BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
TRẦN ANH TUẤN
NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ THỊT LỢN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN KHOÁI CHÂU TỈNH HƯNG YÊN
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ : 60.34.04.10
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN THỊ DƯƠNG NGA
đã giúp đỡ và hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình thực hiện đề tài này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Bộ môn phân tích
định lượng, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn đã truyền đạt kiến thức,
kinh nghiệm trong quá trình học tập và các ý kiến đóng góp để tôi hoàn thiện
luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Nghiên Cứu Chăn Nuôi Quốc Tế đã
tạo điều kiện cho tôi tham gia vào điều tra trong dự án của Viện Nghiên Cứu
Chăn Nuôi Quốc Tế cùng Bộ môn phân tích định lượng
Tôi xin chân thành cảm ơn Sở nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh
Hưng Yên, Phòng Nông nghiệp huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên và các hộ
chăn nuôi lợn đã cung cấp số liệu, thông tin cần thiết trong quá trình nghiên
cứu và thực hiện đề tài.
Cảm ơn sự cổ vũ, động viên và chia sẻ của gia đình, các anh chị em
đồng nghiệp, bạn bè trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này.
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả luận văn
Trần Anh Tuấn
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục chữ viết tắt vi
3.2.2 Phương pháp thu thập tài liệu 34
3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 36
3.2.4 Phương pháp phân tích số liệu 36
3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 37
PHẦN IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 41
4.1 Thực trạng chăn nuôi lợn tại huyện Khoái Châu 41
4.1.1 Tình hình chung về chăn nuôi lợn trên địa bàn huyện 41
4.1.2 Tình hình chế biến và tiêu thụ thịt lợn trên địa bàn huyện 42
4.1.3 Các chính sách, chương trình, dự án phát triển chăn nuôi của địa
phương 45
4.2 Phân tích chuỗi giá trị thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu 45
4.2.1 Sơ đồ chuỗi giá trị thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu 45
4.2.2 Đặc điểm các tác nhân 48
4.2.3 Hoạt động của các tác nhân 54
4.2.4 Phân tích tài chính trong chuỗi giá trị thịt lợn tại huyện Khoái Châu 68
4.2.5 Liên kết trong chuỗi giá trị thịt lợn 88
4.3 Các khó khăn trong hoạt động của các tác nhân trong chuỗi giá
trị thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu 90
4.3.1 Tác nhân hộ sản xuất 90
4.3.2 Tác nhân người giết mổ 92
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page v
4.3.3 Tác nhân người bán lẻ 93
4.3.4 Tác nhân người chế biến 94
4.3.5 Tác nhân người tiêu dùng 95
4.4 Các thuận lợi trong hoạt động của các tác nhân trong chuỗi giá trị
thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu 95
4.5 Phân tích SWOT chuỗi giá trị ngành hàng lợn thịt huyện Khoái Châu 97
4.6 Các giải pháp cải thiện hoạt động của chuỗi giá trị thịt lợn 99
A Amotization- Hao mòn tài sản cố định
FF Financial Fee- Chi phí tài chính
GPr Gross Profit- Lãi gộp
NPr Net Profit- Lãi ròng
P Product- Giá trị sản phẩm
VA Value Added- Giá trị gia tăng
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page vii
DANH MỤC BẢNG
STT Tên bảng Trang
3.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 của huyện Khoái Châu 29
3.2 Thành phần dinh dưỡng đất huyện Khoái Châu 31
3.3 Tình hình dân số và lao động 31
3 .4 Kết quả phát triển kinh tế của huyện Khoái Châu qua các năm
(2011-2013) 33
3.5 Phân bổ mẫu điều tra 35
4.1 Số lượng lợn qua các năm của huyện Khoái Châu 41
4.2 Biến động giá thịt lợn hơi năm 2013 44
4.3 Đặc điểm chung của các hộ điều tra 49
4.4 Tình hình chung của các hộ điều tra 51
4.5 Tình hình chung của hộ bán lẻ 52
4.6 Tình hình chung của hộ chế biến 53
4.7 Tài sản phục vụ chăn nuôi BQ/hộ điều tra 54
4.8 Nguồn vốn chăn nuôi của các hộ điều tra 57
4.9 Nguồn thức ăn sử dụng cho chăn nuôi của các hộ điều tra 58
4.10 Tình hình sử dụng thuốc thú y của các hộ điều tra 60
4.11 Kết quả chăn nuôi của các hộ chăn nuôi lợn thịt 61
Đồ thị 4.1: Cơ cấu giá trị gia tăng trong các kênh tiêu thụ thịt lợn huyện
Khoái Châu 87 Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 1
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Ở Việt Nam, nông nghiệp được xác định là ngành mũi nhọn trong chiến
lược phát triển nền kinh tế của đất nước. Trong những năm qua, ngành nông
nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, góp phần quan trọng vào
sự tăng trưởng và phát triển kinh tế. Bên cạnh nhiều ngành hàng có giá trị sản
xuất cao như: lúa gạo, cà phê, cao su…thì chăn nuôi lợn là ngành sản xuất
quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên là
huyện có ngành chăn nuôi lợn phát triển, chăn nuôi được chuyên hóa, trang
thiết bị hiện đại, đảm bảo vệ sinh môi trường đang là xu hướng phát triển chủ
đạo. Trong chiến lược phát triển kinh tế huyện thì ngành chăn nuôi chiếm một
vị trí quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, phát triển
kinh tế hộ và kinh tế trang trại.
Trong những năm qua, sản lượng thịt lợn thường đạt tỷ trọng cao, là
nguồn thực phẩm chất lượng cung cấp cho nhu cầu trong huyện cũng như trên
địa bàn tỉnh Hưng Yên. Tổng đàn lợn đã tăng gần 3000 con từ năm 2012 đến
Có nhiều đề tài nghiên cứu về thịt lợn, tuy nhiên mới chỉ dừng ở góc độ
đánh giá, phân tích về kết quả, hiệu quả sản xuất và tiêu thụ thịt lợn – một
thực phẩm thiết yếu và quan trọng trong đời sống người dân Việt Nam.
Xuất phát từ những vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài
“Nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu tỉnh
Hưng Yên”. Việc nghiên cứu đề tài trên nhằm tìm ra những điểm mạnh và
những điểm còn hạn chế của chuỗi giá trị, từ đó tìm ra các giải pháp tác động
kịp thời đến thể chế quản lý chăn nuôi, tổ chức thị trường.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu chung
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 3
Trên cơ sở phân tích thực trạng, sản xuất và tiêu thụ thịt lợn trên địa
bàn huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên, từ đó phân tích đánh giá đúng thực
trạng chuỗi giá trị thịt lợn trên cơ từ đó đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện
các hoạt động của chuỗi giá trị, phân bổ hợp lý giữa giá trị gia tăng và chi phí
cho các tác nhân trong chuỗi.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về nghiên cứu
chuỗi giá trị thịt lợn.
- Phân tích hoạt động của chuỗi giá trị thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái
Châu
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện, thúc đẩy sự phát
triển của chuỗi thịt lợn trên địa bàn huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên trong
thời gian tới.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Các vấn đề lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị nói chung và chuỗi giá
trị thịt lợn nói riêng.
1.4 Phạm vi nghiên cứu
thu hái, chế biến, marketing, và tiêu thụ cuối cùng ; “Sự sắp xếp có tổ chức,
kết nối và điều phối người sản xuất, nhà chế biến, các thương gia, và nhà phân
phối liên quan đến một sản phẩm cụ thể”; “Một mô hình kinh tế trong đó kết
hợp việc chọn lựa sản phẩm và công nghệ thích hợp cùng với cách thức tổ
chức các đối tượng liên quan để tiếp cận thị trường”.
Định nghĩa này có thể giải thích theo nghĩa hẹp hoặc rộng.
Theo nghĩa hẹp, một chuỗi giá trị gồm một loạt các hoạt động thực hiện
trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định. Các hoạt động này
có thể gồm có: giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua vật tư
đầu vào, sản xuất, tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi v.v
Tất cả những hoạt động này tạo thành một “chuỗi” kết nối người sản xuất với
người tiêu dùng. Mặt khác, mỗi hoạt động lại bổ sung “giá trị” cho thành
phẩm cuối cùng.
Chuỗi giá trị theo nghĩa “rộng” là một phức hợp những hoạt động do
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 6
nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế
biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ v.v ) để biến một nguyên liệu thô
thành thành phẩm được bán lẻ. Chuỗi giá trị “rộng” bắt đầu từ hệ thống sản
xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các doanh
nghiệp khác trong kinh doanh, lắp ráp, chế biến v.v
Cách tiếp cận theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một
doanh nghiệp duy nhất tiến hành, mà nó xem xét cả các mối liên kết ngược và
xuôi cho đến khi nguyên liệu thô được sản xuất được kết nối với người tiêu
dùng cuối cùng. Trong phần còn lại của sách hướng dẫn này, cụm từ “chuỗi
giá trị” sẽ chỉ được dùng để chỉ định nghĩa rộng này.
b. Các thuật ngữ sử dụng trong nghiên cứu chuỗi giá trị
+ Tác nhân: Tác nhân là một tế bào sơ cấp với các hoạt động kinh tế,
là trung tâm hoạt động độc lập và tự quyết định hành vi của mình. Có thể hiểu
chi phí trung gian của tác nhân liền kề sau nó. Chỉ có sản phẩm của tác nhân cuối
cùng trước khi đến tay người tiêu dùng mới là sản phẩm của chuỗi giá trị.
+ Mạch hàng: Là khoảng cách giữa hai tác nhân, nó chứa đựng quan
hệ kinh tế giữa hai tác nhân và những hoạt động chuyển dịch về sản phẩm.
Qua từng mạch hàng giá trị sản phẩm được tăng thêm và do đó giá cả cũng
được tăng thêm do các khoản giá trị mới sáng tạo ra ở từng tác nhân.
+ Luồng hàng: Những mạch hàng liên tiếp được sắp xếp theo trật tự từ
tác nhân đầu tiên đến tác nhân cuối cùng sẽ tạo nên luồng hàng và toàn bộ
chuỗi giá trị của ngành hàng. Luồng hàng thể hiện sự di chuyển các luồng vật
chất do kết quả hoạt động kinh tế của hệ thống tác nhân khác nhau ở từng
công đoạn đến từng chủng loại của sản phẩm cuối cùng.
+ Luồng vật chất: Luồng vật chất bao gồm một tập hợp liên tiếp những
sản phẩm do các tác nhân tạo ra được lưu chuyển từ tác nhân này qua các tác
nhân khác liền kề nó trong từng luồng hàng.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 8
2.1.2. Đặc điểm chuỗi giá trị thịt lợn
- Về sản phẩm và tổ chức sản xuất:
Chuỗi giá trị không phải là một khái niệm mới, cùng nghiên cứu kênh
phân phối, mạch hàng, luồng đi của sản phẩm, nhưng chuỗi giá trị sản phẩm
có những điểm khác biệt rõ ràng với ngành hàng sản phẩm. Chuỗi giá trị tập
trung nhiều hơn về góc độ lợi ích tài chính, việc thương mại hoá sản phẩm,
tính chất kinh doanh và lợi nhuận của các bên tham gia hơn là các thể chế,
hay cơ chế phối hợp, quản lý nhà nước, mối quan hệ của các tác nhân trong
chuỗi. Chuỗi giá trị thịt lợn ở huyện Khoái Châu là thị trường còn ở quy mô
nhỏ, sản phẩm làm ra còn ở hình thức giản đơn, chưa có sự chuyên môn hoá
cao. Một người có thể tham gia và đảm nhiệm các vai trò khác nhau, người
nông dân chăn nuôi lợn vừa có thể là người thu gom hay vừa là cơ sở giết mổ
lợn. Đây chính là những đặc điểm cơ bản của hình thức sản xuất tiểu nông,
2.1.3.1 Khung khái niệm của Micheal Porter (1985)
Chuỗi giá trị (value chain) được hiểu là chuỗi tập hợp các hoạt động
của doanh nghiệp mà mọi hoạt động đó góp phần gia tăng giá trị để chuyển
các nguồn lực thành sản phẩm hay dịch vụ đến khách hàng. Porter định nghĩa
các hoạt động chính và hoạt động hỗ trợ tạo ra giá trị gia tăng, được thể hiện
bởi sơ đồ sau:
Sơ đồ 2.1: Chuỗi giá trị của Porter (1985)
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 10
Nguồn: www.market4poor. org
Do vậy, trong khung phân tích của Porter, khái niệm chuỗi giá trị chỉ áp
dụng trong kinh doanh. Kết quả là phân tích chuỗi giá trị chủ yếu nhằm hỗ trợ
các quyết định quản lý và chiến lược điều hành.
Ví dụ một phân tích về chuỗi giá trị của một siêu thị ở Châu Á có thể
chỉ ra lợi thế cạnh tranh của siêu thị đó so với các đối thủ cạnh tranh là khả
năng cung cấp rau quả nhập từ nước ngoài (Goletti, F, 2005).
Tìm ra nguồn lợi thế cạnh tranh là thông tin có giá trị cho các mục đích
kinh doanh. Tiếp theo những kết quả tìm được đó, doanh nghiệp kinh doanh
siêu thị có lẽ sẽ tăng cường củng cố mối quan hệ với các nhà sản xuất hoa quả
nước ngoài và chiến dịch quảng cáo sẽ chú ý đặc biệt đến những vấn đề này.
Một cách để tìm ra lợi thế cạnh tranh là dựa vào khái niệm “hệ thống
giá trị”. Có nghĩa là: thay vì chỉ phân tích lợi thế cạnh tranh của một công ty
duy nhất, có thể xem các hoạt động của công ty như một phần của một chuỗi
các hoạt động rộng hơn mà Porter gọi là “hệ thống giá trị”. Một hệ thống giá
trị bao gồm các hoạt động do tất cả các công ty tham gia trong việc sản xuất
một hàng hóa hoặc dịch vụ thực hiện, bắt đầu từ nguyên liệu thô đến phân
phối người tiêu dùng. Vì vậy, khái niệm hệ thống giá trị rộng hơn so với khái
niệm “chuỗi giá trị của doanh nghiệp”. Tuy nhiên chỉ cần chỉ ra rằng trong
nhập trong ngành hàng.
- Tách chi phí và thu nhập giữa các thành phần thương mại địa phương
và quốc tế.
- Phân tích vai trò của ngành hàng đối với nền kinh tế quốc gia và sự
đóng góp của nó vào GDP.
* Đường lối thứ hai tập trung vào phân tích chiến lược:
- Đánh giá sự ảnh hưởng lẫn nhau của các mục tiêu, sự ràng buộc và
kết quả của từng tác nhân tham gia ngành hàng.
- Xây dựng các chiến lược cá nhân và tập thể.
2.1.3.3 Phương pháp tiếp cận toàn cầu
Luồng tư tưởng mới đây nhất là phương pháp tiếp cận toàn cầu, khái
niệm các chuỗi giá trị được áp dụng để phân tích toàn cầu hóa đã được các tác
giả (Gereffi and Korzeniewicz 1994; Kaplinsky 1999) [20] và (Fearne, A. and
D. Hughes, 1998)
[13]
. Kaplinsky và Morris 2001 đã quan sát được rằng trong
quá trình toàn cầu hóa, người ta nhận thấy khoảng cách thu nhập trong nội địa
và giữa các nước tăng lên. Các tác giả này lập luận rằng phân tích chuỗi giá trị
có thể giúp giải thích quá trình này, nhất là trong một viễn cảnh năng động:
Thứ nhất, bằng cách lập sơ đồ chi tiết các hoạt động trong chuỗi, phân
tích chuỗi giá trị sẽ thu thập được thông tin, phân tích được những khoản thu
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 12
nhập của các bên tham gia trong chuỗi nhận được sẽ là tổng thu nhập của
chuỗi giá trị.
Thứ hai, phân tích chuỗi giá trị có thể làm sáng tỏ việc các công ty,
vùng và quốc gia được kết nối với nền kinh tế toàn cầu như thế nào? Hình thức
phân tích này sẽ giúp xác định được kết quả phân phối của các hệ thống sản
xuất toàn cầu, các nhà sản xuất cá thể phải nâng cao năng suất và hiệu quả các
+ Mô tả chi tiết chuỗi giá trị
+ Phân tích chi phí lợi ích của các tác nhân trong chuỗi
2.1.4.1 Thiết lập sơ đồ chuỗi giá trị
Lập sơ đồ chuỗi giá trị về mặt hình thức có nghĩa là xây dựng một sơ
đồ có thể quan sát bằng mắt thường về hệ thống chuỗi giá trị của sản phẩm.
Sơ đồ sẽ định dạng các hoạt động kinh doanh (chức năng chuỗi), thứ tự các
nhà vận hành chuỗi (tác nhân tham gia chuỗi), những mối liên kết của họ
(kênh thị trường chuỗi) và các nhà hỗ trợ chuỗi giá trị. Lập sơ đồ chuỗi giá trị
bao gồm các bước cơ bản sau:
+ Đầu tiên phải xác định thị trường là nơi đến cuối cùng của sản phẩm
và là điểm kết thúc của sơ đồ chuỗi giá trị. Hay ta cần xác định dòng sản
phẩm hướng tới là gì để khoanh vùng nhóm khách hàng cuối cùng.
+ Thứ hai là xác định các khâu trong chuỗi giá trị (chức năng chuỗi) là
mô tả qui trình sản xuất, chế biến và phân phối sản phẩm được thể hiện thông
qua hướng đi của các mũi tên rỗng.
+ Thứ ba, mô tả các tác nhân tham gia chuỗi từ đó nắm được mối quan
hệ tương thích giữa các chức năng của chuỗi và các nhóm tác nhân chuỗi
khác nhau. Các tác nhân kết nối với nhau bằng các mũi tên và hình thành
kênh thị trường chuỗi. Tuy nhiên, trong thực tế một tác nhân có thể thực hiện
một hoặc nhiều khâu trong chuỗi giá trị nên cần được lưu ý để có các kênh thị
trường hợp lý.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 14
+ Cuối cùng là sơ đồ thể hiện các tổ chức hỗ trợ trong một khâu hay
nhiều khâu của chuỗi giá trị.
Sơ đồ chuỗi là cốt lõi của phân tích chuỗi giá trị, là yếu tố không thể
thiếu. Nó phục vụ mục đích phân tích và mục đích truyền đạt đơn giản hóa
các thực tiễn kinh tế. Lập bản đồ các liên kết chuỗi và quản trị điều hành.
Quản trị chuỗi phản ánh cách thức phối hợp các nhà vận hành chuỗi trong tất
+ Chức năng chế biến: gồm các hoạt động chế biến sản phẩm nguyên
gốc thành các loại sản phẩm khác nhau, tăng giá trị của nguyên liệu gốc và
đáp ứng rộng rãi nhu cầu của người tiêu dùng đặc biệt là mở thêm trị trường
cho sản phẩm.
+ Chức năng thương mại: gồm các hoạt động mua bán.
+ Chức năng tiêu dùng: Gồm các hoạt động mua và tiêu dùng hoặc chế
biến các món ăn để cung cấp cho người tiêu dùng cuối cùng.
* Các tác nhân tham gia chuỗi
+ Tương ứng với các chức năng cơ bản trên thì chuỗi giá trị thịt lợn bao
gồm các chủ thể chính sau: Người cung cấp giống, thức ăn, thuốc thú y;
Người chăn nuôi; Người thu gom; Người giết mổ; Người bán lẻ; Người chế
biến; Người tiêu dùng.
2.1.4.3 Phân tích chi phí lợi ích của các tác nhân trong chuỗi
Phân tích kinh tế với chuỗi giá trị là phân tích các mối quan hệ giữa các
tác nhân tham gia trong chuỗi dưới góc độ kinh tế nhằm đánh giá năng lực,
hiệu suất vận hành của chuỗi. Nó bao gồm việc xác định sản lượng, chi phí,
giá bán, lợi nhuận và giá trị gia tăng của các tác nhân tại các khâu trong chuỗi
và đưa ra nhận xét phù hợp. Các thông tin phân tích kinh tế của chuỗi giá trị
là một yếu tố đầu vào quan trọng của tiến trình quyết định các mục tiêu phát
triển và chiến lược nâng cấp. Trong đó, việc kiểm soát các chi phí sản xuất và
chất lượng sản phẩm là quan trọng nhất để khẳng định năng lực cạnh tranh.
Copyright: Tài liệu đại học ©