ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI THỊ ÁNH TUYẾT

NHU CẦU TIN CỦA NGƯỜI DÙNG TIN VÀ
KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG CỦA THƯ VIỆN
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN
TRẦ

HÀ NỘI - 2014

các trường đại học ở Hà Nội” đã được chỉnh sửa theo góp ý của Hội đồng.
Chủ tịch Hội đồng PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Thanh

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn với đề tài “Nhu cầu tin của người dùng tin và khả năng đáp ứng
của thư viện các trường đại học ở Hà Nội“ của tác giả là kết quả học tập và
nghiên cứu của tác giả trong khóa học 2012-2014, chuyên ngành khoa học Thông
tin – Thư viện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc
gia Hà Nội. Tác giả cam đoan đây là công trình của tác giả, được thực hiện
nghiêm túc, hoàn toàn mới và không trùng lặp với các công trình nào đã công
trình nào trước đó.

Hà Nội, ngày 11/10/2014
Bùi Thị Ánh Tuyết
LỜI CẢM ƠN

Luận văn với đề tài “Nhu cầu tin của người dùng tin và khả năng đáp ứng
của thư viện các trường đại học ở Hà Nội“ là kết quả học tập và nghiên cứu của tác
giả trong khóa học 2012-2014, chuyên ngành khoa học Thông tin – Thư viện tại
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đã được PGS.TS.
Trần Thị Quý trực tiếp hướng dẫn. Sự tận tình chỉ bảo, hướng dẫn của PGS.TS.
Trần Thị Quý cùng với sự định hướng chuyên môn, gợi mở hướng nghiên cứu của
các nhà khoa học trong ngành đã giúp tác giả có điều kiện hoàn thành luận văn. Tác
gia xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Trần Thị Quý và đội ngũ các nhà khoa
học ngành Thông tin – Thư viện.

7. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài 17
7.1. Về mặt khoa học 17
7.2. Về mặt thực tiễn 17
8. Dự kiến kết quả nghiên cứu 18
9. Cấu trúc luận văn 18
CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHU CẦU TIN VÀ KHẢ NĂNG
ĐÁP ỨNG CỦA THƢ VIỆN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI 19
1.1. Một số khái niệm cơ bản 19
1.1.1. Khái niệm người dùng tin 19
1.1.2. Khái niệm nhu cầu tin 20
1.1.3. Khái niệm mức độ đáp ứng nhu cầu tin 23
1.2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến nhu cầu tin 24
1.2.1. Môi trường kinh tế - xã hội 24
1.2.2. Ngành nghề đào tạo 26
1.2.3. Độ tuổi 26
1.2.4. Giới tính 27
1.2.5. Tâm lý 27

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
2

1.2.6. Phương pháp giảng dạy 29
1.2.7. Vai trò của đoàn thanh niên và hội sinh viên 30
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu tin 30
1.3.1. Chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 30
1.3.2. Vốn tài liệu và sự hợp tác chia sẻ thông tin 31
1.3.3. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông 33
1.3.4. Đội ngũ chuyên gia thông tin 33
1.3.5. Áp dụng chuẩn nghiệp vụ thông tin - thư viện 35
1.3.6. Chính sách thông tin - thư viện 36

2.2.2. Vốn tài liệu và sự hợp tác chia sẻ thông tin của các thư viện 83
2.2.3. Đội ngũ chuyên gia thông tin 90
2.2.4. Trình độ ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông 97
2.2.5. Áp dụng chuẩn nghiệp vụ thông tin - thư viện 102
2.2.6. Chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 106
2.2.7. Kinh phí đầu tư 111
2.3. Đánh giá mức độ thỏa mãn nhu cầu tin và khả năng đáp ứng nhu cầu
tin tại thƣ viện các trƣờng đại học ở Hà Nội 114
2.3.1. Đánh giá mức độ thỏa mãn nhu cầu tin 114
2.3.2. Đánh giá khả năng đáp ứng nhu cầu tin 117
2.4. Nhận xét về nhu cầu tin của ngƣời dùng tin và khả năng đáp ứng của
thƣ viện các trƣờng đại học ở Hà Nội 121
2.4.1. Những ưu điểm 121
2.4.2. Những hạn chế 122
2.4.3. Nguyên nhân 123
2.5. Tiểu kết chƣơng 2 125
CHƢƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THỎA MÃN NHU CẦU TIN CHO NGƢỜI
DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI 128
3.1. Nhóm giải pháp phát triển nguồn lực thông tin 128
3.1.1. Xây dựng chính sách bổ sung tài liệu 128
3.1.2. Liên kết, hợp tác giữa các thư viện đại học 129
3.1.3. Nghiên cứu nhu cầu tin của người dùng tin 132
3.2. Nhóm giải pháp về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện 134
3.2.1. Đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 134
3.2.2. Nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 138
3.2.3. Tăng cường marketing sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 139
3.3. Giải pháp liên quan đến con ngƣời 143
3.3.1. Nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ 143
3.3.2. Chú trọng đào tạo người dùng tin 148


ĐHQGHN
Đại học Quốc gia Hà Nội
5.
GD&ĐT
Giáo dục và Đào tạo
6.
HVCH
Học viên cao học
7.
NCS
Nghiên cứu sinh
8.
SV
Sinh viên
9.
TT-TV
Thông tin - Thư viện

2. Từ viết tắt tiếng Anh
STT
Từ viết tắt
Từ gốc
1.
AACR
Quy tắc biên mục Anh - Mỹ
Anglo-American Catologuing Rules
2.
ISBD
Tiêu chuẩn quốc tế về mô tả thư mục
International Standrad Bibliographic Description

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
7

2. Danh mục các biểu đồ
Biểu đồ 1: Tỉ lệ người dùng tin tại thư viện các trường đại học ở Hà Nội 47
Biểu đồ 2: Tỉ lệ độ tuổi các nhóm người dùng tin tại thư viện các trường đại học
ở Hà Nội 48
Biểu đồ 3: Tỉ lệ giới tính các nhóm người dùng tin tại thư viện các trường đại học
ở Hà Nội 49
Biểu đồ 4: Tỉ lệ trình độ học vấn các nhóm người dùng tin tại thư viện các trường
đại học ở Hà Nội 50
Biểu đồ 5: Thời gian mỗi ngày người dùng tin sử dụng để đọc tài liệu 76
Biểu đồ 6: Nguồn khai thác thông tin của người dùng tin là cán bộ/giảng viên 78
Biểu đồ 7: Nguồn khai thác thông tin của người dùng tin là người học 79
Biểu đồ 8: Nhận xét của người dùng tin về vốn tài liệu của thư viện 89
Biểu đồ 9: Độ tuổi của cán bộ tại thư viện các trường đại học ở Hà Nội 91
Biểu đồ 10: Ngành tốt nghiệp của đội ngũ cán bộ 92
Biểu đồ 11: Bậc cao nhất được đào tạo của cán bộ thư viện 93
Biểu đồ 12: Nhận xét của người dùng tin về vốn tài liệu của thư viện 114
Biểu đồ 13: Mức độ cập nhật nội dung tài liệu của thư viện 115
Biểu đồ 14: Mức độ phù hợp nội dung tài liệu với nhu cầu tin 116
Biểu đồ 15: Nhu cầu muốn đào tạo của cán bộ 146
Biểu đồ 16: Nhu cầu học lớp tra tìm tài liệu của người dùng tin 149
Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
8

PHẦN MỞ ĐẦU


Hiện nay vấn đề đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Bối
cảnh trên tạo nên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng
giáo dục, xây dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống
giáo dục. Nắm bắt xu hội nhập, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công
nghệ, giáo dục đại học Việt Nam cũng đang chuyển mình thực hiện đổi mới nhằm
đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Chính phủ đã ban hành Nghị Quyết Số 14/2005/NQ-CP về đổi mới cơ bản và
toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020. Bắt đầu từ năm học
2007-2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã đưa ra lộ trình đào tạo học chế tín chỉ
trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Hay quy chế Đào tạo Đại học và Cao
đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ trên phạm vi toàn quốc được ban hành theo
Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15/08/2007 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Các văn bản tựu chung lại thực chất của đổi mới giáo dục là “lấy người học làm
trung tâm”. Đó là đổi mới cách dạy và học theo hướng tạo cho sinh viên chủ động
hơn trong tiếp thu kiến thức, lấy tự học, tự nghiên cứu là hoạt động quan trọng trong
hoạt động học. Phương pháp đào tạo theo tín chỉ trở thành nhiệm vụ trọng tâm của
các trường đại học ở Việt Nam hiện nay. Để thực hiện tốt sự đổi mới này đòi hòi
phải có sự chuyển biến toàn diện về cách vận hành chương trình đào tạo, mô hình
quản lý đào tạo cũng như cơ sở vật chất, khả năng cung cấp nguồn học liệu, nhu cầu
tin đáp ứng người dùng tin tại các cơ sở đào tạo.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay, nhu cầu tin của người
dùng tin ngày càng phong phú và đa dạng hơn. Nhu cầu này đòi hỏi phải được cung
cấp đầy đủ, chính xác, liên tục và kịp thời. Vì vậy, việc phát triển nhu cầu tin, tăng
cường khả năng đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin trở thành một nhiệm vụ
trọng tâm của thư viện các trường đại học nước ta hiện nay. Đặc biệt tại Hà Nội -
Thủ đô của đất nước, trung tâm chính trị, kinh tế, khoa học và giáo dục, nơi tập
trung nhiều cơ quan của trung ương, các bộ ngành, các viện và trung tâm nghiên
cứu….và trường đại học lớn có uy tín và thương hiệu của đất nước. Công tác phát
triển nhu cầu tin, đáp ứng nhu cầu tin tại thư viện các trường đại học ở Hà Nội trong

(2012) của tác giả Linh Thị Thắm; “Nhu cầu tin và mức độ đáp ứng thông tin tại
trường cao đẳng văn hóa nghệ thuật và du lịch Nha Trang” (2011) của tác giả Bùi
Thị Thanh Diệu; “Nghiên cứu nhu cầu tin và khả năng đáp ứng tại thư viện trường

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
11

đại học Phương Đông” (2013) của tác giả Nguyễn Thị Chi; “Nhu cầu tin của người
dùng tin tại thư viện trường Cao đẳng kỹ thuật Cao Thắng” (2013) của tác giả Trần
Thị Tuệ…
Các công trình kể trên đã nghiên cứu thực trạng nhu cầu tin ở từng đơn vị cụ
thể. Chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra nhưng giải pháp có tính thuyết
phục nhằm tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu tin ở từng đơn vị.
Hoặc như luận văn “Nghiên cứu nhu cầu tin của cán bộ quản lý tại Bộ Nội và
các cơ quan trực thuộc Bộ” (2011) của tác giả Nguyễn Bích Hạnh là công trình
nghiên cứu nhu cầu tin của nhóm người dùng tin là cán bộ quản lý tại Bộ Nội Vụ và
các cơ quan trực thuộc Bộ. Là công trình nghiên cứu tổng hợp nhiều cơ quan,
hướng tới một nhóm người dùng tin là cán bộ quản lý, công trình đã chỉ ra được
thực trạng nhu cầu tin, mức độ đáp ứng nhu cầu tin và đưa ra các giải pháp thỏa
mãn và phát triển nhu cầu tin của cán bộ quản lý có tính thuyết phục cao.
Các công trình nghiên cứu ở từng đơn vị cụ thể, hay một nhóm các cơ quan
trực thuộc Bộ là cơ sở cho tác giả hình dung, so sánh về các khía cạnh cần nghiên
cứu trong luận văn.
* Bài báo, bài trích tạp chí
Liên quan hoạt động của thư viện đại học Việt Nam trong xu thế hội nhập, đã
có nhiều bài báo. Cụ thể như: “Thư viện đại học Việt Nam trong xu thế hội nhập”
của TS. Lê Văn Viết và ThS. Võ Thu Hương đăng trong tạp chí Thư viện Việt Nam
số 2, năm 2007. Bài báo đề cập tới vai trò của thư viện đại học, qua đó nhìn nhận
về thực tiễn thư viện đại học Việt Nam hiện nay, nêu ra những thách thức, và đưa ra
những giải pháp cho thư viện đại học Việt Nam trong xu thế hội nhập hiện nay.

tác giả hoàn thiện luận văn của mình hơn.
* Kỷ yếu Hội nghị, hội thảo
Đã có nhiều đơn vị trong nước đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, trao đổi về các
khía cạnh khác nhau của giáo dục đại học, của hoạt động thông tin - thư viện trong
trường đại học. Có thể kể đến một số bài báo đăng trong một số kỷ yếu, hội thảo như:
- 
tin - , của tác giả Trần Thị Quý, , Kỷ

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
13

yếu hội thảo kỷ niệm 10 năm thành lập trung tâm thông tin thư viện Đại học Quốc gia
Hà Nội, Hà Nội; - 
trung tâm thông tin -  của tác giả Trần Thị Thanh Vân đăng trong kỷ
yếu Hội thảo khoa học kỷ niệm 33 năm đào tạo của ngành và 10 năm trở thành đơn vị
độc lập của trường đại học khoa học xã hội và nhân văn…
Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu có liên quan khác về vấn đề
đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam, vai trò của giáo dục nói chung, giáo dục đại
học nói riêng và những nghiên cứu về cơ cấu tổ chức và hệ thống thư viện các
trường đại học. Đây cũng thực sự là những tư liệu quý để tác giả nghiên cứu và triển
khai công trình của mình.
Tóm lại, phần lớn các đề tài, bài báo khoa học cũng như các bài viết đăng
trong kỷ yếu hội thảo được tác giả thu thập và liệt kê ở trên cho thấy: Việc nghiên
cứu nhu cầu tin của người dùng tin, khả năng đáp ứng nhu cầu tin hầu hết dừng lại ở
việc đi sâu vào một cơ quan, đơn vị cụ thể. Có thể là một thư viện đại học, thư viện
của viện hoặc là hệ thống thư viện công cộng. Tuy nhiên, chưa có đề tài nào đề
cập tới đối tượng đang xem xét là thư viện các trường đại học ở Hà Nội. Vì vậy đề
tài “Nhu cầu tin của người dùng tin và khả năng đáp ứng của thư viện các trường
đại học ở Hà Nội” mà tác giả lựa chọn làm đề tài Luận văn của mình là hoàn toàn
mới, không trùng lặp với các công trình nào đã công bố trước đó.

trường đại học ở Hà Nội Nếu muốn vậy cần phải có công trình nghiên cứu đánh giá
thực trạng, khắc phục hạn chế thì có thể khẳng định: thư viện các trường đại học ở Hà
Nội có khả năng đáp ứng tốt nhu cầu tin của người dùng tin, góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục đại học ở Việt Nam nói chung, và ở Hà Nội nói riêng.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
- Nhu cầu tin
- Đặc điểm nhu cầu tin
- Quy mô nhu cầu tin

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
15

- Cấu trúc nhu cầu tin
- Xu thế nhu cầu tin
- Các điều kiện đảm bảo để đáp ứng nhu cầu của người dùng tin hiệu quả
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: Tác giả tập trung nghiên cứu đại diện 32 cơ quan thông
tin - thư viện các trường đại học trên địa bàn Hà Nội trong thời gian hiện nay.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để hoàn thành Luận văn, tác giả đã sử dụng các phương pháp:
6.1. Các phương pháp chung:
Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; các quan điểm của Đảng
và Nhà nước về hoạt động giáo dục đại học, hoạt động thông tin - thư viện trong
trường đại học.
6.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể:
- Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng gồm:
+ Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu;
+ Phương pháp nghiên cứu chọn mẫu đại diện

1.
Khoa Quốc tế, ĐHQGHN
2.
Học viện An ninh nhân dân
3.
Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam
4.
Học viện Báo chí và Tuyên truyền
5.
Học viện Cảnh sát nhân dân
6.
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
7.
Học viện Ngân hàng
8.
Học viện Ngoại giao
9.
Học viện Tài chính
10.
Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
11.
Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
12.
Trường Đại học Công đoàn
13.
Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
14.
Trường Đại học Điện lực
15.
Trường Đại học Giao thông Vận tải

29.
Trường Đại học Văn hoá Hà Nội
30.
Trường Đại học Xây dựng Hà Nội
31.
Trường Đại học Y Hà Nội
32.
Trường Đại học Thăng Long

Tác giả chọn mẫu khảo sát 32 trường dựa trên cơ sở lấy mẫu đại diện các
trường thuộc các lĩnh vực khác nhau như khoa học xã hội nhân văn, khoa học tự
nhiên, khoa học ứng dụng… Đó là các trường đại học lớn, đảm bảo đa ngành, đa
lĩnh vực, có số lượng người dùng tin đông, hệ thống cơ sở hạ tầng tốt, các trung tâm
thông tin - thư viện ngày càng được chú trọng và phát triển.
7. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài
7.1. Về mặt khoa học
Góp phần hoàn thiện lý luận về nhu cầu tin, người dùng tin. Nghiên cứu các
khả năng đáp ứng nhu cầu tin cho người dùng tin.
7.2. Về mặt thực tiễn:
+ Giúp các cơ quan lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo trực tiếp các trường
đại học, cơ quan thông tin - thư viện đại học nhìn nhận lại mức độ đáp ứng nhu cầu
tin của thư viện mình để xây dựng chiến lược phát triển của thư viện và nhà trường,
tăng cường hơn nữa khả năng đáp ứng nhu cầu tin cho người dùng tin.
+ Nghiên cứu thực trạng đáp ứng nhu cầu tin, từ đó đưa ra các giải pháp thỏa
mãn nhu cầu tin sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong trường đại học,
phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục toàn cầu hiện nay.

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
18


tạp. Nhu cầu tin thể hiện những mối quan hệ của con người và nằm trong nhu cầu
của con người.
Người dùng tin cũng là người tiếp nhận và sử dụng thông tin. Khi sử dụng
những sản phẩm và dịch vụ thông tin để thỏa mãn nhu cầu của mình, những chủ thể
trong xã hội đương nhiên trở thành người dùng tin.
Người dùng tin giữ vai trò quan trọng trong các hệ thống thông tin. Tương
tác hai chiều với các cơ quan thông tin - thư viện. Vai trò đó được thể hiện:
Người dùng tin luôn là cơ sở để định hướng các hoạt động của đơn vị
thông tin.
Người dùng tin tham gia và liên quan vào hết các giai đoạn của dây truyền
thông tin - tư liệu.
Người dùng tin tham gia sản sinh ra thông tin mới.
Mỗi người trong xã hội chỉ có thể trở thành người dùng tin của cơ quan
thông tin - thư viện khi họ sử dụng các sản phẩm và dịch vụ thông tin để thỏa mãn
nhu cầu của mình

Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Ánh Tuyết
20

1.1.2. Khái niệm nhu cầu tin
Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý nằm trong cấu trúc tâm lý chung của con
người. Các nhà tâm lý học Mác xít cho rằng nhu cầu là đòi hỏi khách quan của con
người với một đối tượng nhất định, trong những điều kiện nhất định, đảm bảo duy
trì cho sự sống và sự phát triển của con người.
Nhu cầu của con người nảy sinh do kết quả tác động qua lại của hoàn cảnh
bên ngoài, trong đó quan trọng nhất là tác động của sản xuất vật chất. Nhu cầu là sự
đòi hỏi tất yếu mà con người thất cần được thỏa mãn để tồn tại và phát triển. Tâm lý
học Mác xít phân chia nhu cầu thành 2 loại cơ bản:
+ Nhu cầu vật chất gắn liền với sự tồn tại của cơ thể như nhu cầu ăn, ở,
mặc…