Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
A . PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài :
Với sự phát triển ngày càng đi lên của xã hội, việc đưa môn mĩ thuật vào
chương trình học bắt buộc trong nhà trường tiểu học là quan trọng và cần thiết
giúp HS tự hoàn thiện mình,trở thành người công dân có ích cho xã hội.
Qua thực tiễn giảng dạy bộ môn mĩ thuật tôi nhận thấy rằng : phần lớn các
em rất thích môn vẽ, nhưng các em có năng khiếu và yêu thích thật sự thì chưa
nhiều, HS không yêu thích thì việc tập trung khai thác nội dung, thực hành làm bài
tập rất qua loa, hời hợt, nếu có làm thì mang tính đối phó, vì tinh thần chưa tự
nguyện dẫn đến hiệu quả môn học chưa cao, bài vẽ sơ sài, cẩu thả.
Từ trong thực tế, HS cảm nhận cái đẹp của hình ảnh, ánh sáng và màu sắc rồi
chuyển hóa, lưu giữ nó vào trong tranh bằng thứ ngôn ngữ riêng, ngôn ngữ hội
họa. Trong cái nghệ thuật thị giác này, màu sắc và ánh sáng là vô cùng quan trọng,
nó hòa quyện với các yếu tố khác đem lại một bức tranh hoàn chỉnh. Một bức
tranh đẹp, hài hòa về màu sắc cũng thể hiện qua đó một cách nhìn, cách cảm, một
thái độ tích cực của HS trước cuộc sống.
Tuy nhiên, không phải HS nào cũng dễ dàng nhận ra và vận dụng được màu
sắc, ánh sáng đa dạng từ cuộc sống vào trong tranh. Rất nhiều em vì thế đã vẽ
những bức tranh “ không màu”. Cải thiện được điều này cũng có nghĩa là chất
lượng bài tập vẽ tranh của HS được nâng cao, chất lượng bộ môn cũng tăng theo.
Cao hơn nữa là, HS có cái nhìn đồng bộ hơn về màu sắc, ánh sáng, dần sẽ có cảm
nhận tinh tế, sắc màu hơn về tự nhiên và cuộc sống.
Trong môn Mĩ thuật, phân môn vẽ tranh được xem là quan trọng. Các bài
kiểm tra, các bài thi, đợt thi đều rơi vào phân môn này. Thế nhưng, chất lượng bài
vẽ tranh của HS thường không đồng bộ. Một số lượng lớn bài vẽ rất hạn chế về
màu sắc. Có nhiều bài bố cục tốt, vẽ hình đẹp nhưng đến khi lên màu lại hỏng.Vì
thế tôi muốn chọn đề tài này làm nội dung nghiên cứu nhằm góp một ít kinh
nghiệm, phương pháp để HS học tốt hơn góp phần trong việc nâng cao chất lượng
dạy và học bộ môn Mĩ thuật.
1

Mĩ thuật là môn học giáo dục thẩm mĩ, môn học của trực quan, của hình
tượng và màu sắc,…môn học giúp HS nhận ra và hướng tới cái đẹp trong cuộc
sống, môn học cùng với các môn học khác góp phần hoàn thiện nhân cách HS.
Do đó, nâng cao chất lượng dạy-học mĩ thuật cũng là một đòi hỏi hết sức cần
thiết trong giai đoạn hiện nay.
V. Phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thì phương
pháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng. Đồng thời cần có sự kết hợp
hài hòa giữa các phương pháp sau:
- Tham khảo tài liệu.
- Phương pháp khảo sát.
- Phương pháp trực quan, quan sát sư phạm.
- Vấn đáp, liên hệ với thực tiễn cuộc sống.
- Phương pháp thực hành.
- Phương pháp kiểm tra – đánh giá – thống kê.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUÂN:
Trong mĩ thuật, một bức tranh được gọi là “có màu” khi bức tranh đó hài
hòa về màu sắc, tức là tranh vẽ có hòa sắc chung ( có sắc thái, tông, gam màu
chung, nghĩa là các màu gần nhau về thang bậc, sắc biến, sắc độ…). Các màu
được dùng trong tranh có cảm giác không đơn lập mà hòa quyện vào nhau, màu
này có trong màu kia-ảnh hưởng lẫn nhau.
3
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu

Tranh vẽ có hòa sắc đẹp
Như vậy, tranh không màu : Là tranh đã vẽ xong nhưng hạn chế về màu sắc,
chỉ sử dụng vài ba màu đơn lập với nhau, không hòa sắc; hay sử dụng cùng một
màu, cùng độ đậm nhạt cho hầu hết các họa tiết. Tranh tuy có sử dụng màu, nhưng
đơn lập, không hòa sắc chung, nhìn tranh khô cứng như dán hình lên một nền

- Đề tài này sẽ chỉ ra các phương pháp, cách thức để GV hướng dẫn, làm rõ
cho HS hiểu như thế nào là một bài vẽ có màu sắc hài hòa, trong sáng. Giúp HS
nhận ra được trong thiên nhiên màu sắc rất đa dạng, chan hòa lẫn nhau chứ không
đơn thuần về màu như HS thường hay nghĩ và vẽ. Và đối với một bài vẽ tranh, HS
có thể thể hiện với cảm xúc bay bổng với đa sắc màu, có thể phi thực tế,…chứ
không đơn sắc, độc lập.
- Từ những phân tích, gợi ý của GV, HS dễ dàng quan sát, so sánh, hiểu
được vấn đề, giúp HS tránh được lối vẽ đơn màu, không màu như trước.
IV. CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1. Biện pháp phân tích màu sắc thông qua phương tiện và đồ dùng trực quan
trong dạy học mĩ thuật
Do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi là từ "trực quan sinh động đến tư duy
trìu tượng" vì vậy tầm quan trọng của đồ dùng trực quan trong các môn học là rất
lớn. Với môn mĩ thuật đòi hỏi càng cần thiết hơn. Nó kích thích hứng thú học tập
của học sinh làm cho học sinh say mê, lôi cuốn học sinh hấp dẫn học sinh tham
gia vào việc sáng tạo ra cái đẹp, là tiền đề cho giờ học đạt hiệu quả cao .
Tóm lại, việc sử dụng đồ dùng trực quan trong môn mĩ thuật ngoài việc HS
lĩnh hội được tri thức, nó còn có tác dụng lớn đến xúc cảm thấm mĩ, đến đạo đức,
tình cảm và trí tuệ
của học sinh.
Dạy mĩ thuật cho học sinh không khác nào dạy văn miêu tả. Nếu trong văn
miêu tả chúng ta dùng ngôn từ, ngữ pháp để diễn đạt thì trong môn mĩ thuật lại
dùng hình ảnh, đường nét, hình mảng, bố cục, màu sắc để thể hiện nội dung định
miêu tả. Do đặc thù lứa tuổi cần phải nhìn thấy để cảm nhận, gợi mở nên môn mĩ
thuật rất cần đồ dùng dạy học để minh hoạ kích thích sự tìm tòi, sáng tạo nhất.
6
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
Tuy nhiên với tầm quan trọng của đồ dùng dạy học như vậy thì người giáo
viên phải biết sử dụng đồ dùng dạy học như thế nào để phát huy hết tính năng
của đồ dùng dạy học lại là điều không kém phần quan trọng.

b) Phân tích màu sắc qua ảnh chụp môi trường thiên nhiên
- Nếu điều kiện không thể cho HS ra ngoài thực tế thì GV có thể yêu cầu HS
quan sát, nhận xét màu sắc thiên nhiên qua tranh chụp. Phương pháp này vẫn đạt
được hiệu quả phân tích mong muốn lại có nhiều ưu điểm hơn như: tiện lợi, trật tự,
ít tốn thời gian, có thể quan sát được nhiều môi trường: đất, nước, núi non, biển cả,
cây rừng, nhà cửa, động vật, con người,… rất chủ động.
- Sử dụng phương pháp này GV cần sưu tầm, tuyển chọn tranh ảnh về thiên
nhiên, cuộc sống…
c) Phân tích màu sắc trong tranh vẽ của họa sĩ
Tranh vẽ của họa sĩ thường được thể hiện với sự đa dạng về sắc màu, sắc độ…
Thông qua tranh vẽ của họa sĩ, GV dễ dàng thuyết phục HS cảm nhận màu sắc
phong phú, được họa sĩ vận dụng hết sức linh hoạt và sáng tạo. Gợi cho HS thấy
rằng, màu trong tranh có thể phi thực tế ( người vẽ vẽ bằng cảm xúc của mình tạo
ra những bức tranh có sắc thái đa dạng). Tuy có thể không thực, nhưng màu trong
tranh phải đồng bộ, hợp lý trong tổng thể chung của tranh. Trong quá trình học
sinh phân tích, GV có thể đặt các câu hỏi mang tính suy luận như:
-Những hình ảnh trong tranh mà em nhận thấy nó có hình khối như thế nào?
-Màu sắc trong tranh thay đổi ra sao?
-Độ sáng thay đổi từ hình ảnh gần đến hình ảnh xa như thế nào?
-Sự chuyển đổi màu sắc giữa màu này với một màu khác gần nó thì xảy ra
hiện tượng gì?
Sử dụng phương pháp này GV cần sưu tầm tranh của họa sĩ vẽ về các đề tài.
d) So sánh đối chiếu giữa bài vẽ tranh có hòa sắc tốt và bài vẽ tranh
“không màu”
- Phương pháp này giúp HS nhận ra vẻ đẹp của tranh có hòa sắc tốt và tranh
vẽ không có hòa sắc. Từ đó, HS hình thành thái độ mong muốn thực hiện một bức
8
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
tranh đẹp, hài hòa. So sánh, HS còn nhận ra được những kinh nghiệm thể hiện màu
sắc của bạn, những điều cần học hỏi, những điều cần nên tránh.

• Hình dáng của cổng trường, sân trường, phòng học, cây cối ra sao?
• Em hãy kể một số hoạch động diễn ra ở trường em?
• Em chọn hoạt động nào để vẽ?
• Hoạt động đó có những hình ảnh nào nổi bật?
• Màu sắc trong tranh như thế nào?
Đây là mhững câu hỏi có tính chất định hướng giúp học sinh tưởng tượng để
vẽ tranh cho đúng đề tài và vẽ màu phù hợp với từng mảng tạo nên hòa sắc cho
bức tranh, khắc phục được trình trạng vẽ tranh không màu. Sau mỗi câu hỏi cần
động viên, khuyến khích các em.
2. Biện pháp hướng dẫn HS tìm hiểu về màu sắc, cách sử dụng màu sắc,
các kĩ thuật pha màu và một số nguyên tắc cơ bản sử dụng màu sắc hài hòa
- Ánh sáng chiếu dọi làm cho mọi vật có màu sắc. Ngược lại, trong bóng
tối thì mọi vật đều không có màu.
- Màu sắc làm cho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi và trở nên
có ý nghĩa hơn. Chúng ta thử hình dung thế giới này không có màu sắc thì cuộc
sống sẽ vô vị và tẻ nhạt biết chừng nào?
- Màu sắc quanh ta rất phong phú và đa dạng. Quan sát thiên nhiên ta thấy
màu sắc thay đổi và biến ảo khôn cùng của biển trời, mây nước, núi non , sắc
thái muôn màu muôn vẽ của cỏ cây, hoa, lá, chim, thú , và mọi vật đều được
điểm tô những màu sắc lôi cuốn, hấp dẫn.
- Màu sắc trong thiên nhiên khi qua một lăng kính thuỷ tinh, chúng ta
thấy một hiện tượng gọi là quang phổ. Đó là sự phân tích màu sắc có trong ánh
10
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
sáng thành 7 màu riêng biệt: Đỏ- Cam- Vàng- Lục- Lam- Chàm- Tím. Trong 7
màu này, có 3 màu gốc (màu nguyên chất) và 4 màu do các màu nguyên chất pha
trộn thành.
- Các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng màu:
+ Ba màu gốc là: Đỏ Vàng Lam
* Màu gốc còn được gọi là màu cơ bản, màu nguyên chất vì không thể

* Màu nóng: Là những màu gây cảm giác ấm, nóng:

+ Màu lạnh:
* Màu lạnh: Là những màu gây cảm giác mát, lạnh:
- Màu sắc khi để riêng lẻ thì chưa bộc lộ hết giá trị của nó, chỉ khi phối hợp
chúng mới nhau màu sắc mới đem lại hiệu quả rõ ràng: Hoặc tươi sáng, hoặc êm
dịu, trầm ấm hay loè loẹt, xám xỉn.
- Muốn có sự hài hoà khi dùng màu sắc phải nắm được quy luật hoà sắc. Đó
chính là sự hoà hợp màu sắc khi phối hợp chúng với nhau. Có các loại hoà sắc
như:
12
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
* Hoà sắc đồng màu:
* Hoà sắc nóng:

* Hoà sắc lạnh:
13
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu

- Khi sử dụng màu cần lưu ý:
+ Nên sử dụng màu trung gian cho màu sắc dễ hoà hợp.
+ Muốn màu nào đó thêm rực rỡ thì đặt cạnh màu bổ túc của nó.
+ Phải có sự hài hoà giữa màu nóng và màu lạnh trong một bài vẽ.
+ Phân bố màu hợp lí trong toàn bài vẽ.
- Khi vẽ màu cần tiến hành theo trình tự:
+ Vẽ từng màu vào các mảng đã định xong mới vẽ sang màu khác ở các
mảng tiếp theo. Nên vẽ màu từ độ trung gian trước, trên cơ sở đó để điều chỉnh
đậm nhạt. Cứ vẽ như vậy đến màu cuối cùng và hoàn thành bài vẽ.
+ Nhìn lại toàn bộ bài vẽ để đều chỉnh về đậm nhạt cho phù hợp.
Sau khi HS đã nhận thức rõ về vấn đề màu sắc, GV cần áp dụng nhiều biện

ban đầu, các phần tiếp xúc với ánh nắng mặt trời sẽ bị nhạt hơn).
* Thí nghiệm 2: Lấy 1 que tròn nhúng vào giấm (hay nước vắt ra từ quả
chanh) rồi viết một từ lên tờ giấy trắng. Để tờ giấy khô hẳn sau đó hơ từ từ tờ giấy
đó lên một ngọn lửa. Yêu cầu các con quan sát tờ giấy trước và sau khi hơ (Ta
thấy chữ viết từ từ hiện lên trên tờ giấy trắng).
* Thí nghiệm 3: Cho các con quan sát các hình vuông màu đen giống nhau
đặt dày đặc lên trên một nền trắng. Ta xếp các hình vuông màu đen cách đều nhau
bằng một khoảng hở nhỏ trên nền trắng đó. Khi quan sát, ta thấy ở giữa khoảng
trắng của 4 hình vuông chụm lại với nhau như có một chấm màu xám nổi lên (thật
15
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
sự là không có chấm xám nào cả). Đó chính là cách sắp xếp đánh lừa thị giác của
con người.
Như vậy, qua các thí nghiệm kích thích đó, HS vô tình đã gián tiếp quan tâm
đến vấn đề "màu sắc" và phần nào đó ảnh hưởng tích cực đến việc cảm thụ màu
sắc của HS (Ví dụ: ta yêu cầu HS về nhà làm lại thí nghiệm với tờ giấy màu khác
ở thí nghiệm 1 và thí nghiệm 3).
Trong quá trình giảng dạy môn mĩ thuật, chúng ta cũng cần sưu tầm, nghiên
cứu và tìm tòi về ý nghĩa của các màu sắc để giới thiệu lồng ghép vào bài giảng.
Có như thế, HS mới dễ thể hiện cảm xúc của mình vào bài vẽ thông qua những
màu mà các con sử dụng. Sau đây là ý nghĩa của một số màu sắc chúng ta thường
hay gặp (Tư liệu sưu tầm từ Internet).
- Màu đỏ: Là màu của lửa và máu, nó đi liền với sức mạnh, quyền lực và sự
quyết tâm. Màu đỏ cũng là biểu tượng của sự đe doạ, nguy hiểm và chiến tranh.
- Màu cam: Là màu được thụ hưởng từ sự mạnh mẽ của màu đỏ và sự hạnh
phúc của màu vàng. Nó đi liền với sự vui tươi, nhẹ nhàng. Màu cam biểu trưng
cho sự cố gắng, quyến rũ, hạnh phúc và sáng tạo. Đối với mắt người, màu cam
mang lại cảm giác ấm nóng.
- Màu vàng: Là màu của ánh nắng mặt trời ấm áp, nó còn là màu của sự
thông thái, mạnh mẽ. Màu vàng làm tăng sự thích thú và khả năng hoạt động trí

Tóm lại : Muốn giúp các em lĩnh hội được kiến thức bài vẽ tranh nhằm
nâng cao khả năng cảm thụ về màu sắc, giáo viên cần sử dụng các tư liệu, bài vẽ
thực tế phong phú và đa dạng. Cần sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức đối
với các môn học khác nhằm giúp các em hiểu hơn về ý nghĩa của màu sắc và cách
thể hiện tình cảm qua màu sắc.
Qua sự phân tích về việc cảm thụ màu sắc là một người giảng dạy môn mĩ
thuật, tôi dẫn dắt các em theo đúng hướng khi cảm thụ về màu sắc để sử dụng phù
hợp trong bài vẽ tranh như sau:
17
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
- Trước tiên, ta phải bám theo yêu cầu của những bài vẽ trong phân phối
chương trình của các khối lớp. Qua đó ta nhận thấy có sự thay đổi theo cấp độ tăng
dần về kiến thức yêu cầu học sinh cần nắm được.
- Trên cơ sở đó, ta cần chú ý hướng dẫn về kiến thức màu sắc cho các em
theo đúng đối tượng, đúng khối lớp. Có như vậy chúng ta mới giúp các em cảm
thụ giá trị của màu sắc trong phân môn vẽ tranh. Khi cảm thụ được màu sắc, các
em mới nâng cao khả năng thẩm mĩ và phát huy việc vẽ màu trong các bài vẽ
trong chương trình học cũng như trong các bài sáng tác.
V. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
- Qua quá trình áp dụng, triển khai ở các khối lớp, kết quả phân môn vẽ tranh
được nâng cao rõ rệt. Nhiều bài vẽ “có màu”, có hòa sắc tốt không chỉ ở những HS
giỏi trước đây.Đối với HS khá,trung bình chất lượng bài vẽ cũng được thay đổi,
thao tác vẽ nhanh hơn và phối hợp màu sắc trên tranh cũng đồng bộ,hài hoà.
Tranh vẽ phong cảnh của HS lớp 5
- Kết quả chuyên môn chung so sánh ở học kỳ I năm ………… cao hơn kết
quả năm trước. Cụ thể như sau:
Chất lượng bộ môn năm …………… :
Khối Giỏi A
+
Khá A

- GV khi vân dụng các biện pháp trên có thể lồng ghép vào quan sát nhận
xét, giúp HS quan sát sâu hơn, kĩ hơn. Hoặc, GV có thể lồng ghép trong phần
hướng dẫn cách vẽ màu.
- GV khi vận dụng các biện pháp này nếu chỉ gợi ý chung chung mà thiếu
phân tích cụ thể, thiếu trực quan, so sánh, đối chiếu thì HS khó nhận ra và khó
chấp nhận.
19
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
- Việc sửa đổi, khắc phục của HS diễn ra chậm, HS có thể quên, không chịu
rèn luyện và quay trở về với lối suy nghĩ, lối vẽ ban đầu nếu như GV không
thường xuyên cập nhật, gợi ý, nhắc nhở, động viên HS.
- Phân tích thực tế, so sánh đối chiếu qua tranh ảnh… có hiệu quả rất tốt
nhưng chỉ mới giúp HS nhận ra vấn đề. Để HS thể hiện được, GV còn cần phải có
các bước cụ thể, trực quan hướng dẫn HS thực hành ứng dụng vào bài vẽ tranh. Ví
dụ: cách pha màu, cách chồng màu,…tạo hòa sắc, cách diễn tả đậm nhạt theo
hướng ánh sáng, theo luật xa gần,…
- HS nhận ra và cảm nhận được vẻ đẹp của các tranh vẽ có hòa sắc tự nhiên,
có ánh sáng… nhưng khi áp dụng thì không biểu đạt được, hoặc GV phải gợi ý
trực tiếp trên bài thì có chuyển biến chậm, tức là HS thường thiếu kinh nghiệm, kĩ
năng do thói quen trước. Tuy nhiên, một số HS năng khiếu thường làm tốt việc
này. Cho nên, GV có thể cho HS luyện tập theo nhóm và phân công HS năng
khiếu phụ trách hướng dẫn kĩ thuật, kinh nghiệm cho bạn trong nhóm.( Học thầy
không tày học bạn ).
II. KẾT LUẬN
Đề tài được thực hiện với mong muốn tìm ra và khẳng định sự cần thiết áp
dụng các biện pháp nhằm khắc phục tranh vẽ “ không màu” ở HS. Các phương
pháp được nêu trong đề tài cùng với các phương pháp khác hi vọng sẽ góp phần
tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy và học.
20
Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu

I. Bài học kinh nghiệm
II. Kết luận
Tài liệu tham khảo

Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp khắc phục lối vẽ tranh không màu
24