các s kin kinh t tài chính ni bt vi s thayăđi trong cu
trúc b ba bt kh thi. Các s kinăchínhăđcăxemăxétănhăs spăđ ca h thng
BrettonăWoodsănmă1973,ăkhng hong n  Mexicoănmă1982ă(m đu cho mt
lot các khng hong n tiă cácă ncă đangă phátă trin), và khng hong châu Á

n nmă1997-1998,ăcácănc EMG btăđu có s tngătc trong hi nhp tài chính,
trong khi mcăđ đc lp tin t li gim nhiuăvàoănmă2001.ăTuyănhiênănu so
sánh viăcácănc IDC thì ch s MI  cácănc EMG vnăcaoăhnărt nhiu.ăiu
này phn ánh mt thc t,ăkhiăcácăncăEMGătngăcng t do hóa tài khon vn

14

thì bt buc hoc phiăhiăsinhăđc lp tin t nhăcácănc IDC hoc phi th ni t
giá.
2.6 Tngăquanătuynătính giaăcác chăsăbăbaăbtăkhăthi
Cácăphânătíchătrênăđâyătuyăđãăđaăraărt nhiu thông tin v s thayăđi trong
phngăhngăchínhăsáchăvămôătrênăth gii,ănhngăvnăchaăth hinăđc vic ba
mcătiêuăchínhăsáchăvămôăbt buc phi tuân theo quy lut ca b ba bt kh thi.
iuăđóăcóănghaălàăquc gia phiăđi mt vi mt s đánhăđi thc s quan trng
hay phiăđi mt vi s thiu ht công c qunălýăvămôăth hin qua s st gim
trong mt bin gn lin vi b ba bt kh thi. Chng hn hi nhpătàiăchínhăcaoăhn,ă
đi li năđnh t giá thpăhn,ăhocăđc lp tin t ítăhn,ăhoc kt hp gim c hai.
Doăđó,ănhómătácăgi ACI (2008) [TLTK 1] đãăthc hin mt kimăđnhăđyăđ v
s đánhăđi bng cách hi quy mi tngăquan tuyn tính gia ba bin chính sách
và gi đnh rng tng t trng ca ba bin là mt hng s. Nu mcăđ phù hp ca
mô hình hiăquyăcao,ănghaălàătn ti mtăcăch đánhăđi v mt t trng gia các
ch s. Và nuătngăquanălàătuyn tính, các giá tr călng s daoăđng quanh giá
tr 1.ăNgc li, nu không tn ti quan h đánhăđi thì hoc là lý thuyt b ba bt
kh thi sai hoc là quan h phi tuyn. Tóm li, nhóm tác gi đãăthc hin kimăđnh
s phù hp ca mô hình sau:
1 = a
j
MI
i,t
+ b

Ngoài ra, kt qu còn cho ta thy rng  cácănc công nghip hóa s kt
hp chính sách năđnh t giáăvàăgiaătngăhi nhp tài chính btăđuălàăxuăhng t
gia nhngănmă1990.ăMtăkhácăcácăncăđangăphátătrin, chính sách tin t đc lp
và năđnh t giá hoàn toàn chimăuăth trong sutăgiaiăđon kho sát, trong khi s
kt hp chính sách năđnh t giá và m ca tài chính li ít thông dngăhn,ăcóăl do
hu qu nng n t cuc khng hong tin t mà các quc gia phi gánh chu.
2.7 Sătácăđngăcaăbăbaăbtăkhăthi vƠădătrăngoiăhi đnălmăphát
Thông qua mô hình hi quy miătngăquan tuyn tính gia các ch s b ba
bt kh thi, chúng ta ch có th thyăđcăđnhăhng chính sách ca các quc gia,
tuy nhiên li không thyăđcăđng lc dnăđn nhngăthayăđiătrongăchínhăsáchăđó.ă
Vì th, bngăphngăphápăkinhăt lng, nhóm tác gi ACI (2008) [TLTK 1] đãătin
hành kim nghim thc t cho nhiuă nc trên th gii đ xem s tácăđng ca
chính sách b ba bt kh thi và d tr ngoi hi cóătácăđngănhăth nàoăđn bin
đng lm phát và t l lm phát trung hn.
Môăhìnhăcălngănhăsau:
Y
it
= 
0
+ 
1
TLM
it
+ 
2
TR
it
+ 
3
(TLM

) là binătngătácăgia b ba bt kh thi và d tr ngoi hi. Nhóm
tác gi đc bităquanătâmăđn tích s này bi vì d tr ngoi hi có th thay th hoc
b sung cho các lpătrng chính sách khác nhau.

16

X
it
là vector các bin kim soát kinh t vămôăbaoăgm: thu nhpătngăđi
ca mt quc gia so vi M,ă bìnhă phngă ca thu nhpă tngă đi,ă đ m ca
thngămi (=(EX + IM)/GDP), nhng cú sc TOT (terms of trade: t l thngă
mi), mcă đ thun chu kì tài khóa, bină đngă trongă tngă trng cung tin M2,
lng tín dng cá nhân trên GDP đ đoălng mcăđ phát trin v tài chính, bin
đng ca lm phát và t l lm phát.
Z
t
là vector ca nhng cú sc toàn cu,ăthayăđi trong lãi sut thc ca M,
l hng snălng toàn cu, nhng cú sc trong giá du.
D
i
là tp hp ca các bin gi đc trngănhălàăbin gi cho các quc gia
nhp khu du m, hoc cho các khu vc. Các bin giiăthíchă khôngăcóă ýă nghaă
thng kê s b loi ra khi thc hinăcălng.
Thành phn

it
là các sai s cùng phân phiăvàăđc lp.
Kt qu hi quyătheoămôăhìnhătrênăchoăcácăncăđangăphátătrinănhăsau:
i vi bin đng lm phát:
+ Cácănc xut khuăhàngăhóaăđangăphátătrin:ăc lp tin t và t

+ Inf
it-1
+
1
TLM
it
+ 
2
TR
it
+ 
3
(TLM
it
x TR
it
) +

t
Inf
it
: t l lm phát ca Th NhăK. Tác gi s dng d liu ch s giá tiêu
dùng ca Th NhăK t nmă1998 đnănmă2010
Inf
it-1
: bin tr ca lm phát
TLM
it
là ch s ca b ba bt kh thi c th là MI, ERS, KAOPEN.
TR