SỰ ĐÓNG GÓP CỦA NHÂN DÂN MAI CHÂU TRONG CUỘC KHÁNG
CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP, CAN THIỆP MĨ

Vì Duy Trang, Vì Văn Dấng
huyện Mai Châu, Hoà Bình

Mai Châu là huyện vùng cao thuộc tỉnh Hoà Bình, cách trung tâm tỉnh lỵ trên 60 km,
cách thủ đô Hà Nội 130 km về phía Tây. Địa hình Mai Châu hiểm trở, rừng cao, núi sâu,
sông, suối, đường quốc lộ độc đạo. Mai Châu có vị trí chiến lược về kinh tế, quốc phòng, là
cửa ngõ lên Tây Bắc và thông sang Lào. Có quốc lộ 6 chạy từ Hà Nội đi lên Điện Biên và
quốc lộ 15A chạy dọc qua huyện sang Thanh Hoá. Phía Bắc huyện giáp Đà Bắc và hồ thuỷ
điện Hoà Bình, phía Đông giáp huyện Tân Lạc(Hoà Bình), phía Tây giáp huyện Mộc Châu
(Sơn La), phía Nam giáp huyện Quan Hoá (Thanh Hoá). Có dòng sông Mã chạy qua tạo
thành đường giao thông thuỷ, bộ nối huyện Mai Châu với quân khu IV, khu Tây Bắc, Việt
Bắc và quân khu thủ đô.
Hiện nay huyện có 21 xã và 1 thị trấn với trên 48.700 dân gồm 7 dân tộc cùng sinh
sống. Dân tộc Thái chiếm 60,2%; dân tộc Mường chiếm 15,56%; dân tộc Kinh chiếm
15,07%; dân tộc Mông chiếm 6,91%; dân tộc Dao 2,06%; dân tộc Tày và dân tộc Hoa
0,2%.
Tháng 8 năm 1945 dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cách mạng
thành công ở Mai Châu. Năm 1946 huyện cùng cả nước bước vào công cuộc chống thực
dân Pháp và can thiệp Mĩ.
I. Xây dựng, củng cố, bảo vệ chính quyền cách mạng (Tháng 9/1945 –
12/1945)
Nằm trong bối cảnh chung của cả nước và của tỉnh Hoà Bình, Mai Châu sau cách
mạng tháng 8 năm 1945 gặp muôn vàn khó khăn như hàng trăm người thiếu đói ở các
tỉnh đồng bằng Bắc Bộ kéo lên làm cho nạn đói càng thêm gay gắt. Cùng với khó khăn về
kinh tế những phức tạp về văn hoá xã hội là trở ngại lớn đối với công cuộc bảo vệ và
củng cố thành quả cách mạng của nhân dân các dân tộc ở Mai Châu. Trong khi đó toàn
vùng Mai Châu chưa có Đảng viên, chính quyền cách mạng lâm thời còn non yếu, trình
độ giác ngộ cách mạng của nhân dân nhiều nơi còn thấp, ở vùng cao người Mông (Hang

lên rõ rệt. Trước sự lớn mạnh của phong trào Mai Đà nói chung, Mai Châu nói riêng cuối
năm 1945 đầu năm 1946 ban cán sự tỉnh Hoà Bình quyết định thành lập chi bộ Mai Đà
do đồng chí Hà Bình trực tiếp làm Bí thư.
Tháng 4 năm 1946 thi hành quyết định của Chính phủ và Quốc hội Mai Châu tiến
hành bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp từ tỉnh đến xã, trên cơ sở ddosbaauf ra uỷ ban hành
chính các cấp. Nhiệm vụ đặt ra là: Phát triển lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, bán vũ
trang địa phương; đẩy mạnh sản xuất, xoá nạn mù chữ, xây dựng nếp sống mới. Kết quả có
hàng vạn người tham, gia mặt trận Việt Minh và đoàn thể, thanh niên từ 18 tuổi trở lên đều
tham gia dân quân tự vệ bảo vệ bản làng và tham gia vệ quốc đoàn đóng ở Suối Rút, Chiềng
Châu quyên góp được 20 tấn gạo, 5 tấn lương thực và hàng chục vạn đồng để cứu đói, phá
hoang làm lúa được 150 ha ruộng đẩy lùi được nạn đói, phong trào bình dân học vụ thu được
những kết quả khả quan, tháng 9 năm 1946 cứ 10 người dân thì có 3 người biết chữ chiếm tỷ
lệ 30% dân số.
Giữa năm 1946 Đảng trưởng Đại Việt duy tân Lý Đông A (tức Trần Khắc Tường)
bị truy quét ở Hà Nội chạy lên ẩn náu ở Hoà Bình, chọn Mai Châu làm sào huyệt chính
để lật đổ chính quyền Hoà Bình chiếm Sơn La, xây dựng Hoà Bình – Sơn La thành một
căn cứ rộng lớn ở miền Tây Bắc để chống lại Đảng, nhà nước và nhân dân. Chúng câu
kết với một số bọn phìa tạo và Hoa kiều buon bán. Trước tình hình đó ban cán sự tỉnh đã
chỉ đạo, tăng cường lực lượng vũ trang tiêu diệt chúng ngay từ trong trứng nước, lên kế
hoạch bắt bọn đầu sỏ đồng đảng phìa tạo và bao vây tiêu diệt toán vũ trang của Đại Việt
duy tân.
Cuối năm 1946 Mai Châu có nhiệm vụ phục vụ mặt trận Tây tiến như: chuẩn bị
chiến trường miền Tây, sửa đường 6, đường 15, kết hợp với Thanh Hoá khảo sát đường
ven sông Mã từ Vạn Mai đến Sộp Hào, Mường Sim…chuẩn bị địa điểm cho Bộ tư lệnh
của mặt trận miền tây và hệ thống kho tang dự trữ lương thực, thực phẩm, vũ khí quân
trang, quân y tiền phương, 20 kho, 200 lán trại, thành lập một đội tự vệ chiến đấu có tinh
thần trách nhiệm biết tiếng Thái, tiếng Lào, thong thạo đường từ Mai Châu lên Sầm Nưa.
Để giải quyết những nhiệm vụ nặng nề và cấp bách trên trước hết phải có những Đảng
viên của Đảng làm nòng cốt hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương. Mặt
khác những Đảng viên đó sẽ là cầu nối giữa Đảng và quần chúng. Sẵn có một đội ngũ

Thái tự trị”.
Tháng 8/1948 Trung ương Đảng thành lập đoàn công tác miền tây - lấy Mai Châu,
Phú Lệ, Phú Trung (Thanh Hoá) làm bàn đạp tiến công sang vùng Thượng Lào, giúp đỡ
cách mạng Lào. Trung ương Đảng rất coi trọng địa bàn chiến lược này, đoòng thời sự ra
đời của chi bộ Mai – Trung - Lệ có ý nghĩa lịch sử rất quan trọng trong cuộc kháng chiến,
vì nó gắn liền với đoàn công tác miền tây, liên quan chặt chẽ đến sự phát triển của phong
trào kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Quan Hoá (Thanh Hoá) và nước bạn
Lào anh em. Vùng này trở thành một vùng căn cứ du kích vững chắc. Thu đông năm
1949, liên khu uỷ, bộ tư lệnh quân khu III quyết định mở chiến dịch Lê Lợi nhằm giáng
đòn mạnh vào hành lang Đông – Tây của địch. Để chuẩn bị đầy đủ lương thực, thực
phẩm cho bộ đội, phân đội vũ trang quân khu X, du kích Mai Châu bao vây, uy hiếp, tiến
đánh nơi đóng quân của địch dọc sông Mã từ Vạn Hoa đến Mường Lát, Sộp Hào làm cho
địch rơi vào thế cô lập, các nguồn liên lạc, tiếp tế đều bị cắt đứt. 15/1/1950 Mai Châu
hoàn toàn giải phóng. Cuộc kháng chiến của nhân dân Mai Châu bước sang một giai đoạn
mới, Mai Châu thành một khu căn cứ địa cách mạng, tích cực đóng góp sức người, sức
của phục vụ cho chiến dịch trên chiến trường Tây Bắc.
III. Mai Châu căn cứ địa kháng chiến với chiến trường Tây Bắc (1950 – 1954)
Uỷ ban kháng chiến hành chính liên xã Mai Châu, thành lập hội tạm cấp ruộng đất
để đem lại lợi ích thiết thực cho nông dân, động viên tinh thần kháng chiến của quần
chúng, xây dựng tổ đổi công.
Tháng 5/1951 chiến dịch Quang Trung được mở màn, trước đó nhân dân Mai
Châu đã huy động được 500 lượt dân công vận chuyển, bảo quản lương thực, vũ khí từ
các nơi khác đến, sẵn sàng chuyển ra mặt trận khi có lệnh của cấp trên. Ngoài ra còn làm
hàng trăm thuyền bè, 3000m dây song cho bộ đội vượt sông. Trong chiến dịch Tây Bắc
tháng 10/1952 nhân dân các dân tộc huuyện Mai Châu đảm nhiệm toàn bộ việc sửa chữa
đường 15, lên rừng đốn gỗ, chặt bương tre nứa làm bè mảng bắc cầu phục vụ bộ đội và
dân công qua sông. Hàng nghìn lượt dân công Mai Châu đã vận chuyển 30 tấn lương
thực, đạn dược từ Suối Rút lên Pà háng (Sơn La) nhân dân 2 xã Vạn Mai, Tân Mai được
huy động ra bến phà Suối Rút (Sông Đà) và sông Mã thường trực bảo vệ giao thông
thông suốt. Nhân dân các xã từ Vạn Mai đến Xăm Khoè tiếp đón và giúp đỡ các sư đoàn

Với sự đóng góp sức người, sức của cho cuộc cách mạng dân tộc dân chủ như đã
trình bày ở trên, vinh dự cho nhân dân các dân tộc huyện Mai Châu năm 2003 được nhà
nước phong tặng danh hiệu cao quý “Huyện anh hùng lực lượng vũ trang”