Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
MỤC LỤC
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
LỜI MỞ ĐẦU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Lãi suất - một biến số quan trọng được theo dõi chặt chẽ trong nền kinh
tế. Và lãi suất còn trực tiếp tác động đến nhiều mối quan hệ trong nền kinh tế
liên quan trực tiếp đến các lợi ích vật chất trong xã hội. Do đó, nó cũng đồng
thời tác động đến đời sống của con người. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập
trung, vai trò của lãi suất đã bị xem nhẹ và còn được hiểu như sự phân chia
cuối cùng của sản xuất và người sản xuất, hay người đầu tư về vốn và người
cho vay. Còn trong nền kinh tế thị trường thì vai trò của lãi suất đã có sự thay
đổi, lãi suất trong nền kinh tế thị trường đã được khẳng định là giá cả để vay
mượn hoặc thuê những dịch vụ tiền có liên quan đến việc tạo ra tín dụng, do
đó người ta có thể coi lãi suất là giá cả của thị trường.
Đối với nền kinh tế Việt Nam từ khi chuyển mình từ nền kinh tế tập
trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng
xã hội chủ nghĩa, lãi suất trở thành công cụ quản lý vĩ mô của nhà nước. Lãi
suất đã góp phần kiềm chế lạm phát cũng như kích thích tăng trưởng và phát
triển kinh tế trong công cuộc đổi mới của đất nước. Thực tiễn đã cho thấy, do
những chính sách không phù hợp, mặc cho nền kinh tế Việt Nam có tăng
trưởng nhưng vẫn đi vào ngõ cụt và không có cách nào vực lên được. Thực
tiễn cũng đã chứng minh với chính sách đúng đắn về lãi suất đã giải quyết
được vấn đề về lạm phát từ những năm cuối thập niên 1980 từ lạm phát 3 con
số xuống còn 2 số ; riêng năm 1993 tỉ lệ lạm phát chỉ còn một chữ số mức
thấp nhất trong lịch sử điều tiết lãi suất ở Việt Nam. Một cơ chế lãi suất thực
từ âm sang dương từ sự phân biệt các thành phần kinh tế đến lãi suất tự do
bình đẳng cho tất cả mọi thành phần, tất cả đều nằm trong cơ chế chung. Cơ
chế quản lý vĩ mô mà chính sách tiền tệ là “liều thuốc” hiệu quả tác động
mạnh đến lãi suất. Quá trình tự do hóa chính sách tiền tệ (CSTT) ở Việt Nam

1.1. Lãi suất
1.1.1. Khái niệm
Lãi suất là một trong những chỉ tiêu quan trọng, được cập nhật thường
xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng, nó có ảnh hưởng rất lớn đến
quyết định đầu tư hay tiết kiệm của một cá nhân cũng như của tổ chức, doanh
nghiệp, bên cạnh đó nó còn là một trong những công cụ của ngân hàng trung
ương dùng để điều tiết lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế. Mỗi một sự biến
động, thay đổi nhỏ của lãi suất cũng ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của cả
nền kinh tế, do đó chúng ta cần phải tìm hiểu lãi suất là gì?
Lãi suất là chi phí phải bỏ ra cho việc vay tiền, là giá cả của quyền được
sử dụng tiền tệ trong một khoảng thời gian nhất định, mà người sử dụng phải
trả cho người sở hữu nó.
Thông thường, lãi suất được biểu thị bằng một tỷ lệ phần trăm (%)
của tổng số tiền vay tính cho một đơn vị thời gian là tháng hoặc năm.
1.1.2.Các loại lãi suất trên thị trường tiền tệ
• Phân loại theo nguồn sử dụng:
-Lãi suất huy động: là loại lãi suất quy định tỉ lệ lãi phải trả cho các
hình thức nhận tiền gửi của khách hàng. Để đảm bảo sự công bằng, trong
nền kinh tế thị trường, về mặt kinh tế, việc định các mức lãi suất huy động
khác nhau chỉ căn cứ vào đối tượng huy động (tiền hay vật đảm bảo có giá
trị) và thời hạn huy động.
-Lãi suất cho vay: là loại lãi suất quy định tỷ lệ lãi mà người đi vay
phải trả cho người cho vay. Về mặt lý thuyết, các mức lãi suất cho vay
khác nhau được căn cứ vào tỷ suất lợi nhuận bình quân của đối tượng đầu
tư và thời hạn cho vay. Tuy nhiên với ý nghĩa là một công cụ điều tiêt vĩ
mô nền kinh tế, điều đó không phải bao giờ cũng đúng, vì nó còn tùy thuộc
vào mục tiêu chính trị, xã hội của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ.
Theo nguyên tắc hoạt động của ngân hàng và các tổ chức tín dụng
khác mà hoạt động thường xuyên và chủ yếu của chúng là kinh doanh tiền
tệ là lãi suất cho vay bao giờ cũng phải lớn hơn lãi suất huy động để đảm

-Lãi suất kép: là tỷ lệ theo năm, tháng, ngày của số tiền lãi so với số
tiền vay, số tiền vay này tăng lên do có gộp lãi qua từng thời kỳ cho vay
(lãi mẹ đẻ lãi con)
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
• Phân loại theo loại tiền
-Lãi suất nội tệ: là loại lãi suất áp dụng để tính toán cho đồng nội tệ
(kể cả lãi suất huy động và lãi suất cho vay)
-Lãi suất ngoại tệ: là lãi suất tính toán áp dụng cho đồng ngoại tệ
Lãi suất ngoại tệ có ảnh hưởng đến việc khuyến khích xuất khẩu hay
nhâp khẩu: để khuyến khích xuất khẩu, người ta thường áp dụng cơ chế lãi
suất ngoại tệ cho vay thấp hơn, trong huy động thì cao hơn so với lãi suất
nội tệ và ngược lại. Với cơ chế này sẽ khuyến khích các nhà xuất khẩu vay
tiền để đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu của mình trong trường hợp lãi suất
cho vay đối với đồng ngoại tệ thấp và ngược lại.
• Phân loại theo độ dài thời gian:
Theo cách phân loại này, cả lãi suất huy động và lãi suất cho vay,
thời gian càng dài thì lãi suất càng cao.
Cơ sở của cơ chế lãi suất này là ở chỗ thời gian thuê vốn (cả huy
động và cho vay) càng dài thì lợi nhuận làm ra càng nhiều, đồng thời tính
rủi ro mất vốn cũng càng cao.
-Lãi suất ngắn hạn: là loại lãi suất áp dụng cho các khoản huy động
và khoản vay ngắn hạn, có thời hạn dưới 1 năm.
-Lãi suất trung hạn: là loại lãi suất áp dụng cho các khoản huy động
và khoản vay có thời hạn từ 1 năm đến 5 năm.
-Lãi suất dài hạn: là loại lãi suất áp dụng cho các khoản huy động và
khoản cho vay có thời hạn trên 5 năm.
Theo cách phân loại này, cả lãi suất huy động và lãi suất cho vay,
thời gian càng dài thì lãi suất càng cao. Tuy nhiên, trong một số trường hợp
đặc biệt lãi suất ngắn hạn có thể cao hơn lãi suất trung và dài hạn, ví dụ:

bằng.
1.1.4. Vai trò của lãi suất
Lãi suất là biến số kinh tế nhạy cảm, sự thay đổi của lãi suất sẽ tác động
làm thay đổi hành vi sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Về phương diện lý
thuyết cũng như thực tiễn các nước đã chứng minh, sự thay đổi lãi suất thực sẽ
có tác động nhạy cảm đến sản lượng và giá cả. Vì vậy, Ngân hàng Trung ương
(NHTƯ) đã rất coi trọng việc điều tiết lãi suất nhằm đạt được mục tiêu cuối
cùng của chính sách tiền tệ (CSTT) là kiềm chế lạm phát và góp phần tăng
trưởng kinh tế.
Trong nền kinh tế thị trường, lãi suất giữ vị trí khá quan trọng, nó được
thể hiện như sau:
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
° Lãi suất là đòn bẩy, kích thích sự tăng trưởng kinh tế, góp phần thực
hiện mục tiêu của chính sách tiền tệ quốc gia. Chính sách lãi suất, nếu tạo ra
được mức lãi suất cho vay thấp hơn tỷ suất lợi nhuận bình quân sẽ có tác dụng
thúc đẩy kích thích các doanh nghiệp tăng nhu cầu đầu tư, mở rộng sản xuất,
đổi mới thiết bị, trang bị công nghệ sản xuất hiện đại bằng nguồn vốn vay
ngân hàng. Hiệu quả cuối cùng sẽ tạo ra một nguồn vốn của cải cho xã hội,
tổng thu nhập quốc dân tăng lên rất nhiều.
° Lãi suất là công cụ thúc đẩy sự cạnh tranh giữa các ngân hàng thương
mại, lãi suất là giá cả của vốn, do vậy thông qua lãi suất các ngân hàng thương
mại sẽ tự điều chỉnh hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng của
mình mà kết quả cuối cùng là nền kinh tế, các doanh nghiệp, các tầng lớp dân
cư được lợi hơn vì sẽ được hưởng giá rẻ và chất lượng dịch vụ cao.
° Lãi suất là công cụ dùng để điều chỉnh các hoạt động đầu tư trong nền
kinh tế, hay nói cách khác, khi các doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư có vốn,
muốn đầu tư vào lĩnh vực nào cũng phải lấy lãi suất tín dụng trong nền kinh tế
làm cơ sở và quyết định, ít nhất hiệu quả đầu tư vào các lĩnh vực khác để sinh
lời phải có tỷ lệ lớn hơn hoặc cùng lắm phải bằng lãi suất tín dụng.

cho khách hàng, được NHNN dự báo, hàng tuần, tháng hoặc quý để điều tiết
tiền tệ; còn cung vốn khả dụng của TCTD bao gồm tiền mặt tại quỹ + tiền gửi
tại NHNN vượt mức DTBB + hạn mức chiết khấu chưa sử dụng + giá trị giấy
tờ có giá có thể bán trên thị trường liên ngân hàng phải đủ hoặc dư thừa so với
nhu cầu vốn của thị trường.
- x4 là cân bằng giữa lãi suất VND – tỷ giá hối đoái – lãi suất USD theo
phương trình lãi suất tiền gửi VND = lãi suất tiền gửi ngắn hạn USD + mức
tăng tỷ giá VND so với USD + hệ số k, trong đó hệ số 2% để đảm bảo≥k là
chênh lệch lợi tức giữa tiền gửi VND và tiền gửi USD và k tính hấp dẫn của
lãi suất VND, tránh chuyển dịch tiền gửi VND sang USD và hỗ trợ huy động
vốn ở trong và ngoài nước.
- x5 < tốc độ tăng GDP thực tế, tức là lãi suất thực là phần giá trị gia tăng
mà người gửi tiền nhận được từ kết quả hoạt động của nền kinh tế trong một
thời hạn nhất định phải nhỏ hơn mức độ gia tăng của cải thực của nền kinh tế,
thì mới khuyến khích tiết kiệm, đầu tư.
- x6 là chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động thực tế bình
quân của TCTD và 3% < x6 < 6%, vì theo thống kê chênh lệch này của các
TCTD trong 10 năm qua (1995 - 2004) giao động trong khoảng 3%-6% và với
mức này đủ để các TCTD có thể bù đắp chi phí; đồng thời, theo thông lệ quốc
tế và các kiến nghị của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) thì chênh lệch lãi suất của
các NHTM Việt Nam phải ở mức 5% - 6% để bù đắp đủ dự phòng rủi ro và tái
đầu tư hiện đại hoá công nghệ.
9