HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
MAI DIU ANH

ảNH HƯởNG CủA TíN NGƯỡNG TRUYềN THốNG
VIệT NAM ĐếN ĐờI SốNG ĐạO CủA NGƯờI CÔNG GIáO
ở GIáO PHậN BùI CHU NAM ĐịNH HIệN NAY

LUN N TIN S TRIT HC
CHUYấN NGNH : CNDVBC & CNDVLS
Mó s: 62 22 03 02

NGI HNG DN KHOA HC:
1.GS.TS. Nguyn Hựng Hu
2. PGS.TS. Nguyn Hng Dng

H NI 2015
L I CAM ĐOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực.
Những kết luận của luận án chưa từng ñược công bố trong bất
cứ công trình nào.

Tác giả luận án

3.1. Thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời
sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 68
3.2. Nguyên nhân của thực trạng 102
Chương 4: DỰ BÁO XU HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GÓP PHẦN
PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG
TIÊU CỰC CỦA TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN
ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO PHẬN BÙI
CHU - NAM ĐỊNH 113
4.1. Dự báo xu hướng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt
Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu
- Nam Định 113
4.2. Một số giải pháp nhằm góp phần phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế
ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời
sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 119
KẾT LUẬN 140
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 143
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 144
PHỤ LỤC
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Viết ñầy ñủ
h h trị quốc gia
Chủ nghĩa duy vật biện chứng
Chủ nghĩa duy vật lịch sử
Hà Nội
Hội ñồng nhân dân

Việt Nam là ñất nước thuộc loại hình văn hóa nông nghiệp. Trong lịch
sử hình thành và phát triển, do hoàn cảnh ñịa lý - lịch sử khá ñặc biệt, nước ta
thường xuyên bị xâm lược bởi các cường quốc như Trung Hoa, Mông Cổ,
Pháp, M cũng như tiếp nhận rất nhiều nền văn hóa ngoại lai. Một ñiều lạ
lùng là nước Việt Nam nhỏ bé lại không hề bị ñồng hóa bởi bất cứ một nền
văn hóa nào khác. Điều này chỉ có thể ñược lý giải bởi một ñặc trưng cơ bản
của văn hóa Việt Nam, ñó là tính dung hợp - sự tổng hợp nhiều yếu tố khác
nhau và biến ñổi linh hoạt ñể tạo nên cái mới. Vì thế, các hiện tượng văn hóa
ngoại lai khi du nhập vào Việt Nam thường bị biến ñổi sao cho phù hợp với
văn hóa truyền thống. Công giáo ở Việt Nam cũng là một hiện tượng như vậy.
Lịch sử Công giáo ở Việt Nam ñã thừa nhận giáo phận Bùi Chu - Nam
Định là ñiểm ñến ñầu tiên của các giáo sĩ phương Tây nhằm truyền bá tôn
giáo này. Trong bộ Khâm ñịnh Việt sử thông giám cương mục ñã viết “Gia
Tô: Theo sách Dã lục (một loại dã sử), thì ngày 1 tháng 3 năm Nguyên Hòa
thứ nhất (1533), ñời Lê Trang Tông người Tây Dương tên là Ynêkhu lén lút
ñến xã Ninh Cường, xã Quần Anh huyện Nam Chân và xã Trà Lũ huyện Giao
Thủy ngấm ngầm truyền giáo về tà ñạo Gia Tô” [150, tr.301]. Do vậy, năm
1533 ñược giáo sử Công giáo lấy làm thời ñiểm ñánh dấu hoạt ñộng truyền
giáo ở Việt Nam. Cũng từ ñó, Công giáo phát triển lan rộng toàn ñất nước
Việt Nam, mở ñầu cho sự giao lưu giữa văn hóa Việt Nam với văn hóa
phương Tây nói chung, văn hóa Công giáo nói riêng.
Công giáo là một tôn giáo mang ñậm tính khuôn mẫu, lý tính của
truyền thống văn hóa phương Tây, vì vậy trong một thời gian dài, về mặt quan
phương, tôn giáo này không thể hòa ñồng với văn hóa Việt Nam. Sự xung ñột
giữa Công giáo với văn hóa truyền thống, ñặc biệt là với tín ngưỡng thờ cúng
Tổ tiên người Việt ñã gây nên bao trăn trở với các tín ñồ Công giáo.

2
Với Công ñồng Vatican II (1962 - 1965), lịch sử Giáo hội ñã bước sang
một trang mới. Sau Công ñồng Vatican II, tinh thần Canh tân và Thích nghi ñã

Với những lý do trên, ñề tài “Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống
Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam
Định hiện nay” có tính lý luận và thực tiễn cấp thiết.
2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Mục ñích của luận án
Luận án tập trung làm rõ thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền
thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu -
Nam Định hiện nay, nguyên nhân của thực trạng; ñưa ra dự báo xu hướng, từ
ñó ñề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn
chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời
sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu hiện nay.
- Nhiệm vụ của luận án
Để thực hiện mục ñích trên, luận án thực hiện một số nhiệm vụ như sau:
- Khái quát tín ngưỡng truyền thống Việt Nam vùng ñồng bằng Bắc bộ,
tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định.
- Khái lược vài nét về Công giáo, lịch sử giáo phận Bùi Chu.
Làm rõ khái niệm ñời sống ñạo, ñời sống ñạo của người Công giáo, từ
ñó chỉ rõ những nét ñặc thù trong ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo
phận Bùi Chu - Nam Định.
- Làm rõ thực trạng ảnh hưởng tích cực, tiêu cực của tín ngưỡng truyền
thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam
Định hiện nay, nguyên nhân của thực trạng.
- Dự báo xu hướng và ñề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những
ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng

4
truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận
Bùi Chu - Nam Định hiện nay.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu:

5. ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN
- Luận án khái quát ñặc trưng các tín ngưỡng truyền thống Việt Nam,
và ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định.
- Luận án làm rõ thực trạng những ảnh hưởng tích cực, tiêu cực và
những nguyên nhân ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời
sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay.
- Luận án ñưa ra dự báo về xu hướng và ñề xuất một số giải pháp nhằm
phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín
ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo
phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay.
6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
- Ý nghĩa khoa học: Đề tài luận án ñược thực hiện ñể góp thêm sự nhận
biết về ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo
của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định, ñem lại những giá trị
văn hóa với tính cách là nền tảng tinh thần cho người Công giáo ở giáo phận
Bùi Chu - Nam Định.
Ý nghĩa thực ti n: Luận án ñưa ra xu hướng và ñề xuất một số giải
pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tín
ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo
phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay.
Sản phẩm của luận án sẽ là tài liệu tham khảo cho các cơ quan, cá nhân
nghiên cứu, giảng dạy về tôn giáo, các cơ quan chức năng làm công tác tôn giáo.
7. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN
Ngoài phần mở ñầu, kết luận, mục lục, phụ lục, danh mục tài liệu tham
khảo, luận án gồm 4 chương, 10 tiết:

ương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan ñến ñề tài
luận án.
Chương 2: Tín ngưỡng truyền thống Việt Nam và ñời sống ñạo của
người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định - Một số vấn ñề lý luận.

Việt Nam và tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu -
Nam Định
1
1 1 1 Những công trình nghiên cứu v tín ngưỡng truy n th ng
Việt Nam
Trước hết, phải kể ñến cuốn sách “Về tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam
hiện nay” do nhà nghiên cứu Đặng Nghiêm Vạn chủ biên [194]. Cuốn sách
này ñề cập tới thờ cúng Tổ tiên ở ba cấp ñộ: quốc gia: thờ Vua Hùng; làng:
thờ thần Thành Hoàng; dòng họ, gia ñình: thờ tổ tiên. Nhà nghiên cứu Đặng
Nghiêm Vạn khẳng ñịnh thờ cúng Tổ tiên là một bộ phận văn hóa dân tộc, là
tâm linh của cả cộng ñồng Việt Nam. Bên cạnh ñó, nhà nghiên cứu Lê Trung
Vũ ñề cập tới các phong tục trong vòng ñời người Việt truyền thống như các
lễ tiết trong năm (Tết Nguyên ñán, tết Thượng nguyên, tết mồng 3 tháng 3 ),
các nghi lễ nông nghiệp; các lễ thức ñời thường (sinh con, hôn lễ, lễ tang ).
Trong cuốn “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” [158], tác giả Trần
Ngọc Thêm miêu tả khái quát các loại hình tín ngưỡng Việt Nam như tín
ngưỡng Phồn thực (thờ sinh thực khí và thờ hành vi giao phối), tín ngưỡng
sùng bái tự nhiên (thờ Bà Trời, Bà Đất, Bà Nước; thờ ñộng vật và thực vật),
tín ngưỡng sùng bái con người (thờ Thổ Công, thờ thần Thành Hoàng, Tứ bất
tử). Tác giả chỉ rõ các loại hình tín ngưỡng trên cũng như những bộ phận khác
của văn hóa, là tấm gương phản ánh trung thành những ñặc trưng nông nghiệp
lúa nước, biểu hiện sự tôn trọng và gắn bó mật thiết với thiên nhiên, nguyên
lý âm dương, khuynh hướng ñề cao nữ tính, tính ña thần…

8
Cuốn sách “Góp phần tìm hiểu tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam” của
Nguyễn Đức Lữ [131] ñề cập ñến các loại hình tín ngưỡng dân gian Việt Nam
như tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên, tín ngưỡng thờ Anh hùng dân tộc, tín
ngưỡng Thành Hoàng, tín ngưỡng thờ Mẫu và tín ngưỡng Phồn thực. Tác giả
cuốn sách chỉ rõ các loại hình tín ngưỡng dân gian trên phản ánh rõ nét ñặc

bằng Bắc Bộ hiện nay” của Trần Đăng Sinh [155] ñã trình bày những khía
cạnh triết học của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên người Việt ở ñồng bằng Bắc Bộ,
minh chứng rõ cơ sở hình thành, tồn tại, những yếu tố tích cực và tiêu cực,
thực trạng và xu hướng vận ñộng của nó, từ ñó nhằm ñịnh hướng ñúng ñắn
cho hoạt ñộng thờ cúng tổ tiên ở nước ta hiện nay. Trong bối cảnh hoạt ñộng
thờ cúng tổ tiên trong các gia ñình, dòng họ, trong các lễ hội diễn ra khá phổ
biến ở khắp các ñịa phương trong cả nước, việc nghiên cứu trên là cần thiết và
có ý nghĩa thực tiễn cấp thiết.
Cũng tiếp cận dưới góc ñộ triết học, Luận án Tiến sỹ Triết học của
Nguyễn Hữu Thụ “Khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người
Việt vùng ñồng bằng Bắc Bộ” [165] lại tập trung nghiên cứu cơ sở hình thành,
lịch sử phát triển, ñiện thờ, một số nghi lễ cơ bản của tín ngưỡng thờ Mẫu của
người Việt vùng ñồng bằng Bắc Bộ. Từ ñó, tác giả phân tích quan niệm về
con người và tự nhiên trong tín ngưỡng thờ Mẫu, chỉ rõ xu hướng vận ñộng
cùng những kiến nghị nhằm phát huy những giá trị tích cực, hạn chế những
tác ñộng tiêu cực của tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng ñồng bằng Bắc
Bộ trong giai ñoạn hiện nay.
Thông qua các tài liệu nghiên cứu về tín ngưỡng truyền thống Việt Nam,
ñặc biệt là các tài liệu tiếp cận tín ngưỡng dưới góc ñộ triết học, tác giả có sự
kế thừa nhằm luận chứng cơ sở kinh tế - xã hội làm nảy sinh quan niệm của
người Việt truyền thống trong các tín ngưỡng, từ ñó chi phối các nghi lễ thực
hành tín ngưỡng. Đây là cơ sở khoa học quan trọng giúp tác giả phân tích ảnh
hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam tới ñời sống ñạo của người
Công giáo vùng giáo phận Bùi Chu - khu vực ghi dấu ấn ñậm nét của các tín
ngưỡng truyền thống - trong chương 3 của luận án.

10
1
1 1 2 Những công trình liên quan ñến tín ngưỡng truy n thống
Vi t Nam ở giáo phận i Chu - Nam Định

Hiến chế liên quan ñến ñời sống ñạo, ñó là Hiến chế mục vụ về Giáo hội
trong thế giới ngày nay và Hiến chế phụng vụ Thánh. Trong Hiến chế mục
vụ về Giáo hội trong thế giới ngày nay, Giáo hội ñề ra ñường hướng cho
các thành phần dân Chúa là ñi chung một hành trình với nhân loại và cùng
chia sẻ số phận trần gian với thế giới. Hiến chế nhấn mạnh ñến chủ ñề về
văn hóa, về ñời sống kinh tế xã hội , hôn nhân và gia ñình, về cộng ñồng
chính trị, về hòa bình cần thiết cho những thành phần dân Chúa trong việc
sống ñạo và sống ñời. Hiến chế về phụng vụ Thánh cho phép Hội ñồng
Giám mục từng quốc gia ñược cải tiến các nghi lễ, ñặc biệt là phải biết vận
dụng những cái hay, cái ñẹp của các nền văn hóa, phong tục, tín ngưỡng
khác nhau trong việc sống ñạo.
Thứ hai, Tóm lược Học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo. Công
trình này ñề cập nhiều vấn ñề, trong ñó nhấn mạnh ñến vai trò, chức năng của
tín hữu trong xã hội ñương ñại: thái ñộ ñối với môi trường, hòa bình, chiến
tranh, ñặc biệt là thái ñộ với ñồng loại.
Về phía Giáo hội Công giáo Việt Nam có các sách, ghi chép, tường trình,
thư từ của các giáo sỹ trong quá trình truyền giáo ở Việt Nam có thể kể ñến
“Kinh cầu cho các linh hồn” của Tòa tổng giám mục Hà Nội [169]; ““Các thư
chung” của các giám mục Việt Nam [17]. Luận án chú ý ñến Thư chung của
Hội ñồng Giám mục Việt Nam như Thư chung 1980, 1988, 1992, 2001. Toát
yếu các Thư chung là muốn xây dựng nền thần học Công giáo Việt Nam của
người Việt Nam, hòa nhập ñược với phong tục, tập quán, văn hóa Việt Nam
vốn có truyền thống lâu ñời. Tuy Thư chung không nhấn mạnh ñến ba nội
dung mà luận án ñề cập, trong ñó nội dung chính là ñề cập tới phong tục, tập
quán, văn hóa nói chung. Thư chung 1980 ñưa ra Đường hướng xây dựng

12
trong Hội thánh một nếp sống, một lối diễn tả ñức tin về truyền thống dân tộc.
Thư chung 1992 ñề cập ñến việc xây dựng một nếp sống, một lối diễn tả ñức
tin có bản sắc dân tộc hơn. Thư chung 1998 yêu cầu trình bày về giáo lý và

tới Công giáo như: “Công giáo thế kỷ XX: vài khía cạnh tiến triển của thần
học” [86]; “Vấn ñề Công giáo với số phận Lê Văn Duyệt” [90]; “Những
người Cộng sản Việt Nam với ñường hướng “Đồng hành cùng dân tộc” và Ủy
ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam” [89].
Các công trình của Giáo hội Công giáo và của các nhà nghiên cứu
ngoài Công giáo ở trên là nguồn tư liệu quý báu, giúp nghiên cứu sinh có cơ
sở ñể xây dựng nội dung lý luận về Công giáo và Công giáo ở Việt Nam ở
chương 2 của luận án.
1.1.3. Những công trình nghiên cứu về ñời sống ñạo Công giáo ở
giáo phận Bùi Chu - Nam Định

1 1 1 Tài li u, công trình nghiên cứu của người Công giáo
Tài liệu, công trình nghiên cứu v
Công giáo ở Việt Nam có m t ph n
liên quan ñến ñời sống ñạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu
Về lịch sử Công giáo ở Việt Nam, ñáng chú ý có các công trình của các
linh mục ñã ñược công bố như: Lm. Hồng Lam với “Lịch sử ñạo Thiên Chúa
ở Việt Nam” [123]; Lm. Nguyễn Hồng có “Lịch sử truyền giáo ở Việt
Nam”(1959) [75]; Lm. Phan Phát Huồn viết Việt Nam giáo sử quyển I [78],
quyển II [79]. Lm. Trần Tam Tỉnh với công trình “Thập giá và lưỡi gươm”
(1988) [167]. Đáng chú ý có Lm. Trương Bá Cần với cuốn “Công giáo Việt
Nam sau quá trình 50 năm 1945 – 1995” [18] ñã thống kê và ca ngợi sự phát
triển của Giáo hội Công giáo Việt Nam. Ngoài ra phải kể ñến những bài viết
của các nhà nghiên cứu người Công giáo ñăng trên báo Người Công giáo Việt
Nam của Ủy ban ñoàn kết Công giáo Việt Nam, nguyệt san Công giáo và dân
tộc của Ủy ban ñoàn kết Công giáo thành phố Hồ Chí Minh.

14
Tài liệu, công trình nghiên cứu có ñề cập hoặc ñề cập trực tiếp ñến ñời
sống ñạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu

cho ñến thế kỷ XIX” của Nguyễn Văn Kiệm [120]. Tập trung vào thời k

nhạy cảm nhất trong lịch sử truyền giáo, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang
Hưng cho xuất bản cuốn “Công giáo Việt Nam thời k
triều Nguyễn (1802 -
1883)” [92] viết về giai ñoạn triều Nguyễn, làm rõ những khía cạnh văn hóa -
chính trị trong quan hệ của triều Nguyễn với Công giáo, truyền tải nội dung
các chỉ dụ cấm ñạo, phân tích lý do và hệ quả chính sách của các vị vua triều
Nguyễn ñối với Công giáo.
Có thể nói rằng, các công trình nghiên cứu trên ñã chỉ ra những ñặc
ñiểm cơ bản của quá trình truyền bá Công giáo vào Việt Nam và các giai ñoạn
phát triển của nó. Tuy nhiên, do ñây là những nghiên cứu về Công giáo trong
tiến trình lịch sử, vì thế mặc dù các tư liệu về lịch sử Công giáo ở Việt Nam
tương ñối phong phú nhưng còn một số ñiểm chưa thống nhất giữa những tác
giả là người Công giáo với những tác giả ngoài Công giáo khi cùng nhận ñịnh
về một chủ ñề lịch sử, tiêu biểu là vấn ñề chính sách cấm ñạo triều Nguyễn.
Các tài liệu này dùng ñể tìm hiểu, nghiên cứu về lịch sử Công giáo ở
Việt Nam nói chung, lịch sử giáo phận Bùi Chu nói riêng, cung cấp cho tác
giả cơ sở lý luận của ñề tài luận án.
Về ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam
Định có các cuốn sách “Địa chí Nam Định” [181], cuốn sách “Địa chí Hải
Hậu” [92], cuốn “Lịch sử Đảng bộ huyện Xuân Trường 1930 – 2000” [6]
Những cuốn sách này cung cấp cho nghiên cứu sinh tư liệu có giá trị về ñời
sống kinh tế, xã hội, văn hóa của người dân thuộc vùng giáo phận Bùi
Chu nói chung, ñời sống ñạo của người Công giáo Bùi Chu nói riêng làm
cơ sở xây dựng nội dung vấn ñề ñời sống ñạo của người Công giáo ở Bùi
Chu - Nam Định.

1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG
CỦA TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA

niệm Thánh quan thày xứ ñạo, nghi lễ ñón tết Nguyên ñán và tục thờ cúng Tổ
tiên của người Công giáo Việt Nam. Đó còn là những tác ñộng nhất ñịnh của
lối sống Công giáo tới văn hóa Việt Nam, từ niềm tin và thực hành nghi lễ
Công giáo cho ñến thờ phụng thánh Tông ñồ và các thánh, thờ phụng Đức
Maria… ñều giúp tạo nên một diện mạo mới trong ñời sống sinh hoạt tinh
thần của các tín ñồ người Việt. Phải nói rằng, công trình “Nghi lễ và lối sống
Công giáo trong văn hóa Việt Nam” là một bức tranh phong phú, ñặc sắc mô
tả ñời sống sinh hoạt tôn giáo của ñồng bào Công giáo Việt Nam với nét ñẹp
văn hóa dân tộc hòa trộn cùng nét ñẹp trong nghi lễ Công giáo.
Nhà nghiên cứu này còn có các bài báo ñăng trên tạp chí như “Bước
ñường hội nhập văn hóa dân tộc của Công giáo Việt Nam” [28]; Công ñồng
Vatican II ở Việt Nam (nhìn từ góc ñộ lý luận về hội nhập văn hóa) [29]; “Mối
quan hệ giữa Giáo hội Công giáo Việt Nam với Giáo hội Công giáo Rôma”
[40]; “Quá trình nhận thức của Đảng về vấn ñề tôn giáo, công tác tôn giáo và
chính sách tôn giáo qua cương lĩnh, văn kiện, nghị quyết từ Đổi mới ñến nay”
[44]; Hậu Công ñồng Vatican II - Những vấn ñề Giáo hội Công giáo ñang
phải ñối diện [33].
Trong cuốn sách “Nếp sống ñạo của người Công giáo Việt Nam”,
Nguyễn Hồng Dương chủ biên [43], Trần Công có bài viết “Một số nét về nếp
sống gia ñình Công giáo Việt Nam” khẳng ñịnh nếp sống gia ñình Công giáo
mang ñậm nét truyền thống gia ñình người Việt với tính cộng ñồng, ñạo hiếu
và tục thờ cúng Tổ tiên. Tác giả Nguyễn Quang Khải có bài viết “Những ảnh
hưởng của truyền thống văn hóa, phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo ñối
với nếp sống ñạo của giáo dân ở giáo xứ Tử Nê” nêu bật những nét ñẹp trong
nếp sống của giáo dân giáo xứ Tử Nê (Bắc Ninh) như ảnh hưởng của truyền
thống hiếu học; phong tục trọng thầy, trọng lão, trọng bề trên; phong tục hiếu

18
ñễ, hòa mục; phong tục hành thiện; ngoài ra còn các phong tục trong cưới hỏi;
hoạt ñộng rước xách, tế lễ, ñọc kinh, kể hạnh… trong nếp sống ñạo giáo dân

lễ thờ cúng tổ tiên theo từng cấp ñộ, mức ñộ khác nhau. Sau Công ñồng
Vatican II, Tòa thánh cho phép các tín ñồ thực hiện nghi lễ tôn kính tổ tiên
và sự trở lại với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên này ñược Nguyễn Hồng
Dương ñánh giá giống như một sự thức tỉnh. Qua phân tích của nhà nghiên
cứu này có thể thấy việc tôn trọng và cho phép các tín ñồ tôn kính tổ tiên là
biểu hiện ñầu tiên của mong muốn hội nhập sâu sắc nghi lễ Công giáo vào
ñời sống văn hóa tinh thần người Việt của Tòa thánh Lamã.
Ảnh hưởng tín ngưỡng truyền thống tới nghi lễ Công giáo trong ñời
sống ñạo người Công giáo còn ñược ñề cập trong các công trình nghiên
cứu về hương ước các làng Công giáo. Cũng trong cuốn sách “Tổ chức xứ,
họ ñạo Công giáo ở Việt Nam: Lịch sử - hiện tại và những vấn ñề ñặt ra”
của nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Dương [50], vấn ñề Hương ước cũng
ñược ñề cập. Tác giả khẳng ñịnh: dù ñã có nhiều công trình nghiên cứu về
hương ước làng Việt cổ truyền vùng ñồng bằng Bắc Bộ, nhưng nghiên cứu
về hương ước của làng Công giáo mới chỉ có kết quả bước ñầu. Hương
ước làng Công giáo chủ yếu ñược soạn từ ñầu thế kỷ XX, có tuổi ñời
muộn hơn rất nhiều so với hương ước làng Việt cổ truyền không theo
Công giáo. Do làng Công giáo ñược hình thành trên cơ sở làng Việt cổ
truyền, hương ước của làng Công giáo trước hết vẫn là hương ước của
một làng Việt, nhưng bên cạnh ñó còn có những nội dung ñặc thù do tính
chất tôn giáo - ñạo Công giáo quy ñịnh. Đó là những ñặc thù về tế tự, về
tục lệ (cưới xin, tang chế, khao vọng, việc học hành), về phong hóa và về
ruộng ñất. Từ ñó có thể thấy hương ước làng Công giáo là biểu hiện ñặc
thù của làng Công giáo, và dù tuổi ñời muộn nhưng nó vẫn mãi là di sản
văn hóa dân tộc cần ñược bảo vệ.

20
Trong cuốn sách “Nếp sống ñạo của người Công giáo Việt Nam”
[43], nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Quế Hương khẳng ñịnh làng Công giáo
ñược hình thành trên cơ sở của làng Việt, nên hương ước làng Công giáo