B
 GIÁO DC VÀ ÀO TO

TR
NG I HC KINH T
Tp. HCM
NGUY
N  TRNG SN

CÁC NHÂN T
 NH HNG N NGHÈO ÓI
VÙNG KINH T TRNG IM VÙNG NG
B
NG SÔNG CU LONG GIAI ON 2006
- 2008

LU
N VN THC S KINH T


- 2008

Chuyên ngành: Kinh t
 phát trin

Mã s
:
60.31.05

LUN VN THC S KINH T NG
I HNG DN KHOA HC:

TS. TR
N TIN KHAI
TP. H
 Chí Minh
– Nm 2012
LI CAM OAN

 thc hin lun vn “Các nhân t nh hng đn nghèo đói vùng
kinh t trng đim vùng đng bng sông Cu Long giai đon 2006 - 2008”,
tôi đã t nghiên cu, tìm hiu vn đ, vn dng kin thc đã hc và trao đi
vi giáo viên hng dn, bn bè, đng nghip,…


khung phân tích.
Trong quá trình thc hin lun vn, mc dù đã ht sc c gng, trao đi
và tip thu các ý kin đóng góp ca Quý Thy, Cô, bn bè và đng nghip,
tham kho nhiu tài liu đ hoàn thành lun vn, tôi cng không khi né
tránh nhng sai sót. Tôi rt mong nhn đc nhng thông tin đóng góp,
phn hi quý báu t Quý Thy, Cô và các bn.

Tp.HCM, tháng 3 nm 2012
Tác gi
Nguyn  Trng Sn

M
C LC Trang
Trang ph
 bìa

L
i cam đoan

L
i cm n

M
c lc

 LÝ THUYT
6
1.1. Các quan đi
m v nghèo
6
1.1.1. Ngi nghèo ngha là nhng ngi có mc sng thp, h không đc
th
 hng nhng nhu cu c bn  mc ti thiu dành cho con ngi
6
1.1.2. Nghèo khi
n ng
i nghèo không có kh
 nng và quyn t do đ đt
cu
c sng mà h mong mun, hn na h còn t
hi
u c hi tham gia vào quá trình
phát tri
n ca cng đng
7
1.2. Xác đnh ngng nghèo 8
1.2.1. Ng
ng nghèo tuyt đi
9
1.2.2. Ng
ng nghèo tng đi
10
1.3. Th

c đo ch

CHNG 2. PHNG PHÁP NGHIÊN C
U
20
2.1. S lc v đi tng và phm vi nghiên cu 20
2.2. Phng pháp nghiên c
u
20
2.2.1. Phng pháp th
ng kê mô t
20
2.2.2. Ki
m đnh s khác bit ca giá tr trung bình và kim đnh quan h gia
các bi
n đnh tính
20
2.3. Tiêu chí phân tích nghèo 20
2.4. C s
 xác đnh nghèo
22
2.5. Ngu
n s liu
22
2.6. Mô hình kinh t
 lng
24
2.7. Các bin đc lp 24
2.7.1. Nhóm các nhân t
 thuc h gia đình
-v
n con ngi

3.4. Quan h gia tình trng nghèo vi gii tính ca ch h 45
3.5. Quan h
 gia tình trng nghèo vi tình trng hc vn ca h
45
3.6. Quan h
 gia
tình tr
ng
nghèo v
i t l ngi ph thuc
47
3.7. Quan h
 gia tình trng nghèo vi thành phn dân tc ca h
47
3.8. Quan h
 gia
tình tr
ng
nghèo v
i ngh nghip chính và tình trng vic làm
ca ch h 50
3.9. Quan h

gi
a tình trn
g nghèo v
i tài sn
-đ
t đai
c

The Australian Government Overseas Aid Program
BCPTVN
Báo cáo phát trin Vit Nam
BSCL
ng bng sông Cu Long
ESCAP
Economic and Social Commission for Asia and the Pacific
GDP
Gross Domestic Product
LTBXH
Lao đng thng binh xã hi
MDPA
D án Phân tích hin trng nghèo đói  BSCL
PPA
ánh giá nghèo đói có s tham gia ca cng đng
PTF
Nhóm hành đng chng đói nghèo
TCTK
Tng cc thng kê
UNDP
Chng trình phát trin Liên Hip Quc
VHLSS
Vietnam Household Living Standards Survey (iu tra
mc sng h gia đình)
VKTTVBSCL
Vùng kinh t trng đim vùng BSCL
WB
World Bank
PH
N M U 1. Lý do chn đ tài
Vùng kinh t trng đim vùng đng bng sông Cu Long
(VKTTVBSCL) đ
c thành lp theo quyt đnh s 492/Q
-TTg c
a Th tng
Chính ph
 đc ban hành ngày 16/04/2009 bao gm 4 tnh, thành ph trc thuc
Trung ng là: Cn Th
, An Giang, Kiên Giang và Cà Mau. VKTTVBSCL có
vai trò, v
 trí đi vi vùng đng bng sông Cu Long nh sau:

- Vùng kinh t trng đim vùng đng bng sông Cu Long tip tc là trung
tâm l
n v sn xut lúa go, nuôi trng, đánh bt và ch bin th
y s
n, có đóng góp
l
n vào xut khu nông thy sn ca c nc.Ngoài ra, Vùng kinh t trng đim
vùng đ
ng bng sông Cu Long còn đóng vai trò quan trng trong chuyn giao
công ngh
 sinh hc, cung cp ging, các dch v k thut, ch bin v à xut khu các
s
n phm nông nghip cho c vùng đng bng sông Cu Long.

p trung
 mt s huyn nh
: Tht Nt (Cn Th); Tnh Biên, Tri Tôn (An
Giang); U Minh Th
ng, An Minh (Kiên Giang), U Minh H (Cà Mau)…

T các đc đim trên, đã cho thy s cn thit ca mt nghiên cu v tình
tr
ng nghèo đói ca VKTTVBSCL. T kt qu nghiên c
u có th rút ra gii
Trang 2

pháp, chính sách c
n thit cho vic xóa đói gim nghèo ca vùng kinh t trng đim
vùng, góp ph
n chung vào s phát trin ca nó. ây là c s đ chn đ tài “Các
nhân t
 nh hng đn nghèo đ
ói vùng kinh t
 trng đim
vùng đ
ng bng
sông
Cu Long giai đon 2006 - 2008”.
V
n đ xoá đói, gim nghèo là mt ch trng ln, là s quan tâm hàng đu
c
a ng, nhà nc trong nhiu thp k qua.ây vn đ luôn đc coi là mc tiêu
xuyên su
t trong quá trình phát trin kinh t

ng Cc Thng Kê nm 2007 có t l h nghèo ch còn 12,4%, tuy
nhiên ni đây v
n còn có nhng xã, thôn, bn có t l h nghèo cao trên 30%, có
ni đ
n trên 50%.

ng bn
g sông C
u Long là mt vùng giàu có v tài nguyên
thiên nhiên, t
 l nghèo chung ca vùng không cao nht nc nhng ti sao vn còn
nhng xã, thôn, bn có t l nghèo cao nh vy? Phi chng,  đây có nhng
nguyên nhân nghèo đói đ
c thù mà các chính sách h
 tr gim ngh
èo hin hành ca
Chính ph
 cha gii quyt đc?
Ho
t đng nông
-lâm-th
y sn đóng vai trò quan
tr
ng trong kinh t ca vùng, điu đó có dn đn nguy c tái nghèo cao ca cng
đ
ng c dân ti khu vc này hay không? Vic tìm ra nhng gii pháp
thi
t thc, c
bn và lâu dài đ nhng ngi dân vùng kinh t trng đim vùng BSCL nói chung
và ng

Nam B
 (Nguyn Trng Hoài & Cng tác viên, 2005); Nghèo đói và dân tc
(Hoàng Thanh Hng, Tr
n Hng Giang
& Tr
n Bình Minh, 2006
); Báo cáo phát
tri
n Vit Nam: hng ti tm cao mi (Ngân hàng th gii, 2007); Kt qu kho
sát m
c sng h gia đình nm 2008 (Tng cc thng kê, 2008)…Các nghiên cu
th
c nghim trc đây đã tìm ra mi liên h gia các yu t vi vn đ nghèo đói.

 tài đ
c hình thành đ nghiên cu các yu t nh hng đn
xác su
t
tình tr
ng
nghèo đói c
a các h gia đình khu vc
vùng kinh t
 trng đim vùng
BSCL nh
m
giúp cho c quan qun lý nhà nc thy đc đâu là nhng vn đ cn quan tâm,
tác đ
ng đn nhng nhâ
n t

 gia đình ti khu vc này.

Trang 4

3. Các câu h
i

3.1. Câu h
i
nghiên c
u

V
n đ
l
n nht đt ra cho
nghiên c
u là xác đnh các nhân t nào tác
đ
ng
đn nghèo đói ca h ti khu vc vùng kinh t trng đim vùng BSCL. gii đáp
v
n đ
, nghiên c
u này đa ra các câu hi ph có liên quan nh sau:

- Các nhân t
 nào v mt lý thuyt tác
đ
ng đn nghèo đói ca h gia đ

 gia đình khu vc
vùng kinh t
 trng đim vùng
BSCL và các y
u t tác đng đn tình trng nghèo
c
a h. n v nghiên cu là các h gia đình trên đa bàn nghiên cu đc điu tra
trong b
 d li
u đi
u tra mc sng dân c nm
2008.
4.2. Phm vi nghiên cu:
Nghiên cu ca đ tài đc thc hin trong phm vi sau đây:
- Ph
m vi lý thuyt: Có nhiu yu t bên trong và bên ngoài nh hng ti
nghèo đói c
a các h gia đình  nh yu t
v
 các đc đim kinh t xã hi, điu
ki
n t nhiên Do vy, nghiên cu này ch tp trung vào các yu t v đc đim
kinh t
 xã hi ca các h gia đình …

- Phm vi đa lý: Các h gia đình ti khu vc Vùng kinh t trng đim vùng
BSCL.
- Ph
m vi thi g
ian: D

t qu nghiên cu
– chng này tr
ình bày kt qu phân tích
mi tng quan gia nghèo và các nhân t kinh t, xã hi, h tng c s và phân b
ngu
n lc ca v
ùng.
Chng 4– M
t s gi ý chính sách
– g
i
ý nh
ng chính s
ách gi
m nghèo
cho vùng.
Trang 6

CHNG 1: C S
 LÝ THUYT1.1. Các quan đim v nghèo
Nghèo là mt khái nim din t s thiu c hi đ có th sng mt cuc sng
tng
ng vi các tiêu chun ti thiu nht đnh. Thc đo các tiêu chun này và
các nguyên nhân d
n đn nghèo nàn thay đi tùy theo đa phng và theo thi gian.

Trong đ

ng do
t
 chc
Economic and Social
Commission for Asia and the Pacific (ESCAP) t
 chc  Thái Lan nm 1993:
“Nghèo là tình tr
ng mt b phn dân c không đc hng và tha mãn các nhu
cu c bn ca con ngi mà nhng nhu cu này đã đc xã hi tha nhn tùy theo
trình
đ phát trin kinh t xã hi và phong tc t
p quán c
a đa phng”.

Blackwood và c
ng tác viên
(1994) xác đ
nh "nghèo" là phn dân s mà không th
đáp
ng nhu cu dinh dng c bn
và ph
 thuc vào
các bi
n s nh giáo dc, sc
kh
e, tui th, t l t vong  tr em.
Blackwood và c
ng tác viên
(1994) đ
 cp

n đánh cá không may mn, không có đ thc n cho quá
ba tháng và ph
i
kim ci hoc làm thuê đ sng qua ngày.
Khái ni
m v nghèo này đc dùng đ xác đnh ngi nghèo  nc ta cng
nh m
t s quc gia khác trên th gii v nghèo đói do tính đn gin, trc din ca
nó.
1.1.2. Nghèo khin ngi nghèo không có kh nng và quyn t do đ đt cuc
s
ng mà h mong mun, hn na h còn thiu c hi tham gia vào quá trình
phát tri
n ca cng đng
:
Theo Sen (1999), nghèo là không có kh
 nng và quyn t do đáng k đ
vn t
i mt cuc sng mà h mong mun”.
Theo báo cáo phát tri
n Vit Nam
(BCPTVN, 2004), nghèo là tình tr
ng thiu thn  nhiu phng din: thu nhp b
h
n ch, hoc thiu c hi to thu nhp, thiu tài sn đ đm bo tiêu dùng trong
nh
ng lúc khó khn, và d b tn thng trc nhng đt bin bt l
i, ít có kh
nng truy
n đt nhu cu và nhng khó khn, ít đc tham gia vào quá trình ra quyt

c nhng s kin bt thng nm ngoài kh nng kim soát ca h. H
thng b các th ch ca nhà nc và xã hi đi x tàn t, b gt ra bên l xã hi
Trang 8

nên không có ti
ng nói và quyn lc trong các th ch đó, và nghèo chính là tình
tr
ng mà cá nhân hoc h gia đình không có kh nng có mc sng ti thiu.

Tóm l
i,
nghèo đói là m
t phm trù rt rng và đnh ngha v nghèo đói có
th đc hiu không ch s túng thiu v mt vt cht, mà còn liên quan đn ri ro,
tính d
 b tn thng, vn đ xã hi và các c hi (WB, 2006). Tng hp
t
t c
nh
ng quan nim v nghèo đói nêu trên đu phn ánh ba kh
ía c
nh ch yu ca
ng
i nghèo

- Có m
c sn
g th
p hn mc sng trung bình ca cng đng dân c. Trong
nghiên cu tác gi s dng chun nghèo ca Ngân hàng th gii đ tính toán và

p mà thôi, điu này ph thuc vào trình đ phát trin kinh t
- xã h
i cng
nh phong t
c tp quán ca tng vùng, tng quc gia.
Trong nghiên c
u tác gi s
dng chun nghèo ca Ngân hàng th gii đ tính toán và phân tích.
1.2. Xác đ
nh ngng nghèo

Wagle (2002) đ
 ra ba tiêu chun chính v cách tip cn nghèo: tình trng v
kinh t
, sc khe và tình trng b gt ra ngoài l ca xã hi (và có 3 bc đ xác
đ
nh nghèo đói: (i) đnh
ngh
a phúc li ca h gia đình/ cá nhân, (ii) xác đnh mt
giá tr chun (ti thiu) đ tách bit 2 nhóm nghèo và không nghèo (gi là ngng
nghèo) và (iii) tính toán các ch
 s thng kê tng hp da trên mi quan h gia
Trang 9

phúc l
i kinh t và ngng nghèo (
WB, 2005). Trong đó, đo l
ng phúc li phc
t
p hn, nó rng hn ch s phúc li kinh t. Bi phúc li còn bao gm tui th, ch

ng mc chi tiêu cn thit đ
đ
m bo mt gia đình có th đ mua mt lng lng thc, thc phm đ cung cp
cho m
i thành viên trong h mt l
ng calo l
à 2100 calo mt ngày. Ngng nghèo
này thng thp vì nó không tính đn chi tiêu cho các sn phm phi lng thc
khác. Ng
ng nghèo
chung: đo l
ng chi phí đ mua đ mt lng hàng hóa lng
th
c thc phm cung cp lng calo là 2100 calo và mt
s
 mt hàng phi lng
th
c.

Trên bình di
n quc t,
WB đ
ã tính toán ngng nghèo tuyt đi cho các
nc thu nhp thp là 1 đô la M/ngày, t 2 đô la cho châu M La tinh và Caribe,
đ
n 4
USD cho nh
ng nc
ông Âu, cho đ
n 14,40

đng, nm 2004: 173 nghìn đng
, nm 2006: 213 ngh
ìn đng và
nm 2008: 280 ngh
ìn đng.

- Ngng nghèo ca B Lao đng, Thng binh và Xã hi (LTBXH), xác
đ
nh ngng nghèo mang tính cht tng đi hn và tip cn t khía cnh thu nhp.
Chu
n nghèo do B LTBXH đa ra đã đc điu chn
h nm l
n vào các nm
1993, 1997, 1998, 2001 và 2005. Theo Quy
t đnh s 170/2005/Q
-TTg c
a Th
t
ng Chính ph ngày
8 tháng 7 nm 2005 v
 vic ban hành chun nghèo áp dng
cho giai đo
n 2006
-2010 thì
 khu vc nông thôn nhng h có mc thu nhp bình
quân t
 200.000 đng/ngi/tháng tr xung là h nghèo,  khu vc thành th
nh
ng h có thu nhp bình quân t 260.000 đng/ngi/
tháng tr

cho t
t c các thành viên trong h thì đc chi tiêu tiêu dùng hay thu nhp bình
quân đu ngi (ch s phúc li kinh t ca cá nhân).
Trang 11

H
u ht các nc ph
át tri
n s dng thu nhp (income) đ xác đnh nghèo
đói, trong khi các n
c đang phát trin s dng chi tiêu (expenditure). i vi các
n
c phát trin, thu nhp phn ln là t tin lng nên d xác đnh, trong khi chi
tiêu dùng thì phc tp và khó xác đnh. Ngc li,  các nc đang phát trin thu
nh
p khó tính toán ht bi phn ln thu nhp đn t công vic t làm nhng rt khó
tách bi
t, trong khi chi tiêu thì d thy hn, rõ ràng hn (WB, 2005).

Chi tiêu h
 gia đình
đ
c đo
l
ng bng giá tr tin t
d
i dng thu nhp
hay chi tiêu c
a h gia đình đc s dng ph bin đ đo lng phúc li khi tính
toán ch s v nghèo đói (Coudouel & cng tác viên, 2002). Nhng thông tin v chi

th
p.

- Th
 ba, chi tiêu có th phn ánh tt hn tiêu chun thc t ca mt h gia
đình sinh sng và kh nng đ đáp ng nhu cu c bn. i vi các h gia đình 
Vi
t Nam nói chung, h gia đình đình  nông thôn nói riêng, thng có nhng đc
đi
m rt đc
thù, nh: do tâm lý, ng
i dân thng có xu hng khai thp thu nhp
c
a mình, thu nhp càng cao càng khai thp; các h gia đình thng không nh tt
c
 các khon thu ca mình; thu nhp t các loi cây lâu nm là không th tính đc
dù có chi phí chm sóc. Thu nhp t các loi gia súc không th tính đc hàng nm
vì có th
 nhiu nm h gia đình mi bán và nhng loi chi tiêu tng cao bt thng
Trang 12

c
ng có khi xy ra, chng hn nh chi tiêu cho vic cha bnh, mua các vt dng
đ
t tin, sa cha hay xây nhà nh
ng nh
ng loi chi tiêu này ch thng có  nhng
h
 không nghèo.


nh đc các nhóm chi tiêu ca h gia đình, có th tính toán
m
t s ch tiêu thng kê phn ánh q
uy mô, m
c đ và tính nghiêm trng ca nghèo
đói. Nh
ng ch tiêu thng kê này bao gm: (i) Ch s đm đu ngi (headcount
index) – xác đnh t l nghèo đói theo s lng trong dân s; (ii) khong cách
nghèo đói (poverty gap) - xác đ
nh đ sâu ca nghèo đ
ói và (iii) bình ph
ng
ô la
Trang 13

kho
ng cách nghèo đói, phn ánh phân phi trong thu nhp gia các nhóm nghèo
-
xác đ
nh tính nghiêm trng ca nghèo đói.

(i) Ch
 s đm đu ngi (Headcount index)

Thc đo đc dùng rng rãi nht là ch s đm đu, ch s này đn gin là
đo t
 l ngi đc tính là nghèo, thng ký hiu là P
0
v
i công thc sau:

I(y
i
≤ z) b
ng 1 và h gia đình đó đc tính là nghèo.

- Np là t
ng s ngi nghèo.

Ch
 s đm đu ngi là công thc đn gin, d tính toán và d hiu, đây là
nh
ng đc trng quan trng. T
uy nhiên, ch
 s không ch ra mc đ trm trng ca
đói nghèo, không phn ánh đc mc đ đói nghèo, hay s chênh lch gia chi tiêu
so v
i đng chun nghèo.

(ii) Kho
ng cách nghèo đói (Poverty gap)

N
u gi
y
là thu nh
p trung bình
c
a ngi nghèo, và z là chun nghèo thì I
= z –
y








q
t
t
z
g
n
zyP
1
1
),(

hay












z: là chu
n nghèo

1.4. Các nguyên nhân d
n đn nghèo:

Th
i gian qua đã có rt nhiu công trình nghiên cu v nghèo đói cng nh
liên quan đn đói nghèo t cp vùng đn cp đa phng theo nhiu cách tip cn
khác nhau. Báo cáo Vi
t Nam tn công nghèo đói (2003) cho thy bn cht đa chiu
c
a nghèo đói đi vi Vit Nam: t mc thu nhp và chi tiêu thp, chm sóc sc
kh
e kém, thiu thn v y t và giáo dc, tip đn là nhng khía cnh
phi v
t cht
nh: kho
ng cách v gii, s không an toàn, thiu quyn lc ca ngi nghèo.
i
u
đó cho thy tình trng đói nghèo  Vit Nam đang din ra phc tp và có s khác
bi
t  mi vùng. Mô hình nghèo đói dng nh không có mu s chung, nhng
nhìn chung thì nghèo
đói do mt s
h
n ch v các ngun lc
c b
n sau:

t là mua ging cây trng vt nuôi hay phân thuc ch đng nói đn vic ci tin

sn xut hay áp dng khoa hc k thut mi. Mun thoát khi cái v òng lun qun
này c
n phi có ngun vn t bên ngoài, trong trng hp này là ngun vn
vay hay v
n tín dng t các t chc tín dng chính thc và phi chính thc, hay t
các d
 án cp tín dng cho ngi nghèo ca chính ph. Nguyên nhân thiu vn
c
ng là mt trong nhng nguyên nhân dn đn tình trng đói nghèo  vùng ven bin
mi
n Trung (RPGA, 2003).

1.4.3. V
n con ngi

BCPTVN (2000), m
t s đc đim chung ca h nghèo  Vi
t Nam: lao
đ
ng nông nghip, trình đ hc vn thp, t l ph thuc, gii tính, tách bit v đa
lý và xã hi, dân tc, dân nhp c thành th.
Công trình nghiên c
u Sarah Bales
và c
ng s
(2001), tiêu chí chung nh
t đ
xác đ