B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
NGUYN TH PHNG THANH
CÁC YU T TỄC NG N
HIU QU K THUT CA H TRNG LÚA
VIT NAM NM 2012
LUN VN THC S KINH T TP. H CHÍ MINH - NM 2014
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH NGUYN TH PHNG THANH
CÁC YU T TỄC NG N
MC LC
Trang ph bìa
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các ký hiu, các ch cái vit tt
Danh mc bng biu
Danh mc hình v
CHNG 1: GII THIU 1
1.1. Vn đ nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 4
1.3. Câu hi nghiên cu 5
1.4. i tng, phm vi và phng pháp nghiên cu 5
1.5. B cc ca đ tài 6
CHNG 2: C S LÝ THUYT 7
2.1. Các khái nim 7
2.2. o lng hiu qu k thut 9
2.2.1. Phân tích bao d liu 11
2.2.2. Phân tích biên ngu nhiên 12
2.3. Các yu t tác đng đn hiu qu k thut 15
2.4. Phng pháp xác đnh các yu t quyt đnh hiu qu k thut 18
2.5. Tng hp các nghiên cu liên quan 19
2.5.1. Các nghiên cu ngoài nc 19
2.5.2. Các nghiên cu trong nc 22
CHNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CU 27
3.1. D liu 27
DANH MC BNG BIU
Bng 2.1 Hiu qu k thut khi s dng ít hn ít nht là mt đu vào 8
Bng 2.2 Hiu qu k thut khi to ra nhiu hn ít nht là mt đu ra 9
Bng 2.3 Tóm tt các nghiên cu liên quan 23
Bng 3.1 Danh sách bin trong mô hình hàm sn xut biên ngu nhiên 31
Bng 3.2. Danh sách bin trong mô hình phi hiu qu k thut 35
Bng 4.1 Thng kê mô t ca các bin trong mô hình sn xut biên 43
Bng 4.2 Thng kê mô t theo din tích đt canh tác 45
Bng 4.3 Thng kê mô t theo gii tính ch h 45
Bng 4.4 Thng kê mô t theo vùng BSH và BSCL 46
Bng 4.5 H s VIF ca các bin gii thích mô hình phi hiu qu k thut 47
Bng 4.6 Kim đnh gi thuyt cho mô hình hàm sn xut biên và h s ca các
bin gii thích trong mô hình phi hiu qu k thut 49
Bng 4.7 Kt qu c lng hàm sn xut biên cho 3316 h trng lúa Vit Nam
nm 2012 50
Bng 4.8 Mc đ hiu qu k thut trong sn xut lúa ca các h nông dân Vit
Nam nm 2012 51
Bng 4.9 Hiu qu k thut trung bình gia vùng BSH và vùng BSCL 52
Bng 4.10 Hiu qu k thut theo din tích đt canh tác 53
Bng 4.11 Kt qu c lng các yu t tác đng đn hiu qu k thut 54
DANH MC HÌNH V
Hình 2.1 o lng hiu qu k thut 10
và Phát trin nông thôn (NN&PTNN), ti Vit Nam, nm 2012, nông nghip đóng
góp 22,1% vào GDP , gn 30% giá tr xut khu và thu hút trên 60% lc lng lao
đng. Và theo đánh giá thc trng 10 nm t 2001-2010 ca báo cáo “Chin lc
phát trin nông nghip nông thôn giai đon 2011-2020” ca B NN&PTNN cho
thy, tng trng GDP nông nghip đư gim t 3,8%/nm giai đon 2000-2005
xung còn 3,4%/nm giai đon 2006-2011 và ch còn 2,7%/nm trong nm 2012
bi thiên tai, dch bnh, chi phí sn xut liên tc tng, và giá c nông sn gim là
yu t c bn làm gim tng trng ca ngành.
T nm 1989, Vit Nam li bt đu xut khu go tr li và tng bc tr
thành nc xut khu go ln trên th gii. Vic quan tâm đn li ích ca nông dân
cùng vi các chính sách đi mi đư làm cho nông nghip ngày càng phát trin.
Phát trin nn nông nghip bn vng và hiu qu luôn đc ng, Nhà nc
ta đt v trí trng tâm trong chin lc phát trin kinh t - xã hi. Tuy có nhiu s
quan tâm đi vi lnh vc nông nghip, nông dân, nông thôn, tng mc đu t đ
khuyn khích nông nghip phát trin. Tuy nhiên, so vi tm quan trng ca lnh vc
nông nghip thì mc đu t cha tng xng. Theo hai báo cáo trên ca B
NN&PTNN, mt nghch lý là khi t trng đóng góp vào GDP ca ngành nông
nghip khá cao nhng tng vn đu t cho ngành ch chim khong 13,8% trong
tng vn đu t toàn xư hi nm 2000, gim còn 7,5% vào nm 2005 và còn 6,45%
vào nm 2008; 6,15% vào nm 2010 và nm 2011 ch mc 5,98%, và cng ch
2
đáp ng đc 40% nhu cu ca toàn ngành. Nm 2012, vn đu t cho nông nghip
có tng, nhng cng ch đáp ng t 50 đn 60% nhu cu ca khu vc nông nghip.
Hn na, trong nhiu báo cáo khoa hc cho thy sn xut nông nghip nc
ta đang phi đi mt vi vic s dng lãng phí, kém hiu qu trong vic s dng các
ngun lc trong sn xut nông nghip, ô nhim môi trng,… nh hng tiêu cc
đn cht lng tng trng nông nghip.
Cng theo báo cáo trên ca B NN&PTNN, trng trt vn chim t trng ln
(trên 50%) trong c cu ni ngành nông nghip, trong đó cây lng thc, nht là lúa
bón và thy li, ci tin k thut canh tác. Trong báo cáo ca mình, Nguyn Vn B
(2013) đư ch ra Vit Nam là nc s dng phân bón hóa hc vào hng cao nht th
gii dn đn tình trng ô nhim nghiêm trng; tuy nhiên thc t cho thy vic s
dng phân bón ch đc trên 40% hiu sut, và mt s vùng t l này còn thp hn
ch khong 10-20%. Tc là hàng nm chúng ta s dng rt nhiu phân bón đ thúc
đy tng sn lng cây trng, nhng cách mà chúng ta làm không hiu qu mà còn
gây nên tình trng lãng phí. Nh vy, có th thy rng vic s dng không cân đi
gia ging cây trng và nhu cu dinh dng cho cây và đt không hp lý cng là
tr ngi đ tng nng sut. Vì vy, kt hp mt cách hp lý các yu t đu vào trong
trng trt, đc bit là trng lúa là yêu cu cn thit, đ to ra mc sn lng ti u,
đc th hin thông qua hiu qu k thut trong sn xut.
Trong mt nn kinh t, ni mà các ngun tài nguyên đang dn khan him và
c hi đ áp dng các công ngh mi còn nhiu khó khn, ngi nông dân có th
sn xut kém hiu qu thì phn không hiu qu k thut đó có th đc ci thin mà
không đòi hi phi b sung thêm các yu t đu vào hoc s dng công ngh mi.
Nó ph thuc vào nhiu yu t trong đó bao gm c nhng đc đim ca h nông
dân và nhng tác đng khách quan t bên ngoài đn quá trình sn xut.
Vì vy, nghiên cu này đc thc hin nhm xác đnh nhng yu t nh
hng đn hiu qu k thut ca nông dân sn xut, nhng lý do cn tr s tng
trng nng sut. Vic xác đnh hiu qu k thut ca các nông h là mt bc h
4
tr quan trng trong vic ra quyt đnh phù hp vi tình hình sn xut nông nghip
ca mi h nông dân và, do đó, h tr nông dân sn xut hiu qu hn đ nâng cao
thu nhp.
Do vy, bài nghiên cu này s tin hành tính toán hiu qu k thut và xem
xét nhng yu t tác đng đn hiu qu k thut trong ngành sn xut lúa ti Vit
Nam. Nghiên cu này là c s khoa hc đ xut hàm ý chính sách tr giúp cho các
h sn xut lúa nhm giúp cho các h nâng cao hiu qu sn xut ca mình.
Vit Nam cng đư có mt s nghiên cu v hiu qu k thut trong sn xut
sn xut Vit Nam trong nm 2012; trong đó đc chia làm hai nhóm chính là:
nhóm các yu t thuc v đc đim cá nhân/h gia đình tham gia sn xut lúa nh
trình đ giáo dc, tui, gii tính ca ch h, quy mô h, vùng min… và nhóm yu
t đu vào s dng đ sn xut nh đt đai, ging, phân bón, thuc tr sâu, máy
móc thit b, lao đng.
V phng pháp nghiên cu, nghiên cu s dng phng pháp tham s vi
mô hình sn xut biên ngu nhiên translog và mô hình phi hiu qu k thut đc
c lng vi quy trình tip cn mt giai đon bng phn mm Stata.
V phm vi nghiên cu, đ tài nghiên cu s dng b d liu Kho sát mc
sng h gia đình Vit Nam – VHLSS nm 2012 do Tng Cc thng kê cung cp.
D liu cung cp khá đy đ các thông tin liên quan đn các hot đng sn xut
trong nông nghip, trong đó có nhng thông tin liên quan đn trng lúa và đc
đim ca cá nhân hoc h gia đình có th s dng đ phc v cho mc đích phân
tích đnh lng ca nghiên cu.
6
1.5 B cc ca đ tƠi
Trong bài nghiên cu, b cc gm 5 chng nh sau:
Chng 1– Gii thiu đ tài nghiên cu nêu lên tính cp thit ca vn đ
cn nghiên cu, mc tiêu nghiên cu, câu hi nghiên cu, đi tng, phng
pháp và d liu đ thc hin.
Chng 2 - Tng quan lý thuyt, bao gm: (1) C s lý thuyt v hiu
qu, hiu qu k thut, phng pháp tip cn tham s và phi tham s, mô hình
c lng hiu qu k thut – hàm sn xut biên ngu nhiên và cách đo lng
hiu qu k thut. (2) Xem xét nhng yu t tác đng đn hiu qu k thut,
đng thi, (3) tng hp mt s nghiên cu liên quan v vn đ hiu qu k
thut trong và ngoài nc.
Chng 3 - Mô hình nghiên cu hiu qu k thut, bao gm đa ra mô
hình sn xut biên ngu nhiên c lng hiu qu k thut, mô hình phi hiu
Hiu qu trong sn xut, theo đnh ngha ca Farrell (1957) là hiu qu kinh
t, tc là kh nng cho bit kt hp các đu vào nhân t cho phép ti thiu hóa chi
phí đ sn xut ra mt mc sn lng nht đnh. Hiu qu bao gm có hai phn là
hiu qu k thut (technical efficiency) và hiu qu phân b (allocative efficiency).
Hiu qu k thut đc xem nh là thc đo kh nng ca đn v sn xut đ ti đa
hóa mc đu ra t mt tp hp các yu t đu vào vi đin kin áp dng mt công
ngh xác đnh. Trong khi đó, hiu qu phân b phn ánh kh nng ca h s dng
các cách kt hp các đu vào ti mc giá đu vào tt nht, vi mt trình đ công
ngh xác đnh.
Don Hansen và cng s (2007, trang 534) cng đa ra mt đnh ngha v
hiu qu k thut nh sau: “Nng sut là có liên quan vi hiu qu đu ra sn xut,
và nó gii quyt c th các mi quan h ca đu ra và các yu t đu vào đc s
8
dng. Thông thng, có rt nhiu cách kt hp khác nhau gia các yu t đu vào
đ to ra mt mc sn lng. Tng hiu qu sn xut là đim mà ti đó hai điu
kin đc tha mãn: (1) đi vi bt k s kt hp ca yu t đu vào mà to ra
đc mt mc sn lng nht đnh, không có bt k mt đu vào nào đc s dng
hn mc cn thit đ to ra mc sn lng đó, và (2) cùng vi điu kin đu tiên, và
là cách kt hp ít gây tn kém v chi phí nht. iu kin đu tiên đc hình thành
bi các mi quan h k thut và do đó, đc gi là hiu qu k thut”.
Koopmans (1951), hiu qu k thut có th đc hiu là kh nng ca nhà
sn xut hn ch s lưng phí, d tha trong sn xut, hay s dng các đu vào đ to
ra mt mc sng lng cao nht có th, hoc vi mt mc đu ra cho trc s dng
các đu vào thp nht có th. mt nhà sn xut không hiu qu v mt k thut là
khi sn xut lng đu ra nh nhau nhng s dng nhiu hn ít nht mt đu vào,
hoc s dng các đu vào tng t nhau nhng sn xut ít hn ít nht mt đu ra.
mô t rõ hn đnh ngha hiu qu k thut, Kebede (2001) đư đa ra mt
minh ha cho vic sn xut đt hiu qu k thut nh sau:
mt đu vào là din tích đt. Hay nói cách khác, nông dân th nht v mt k thut
không hiu qu hn so vi nông dân th hai, tc là mc đ phi hiu qu k thut
ca nông dân th nht là cao hn so vi nông dân th hai.
Bng 2.2 Hiu qu k thut khi to ra nhiu hn ít nht là mt đu ra
Yu t đu vào
Ngi nông dân 1
Ngi nông dân 2
t trng (ha)
1
1
Nc (m
3
)
5.000
5.000
Ngô (kg)
4.000
4.000
u (kg)
1.000
1.500
Ngun: Kebede (2001)
Trong bng 2.2, nông dân th nht s dng 1 hecta đt và 5.000 m
3
nc đ
sn xut 4.000 kg ngô và 1.000 kg đu. Nông dân th hai s dng s lng tng t
ca các yu t đu vào tng t đ sn xut 4.000 kg ngô và 1.500 kg đu. Nông
dân th hai đc xem là có k thut hiu qu hn so vi nông dân th nht vì ít
nht trong mt đu ra, là đu, đc sn xut nhiu hn dù cùng mc s dng các
nguyên liu đu vào nh nông dân th nht. Tng t nh vy, chúng ta có th nói
hng đu ra (input-oriented scheme).
Hình 2.1 o lng hiu qu k thut
Ngun: Farrell (1957)
Mt cách phân tích khác đ đo lng hiu qu k thut theo đnh hng đu ra
đc trình bày trong nghiên cu ca Lovell (1993). ng thi, nghiên cu cng ch
11
ra rng cách đo lng hiu qu k thut theo đnh hng đu vào hay đnh hng
đu ra đu cho kt qu tng t nhau
T ý tng c bn v cách đo lng hiu qu k thut ca Farrell, có rt nhiu
nghiên cu m rng và phát trin nó vi nhiu cách tip cn khác nhau nh đo
lng hiu qu k thut theo sn lng, chi phí, li nhun… vi k thut tính toán
khác nhau. Nhng k thut này có th đc phân loi theo nhiu cách khác nhau.
Mt trong s đó là cách phân loi theo phng pháp tham s và phi tham s, đc
s dng ph bin trong hu ht các nghiên cu ngày nay.
Trong bài nghiên cu này, các lý thuyt tip cn ni bt v phng pháp đo
lng hiu qu k thut có rt nhiu; tuy nhiên, phng pháp c lng tham s -
phân tích biên ngu nhiên (Stochastic frontier analysis - SFA) và phng pháp c
lng phi tham s - phân tích bao d liu (Data enveloping analysis - DEA) đc
s dng ph bin. S khác bit chính gia hai phng pháp này là: DEA là mt
phng pháp c lng phi tham s trong khi SFA là phng pháp c lng tham
s
2.2.1. Phân tích bao d liu (DEA)
Charnes, Cooper và Rhodes (1978) đ xut phng pháp DEA trên ý tng
ca Farrell (1957) v đng gii hn kh nng sn xut (Production Possibility
Frontier – PPF) làm tiêu chí đánh giá hiu qu tng đi gia các đn v ra quyt
đnh (DMU) trong cùng mt ngành da vào mt k thut tuyn tính toán hc đ c
lng hiu qu k thut vi đng biên sn xut.
Tp hp nhng DMU có hiu qu k thut cao nht s hình thành nên đng
lng đng biên sn xut mà dng hàm đc xác đnh trc. SFA cng cho phép
đo lng đc sai s hoc các yu t ngu nhiên.
Farrell (1957) đa ra mô hình cc biên xác đnh (Deterministic frontier
function) có dng:
13
exp
,vi
(2.1)
Trong công thc này
là đu ra sn xut (sn lng, nng sut…) và
là
đu vào th đc đa vào s dng theo quyt đnh ca đn v sn xut th . H
s có th đc c lng bng cách thc hin hi quy theo .
là hiu qu k thut đnh hng đu ra ca mi đn v sn xut, đc
(2.3)
Trong đó,
là sai s thng kê do tác đng bi các yu t ngu nhiên và đc gi đnh
là có phân phi chun,
, còn đc gi là sai s hai phía (two-side error)
là sai s mt bên (one-side error) do phn phi hiu qu k thut gây ra,
đc gi đnh không âm và có th có nhiu dng phân phi khác nhau
là đim nm
di đng biên vì sai s ngu nhiên
. Các giá tr này là không th quan sát
đc vì sai s ngu nhiên
không th quan sát đc.
ng biên ngu nhiên ca hàm sn xut nm gia hai đim trên. u ra ca
mt quan sát s ln hn so vi đu ra biên sn xut nu các sai s ngu nhiên ln
hn s phi hiu qu trong sn xut.
Mô hình sn xut biên ngu nhiên này cho phép c lng sai s đ tính toán
hiu qu k thut. Trong Hình 2.2, hiu qu k thut ca đn v là t l gia đu ra
thc t
và đu ra biên
. Và tng t cho đn v
Mô hình biên ngu nhiên có th đc c lng bng nhiu phng pháp. Có
ba phng pháp c lng ph bin là, phng pháp c lng kh nng cc đi
MLE, phng pháp điu chnh COLS, phng pháp bin đi MOLS.
Bauer (1990) cho rng, mô hình biên ngu nhiên có th phân tích đc hiu
qu k thut, nhng nó có mt s hn ch nht đnh, ví d nh cn phi bit dng
hàm s (Cobb-Douglas, translog…). Yêu cu này khin vic c lng hiu qu b
chch dù phng pháp có đ cp đn các sai s ngu nhiên. Hn na, nó đc gi
đnh là các đn v sn xut cùng ti mt mc đ công ngh tng t nhau. Tuy
nhiên, dù có nhng hn ch đó nhng phng pháp biên ngu nhiên vn đc s
dng rng rãi trong các nghiên cu cho đn nay vì các tính cht thng kê có các h
s đc c lng có th kim đnh đc.
2.3. Các yu t tác đng đn hiu qu k thut
ti nhng mu đt khác nhau, nht là chi phí thuê lao đng ngoài và máy móc thit
b.
Giáo dc là s th hin ca vic ph cp kin thc đn ngi nông dân. Trình
đ hc vn thông qua thi gian đi hc th hin mc đ kin thc đc tip nhn,
trình đ kin thc cao, có mi liên h đn hiu qu k thut sn xut. Coelli và
Copyright: Tài liệu đại học ©