B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM NGUYN TH MINH THU VN DNG K THUT KIM TOÁN NHM PHÁT
HIN CÁC SAI LCH, GIAN LN TRONG CÔNG
TÁC THANH TRA THU TI CC THU TP.HCM Chuyên ngành : K toán – Kim toán
Mã s : 60.34.30

LUN VN THC S KINH T

5
1.1.2
Mc tiêu ca công tác thanh tra thu
8
1.1.3
T chc công tác thanh tra thu
8
1.1.4
Ni dung công tác thanh tra thu
9
1.1.5
Phân bit thanh tra thu vi kim toán
15
1.2
Quy trình và các k thut kim toán trong kim toán BCTC
16
1.3
Gian ln và các k thut kim toán đc vn dng đ phát hin gian ln
trên bào cáo tài chính

23
1.4
Mt s bài hc kinh nghim v vn dng k thut kim toán trong công
tác thanh tra thu  mt s nc trên th gii

31

Kt lun chng 1………………………………………………………
38
 


Kt lun chng 2 ………………………………………………….
59
 


61
3.1
Quan đim vn dng k thut kim toán nhm phát hin các sai lch,
gian ln trong công tác thanh tra thu ti Cc thu Tp.HCM

61
3.2
Các gii pháp vn dng k thut kim toán nhm phát hin các sai
lch, gian ln trong công tác thanh tra thu ti Cc thu Tp.HCM

62
3.2.1
Vn dng k thut kim toán vào vic xây dng quy trình thanh
tra ………………………………….

62
3.2.2
Vn dng k thut kim toán vào phát hin sai lch, gian ln đi vi
tng loi thu

68
3.2.2.1
Vn dng k thut kim toán vào vic phát hin sai lch, gian ln đi
vi thu giá tr gia tng


91
3.3.1
V phía Nhà nc……………………………………………………….
91
3.3.2
V phía Ngành Thu
92
3.3.3
V lnh vc giáo dc và đào to
92

Kt lun chng 3 ……………………………………………………
93
Kt lun……………………………………………………………… …………
94
Tài liu tham kho………………………………………………………………….

ACFA
The Asscociation of Certified Fraud Examiner s
(Hip Hi các nhà điu tra M)
ATO
Australia Taxation Office (C quan thu ca Úc)
BCTC

ng đo la M


Trang
S đ 1.1
S đ quy trình thanh tra thu
11
Bng 1.2
Bng lit kê các đi tng kim toán thng gi th xác nhn
26
Bng 2.1
Kt qu thanh tra thu cc thu Tp.HCM qua 3 nm 2010- 2012
53

1

LI M U
1. Tính cp thit ca đ tƠi

Hin nay có nhiu công trình nghiên cu đa ra các gii pháp cho ngành thu trong
công tác thanh tra, kim tra. Mt s công trình nghiên cu có liên quan mà tác gi đư
tip cn, k tha s dng trong đ tài:
Nhóm nghiên cu ca tác gi V Hu c, Nguyn ình Tn, Hunh Vn Hiu,
Trn Xoa, Mai c Ngha (2009), đ tài nghiên cu khoa hc cp B “Xây dng h
thng ch tiêu phân tích đ la chn đi tng thanh tra, kim tra thu ti Vit nam”.
 tài nghiên cu này ch ra s khác nhau gia k thut kim toán và k thut thanh
tra ch là  xu hng đánh giá ri ro, theo đó, trong hot đng kim toán thng có xu
hng ri ro đn v khai khng li nhun. Ngc li, hot đng thanh tra li thng
đành giá ri ro thanh tra theo hng khai thp li nhun tính thu. Phng pháp mô
phng đc s dng qua vic cy sai lch vào BCTC đ đa ra kt lun v mi quan
h gia mc sai lch và bin đng ca ch tiêu, t đó thip lp các ch tiêu có th s
dng nhm phát hin gian ln thu. Kt qu nghiên cu ch ra mi quan h gia hành
vi gây sai lch thu và chiu hng bin đng ca các t sut tài chính.
 tài “Vn dng k thut kim toán vào hot đng thanh tra sai lch thu ti Cc
thu tnh Bình Dng” do Tác gi Nguyn Th Vân Anh - hc viên trng i hc
K Thut Công Ngh TPHCM nghiên cu nm 2011. Ni dung đ tài có nêu thc
trng sai lch thu và thc trng áp dng k thut thanh tra thu ti Cc Thu Bình
Dng, t đó đ xut các gii pháp vn dng k thut ca kim toán đc lp trong
thanh tra thu. Tuy nhiên, đ tài ch tp trung đi sâu vào k thut phân tích, đánh gi
ri ro các khon mc trên BCTC.
 tài “ Phân tích mi quan h ga k toán và thu - Hoàn thin h thng thông tin
doanh nghip phc v công tác qun lỦ thu” ca tác gi Cao Th Thu Cúc – hc viên
trng i hc Kinh T TPHCM nghiên cu nm 2013. Ni dung đ tài nêu thc
trng h thng k toán và chính sách thu hin nay. T đó đ xut gii pháp hoàn thin
h thng k toán và thu (hoàn thin v nâng cao Ủ thc chp hành pháp lut, t chc
b máy k toán và hoành thin chng t, tài khon, s sách, báo cáo cng nh phng
pháp hch toán k toán). Tuy nhiên, đ tài cha tp trung làm rõ v k thut kim toán
vn dng vào công tác thanh tra thu.
3

Tp.HCM có đnh hng hình thành các gii pháp mang li hiu qu cao trong công tác
4

qun lỦ thu, nâng cao nng lc ca c quan thu trong vic phát hin, ngn chn và
x lỦ kp thi các t chc, cá nhân có hành vi gian ln, trn thu. Mt khác, đ tài cng
là tài liu tham kho hu ích vi nhng ngi quan tâm đn lnh vc thu, đm bo
công bng, nâng cao tính t giác tuân th, nghiêm chnh chp hành pháp lut ca các
DN, chng tht thu thu cho Nhà nc, đem li ngun thu cho NSNN, đng viên các
ch th kinh t phát huy ngun lc ca mình, đy mnh sn xut kinh doanh.
7. Kt cu đ tƠi
Ngoài phn m đu, kt lun, ph lc, tài liu tham kho, lun vn gm 3 chng:
+ Chng 1: Tng quan v thanh tra thu và các k thut kim toán.
+ Chng 2: Thc trng công tác thanh tra thu ti Cc Thu Tp.HCM
+ Chng 3: Mt s gii pháp vn dng k thut kim toán nhm phát hin các sai
lch, gian ln trong công tác thanh tra thu ti cc thu Tp.HCM

thành ca hot đng Lưnh đo qun lỦ Nhà nc ca c quan thu. Hot đng qun lỦ
ca c quan thu bao gm t vic xây dng các mc tiêu k hoch trong giai đon nht
đnh đn vic t chc đ thc hin các mc tiêu k hoch đó và sau cùng là tin hành
kim tra, thanh tra thu, vic thc hin đó nh th nào đ t đó tác đng ngc tr li
6

khâu xác đnh ch trng k hoch có hp lỦ hay không nhm đm bo cho hot đng
ca c quan thu đt đc hiu qu cao.
Thanh tra thu là mt trong bn chc nng c bn ca qun lỦ thu theo mô hình
chc nng. Bên cnh vic tôn trng kt qu t tính, t khai, t np thu ca ngi np
thu, c quan thu thc hin các bin pháp giám sát đ va đm bo khuyn khích s
tuân th t nguyn, va đm bo phát hin ngn nga các trng hp vi phm pháp
lut thu. Thanh tra thu là mt bin pháp hu hiu nhm phát hin ngn nga vi
phm, giúp ngi np thu nhn thy luôn có mt h thng giám sát hiu qu tn ti
và kp thi phát hin các hành vi vi phm ca h.
Thanh tra thu là hot đng giám sát ca c quan thu đi vi các hot đng, giao
dch liên quan đn phát sinh ngha v thu và tình hình thc hin th tc hành chính
thu, chp hành ngha v np thu ca ngi np thu, nhm bo đm pháp lut thu
đc thc thi nghiêm chnh trong đi sng kinh t – xư hi.
Theo quan đim hin nay, cng nh theo quy đnh ca các vn bn pháp lut hin
hành nêu rõ khái nim v thanh tra thu.
+ Thanh tra – theo ting Anh (inspect) – có ngha là nhìn vào trong, ch mt s
kim tra, thm đnh, xác minh. Theo t đin pháp lut Anh Vit, thanh tra “là s kim
soát, kim kê đi vi đi tng b thanh tra”.
+ Theo t đin ting Vit thì Thanh tra thu là (c quan, cá nhân có thm quyn)
xem xét ti ch vic làm ca đa phng, t chc đ phát hin và ngn chn nhng gì
trái vi quy đnh pháp lut thu.
+ Theo Thut ng pháp lỦ ph thông – Nhà xut bn Pháp lỦ – 1986, thanh tra
đc coi là mt bin pháp ca kim tra và nhim v thanh tra đc y quyn cho các
c quan Nhà nc có trách nhim.

+ V trình đ nghip v: Hot đng thanh tra thu đòi hi thanh tra viên phi có
nghip v gii, am hiu v kinh t - xư hi, có kh nng chuyên sâu vào lnh vc thanh
tra hng đn.
+ V phm vi hot đng: Phm vi hot đng ca thanh tra thu thng không din
ra rng khp, thng xuyên và liên tc mà có s chn lc, chuyên sâu hoc có du
hiu vi phm.
8

+ V thi gian tin hành: Trong hot đng thanh tra thu thng có nhiu vn đ
phi xác minh, đi chiu rt công phu, nhiu mi quan h cn làm rõ, cho nên phi s
dng thi gian nhiu và linh hot v thi gian cho tng vic thanh tra.
1.1.2.Mc tiêu ca công tác thanh tra thu
Hot đng thanh tra thu nhm giúp các đi tng np thu và c quan thu thc
hin nghiêm túc các vn bn pháp lut v thu, nâng cao tính t giác tuân th pháp lut
thu ca ngi np thu trong vic thc hin kê khai thu, tính thu và np thu.
Thông qua công tác thanh tra thu nhm đánh giá vic chp hành Pháp lut thu
ca các đi tng np thu và ngi thu thu nhm phát huy nhân t tích cc, đu
tranh ngn nga và x lỦ nhng mt tiêu cc, hn ch tht thu thu qua vic kê khai
gian ln v thu.
Da vào nhng kin ngh ca kt qu thanh tra c quan thu các cp có th đ ra
các gii pháp c th đ thc hin, đa Lut thu vào cuc sng thc t, đm bo s
công bng trong vic thc hin Pháp lut thu, đng thi ci cách các quy trình qun
lỦ thu thu ngày càng hp lỦ hn.
Thông qua công tác thanh tra thu nhm hng dn các đi tng np thu nm
đc ngha v và quyn hn ca đn v khi thc hin Pháp lut thu; đng thi nâng
cao trách nhim ca công chc ngành thu khi thi hành công v.
1.1.3 T chc công tác thanh tra thu
H thng thanh tra thu đc t chc theo h thng ngành dc gn vi mô hình t
chc nganh dc ca các c quan thu. H thng thanh tra thu đc phân cp theo mô
hình t chc cp trung ng và đa phng.

gim thu, np thu
Và ti iu 81 Lut Qun lỦ thu, thanh tra thu đc thc hin vi trng hp:
+ Các doanh nghip có ngành ngh kinh doanh đa dng, phm vi kinh doanh rng.
+ Khi có du hiu vi phm pháp lut v thu.
+  gii quyt khiu ni, t cáo hoc theo yêu cu ca th trng c quan qun lỦ
thu các cp hoc B trng B Tài chính.
Vic thanh tra thu đc thc hin cn c vào k hoch thanh tra thu hàng nm
và thanh tra thu đt xut. Thanh tra thu theo k hoch đc tin hành theo k hoch
đư đc phê duyt. Thanh tra thu đt xut đc tin hành khi phát hin c quan, t
chc, cá nhân có du hiu vi phm pháp lut v thu; thanh tra thu đ gii quyt khiu
10

ni, t cáo hoc theo yêu cu ca th trng c quan qun lỦ thu các cp hoc B
trng B Tài chính.
Công tác thanh tra ngi np thu bao gm các ni dung chính nh sau:
+ Thanh tra vic đng kỦ kinh doanh, đng kỦ thu, tình trng đng kỦ s dng hóa
đn, kê khai thu, ch đ m, ghi s k toán, chng t, hóa đn.
+ Thanh tra quyt toán thu.
+ Thanh tra vic hoàn thu, khu tr thu.
+ Thanh tra min gim thu.
 Quy trình thanh tra ngi np thu
Quy trình thanh tra đc ban hành theo Quyt đnh s 460/Q-TCT ngày 05 tháng
5 nm 2009 ca Tng cc trng cc Thu vi mc đích:
+ To s thng nht trong vic thc hin công tác thanh tra trong toàn ngành thu
nhm phát hin, ngn chn và x lỦ kp thi các t chc, cá nhân có hành vi gian ln,
trn thu.
+ Nâng cao tính t giác tuân th pháp lut thu ca ngi np thu trong vic thc
hin kê khai thu, tính thu và np thu.
+ Nâng cao vic qun lỦ cán b thanh tra thu trong vic thc hin nhim v đc
giao làm c s đánh giá phân loi cán b thanh tra.
S đ 1.1. S đ quy trình thanh tra thu

1. Lp k hoch thanh tra

2. T chc thc hin phơn tích sơu
các doanh nghip trong k hoch
thanh tra
3. Tin hƠnh thanh tra, kim
tra theo quyt đnh
4. Tng hp báo cáo vƠ lu gi
tƠi liu thanh tra thu

Thu thp, khai thác thông tin t h s khai thu vƠ
các ngun khác ngơn hƠng, kho bc, kim toán, qun
lý th trng, tƠi nguyên môi trng, k hoch vƠ đu
t, thanh tra, công an, toƠ án
Thc hin trên c s phơn tích ni dung, phm vi ri ro
v thu (có ý thc tuơn th pháp lut thp, có du hiu
không bình thng, đt bin, ), la chn theo ch đo
ca Th trng c quan thu.
Thc hin các bip pháp nghip v thanh tra nh so
sánh, đi chiu, xem xét tính hp pháp, kim tra vic
ghi chép, kim tra các cn c tính thuầ x lý kt qu
sau thanh tra.
C quan Thu cp di phi tng hp báo cáo c quan

 Bc 2 : Công b Quyt đnh thanh tra thu (chm nht là 15 ngày làm vic k
t ngày ban hành Quyt đnh thanh tra).
 Bc 3 : Phân công công vic và lp nht kỦ thanh tra thu.
13

 Bc 4 : Thc hin thanh tra thu theo các ni dung trong Quyt đnh thanh tra
(thi hn d kin mt cuc thanh tra không quá 30 ngày làm vic k t ngày công b
Quyt đnh thanh tra), gm các công vic c th nh sau:
+ Yêu cu ngi np thu cung cp và tip nhn các tài liu, chng t k toán; s
sách k toán; các báo cáo k toán, báo cáo tài chính; báo cáo gii trình liên quan đn
ni dung thanh tra.
+ Áp dng các k nng thanh tra thu nh so sánh, đi chiu gia tài liu do ngi
np thu cung cp vi h s khai thu mà ngi np thu gi C quan Thu đ xem
xét tính hp pháp ca các tài liu ngi np thu đư cung cp và đi chiu s liu ghi
chép trên chng t k toán, s sách k toán, báo cáo k toán, báo cáo tài chính, báo cáo
gii trình đ phát hin tng, gim so vi H s khai thu. Trong quá trình thc hin
thanh tra thu, Trng đoàn thanh tra thu có quyn thc hin, đ xut mt s bin
pháp nh niêm phong mt phn hoc toàn b tài liu liên quan đn ni dung thanh tra;
kim kê tài sn khi phát hin gia s sách, chng t k toán vi thc t có s chênh
lch, bt hp lỦ; trng cu giám đnh khi xét thy cn có s đánh giá v chuyên môn,
k thut làm cn c cho vic kt lun kt qu thanh tra thu.
 Bc 5 : Thay đi, b sung ni dung thanh tra hoc gia hn thi gian thanh tra.
Trong quá trình thanh tra thu, có th thay đi, b sung ni dung đư ghi trong Quyt
đnh thanh tra, hoc gia hn thi gian thanh tra không quá 30 ngày (nu có nhiu tình
tit phc tp) hoc dng cuc thanh tra (nu phát hin đi tng thanh tra có du hiu
phm ti, chuyn h s cho c quan có thm quyn điu tra theo quy đnh ca pháp
lut t tng hình s).
 Bc 6 : Lp Biên bn thanh tra thu.
 Bc 7 : Công b công khai Biên bn thanh tra thu trong thi hn 05 ngày làm
vic, k t ngày kt thúc thanh tra.

+ Báo cáo tình hình thc hin k hoch thanh tra quỦ, kt qu thanh tra quỦ: Cc
thu báo cáo Tng cc trc ngày 15 ca tháng đu quỦ sau; Tng cc báo cáo B Tài
chính trc ngày 20 ca tháng đu quỦ sau.
+ Báo cáo tình hình thc hin k hoch thanh tra nm, kt qu thanh tra nm: Cc
thu báo cáo Tng cc trc ngày 15 ca tháng đu nm sau; Tng cc báo cáo B
trc ngày 20 ca tháng đu nm sau.
15

+ i vi các cc thu có nhiu phòng thanh tra, Cc trng cc thu giao cho 01
phòng thanh tra chu trách nhim tng hp báo cáo ca các phòng thanh tra đ báo cáo
Tng cc.
 Thi gian lu gi tƠi liu thanh tra thu đc quy đnh nh sau
+ i vi h s thanh tra thu đc lu gi trong thi hn 5 nm k t nm thc
hin thanh tra.
+ i vi các báo cáo tng hp đc lu gi trong thi hn là 05 nm, k t nm
báo cáo.
1.1.5.Phơn bit thanh tra thu vi kim toán
Công tác thanh tra thu và công tác kim toán có nhng đim tng đng, c th
nh sau:
V quy trình thc hin: Thanh tra thu và kim toán đc lp hay kim toán Nhà
nc đu phi có bc chun b (tìm hiu đi tng, thu thp thông tin, đánh giá ri
ro, d kin thi gian làm vic và phân công nhim v cho tng thành viên); bc thc
hin công vic (thu thp bng chng v mt hoc nhiu c s dn liu Báo cáo tài
chính (BCTC) nh tính hin hu, quyn và ngha v, phát sinh, tính đy đ, đánh giá,
đo lng, trình bày và thuyt minh nhm đa ra kt lun), bc Biên bn và giao báo
cáo cho đi tng thanh tra.
V mc tiêu thc hin: Thanh tra thu và kim toán đc lp hay Kim toán Nhà
nc đu hng đn mc tiêu phát hin các sai lch, các hành vi gian ln, sai sót trên
BCTC đ t đó kin ngh hoc đ xut x lỦ đi vi nhng trng hp vi phm pháp
lut thu, nu các hành vi đó đ yu t cu thành ti phm thì đ ngh chuyn h s

Phn A - Chun b kim toán - Gm 04 bc
 Bc 1: Kho sát, thu thp thông tin v doanh nghip đc kim toán. Trong
đó, nêu rt rõ và c th các thông tin cn kho sát, thu thp và các phng pháp thu
thp thông tin.
 Bc 2: Phân tích, đánh giá và x lỦ thông tin.
 Bc 3: Xác đnh trng tâm, trng yu và ri ro kim toán.
 Bc 4: Lp k hoch kim toán và phê duyt k hoch kim toán.
Phn B - Thc hin kim toán - Gm các công vic
+ Công b quyt đnh kim toán;
17

+ Tin hành kim toán ti các đn v đc kim toán.
+ Lp báo cáo kim toán và thông báo kt qu kim toán.
 Công b quyt đnh kim toán
Phn này th hin rõ ràng đn v kim toán, đi tng kim toán cng nh các vn
đ liên quan khác trong kim toán.
 Tin hƠnh kim toán
 Nghiên cu, đánh giá h thng kim soát ni b, các thông tin tài chính và các
thông tin có liên quan.
 Lp và xét duyt k hoch kim toán chi tit: Các ni dung ch yu ca K
hoch kim toán chi tit bao gm:
* Mc tiêu, ni dung kim toán;
* Phm vi, trng tâm kim toán;
* Các ri ro kim toán;
* Ngun lc cn thit cho kim toán;
* Phân công nhim v kim toán và tin đ thi gian thc hin công vic;
* Phng pháp kim toán phi thc hin;
* C vn, chuyên gia cn thit.
 Áp dng các phng pháp kim toán: Các phng pháp kim toán (hay còn gi
là k thut khai thác bng chng) thng đc s dng là:

- Xác đnh các ch tiêu cn đi chiu;
- Thu thp các tài liu, chng c gn vi các ch tiêu đư xác đnh phi đi chiu.
ii) Thc hin đi chiu:
- Soát xét các tài liu, chng t, tính toán và tin hành so sánh đi chiu trc tip
hay đi chiu lôgíc.
- Tng hp các ch tiêu đư đi chiu, ch ra các sai lch ca các ch tiêu.
iii) Các công vic sau đi chiu:
- Phân tích, tìm nguyên nhân sai lch ca các ch tiêu.
- Kt lun v nhng ch tiêu đm bo đc tính chính xác hoc m rng phm vi,
điu chnh phng pháp đ tìm nguyên nhân hoc kt lun v nhng sai sót, vi phm
ca đn v liên quan đn các ch tiêu có sai lch. 19

+ Phng pháp kim kê
Là phng pháp kim tra hin vt các loi tài sn (tin mt, hàng tn kho, tài sn
c đnh, giy t thanh toán có giá tr ) nhm thu thp các thông tin v s lng, giá tr
ca tài sn đó.  đm bo hiu qu ca công tác kim kê, kim toán viên cn cn c
vào tính cht ca các loi vt t, tài sn cn kim kê nh s lng, giá tr, đc tính
kinh t - k thut… đ la chn mt loi hình kim kê ti u nh kim kê toàn din,
kim kê đin hình hoc kim kê chn mu…Các bc kim kê đc tin hành nh
sau:
i) Chun b kim kê:
- Xác đnh đi tng kim kê, quy mô, thi gian và loi hình kim kê;
- Chun b các điu kin cho kim kê nhu xác đnh cán b nhân viên, chuyên gia
k thut…, các phng tin k thut và đo lng.
ii) Thc hin kim kê:
- Thc hin cân, đo, đong, đm, xác đnh giá tr… và ghi chép s lng, giá tr,
cht lng, phân bit theo tng mư cân hoc lô vt t, tài sn;

ii) Thc hin điu tra: Tip cn đi tng phng vn, thu thp thông tin hoc gi
các bng biu, phiu câu hi… Sau đó, hoc trc tip đn đ nhn thông tin hoc thu
li phiu điu tra qua đng gián tip.
iii) Các công vic sau điu tra: Tng hp, phn ánh, loi tr, chn lc thông tin, t
đó đa ra nhng nhn xét, kt lun hoc điu chnh phng pháp, phm vi kim toán.
+ Phng pháp thc nghim (trc nghim)
Là phng pháp tái din các hot đng hay nghip v đ xác minh li kt qu ca
mt quá trình, mt s vic đư qua, hoc s dng th pháp k thut, nghip v đ tin
hành các phép th nhm xác đnh mt cách khách quan cht lng công vic, mc đ
chi phí… Các bc thc nghim tin hành nh sau:
i) Chun b thc nghim:
- Xác đnh mc đích, ni dung ca thc nghim;
- Chun b các điu kin v nhân lc, phng tin, dng c, vt t thc nghim và
các phng tin đo lng, đánh giá…;
- Xây dng quy trình thc nghim.
ii) Tin hành thc nghim:
- Thc hin các quy trình thc nghim;