i
MC LC
Danh mc ký hiu các ch vit tt iii
Danh mc các bng iv
TÓM TT (ABSTRACT) 1
PHN 1. GII THIU 2
PHN 2. TNG QUAN CÁC KT QU NGHIểN CU TRC ỂY 5
2.1 Các nghiên cu  nc ngoài 5
2.2 Các nghiên cu  Vit Nam 8
PHN 3. PHNG PHÁP NGHIểN CU 12
3.1 Khung lý thuyt v lm phát 12
3.1.1 nh ngha Lm phát 12
3.1.2 Cách tính ch s lm phát 13
3.2 Mô hình t hi quy vector (VAR) 18
3.2 Mô hình nghiên cu lm phát Vit Nam 19
3.3 Phng pháp c lng mô hình t hi quy vector VAR 22
3.4 Mô t d liu 22
PHN 4. NI DUNG VÀ KT QU NGHIểN CU 25
4.1 Kim đnh tính dng ca d liu 25
4.2 Xác đnh đ tr ti u 26
4.4 Kt qu c lng 27
4.4.1 Kt qu mô hình VAR 27
4.4.2 Kt qu hàm phn ng 29
ii
4.4.3 Kt qu phân rã phng sai 31

OLS Phng pháp bình phng bé nht thông thng (Ordinary least
square)
USD ng đô la M
VND ng Vit Nam
iv
Danh mc các bng
Bng 3.1 Quyn s dùng tính ch s giá tiêu dùng Vit Nam thi k 2009-
2014 ca toàn quc 17
Bng 3.2 Gii thiu ngun s liu và k vng du tác đng đn CPI 23
Bng 4.1 Kt qu kim đnh nghim đn v các bin 25
Bng 4.2 Xác đnh đ tr ti u 26
Bng 4.3 Kim đnh t tng quan phn d 27
Bng 4.4 Kt qu mô hình VAR 28
Bng 4.5 H s co gin ca lm phát đi vi các cú sc ca các bin 30
Bng 4.6 Kt qu phân rã phng sai bin DGCPI 32
Bng 4.7 Kt qu kim đnh phn d mô hình VAR 33
Danh mc các hình
Hình 4.1 HƠm phn ng ca gcpi đi vi cú sc các bin trong mô hình 31
1
KIM NH CÁC NHỂN T
TÁC NG N LM PHÁT VIT NAM
TÓM TT (ABSTRACT)
Lun vn xây dng mô hình nghiên cu lm phát gm 5 bin: T giá,
cung tin M2, lãi sut, giá du th gii, tc đ tng trng sn lng công

nh hng không đáng k đn lm phát giá c trong nc  mt s nn kinh
t công nghip hóa trong khi giá nhp khu có tác đng mnh m hn.
Lougani and Swagel (2001) ch ra rng hai phn ba s thay đi trong lm phát
ca 53 nc đang phát trin là do tng cung tin và dch chuyn t giá. Ngoài
ra, h cng phát hin ra rng lm phát k vng đóng vai trò cc k quan trng
tác đng đn lm phát. Ramakrishnan và Vamvakidis (2002) khng đnh t
giá hi đoái và lm phát nc ngoài là yu t then cht nh hng lm phát
trong nc  Indonesia, cung tin ch có ý ngha thng kê còn mc tác đng
thì ít. Akinboade và cng s (2004) ch ra rng trong dài hn lm phát tng
quan ngc chiu vi lãi sut và cùng chiu vi tng cung tin.
Jongwanich
và Park (2008) cho rng lm phát din ra ti Châu Á gia tng ch yu do tng
cu và lm phát k vng mà không b nh hng nhiu bi nhân t chi phí
đy.
3
Các nghiên cu thc nghim  Vit Nam đã đa ra nhng bng chng
thc nghim góp phn làm sáng t vn đ lm phát ti Vit Nam. Tuy nhiên,
do mc tiêu nghiên cu, cách tip cn và khon thi gian ly s liu khác
nhau nên các nghiên cu này cho thy kt qu khác nhau v vai trò tác đng
và mc đ tác đng ca các nhân t v mô lên lm phát nh: cung tin, t giá,
giá quc t…. Nghiên cu ca Nguyn Th Thu Hng và Nguyn c Thành
(2010) cho rng t giá có tác đng đáng k làm tng áp lc lm phát. Trong
khi các nghiên cu khác đu cho rng t giá không có tác đng hoc mc tác
đng rt nh. Dng Th Thanh Mai (2002) cho rng t giá không có tính
hiu báo trc cho lm phát. Còn Trng Vn Phc và Chu Hoàng Long
(2005) cho rng có mi quan h dài hn gia CPI, t giá, M
2

- Phn 3. Phng pháp nghiên cu
- Phn 4. Ni dung và các kt qu nghiên cu
- Phn 5. Kt lun
5
PHN 2. TNG QUAN CÁC KT QU NGHIểN CU TRC ỂY
2.1 Các nghiên cu  nc ngoƠi
Hu ht các nghiên cu thc nghim đu khng đnh vai trò quan trng
ca nhân t tin đi vi lm phát, các yu t nh lm phát quá kh, thâm ht
ngân sách, tng sn lng GDP/GNP và t giá hi đoái là nhng nhân t quan
trng gây áp lc lên lm phát. Trong đó nhiu nghiên cu cho thy vai trò ca
tin t và t giá, giá nc ngoài có tác đng khác nhau đn lm phát.
Chhibber (1991), nghiên cu lm phát các nc Châu Phi. Xây dng
mô hình lm gm: lm phát hàng hóa thng mi và lm phát hàng hóa phi
thng mi. Trong đó lm phát phát hàng hóa thng mi đc mô phng
theo cách tip cn ngang bng sc mua - purchasing power parity (PPP). Lm
phát hàng hóa phi thng mi đc mô phng da trên các nhân t chi phí
đy và cu kéo ca lm phát. Nghiên cu cho thy rng tác đng ca phá
giá đi vi lm phát ph thuc vào mc đ linh hot t giá hi đoái, s
ci m ca tài khon vn và mc đ kim soát giá c.
Lim và Papi (1997) nghiên cu lm phát Th Nh K giai đon 1970-
1995, xây dng mô hình lm phát gm 4 nhóm nhân t: th trng hàng hóa,
th trng tin t, th trng lao đng và th trng bên ngoài. Kt qu khng
đnh cung tin, t giá và sn lng GNP là nhân t quan trng nht quyt đnh
lm phát.
Callen và Chang (1999) nghiên cu mô hình lm phát ca n . Vi
mc đích m rng mc tiêu tin t sang các công c khác đ xây dng chính
sách tin t ca Ngân hàng trung ng n , nhóm tác gi đã xây dng mô

có ý ngha thng kê còn mc tác đng thì ít.
Akinboade và cng s (2004) nghiên cu v mi quan h gia lm phát
 Nam Phi vi th trng tin t, th trng lao đng và th trng ngoi hi.
Nghiên cu ch ra rng chi phí lao đng và tng cung tin có tng quan cùng
chiu vi t l lm phát, trong khi t giá li có tng quan ngc chiu vi
7
lm phát trong ngn hn. Trong dài hn, h nhn thy lm phát tng quan
ngc chiu vi lãi sut và cùng chiu vi tng cung tin.
Jongwanich và Park (2008) nghiên cu lm phát  9 nc đang phát
trin  Châu Á (trong đó có Vit Nam) đã s dng mô hình kt hp gia các
nhân t do ắchi phí đy” (giá du quc t và ch s giá lng thc) và các
nhân t do ắcu kéo” (tng cu, s truyn dn t giá, giá nhp khu, ch s giá
sn xut và CPI ch s giá tiêu dùng). Tác gi đã nhn thy rng t 2007-2008
lm phát din ra ti Châu Á gia tng ch yu do tng cu và lm phát k vng
mà không b nh hng nhiu bi nhân t ắchi phí đy” mc dù khong thi
gian đó, lm phát gia tng cùng vi giá du quc t và giá lng thc. Cu
quá mc cùng vi chính sách tin t lng lo đã khin cho k vng lm phát
gia tng càng làm trm trng hn tình hình lm phát  nhng nc này.
Nghiên cu ca nhóm tác gi Fadli Fizari Abu Hassan Asari, Nurul Syuhada
Baharuddin, Nurmadihah Jusoh, Zuraida Mohamad, Norazidah Shamsudin and
Kamaruzaman Jusoff (2011) nghiên cu mi quan h gia lãi sut, lm phát và s
bin đng ca t giá ti Malaysia giai đon 1999-2009. Nghiên cu s dng mô
hình VECM.

Kt qu kim đnh quan h nhân qu Granger-cause cho thy lm phát nh
hng đn lãi sut, sau đó lãi sut tác đng đn t giá. Nhng trong dài hn lãi sut
nh hng tích cc còn lm phát nh hng tiêu cc đn bin đng t giá 

, giá xng du, giá go th gii và mc d cu. Tác đng
ca t giá đn CPI ln hn so vi giá xng du và giá go quc t nhng mc
chuyn ca t giá vào lm phát là rt thp. Mc cung ng tin t có tác đng
đn CPI tuy vi cng đ rt nh và vi đ tr 6 tháng.
Phm Th Anh (2008) ng dng mô hình SVAR trong vic xác đinh
hiu ng ca chính sách tin t và d báo lm phát  Vit Nam. S liu đc
9
s dng theo dng d liu tháng t tháng 01 nm 1994 đn tháng 8 nm 2008.
Các bin s dng gm: 4 bin ni sinh: sn lng công nghip, ch s giá tiêu
dùng, cung tin và lãi sut tin gi k hn 3 tháng; bin ngoi sinh là giá du
th gii. Kt qu ch ra rng hu ht các bin nghiên cu trong quá kh có vai
trò gii thích cho hu ht các bin đc nghiên cu, trong đó sc cung tin
M2 và lãi sut đóng vai trò rt nh đi vi lm phát.
Vng Th Tho Bình (2008) s dng mô hình đng Phillips giai
đon 1995Q1-1998Q3 đ phân tích đng thái giá c - lm phát. Kt qu cho
thy lm phát b nh hng nhiu bi lm phát tr hay lm phát k vng.
Khong chênh lch sn lng so vi sn lng tìm nng có tác đng đáng k
đn s thay đi lm
phát. Trong khi tng cu danh ngha và giá du có tác
đng cùng chiu đn bin đng lm phát, nhng không nhiu.
Phm Th Anh (2009) xây dng mô hình lm phát giai đon quý 1 nm
1995 đn quý 4 nm 2008 ph thuc vào s thay đi ca giá hàng hóa thng
mi, giá hàng hóa phi thng mi. Dùng phng pháp c lng mô hình
hiu chnh sai s (ECM). Các bin s dng gm: CPI, cung tin, lãi sut, t
giá, sn lng công nghip và sai s ECM t kim đnh t tng quan mi
quan h v cu tin. Mô hình cho thy không có mi quan h đng tích hp
gia các bin giá c trong nc, giá c quc t, và t giá hi đoái hay còn gi

vi đ tr. Mc chuyn giá quc t đn mc giá ni đa trong ngn hn có vai
trò nht đnh.
Bhattacharya (2013) nghiên cu tác đng ca chính sách tin t đi vi
lm phát ti Vit Nam và các nc mi ni  Châu Á. Xây dng mô hình
nghiên cu lm phát Vit Nam giai đon quý 1 nm 2004 đn quý 2 nm
2012 gm 5 nhân t: Tc đ phát trin GDP, lãi sut tái cp vn, t giá hiu
dng danh ngha, giá nhp khu, tc đ phát trin tín dng. Kt qu khng
đnh trong ngn hn t giá hi đoái danh ngha là nhân t tác đng chính đn
lm phát. Tc đ phát trin tín dng có tác đng cùng chiu vi lm phát
11
trong trung hn vi đ tr t 2 đn 10 quý. S truyn dn ca sc phát trin
tín dng lên tc đ GDP là cùng chiu và có khuynh hng làm tng áp lc
lên lm phát sau 4 quý và kéo dài ti 5 quý tip theo. Trong khi đó sc lãi sut
có khuynh hng nh hng đn tc đ phát trin GDP và tc đ phát trin
tín dng trong ngn hn. Phn ng ca lm phát đi vi tng lãi sut ch có ý
ngha trong 2 quý đu.
Tóm li, vic xem xét tng quan các nghiên cu đã có v các nhân t
quyt đnh lm phát  Vit Nam cho thy:
- Các kt qu nghiên cu thc nghim v vai trò ca tin t, t giá, mc
chuyn ca giá quc t là trái ngc nhau có th là do các giai đon nghiên
cu khác nhau, tn sut ly s liu khác nhau và phng pháp c lng khác
nhau.
- Mt khác, các nghiên cu đu khá đng nht v vai trò quan trng ca
lm phát trong quá kh và tng sn lng GDP/tc đ tng trng sn
lng công nghip đi vi lm phát hin ti.
Xut phát t thc trng trên, trong nghiên cu  phn sau, tác gi s
làm rõ vai trò tác đng ca các yu t này.

inflation) đc các nhà thng kê tìm cách loi tr đi các bin đng nht thi
13
nh các cú sc v giá du, yu t thi tit …đ thy đc xu hng c bn và
n đnh ca giá c.
3.1.2 Cách tính ch s lm phát
V mt tính toán, lm phát là phn trm thay đi ca ch s giá chung
trong nn kinh t theo tng giai đon, nó có th là tháng, quí hoc nm.
T l lm phát cho thi k t đc tính theo công thc sau:

Trong đó:
t: t l lm phát ca thi k t (có th là tháng, quí, hoc nm)
Pt: mc giá chung ca thi k t
Pt-1: mc giá chung ca thi k trc đó
 đo lng mc giá chung này, các nhà thng kê xây dng hai ch s
giá đ đo lng. Th nht là ch s giá tiêu dùng (CPI) và th hai là
GDP điu chnh (GDP deflator). C hai ch s này đu tính toán mc giá
trung bình (có trng s) ca toàn b hàng hoá và dch v trong nn kinh t. S
khác bit duy nht gia hai loi ch s này là quan đim ca r hàng hoá làm
trng s tính toán. CPI là mt t s phn ánh giá ca mt r hàng hoá trong
nhiu nm so vi chính giá ca r hàng đó  mt nm nào đó. Thng kê
gi đó là nm c s hay nm gc (based year). Ngha là, r hàng hoá đc
la chn đ tính giá là không thay đi trong nhiu nm. Ch s giá này ph
thuc vào nm đc chn làm gc và s la chn r hàng hoá tiêu dùng. CPI
có mt s nhc đim c bn. Th nht, mc đ bao ph ca ch s giá này
ch gii hn đi vi mt s hàng hoá tiêu dùng và do vy không phn nh
bin đng giá ca hàng hoá t bn. Th hai, trng s c đnh da vào t phn
chi tiêu đi vi mt s hàng hoá c bn ca ngi dân thành th mua vào nm

ngha là có khuynh hng đánh giá thp mc giá này.
15
Chính vì s thiu hoàn ho ca c hai ch s, mt ch s trung bình
nhân ca c CPI và GDP deflator đc đ ngh và gi là ch s Fisher (Fisher
Index) theo tên ca nhà kinh t hc Irving Fisher.
Ba ch s trên
1
là giá tr c s, các c quan thng kê ca các nc có
th c tính ch s giá theo mt s đc đim khác nhau nhm phc v cho
nhng phân tích khác nhau ca nn kinh t. Ví d nh ch s giá tiêu dùng 
nông thôn, thành th, ch s giá bán buôn, ch s giá công nghip, ch s giá
nhp khu,…
Ngoài ra các quc gia trên th gii còn áp dng ch s lm phát c bn
(core inflation) hay lm phát thc (underlying inflation) là mt dng ch s
biu hin sc mua thc s ca đng tin vì lm phát c bn đã tìm cách loi
tr bin đng giá c có ngun gc không xut phát t bn thân ni ti ca nn
kinh t; chng hn nh nhng bin đng khách quan và thng xuyên xy ra
trong giá st thép, xng du, hoc nhng bin đng tht thng nh thm ha
dch gia cm, gia súc, nhng nhân t vn đã tác đng rt nhiu đn CPI nc
ta thi gian qua. ây là phng pháp tính ph bin đang s dng hin nay ti
nhiu nc. Khi tính ch s lm phát c bn, các nhà kinh t phi loi b các
loi hàng hoá mà giá c ca chúng phn ánh sai lch s bin đng thc ca
mc giá chung. Các tiêu chí loi b các hàng hoá là:
- Các hàng hoá có s bin đng ln v giá c;
- Các hàng hoá mà giá c hình thành ch yu do các nhân t cung;
- Các loi hàng hoá mà giá c hình thành do các quy đnh hành chính;
- Nhng thay đi giá c gây nhiu cho ngân hàng trung ng.

mc sng h gia đình và điu tra quyn s CPI do Tng cc Thng kê thc
hin trong nm 2008. Theo k hoch, r hàng hóa này đc s dng trong
giai đon 2009-2014. Chi tit v r hàng và các tính ch s thng kê đc
trình bày trong Bng 3.1
17
Bng 3.1 Quyn s dùng tính ch s giá tiêu dùng Vit Nam thi k 2009-
2014 ca toƠn quc
Mã
Các nhóm hàng và dch v
Quyn s (%)
C
Tng chi cho tiêu dùng cui cùng
100,00
01
I- Hàng n và dch v n ung
39,93
011
1. Lng thc
8,18
012
2. Thc phm
24,35
013
3. n ung ngoài gia đình
7,40
02
II.  ung và thuc lá¸

(Trích Thông cáo báo chí ca GSO v mt s ni dung cp nht trong phng
án tính ch só giá tiêu dùng thi k 2009-2014)
Bên cnh khái nim lm phát, cn chú ý phân bit mt s khái nim
khác đc s dng khá ph bin trong nghiên cu lm phát, nh gim phát và
thiu phát.
Gim phát (disinflation) là quá trình chuyn đng dai dng theo hng
gim xung ca t l lm phát mc dù lm phát vn din ra;
Thiu phát (deflation) là quá trình chuyn đng dai dng theo hng
gim xung ca mt bng giá chung ca nn kinh t.
Tóm li, vi mt đnh ngha đn gin, song v thc nghim thì có nhiu
cách đ đo lng lm phát và tu thuc vào ch s giá chung nào ca nn kinh
18
t đc áp dng. Cho dù bng phng pháp nào đi chng na thì vn có
nhng hn ch hoc v phng pháp lun ln thc hành
3.2 Mô hình t hi quy vector (VAR)
Mô hình VAR là mô hình đng ca mt s bin thi gian. Mô hình này
v cu trúc gm nhiu phng trình (vector) và gm các tr ca các bin s
(autoregressive).
Mô hình tng quát đi vi hai chui thi gian Y
1
và Y
2






, Y
2
và yu t t hi quy, trong
mi phng trình các bin đc lp là các bin ph thuc tr.
Trong mô hình hai bin trên, mi phng trình đu cha p tr ca mi
bin. Vi hai bin mô hình có 2
2
p h s góc và hai h s chn. Nu mô hình
có m bin thì h s là m
2
p+m. Nh vy khi s bin tng lên, thì h s c
lng khá ln. iu này đòi hi quan sát phi nhiu thì kt qu c lng
mi có ý ngha.
* Mô hình Var c lng mô hình sau:
- Mô hình Var là mt h phng trình đng thi, trong đó tt c các
bin là các bin ni sinh
- Bin đc lp là các bin ni sinh  các thi k tr.
- Nu các phng trình đu cha cùng mt s bin, tc là đ dài tr
ca các bin trong các phng trình đu ging nhau, thì dùng OLS
đ c lng phng trình.
* Hn ch ca phng pháp Var:
- Mô hình Var không thích hp cho phân tích chính sách
19
- Mô hình Var thích hp nu các bin là dng. Trong trng hp các
chui không dng thì bin đi đ đc chui dng.
-  dài ca tr là vn đ khó khn trong thc hành
- Do s quan sát là có gii hn, nu tng đ dài ca tr s làm cho bc

là t trng ca hàng hóa thng mi
trong gi hàng tiêu dùng.
Giá c hàng hóa thng mi ca mt nn kinh t nh m đc quyt
đnh bi th trng th gii và ph thuc vào giá c  nc ngoài
W
t
p
và t giá
hi đoái
t

. S gia tng ca giá c nc ngoài và t giá s dn đn s gia
tng giá c hàng hóa thng mi trong nc do vy ta có:
W
tt
T
t
pp 

(3.4)
Giá c ca hàng hóa phi thng mi ph thuc vào cung tin vt tri
so vi cu tin (EC) và t giá hi đoái.
tt
NT
t
ECp


1
(3.5)

Theo nghiên cu thc nghim ca Nguyen, Cavoli và Wilson (2012)
xác đnh hàm cu tin ph thuc vào tng cu/sn lng và lãi sut. Do đó kt
qu mô hình lm phát đc xác đnh li nh sau:
tttt
W
ttt
rYMpp


54321
(3.8)
Trong đó: M: cung tin, Y: tng cu/sn lng thc,

: t giá danh
ngha hiu dng và r: lãi sut danh ngha.
Do hn ch d liu v sn lng GDP ch  dng quý nên tác gi thay
th bin GDP thc bng tc đ tng trng sn lng công nghip, vic thay
th này đc đã đc Phm Th Thu Trang (2009) và Phm Th Anh (2008)
và Nguyn Th Thu Hng và Nguyn c Thành (2010) thc hin. Các bin
khác đc s dng trong mô hình t hi quy vector VAR  phn sau gm:
CPI, cung tin M2, t giá hi đoái danh ngha VN/USD, giá du đi din
cho bin lm phát giá hàng hoá nc ngoài, lãi sut c bn đi din cho bin
lãi sut danh ngha.
Do đó mô hình phn tích lm phát Vit Nam đc vit li nh sau:
ttttttt
irindgMgoilexCPIg


54321
_2__

bin lm phát trong ngn hn.
- Bin lm phát đc đt  v trí cui nên chu nh hng đng thi ca
tt c các bin khác trong khi s bin đng giá c không có nh hng đng
thi lên các bin khác.