vi
MỤC LỤC
Trang
vii
ix
Kí hiệu, chữ viết tắt Viết đầy đủ
xi
DANH MỤC CÁC BẢNG
xii
xiii
xv
DANH MỤC PHỤ LỤC
Stt Danh mục Trang
càng gia tăng. Các tệ nạn xã hội đã tác động tiêu cực đến đạo đức, lối sống của học
sinh phổ thông, một số học sinh có biểu hiện không tôn trọng và không vâng lời ông
bà, cha mẹ, thầy cô cũng như những người lớn tuổi khác. Một số em còn có lối sống
hưởng thụ, thiếu ý thức học tập và rèn luyện đạo đức. Các em có lối sống thờ ơ, vô
cảm hay có những hành vi lệch lạc như giả đồng tính (lesbian, gay), hay thích ăn mặc
giống như các nhân vật ca sĩ, diễn viên,…. Những tiêu cực trong thi cử, bằng cấp, chạy
theo thành tích cũng như trong việc dạy thêm, học thêm đã làm cho một số trường
nặng về dạy chữ hơn là dạy người, tình cảm thầy trò bị tổn thương, truyền thống tôn sư
trọng đạo bị mai một dần. Cùng với sự gia tăng của tệ nạn xã hội, sự du nhập văn hóa
2
phẩm có nội dung đồi trụy làm ảnh hưởng tới quan điểm về tình bạn, tình yêu trong
lứa tuổi học sinh. Trong nghị quyết Trung ương II khóa VIII, Đảng ta đã nhận định
“Đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận sinh viên, học sinh có tình trạng suy thoái
về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập
nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước” [21]. Vì vậy, trong những năm tới cần
phải “Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng đạo đức, lòng yêu nước, chủ
nghĩa Mac – Lênin, tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa thể
thao, phù hợp với lứa tuổi và yêu cầu giáo dục toàn diện” [21]. Giáo dục đạo đức là
một trong những mục tiêu của giáo dục phổ thông, điều này đã được xác định rõ trong
văn bản "Luật giáo dục" có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2006: "Mục
tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ,
thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động
và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa, xây dựng
tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào
cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc".
Sống và học tập ở một thành phố năng động vào bậc nhất trong cả nước, học sinh
THPT ở thành phố Hồ Chí Minh nói chung và học sinh trường THPT Trần Quang
Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh nói riêng cũng không tránh khỏi những tác động của
môi trường sống đến đạo đức của các em. Do địa bàn trường THPT Trần Quang Khải
học sinh trường THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh” làm đề tài luận
văn thạc sỹ.
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường
THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh.
3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để thực hiện được mục tiêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức.
- Nghiên cứu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Trần
Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh.
- Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh
trường THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh.
4. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Giáo dục đạo đức.
4
4.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Trần Quang Khải, quận
11, tp. Hồ Chí Minh.
5. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Hiện nay, vấn đề tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT
Trần Quang Khải, quận 11, thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều hạn chế. Nếu áp dụng
các cách thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh như
người nghiên cứu đã đề xuất thì chất lượng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh
trường THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh sẽ được cải thiện.
6. GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung đề xuất việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục
đạo đức cho học sinh trường THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh.
Đề tài chỉ tiến hành thực nghiệm sư phạm đối với hai hoạt động:
7.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm sư phạm đối với giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học
sinh lớp 11A1, 11A13 (lớp đối chứng) và 11A5, 11A11 (lớp thực nghiệm).
7.2.6. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phần mềm SPSS 13.0 để xử lý thông tin, số liệu thu thập
đ
ư
ợc từ việc
khảo sát bằng bảng hỏi, bằng phương pháp phỏng vấn và từ thực nghiệm sư phạm để
từ đó lập bảng, so sánh, phân tích, tổng hợp số liệu và rút ra nhận xét.
8. Cấu trúc luận văn
Luận văn gồm các phần sau:
Mở đầu
Chương I: Cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức
Chương II: Thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trường
THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh
Chương III: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho
học sinh trường THPT Trần Quang Khải, quận 11, tp. Hồ Chí Minh
Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
6
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRÊN THẾ
GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
1.1.1. Trên thế giới
ư
ờng
giáo dục thông qua
thực nghiệm ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, con nhà nghèo. Nhân dân dựng
tượng ông và ghi dòng chữ: “tất cả cho người khác, không gì cho mình”. Ông dựng
ra “trại mới” giúp trẻ vừa học văn hóa, vừa lao động ngoài lớp, ngoài
tr
ư
ờng
học.
Ông cho rằng hoạt động ngoài lớp không những tạo ra của cải vật chất mà còn là
con đường giáo dục toàn diện cho học sinh. Ông quan niệm giáo dục gia đình đi
tr
ư
ớc,
giáo dục
tr
ư
ờng
học là sự tiếp nối “giờ nào sinh ra trẻ em thì giờ đó bắt đầu sự
giáo dục” [15, 20].
C.Mác (1818 - 1883) và F.Anghen (1820 - 1895) đã có nhiều đóng góp lớn cho
nền giáo dục hiện đại: cung cấp cho khoa học giáo dục một phương pháp luận vững
chắc để xây dựng lý luận giáo dục, vạch ra qui luật tất yếu của xã hội
t
ư
ơng
lai là
đào đạo, giáo dục con người phát triển toàn diện muốn vậy phải kết hợp giữa giáo
niệm rằng nội dung giáo dục đạo đức cần tập trung đào luyện những phẩm chất cơ bản
của nhân cách như tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, tinh thần hợp tác, thì Nhật
Bản hướng đến việc bảo tồn các giá trị xã hội của dân tộc. Triết lý giáo dục đạo đức
của Nhật Bản được nêu trong chương trình khung quốc gia nhằm đào luyện: Tinh thần
tôn trọng nhân phẩm và lòng yêu quý cuộc sống; nhiệt tâm kế thừa và phát triển văn
hóa truyền thống; nhiệt tâm phát triển một đất nước và xã hội dân chủ; ý thức đóng
góp cho sự phát triển của một xã hội quốc tế thanh bình; khả năng tự quyết định; ý
thức đạo đức.
Đặc trưng giáo dục đạo đức ở Nhật Bản tập trung vào ba điểm: lòng tôn trọng
cuộc sống, quan hệ cá nhân và cộng đồng và ý thức về trật tự dọc. Trật tự dọc được
xem là một tôn ti xã hội nghiêm ngặt và là yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển bền
8
vững về kinh tế, xã hội của quốc gia Nhật Bản. Nguyên nhân chủ yếu khiến nền giáo
dục Nhật Bản thành công chính là trật tự này đã được chuyển hóa vào các đơn vị cơ sở
của xã hội bao gồm cả trường học và được biến đổi tương thích với những mục tiêu
chuyên biệt của từng đơn vị. Trật tự này bắt nguồn từ Khổng giáo và ở đơn vị gia đình,
các thành viên thuộc nhiều thế hệ gắn kết với nhau bởi tình cảm tự nhiên hơn là bởi
khả năng và quyền lực. Nhà trường giúp học sinh nhận thức về bản thân trong mối
quan hệ với gia đình và các thành viên thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau của cộng đồng.
Trẻ em được dạy chăm sóc trẻ nhỏ tuổi hơn trong nhà trường hay ở nhà và thể hiện
lòng kính trọng đối với người lớn tuổi. Thái độ này được phát triển thành ý thức trách
nhiệm của mỗi cá nhân phù hợp với vị trí hay tuổi tác của cá nhân ấy trong gia đình
hoặc cộng đồng. Khác với nhiều nước thực hiện giáo dục đạo đức chủ yếu thông qua
một môn học (đạo đức hoặc giáo dục công dân) trong chương trình giáo dục phổ
thông, Nhật Bản thực hiện giáo dục đạo đức qua toàn thể các môn học, qua các hoạt
động đặc biệt và qua sinh hoạt hằng ngày.
Tại Mỹ, mục tiêu giáo dục đạo đức của Mỹ là cung cấp cho học sinh những kiến
thức và cơ hội thực hành, vận dụng để xây dựng được một nền tảng tính cách bền
vững, hài hòa dựa trên ba mục tiêu lớn của cuộc đời; giáo dục học sinh trở thành
Tác giả Phạm Toàn với bài viết: “Giáo dục đạo đức ở trường phổ thông” - đã
đưa ra dẫn chứng về nghiên cứu tâm lý của trẻ với vấn đề đạo đức của nhà tâm lý học
vĩ đại Jean Piaget để từ đó muốn nhấn mạnh đến một chương trình giáo dục đạo đức
hợp lý để tạo nên sự đồng thuận [34].
Tác giả Trần Quang Đại lại đề cập tới vấn đề giáo dục đạo đức ở một khía cạnh
khác qua bài viết “Giáo dục đạo đức cho học sinh: Những ngộ nhận”. Ở bài viết này,
tác giả đã đề cập tới cái gánh nặng của môn Giáo dục công dân trong việc dạy chữ và
dạy người. Tác giả chỉ ra sự ngộ nhận đối với môn phụ, nặng về lý thuyết nhưng lại có
trọng trách giáo dục nhân cách một con người [10].
Tác giả Nguyễn Thị Yến Thu – hội viên của hội giáo chức thành phố đem tới hội
thảo khoa học “Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông tại
thành phố Hồ Chí Minh” với bài viết “Góp ý về vấn đề giáo dục đạo đức cho học
sinh”. Tác giả đã đề cập tới sự tác động qua lại giữa gia đình, nhà trường và xã hội
trong việc giáo dục đạo đức học sinh.
Bên cạnh đó, có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề giáo dục
đạo đức của nhiều tác giả như:
10
Đề tài của tác giả Lê Gia Thanh “Một số biện pháp chỉ đạo công tác giáo dục
học sinh có khó khăn trong rèn luyện đạo đức ở trường trung học phổ thông Bình Sơn
- Vĩnh Phúc. Trong đề tài này tác giả đã chỉ ra những đặc điểm cụ thể đối với những
học sinh có khó khăn trong rèn luyện đạo đức nhằm đưa ra một số biện pháp chỉ đạo
công tác giáo dục học sinh có khó khăn trong việc rèn luyện đạo đức bằng sự gắn kết
chặt chẽ với quá trình dạy học trên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ; có định hướng
thống nhất các yêu cầu, mục đích giáo dục giữa các tổ chức giáo dục trong và ngoài
nhà trường; tính lâu dài của quá trình hình thành, phát triển nhân cách và các phẩm
chất đạo đức của học sinh [30].
Luận án “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đạo đức cho học
sinh trung học phổ thông của huyện Long Thành” của tác giả Nguyễn Thị Đáp đưa ra
Như vậy, hướng nghiên cứu chủ yếu của các đề tài này là đưa ra các giải pháp về
giáo dục đạo đức cho học sinh. Tuy nhiên, chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu cách
thức tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh THPT. Vì
vậy, trong đề tài này, người nghiên cứu sẽ nghiên cứu cách thức tổ chức các hoạt động
ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Trần Quang Khải, quận
11, tp. Hồ Chí Minh.
1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.2.1. Đạo đức
Lịch sử đã ghi nhận có rất nhiều quan niệm khác nhau về đạo đức. Đạo đức bắt
nguồn từ tiếng Latinh là Mos – lề thói, còn có nhiều định nghĩa khác nhau về khái
niệm này, tuy nhiên có thể “luân lý” được xem như đồng nghĩa với “Đạo đức” có gốc
từ tiếng Hi Lạp là ethicos – lề thói, tập tục.
Theo Từ điển Xã hội học, đạo đức là những chuẩn mực hành vi xã hội hướng con
người theo cái thiện, chống cái ác. Đạo đức là nền tảng của cuộc sống xã hội. Theo các
nhà xã hội học, đạo đức được điều tiết bằng hai yếu tố: yếu tố khách quan (dư luận xã
hội) và yếu tố chủ quan (lương tâm con người). Mỗi hành vi vô đạo đức có thể không
bị luật pháp trừng trị, nhưng bị dư luận xã hội và lương tâm lên án [17].
Theo từ điển Tâm lý học, “Đạo đức là phẩm chất tốt đẹp của cá nhân hay nhóm,
biểu hiện ở hành vi phù hợp với các quy chuẩn, chuẩn mực xã hội. Đạo đức không
phải là các quy chuẩn hay chuẩn mực xã hội” [8].
Vậy “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc,
quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người
trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá
nhân bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội [26, 6].
Đạo đức là hệ thống các qui tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giác trong quan hệ
con người với con người, con người với cộng đồng xã hội, với tự nhiên và với cả bản
thân mình [7, 6].
1.2.2. Giáo dục
Theo từ "Giáo dục" tiếng Anh - "Education" - vốn có gốc từ tiếng La tinh
"Educare" có nghĩa là "làm bộc lộ ra". Có thể hiểu "giáo dục là quá trình, cách thức
1.2.5. Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức
Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức là cách thức tổ chức giáo dục đạo đức và các
mối quan hệ giao lưu giữa nhà giáo dục và đối tượng giáo dục nhằm mục đích và
nhiệm vụ giáo dục đạo đức.
13
Các hình thức tổ chức giáo dục đạo đức vô cùng phong phú và linh hoạt, tùy theo
điều kiện, hoàn cảnh và đối tượng. Các hình thức tổ chức giáo dục đạo đức được phân
loại theo thời gian và số lượng học sinh tham gia vào hoạt động giáo dục.
Theo Đại từ điển Bách khoa toàn thư Tiếng Việt, “Hình thức hoạt động giáo dục
đạo đức được tổ chức theo trật tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ
giáo dục: hình thành ở người được giáo dục ý thức và tình cảm tích cực đối với các
chuẩn mực xã hội, đặc biệt là hành vi và thói quen hành vi phù hợp với các chuẩn mực
đó. Thông thường có những hình thức tổ chức giáo dục như: lên lớp (chủ yếu về các
môn đạo đức và giáo dục công dân); thảo luận, ngoại khoá, tham quan, thực hành về
các chủ đề giáo dục; tự giáo dục; giúp đỡ riêng, vv. Các hình thức tổ chức giáo dục
đạo đức được thực hiện theo phạm vi toàn trường, toàn lớp, từng nhóm, từng cá nhân
với sự tham gia trực tiếp hay gián tiếp của nhà giáo”.
1.2.6. Hoạt động ngoại khóa
Theo từ điển Giáo dục học: “Hoạt động ngoại khóa là dạng hoạt động của học
sinh tiến hành ngoài giờ lên lớp chính thức, ngoài phạm vi quy định của chương trình
bộ môn. Hoạt động ngoại khóa cần được gắn với những yêu cầu, nội dung của các
môn học để có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho giáo dục chính khóa” [13,8].
Nói cách khác, hoạt động ngoại khóa là những hoạt động được thực hiện ngoài
giờ học, tuỳ vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của học sinh trong khuôn khổ khả
năng và điều kiện tổ chức có được của nhà trường.
Hoạt động ngoại khóa có thể được tổ chức dưới nhiều dạng như dạng tập thể,
dạng nhóm theo năng khiếu, dạng thường kì hay đột xuất nhân dịp lễ kỉ niệm hay lễ
hội của trường như cắm trại mừng Xuân, chào mừng ngày thành lập Đảng Cộng sản
Việt Nam, thành lập Đoàn TNCS HCM hay trại truyền thống của trường. Hoạt động
- Về mục tiêu giáo dục đạo đức
Xây dựng cho trẻ những phẩm chất, tính cách nhất định và bồi dưỡng cho các em
tình cảm đạo đức, những quy tắc, hành vi thể hiện trong thái độ với bạn bè, gia đình,
người khác và đối với Tổ quốc.
Làm cho nhân cách của các em phát triển đúng về mặt đạo đức, tạo cơ sở để cho
các em có hành vi ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ. Trước hết là hành vi, thái
độ của cá nhân với bản thân: lòng tự trọng, thật thà, giản dị, khiêm tốn ; hành vi, thái
độ đối với người thân trong gia đình: hiếu thảo, lễ phép; hành vi, thái độ đối với bạn
bè: thân ái, đoàn kết, giúp đỡ nhau ; thái độ, hành vi đối với thầy cô giáo: kính trọng,
15
lễ phép, biết ơn; thái độ hành vi đối với người ít tuổi: yêu thương, nhường nhịn, giúp
đỡ; thái độ, hành vi đối với xã hội: yêu trường lớp, yêu quê hương, yêu làng xóm, tự
hào dân tộc ; quan hệ cá nhân đối với lao động: yêu lao động, chăm chỉ học tập, biết
quý trọng người lao động và biết quý trọng những thành quả lao động.
- Về nội dung giáo dục đạo đức
* Giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh
+ Quan hệ cá nhân với xã hội: Kính yêu Bác Hồ, biết ơn những anh hùng thương
binh, liệt sĩ, yêu quê hương, làng xóm, phố phường của mình yêu mến và tự hào về
trường, lớp, giữ gìn môi trường sống xung quanh
+ Quan hệ cá nhân với công việc, lao động: Biết chăm chỉ, kiên trì, vượt khó
trong học tập, tích cực tham gia các công việc lao động khác nhau.
+ Quan hệ cá nhân với những người xung quanh: Hiếu thảo đối với ông bà, cha
mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong gia đình, tôn trọng, giúp đỡ, đoàn kết với bạn
bè, với thiếu nhi quốc tế, tôn trọng và giúp đỡ hàng xóm láng giềng theo khả năng
của mình.
+ Quan hệ cá nhân với tài sản xã hội, tài sản của người khác: Tôn trọng và bảo vệ
tài sản của nhà trường, của nhà nước và của người khác
+ Quan hệ cá nhân với thiên nhiên: Bảo vệ môi trường tự nhiên xung quanh nơi
học, nơi chơi, bảo vệ cây trồng, cây xanh có ích, động vật nuôi, động vật có ích, diệt
Copyright: Tài liệu đại học ©