BăGIÁOăDCăVÀăÀOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTP.ăHăCHÍăMINH

NGUYNăKHăNG

NGăDNGăMÔăHÌNHăVARăKIMăNHăCÁC NHÂNăTă
TÁCăNGăLMăPHÁTăăVITăNAM

LUNăVNăTHCăSăKINHăT NGăDNGăMÔăHÌNHăVARăKIMăNHăCÁC NHÂNăTă
TÁCăNGăLMăPHÁTăăVITăNAM

CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃăSă : 60340201 LUNăVNăTHCăSăKINHăT

NGIăHNGăDNăKHOAăHC
PGS.ăTS.ăTRNGăTHăHNG


Trang ph bìa
δi cm n
δi cam đoan
εc lc
Danh mc các ký hiu, ch vit tt
Danh mc các hình
Danh mc các bng

LI M U

1. Vn đ nghiên cu
β. εc tiêu nghiên cu
γ. i tng và phm vi nghiên cu
4. Phng pháp nghiên cu
5. Kt cu ca lun vn
6. ζhng đóng góp ca đ tài và hng m cho nghiên cu

Chng 1: LÝ THUYT V LM PHÁT VÀ MÔ HÌNH VAR 1
1.1 LÝ THUYT V LM PHÁT 1
1.1.1 Khái nim lm phát 1
1.1.β o lng và phân loi lm phát 1
1.1.2.1 o lng lm phát 1
1.1.2.2 Phân loi lm phát 6
1.1.γ. εt s quan đim v nguyên nhân lm phát 7
1.1.3.1 Quan đim lm phát cu kỨo (Cu d tha tng quát) 7
1.1.3.2 Quan đim lm phát chi phí đy 9
1.1.3.3 Quan đim lm phát tin t 10
1.1.3.4 Quan đim lm phát do yu t k vng 12
1.1.4. Tác đng ca lm phát đn nn kinh t 13

2.3.3.3 c lng mô hình VAR 48
2.3.4 Kt qu c lng mô hình VAR 48
2.3.4.1 nh hng ca yu t k vng 48
2.3.4.2 S tác đng ca lãi sut đn lm phát 50
2.3.4.3 S tác đng ca đu t công và cung tin đn lm phát 50
2.3.4.4 Tác đng ca đu t công đn các yu t khác 51
2.3.4.5 Tác đng ca CPẤ đn các yu t trong mô hình 52
KT LUN CHNG 2 55
Chng 3:
MT S GI Ý CHÍNH SÁCH GÓP PHN KIM SOÁT LM
PHÁT  VIT NAM
56
3.1 NH HNG PHÁT TRIN CHUNG CA NN KINH T 56
3.1.1 εt s hn ch trong điu hành chính sách kinh t kim ch lm phát 56
3.1.2 nh hng phát trin kinh t thi gian ti 58
3.2 MT S GI Ý CHÍNH SÁCH KINH T 59
3.2.1 Kim soát cht ch đu t công 59
γ.β.β Thay đi phng thc qun lý đu t 61
3.2.3 Chính sách tin t 62
γ.β.4 Tp trung vào sn xut hàng hoá 64
γ.β.5 ζâng cao vai trò d báo và thc hin đo lng lm phát k vng 64
γ.β.6 Xây dng chính sách mc tiêu lm phát 65
3.2.7 Mt s gi ý khác 66
KT LUN CHNG 3 68

KT LUN 69

TÀI LIU THAM KHO 71

PH LC 73

GSO
Tng cc thng kê
IMF
International Monetary Fund
IND
Sn lng công nghip
IR
Interest rate – lãi sut
IRF
Impul Response Function – Hàm phn ng
NGTK
Niên giám thông kê
NHNN
ζgân hành ζhà nc
PP
Kim đnh Phillips Perron
SLCN
Sn lng công nghip (IND)
SVAR
Structural Vector autoregression – Cu trúc VAR
VAR
Vecto autoregression – vecto t hi quy
WTO
World Trade Organization

Bng β-12: εi quan h ngc li ca CPI đn các bin s 52
Bng β-1γ: Tác đng ca CPI đn các bin s v mô 53

LI M U
1. Vn đ nghiên cu:
Vi mc tiêu tng trng kinh t GDP giai đon t nm β01γ – 2015 là 5,5%,
lm phát đc kim soát  mc 7%-8%, thc t nhng nm qua lm phát luôn 
mc trên 8%. ζgày β1 tháng 5 nm β01γ, din ra hi tho khoa hc  Hà ζi di
s ch trì ca Th Trng Cao Vit Sinh – B K hoch và u t, vi chuyên đ
đc báo cáo “Lm phát và tng trng kinh t Vit Nam”, nhóm báo cáo gm ào
Vn Hùng, ζguyn Thc Hoát và nhóm nghiên cu Hc vin Chính sách đư cho
thy t nm 1991 – β01β Vit ζam đư vt qua ht tt c các nc trong khu vc
mt ch tiêu đó là “δm phát”. Bi vy, ngày β8/6/β01γ, tng kt tình hình thc
hin nhim v 6 tháng đu nm 2013, Th tng Chính ph nhn mnh mc tiêu
giai đon ti vn là n đnh kinh t v mô và kim soát lm phát. iu đó cho thy
lm phát vn là vn đ trng yu mà các nhà hoch đnh chính sách cng nh các
chuyên gia kinh t luôn phi quan tâm.
ζh chúng ta đư bit, vic xy ra lm phát nm β011 là 18,68% đư có nhiu nh
hng đn tình hình kinh t - xư hi nh: s doanh nghip gii th hoc ngng sn
xut gia tng, tình trng tht nghip khp ni, sn lng sn xut st gim, và Chính
ph phi thc thi nhiu gii pháp đ kim ch lm phát. Vy nguyên nhân do đâu đư
gây ra lm phát? ó là vn đ mà chúng ta cn quan tâm, cn phi nhn bit và xác
đnh đc các nhân t tác đng đn lm phát trên lý thuyt ln thc nghim, t đó
có gii pháp kp thi đ kim ch nó và n đnh kinh t v mô. iu này không ch
có ý ngha quan trng đi vi vic cung cp các thông tin cho nhà hoch đnh chính
sách mà còn đi vi c các nhà kinh doanh trong vic điu chnh các chin lc ca
mình. Chính vì vy, các công c kim đnh giúp cho vic nhn dng và xác đnh
mc đ nh hng ca nhng yu t v mô đn lm phát ngày càng đc s dng
ph bin. εt trong nhng công c h tr đc lc đó là vn dng các mô hình kinh
t hay mô hình toán hc đ phân tích các bin s v mô và t đó xác đnh các nhân

5. Kt cu ca lun vn:
δun vn có kt cu gm:
Chng 1: C s lý lun v lm phát và mô hình VAR
Chng 2: Thc trng lm phát giai đon 1990 – β01β và ng dng mô hình
VAR kim đnh δm phát  Vit ζam
Chng 3: εt s gi ý chính sách góp phn kim soát lm phát  Vit ζam
Kt lun
6. Nhng đóng góp vƠ hng m ca đ tƠi:
- Th nht, đ tài cung cp bng chng thc nghim v các nhân t tác đng
lm phát;
- Th hai, đ tài cng cung cp mt bng chng có c s cho đ ngh chính
sách kinh t ca Vit ζam trong ch đ lm phát;
- Th ba, do hn ch ca ngi thc hin cng nh vn đ phc tp ca lm
phát, nên báo cáo gp không ít hn ch và thiu sót, nhng báo cáo cng gi
m cho vic ng dng các mô hình đnh lng trong phân tích kinh t. ây
cng là hng phát trin trong vic vn dng các mô hình kinh t phù hp
hn (SVAR, VECε, FAVAR…) vi hin ti và m rng cho nhiu bin s
kinh t trong tng lai.
-1-

Chng 1

Lụ THUYT V LM PHÁT
VÀ MÔ HỊNH T HI QUY VÉC T VAR
1.1. Lụ THUYT V LM PHÁT:
1.1.1 Khái nim lm phát
“Lm phát là s tng lên theo thi gian ca mc giá chung trong nn kinh
t”.(Mankiw, 2003, [26])
nh ngha rt ngn gn, tuy nhiên phát biu nêu lên không đn gin?  đây có
các vn đ đt ra: Mc giá chung là gì? Tng lên nh th nào và tng bao nhiêu ln?

GDP danh ngha
*100 =

*100 (1.1)
GDP thc t

Trong đó: , là giá và sn lng sn phm i trong nm t
là giá sn phm i trong nm c s
là s lng sn phm sn xut trên lãnh th quc gia
δu ý Q
i
t
là quyn s ca ch s, quyn s này thay đi theo thi gian.
Ch s điu chnh GDP đc các nhà kinh t s dng đ theo dõi mc giá bình
quân ca nn kinh t.
 Ch s giá tiêu dùng (CPI - Consumer Price Index)
Ch s giá tiêu dùng (CPI) là thc đo mc giá chung ca r hàng hoá và dch
v đin hình mà ngi tiêu dùng mua. R hàng hoá đc n đnh vi nm c s, ch
s CPI là mt ch s có trng s c đnh, còn đc gi là ch s δaspeyres đc xác
đnh bi công thc:(Mankiw, 2003, [26])
CPI =

* 100
(k là s mt hàng tiêu dùng) (1.β)

Trong đó: là giá sn phm i trong nm t
, là giá và lng sn phm i trong nm c s
Quyn s ca CPI là lng sn phm  nm gc ( )
-3-


c bn chính là lm phát xut phát t nguyên nhân tin t (hay chính lm phát theo
quan nim ca ạriedman).(Chng trình ging dy kinh t Fulbright, β001, [2])
Ch s lm phát c bn đc tính trên c s ch s CPI sau khi loi b mt s
nhóm hàng hoá và dch v mà giá ca chúng phn ánh sai lch s bin đng mc
giá chung. Các tiêu chí loi b hàng hoá là:
- Các hàng hoá có s bin đng ln v giá c;
- Các hàng hoá mà giá c hình thành ch yu do các nhân t cung;
- Các hàng hoá mà giá c hình thành do các quy đnh hành chính;
- ζhng thay đi giá c gây nhiu cho ngân hàng trung ng.
So vi CPI thì ch s lm phát c bn phn ánh chính xác hn sc mua thc s
ca đng tin và cho phép có đc d báo đáng tin cy hn v xu hng bin đng
dài hn ca mc giá chung trong nn kinh t.
ζgoài ra, ngi ta còn s dng mt s ch tiêu khác đ đo lng lm phát nh:
- Ch s giá sn xut (PPI – Production Price Index): đc xây dng đ
tính mc giá chung trong ln bán đu tiên.
- Ch s giá bán buôn (WPI – Whosesale Price Index): đo s thay đi trong
giá c ca hàng hoá bán buôn.
- Ch s giá bán l (RPI – Retail Price Index): ch s phn ánh tình hình giá
bán l hàng hoá và dch v trên th trng theo thi gian.
Trên đây là các ch tiêu đc dùng đ đo lng lm phát khác nhau, chúng b
sung cho nhau ch không thay th hay loi tr ln nhau. Và tu theo nn kinh t ca
mi quc gia thì phng pháp nào là tt nht.
 o lng lm phát trên th gii:
 các nc trên th gii, mi nc có cách chn la ch s CPI khác nhau,  ε
chn ch s trt giá tng tiêu dùng cá nhân (Ch s gim phát GDP) làm c s cho
quyt đnh ca mình. Ch s này rng hn CPI và không b nh hng bi s thay
đi thói quen tiêu dùng trong dân chúng nên nó là thc đo rt tt cho tình trng
lm phát  ε.
-5-


εc giá hin ti – mc giá nm trc
* 100% (1.4)
εc giá nm trc

Hoc xp x : 
t
= lnP
t
– lnP
t-1
(1.5)
Trong đó 
t
là t l lm phát ca thi k t
P
t
và P
t-1
là mc giá chung ca hai thi k t và t-1
ζhc đim mà ch s này gp phi khi phn ánh giá c sinh hot là không phn
ánh s bin đng ca giá c hàng hóa c bn, không phn ánh s bin đi trong c
cu hàng hóa tiêu dùng cng nh s thay đi trong phân b chi tiêu ca ngi tiêu
dùng cho nhng hàng hóa khác nhau v mt thi gian.
-6-

1.1.2.2 Phân loi lm phát:
Có nhiu tiêu chí đ phân loi lm phát nh: Tc đ tng giá, k vng, nguyên
nhân… Do biu hin ca lm phát là s tng lên ca giá c hàng hoá, nên các nhà
kinh t thng da vào t l tng giá phân chia lm phát ra thành ba mc khác
nhau:

Siêu lm phát có sc phá hy toàn b hot đng nn kinh t, dn đn suy thoái
nghiêm trng.
Mt trng hp đc ghi nhn chi tit v siêu lm phát  nc c: Giá mt t
báo đư đng t 0,γDε vào tháng 1 nm 19ββ đư lên đn 70.000.000 DM ch trong
cha đy β nm sau đó. Giá c các mt hàng khác cng tng tng t, t tháng
1/19ββ đn tháng 11/1923, ch s giá đư tng t 1 lên 10.000.000.000 và cuc siêu
lm phát này đc xem là mt trong nhng nguyên nhân to ra cho th chin th
hai [20].
1.1.3 Mt s quan đim v nguyên nhơn lm phát:
V c bn giá c hàng hoá là s cân bng gia tng cung và tng cu hàng hoá,
do đó s tng lên v giá ca hàng hoá có th bt ngun t s tng lên ca tng cu
hoc tng cung hoc cng có th t c hai phía này to ra. ζu giá c tng lên bt
ngun t phía cu nhanh hn phía cung thì gi là lm phát cu kéo (Demand pull
inflation); ngc li nu giá tng lên do chi phí đu vào  các doanh nghip sn
xut hàng hoá tng lên (nh: lưi sut vay vn, chi phí xng du, thu, lng nhân
viên…) làm cho tng cung b st gim, hàng hoá thiu ht và làm cho giá c hàng
hoá tng lên thì gi là lm phát chi phí đy (Cost push inflation).
Các nhà kinh t hc tip cn nhiu cách khác nhau v ch đ lm phát và mi
nhóm có lun c riêng ca mình đ gii thích cho nguyên nhân tác đng làm cho giá
hàng hoá tng lên. Tu trung li có các quan đim sau đây:
1.1.3.1 Quan đim lm phát cu kỨo (ảay cu d tha tng quát)
δm phát do cu kéo hay lm phát nhu cu là lm phát xy ra do tng cu tng
vt mc cung hàng hoá ca xư hi, dn đn áp lc tng giá c. Khi tng cu tng,
tc có nhiu ngi mua và sn sàng mua hàng hoá, trong khi đó lng cung không
-8-

tng hoc tng ít hn dn đn trên th trng s xy ra tình trng thiu ht hàng hoá.
Theo quy lut cung cu thì giá c th trng s tng lên, tc xut hin lm phát.
Chúng ta có th gii thích qua mô hình tng cu (AD) và tng cung(AS) nh
sau: Khi có s gia tng mt thành t nào đó trong tng chi tiêu, dn đn s gia tng

1
0

Ngun: Trích Mankiw, 2003
Hình 1-1: Lm phát cu kéo qua mô hình tng cung, tng cu

δm phát hình thành khi có s thay đi mnh m trong tiêu dùng hoc đu t.
Chng hn khi có làn sóng mua sm mi din ra thì giá các hàng hoá này s tng,
làm cho lm phát tng lên hoc ngc li. Tng t, lm phát cng bin đng trong
nhu cu đu t, s lc quan ca các nhà đu t làm tng nhu cu đu t, hay vic
tng đu t ca chính ph vào c s h tng cng nh các công trình công cng
khác làm cho tng cu tng và dn đn giá c hàng hoá tng, hay lm phát tng.
-9-

1.1.3.2 Quan đim lm phát chi phí đy:
δm phát chi phí đy xy ra khi đng tng cung (AS) dch chuyn sang trái
(AS
0
đn AS
1
) do chi phí sn xut tng nhanh hn nng sut lao đng. Các loi chi
phí có th gây ra lm phát chi phí đy là tin lng, thu gián thu, lưi sut và giá
nguyên liu nhp khu. δm phát chi phí đy trong nn kinh t thng xy ra khi
tin lng tng trc mà cha có s gia tng ca nng sut lao đng hay mc giá
chung. εt khi tin lng nhân công lên cao, các doanh nghip s tìm cách tng
giá, nu h làm đc điu này thì lm phát s gia tng.
Vic chính ph tng nhng loi thu tác đng đng thi ti tt c các nhà sn
xut (chng hn thu nhp khu) thì cng có th gây ra lm phát vì nó tác đng trc
tip đn giá hàng hoá. ζgoài ra, đi vi các nc đang phát trin phi nhp khu
nhiu nguyên liu t bên ngoài mà nn công nghip trong nc cha sn xut đc,

kích cu nn kinh t sau mt thi gian suy gim. Hoc lng tin tng lên cng có
th do tng chi tiêu và đu t ca chính ph, hay tài tr cho các khong thâm ht
ngân sách…, t đó gây áp lc cho lm phát tng cao. Chúng ta có th lý gii vn đ
này theo β lý thuyt sau:
 LỦ thuyt đnh lng v tin:
Gi ε là khi lng tin
V là vòng quay ca tin
P là mc giá chung
T là khi lng giao dch
Theo các nhà kinh t hc v thuyt lng tin thì chúng ta có phng trình
trao đi nh sau:
MV = PT (1.6)
Vi gi thuyt T bng vi sn lng Y ca nn kinh t và đng tng cung
(AS) đc gi đnh là cho trc và  mc toàn dng hay sn lng đang 
trng thái cân bng dài hn.
AS = Y (1.7)
Vi Y là sn lng thc đc cho bi hàm sn xut trong dài hn, khi đó
tng cu AD đc xác đnh
AD =(MV/P) (1.8)
Cân bng trong th trng hàng hoá và dch v xy ra khi AS = AD, do đó ta
có:
MV = PY (1.9)
Bin đi phng trình (1.9) ta đc phng trình sau:
lnM + lnV = lnP + lnY (1.10)
% thay đi ε + % thay đi V = % thay đi P + % thay đi Y (1.11)
-11-

% thay đi P = % thay đi ε + % thay đi V - % thay đi Y (1.12)
Theo các nhà kinh t hc tân c đin thì V là mt hng s không đi trong
ngn hn (do yu t tài chính thì V trong ngn hn không thay đi ngay

1
1'
2
2'
3

Ngun: Trích Mankiw, 2003
Hình 1-3: Mô hình tng cung – tng cu
Trong đó:
AD là tng cu; AS là tng cung
Y là sn lng thc t ; Y* là sn lng tim nng
P là mc giá
-12-

Chính sách tin t s tác đng đn tng trng nn kinh t thông qua các
kênh lan truyn nh: tiêu dùng, đu t hay xut nhp khu. ζu m rng trên
các kênh này thì tng cu s tng, do đó sn lng Y tng. ζgc li nu thu
hp tin t thì tng cu gim và sn lng Y gim. Tuy nhiên, trong ngn
hn thì m rng tin t làm tng trng kinh t nhng trong dài hn thì s to
áp lc tng giá hàng hoá và gây ra lm phát. C th:
Gi s ban đu nn kinh t đang  trng thái cân bng ti đim (1) vi mc
giá P
1
và sn lng tim nng Y*. Khi ngân hàng trung ng thc hin m
rng chính sách tin t (tng tín dng, gim lưi sut) dn đn đu t, tiêu
dùng, xut khu ròng gia tng nên làm cho tng cu tng và đng tng cu
AD
1
đc dch chuyn sang phi AD
2

vng. Hàm ý rng, ngi ta có th d đoán lm phát trong nhng nm ti bng vi