HỌC VIỆN QUAN HỆ QUỐC TẾ
KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO
NHỮNG VẤN ĐỀ TOÀN CẦU
VẤN ĐỀ CẠN KIỆT NGUỒN NƯỚC
Nhóm báo cáo: Nhóm đề 4
Hà Nội, 2/2008
1
LỜI MỞ ĐẦU
Nước là một tài nguyên vô tận, là tặng phẩm không bao giờ cạn của thiên nhiên! – Đó
chỉ còn là sự thực của cách đây hơn 30 năm. Còn ngày nay, khi cuộc sống đã có vô vàn
những thay đổi, đặc biệt là những thay đổi trong kinh tế, đời sống sản xuất thì tình trạng
thiếu hụt nước lại trở thành một trong những mối lo ngại hàng đầu của con người, của các
quốc gia, thậm chí bao gồm cả các “ông lớn”!
Hệ lụy của tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên nước là không thể lường trước, nó gây
ra những ảnh hưởng to lớn tới từng cá thể trong cộng đồng quốc tế; cuộc sống sinh hoạt và
sản xuất sẽ trở nên khó khăn hơn, dẫn đến tình trạng đói nghèo và những hệ quả liên quan.
Hệ lụy nghiêm trọng hơn là những mâu thuẫn nảy sinh ở cấp độ quốc gia, khu vực,
quốc tế. Chính những mâu thuẫn về tranh chấp sở hữu nguồn nước này có thể làm nảy sinh
những cuộc chiến không mong muốn giữa các quốc gia hay giữa các khu vực, gây thiệt hại
to lớn về người và của.
Báo cáo gồm bốn nội dung nhằm làm rõ thực trạng của vấn đề cạn kiệt nguồn nước trên
toàn cầu, tìm ra những nguyên nhân vấn đề, những tác động của nó trong quan hệ quốc tế
và đề xuất hướng giải quyết cho vấn đề.
Danh mục tài liệu tham khảo và nguồn trích dẫn được sử dụng để hoàn thành báo cáo
đã được nêu cụ thể trong nội dung báo cáo.
Nhóm báo cáo
2
I. Các khái niệm
Từ trước đến nay có rất nhiều những khái niệm khác nhau liên quan đến nguồn nước
nói chung. Dưới đây là một số khái niệm phổ biến nhất có đề cập đến trong bài báo cáo.
Nguồn nước là khái niệm để chỉ các dạng nước tích tụ tự nhiên hoặc nhân tạo, có

Smair & Francois Houtart, Toàn cầu hóa các cuộc phản kháng – Hiện trạng các cuộc đấu tranh 2002, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội – 2004,
trang 219
3
1. Nguồn nước đang cạn kiệt
Theo báo cáo của Ủy ban tài nguyên thiên nhiên (UNEP) của Liên hợp quốc năm 2003,
hiện nay, 40% dân số thế giới ở hơn 80 quốc gia đang trong tình trạng thiếu nước nghiêm
trọng và dự báo rằng, đời sống sẽ tồi tệ hơn nhiều trong 50 năm tới. Cũng theo báo cáo này
thì trên 1/3 dân số (khoảng 2.4 tỷ người) không có các điều kiện vệ sinh đầy đủ do khan
hiếm và ô nhiễm nước sinh hoạt.
3
Mỗi năm có hàng triệu người chết vì những căn bệnh có
liên quan đến việc dùng nước bị ô nhiễm.
Trữ lượng nước tính theo đầu người của thế giới đang suy giảm một cách nghiêm trọng.
Năm 1950, khối lượng nước tính theo đầu người là 16800m3/người/năm thì hiện nay, con
số này là 7300m3/người/năm. Như vậy, lượng nước tính theo đầu người của thế giới đã
giảm xuống một nửa so với những năm 1950. Các chuyên gia dự đoán rằng đến năm 2025,
khối lượng nước theo đầu người của thế giới chỉ còn 4800m3/người/năm.
4
Quốc tế lấy lượng nước 1000m3/người/năm làm “tuyến cảnh báo”. Cách đây 50 năm,
không một nước nào trên thế giới phải đối mặt với mực nước thấp “thảm hại” này. Nhưng
ngày nay, 50% dân số thế giới đang phải sống trong tình cảnh này và dự đoán đến năm
2025, 2/3 dân số thế giới phải chịu cảnh mức độ cấp nước từ thấp (2100-
5000m3/người/năm) đến rất thấp (1100-2000m3/người/năm) và “thảm hại”.
5
2. Cạn kiệt nguồn nước là một vấn nạn diễn ra trên phạm vi toàn thế giới
Khu vực Trung Đông và Bắc Phi là những khu vực thiếu nước nghiêm trọng. Mỗi năm
gần 2/3 khu vực châu Phi đứng trước nguy cơ hạn hán, trong đó, 6 nước Trung Phi và 5
nước Bắc Phi là những quốc gia thiếu nước nghiêm trọng. Năm 2005, lượng nước bình
quân theo đầu người của khu vực này chỉ là 677 m3/người/năm, thấp hơn rất nhiều so với
“tuyến cảnh báo” mà quốc tế đưa ra; đặc biệt, một số nước như Xyri, Ả rập Xê út, Giooc

số đang chịu những áp lực nặng nề về thiếu nước.
7
Việt Nam trong những năm gần đây cũng thường xuyên ở trong tình trạng thiếu nước
nghiêm trọng vào mùa khô, gây những ảnh hưởng nghiêm trọng cho đời sống sinh hoạt và
sản xuất của con người. Mùa khô vừa qua, do tình trạng thiếu hụt nước nghiêm trọng khiến
các địa phương phải đau đầu trong việc giải quyết nguồn nước cho hoạt động tưới tiêu
trong nông nghiệp. Điện năng, cũng do nguồn nước cạn kiệt mà không đủ cung cấp điện
cho cả nước trong mùa nóng nực, gây ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của
người dân.
Khu vực Châu Mỹ: Tài nguyên nước ở khu vực này phong phú nhưng lại phân bổ không
đồng đều giữa các quốc gia, hoặc giữa các vùng trong cùng một quốc gia. Do vậy, nhiều
nới ở Châu Mỹ cũng đang phải chịu cảnh thiếu nước nghiêm trọng
7
Vương Dật Châu, An ninh quốc tế trong thời đại toàn cầu hóa, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội – 2004, trang 558
5
Khu vực Châu Âu: Cũng là một khu vực có nguồn nước phong phú song dự báo có khả
năng khu vực này phải chịu tình cảnh hạn hán xảy ra trên diện rộng trong vòng vài thập
niên tới.
8
Như vậy, qua việc phân tích ở trên, có thể thấy rằng: cạn kiệt nguồn nước không chỉ
diễn ra trên một quốc gia, một khu vực mà nó diễn ra ở hầu hết các nước, các khu vực trên
thế giới. Do đó, những khó khăn do vấn đề cạn kiệt nguồn nước đem lại không chỉ cho một
quốc gia hay khu vực riêng lẻ mà cho toàn bộ nhân loại – một vấn đề chung của cả loài
người. Vì thế, lẽ đương nhiên, để giải quyết vấn đề cạn kiệt nguồn nước cần sự phối hợp
của tất cả các quốc gia, các tổ chức có liên quan.
Trên thực tế, vấn đề cạn kiệt nguồn nước đang là vấn đề quan tâm của thế giới. Kể từ
hội nghị đầu tiên của Liên hợp quốc về nước diễn ra ở Mar del Plata năm 1977, thì đến
nay, Liên hợp quốc đã phát động và tổ chức rất nhiều diễn đàn, hội nghị quốc tế để tìm ra
biện pháp khắc phục tình trạng thiếu nước của thế giới như Hội nghị của năm trăm chuyên
gia vào tháng Giêng năm 1992 tại Dublin (Ailen), Hội nghị bộ trưởng năm 1994 về nước

người sử dụng hiện nay là nước mưa. Lượng nước mưa trên trái đất vào khoảng 105
000km3/năm, trong đó con người mới sử dụng được khoảng 35000 km3, trong đó: 8% cho
các mục đích sinh hoạt đời sống, 23% cho công nghiệp và cho các hoạt động nông nghiệp
là 63%.
10
b. Tính không thể thiếu
Nhu cầu về nước của nhân loại ngày càng cao. Nếu thiếu nước con người không thể tồn
tại và phát triển, các hoạt động sinh hoạt sản xuất không thể diễn ra. Do vậy, nước có ảnh
hưởng trực tiếp đến đời sống cũng như sinh hoạt, lao động sản xuất của con người. Như
chúng ta đã biết, 70% cơ thể con người là nước, nếu thiếu nước trong 10 ngày thì con
người không thể tồn tại.
Đối với quá trình sản xuất và đời sống xã hội, như đã đề cập ở trên, nước có vai trò vô
cùng lớn và cực kì quan trọng. Nước quyết định đến sự tồn tại và phát triển của xã hội. Đặc
biệt, theo tính toán hiện nay, sản xuất nông nghiệp tiêu thụ tới 63% lượng nước ngọt trên
thế giới. Vì tầm quan trọng đó của nước, nước còn được coi là tài nguyên chiến lược của
mỗi quốc gia.
c. Tính khó có thể thay thế
Hiện nay, theo dự đoán, con người khó có thể tìm ra sản phẩm thay thế nước hơn tìm ra
sản phẩm có thể thay thế dầu mỏ hay gỗ. Với trình độ khoa học kỹ thuật đương đại, con
10
Gs.Ts. Nguyễn Trọng Chuẩn, Những vấn đề toàn cầu trong hai thập niên đầu của thế kỷ XXI, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội – 2006, trang 172-173
7