Website: Email : Tel : 0918.775.368
MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT..............................................................3
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU.......................................................3
LỜI MỞ ĐẦU.........................................................................................1
PHẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHÁI NIỆM TRỌNG YẾU VÀ
QUI TRÌNH ĐÁNH GIÁ TÍNH TRỌNG YẾU
TRONG KIỂM TOÁN BCTC...............................................................2
1.1. Lý luận chung về khái niệm trọng yếu trong kiểm toán BCTC.......2
1.1.1. Khái niệm trọng yếu trong kiểm toán BCTC..................................2
1.1.2. Các cơ sở đánh giá tính trọng yếu...................................................4
1.1.2.1. Tính trọng yếu biểu hiện qua quy mô của các khoản mục.......4
1.1.2.2. Tính trọng yếu biểu hiện qua bản chất của khoản mục, nghiệp
vụ.........................................................................................................8
1.1.3. Rủi ro kiểm toán và mối quan hệ giữa trọng yếu và rủi ro kiểm
toán..........................................................................................................12
1.1.3.1. Rủi ro kiểm toán....................................................................12
1.1.3.2. Mối quan hệ biện chứng giữa trọng yếu và rủi ro kiểm toán và
ảnh hưởng của chúng tới quá trình kiểm toán...................................15
1.2. Qui trình đánh giá trọng yếu trong kiểm toán BCTC....................17
1.2.1. Ước lượng ban đầu về tính trọng yếu............................................18
1.2.2. Phân bổ ước lượng ban đầu về trọng yếu cho các khoản mục......20
1.2.3. Ước lượng tổng số sai sót trong từng khoản mục.........................23
1.2.4. Ước tính sai số kết hợp của toàn bộ BCTC...................................23
1.2.5. So sánh sai số tổng hợp ước tính với ước lượng ban đầu (hoặc đã
điều chỉnh) về tính trọng yếu..................................................................24
Website: Email : Tel : 0918.775.368
PHẦN 2: THỰC TẾ VỀ ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU TRONG KIỂM
TOÁN BCTC CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN
ĐỘC LẬP TẠI VIỆT NAM.................................................................25

Có thể nói kiểm toán là một công việc rất phức tạp. Vấn đề đặt ra là làm
thế nào để có thể nâng cao được hiệu quả của cuộc kiểm toán nhằm đáp ứng
được yêu cầu của người sử dụng báo cáo kiểm toán trong điều kiện thời gian
và chi phí cho mỗi cuộc kiểm toán là có hạn. Điều này chỉ được giải quyết khi
kiểm toán viên nắm rõ những lý luận cơ bản về kiểm toán và ứng dụng nó vào
thực tiễn một cách khoa học và linh hoạt nhất. Một trong những lý luận cơ
bản trong kiểm toán đó là khái niệm “trọng yếu”. Vậy “trọng yếu” là gì và
những ứng dụng của khái niệm này trong từng cuộc kiểm toán cụ thể ra sao?
Vấn đề này sẽ được làm trình bày trong đề án: “Tính trọng yếu và quy trình
đánh giá trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính”.
Đề án gồm có hai phần chính :
Phần 1: Lý luận chung về khái niệm Trọng yếu trong kiểm toán và qui trình
đánh giá trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính.
Phần 2: Thực tế về đánh giá trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính của
các công ty kiểm toán độc lập tại Việt Nam.
Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của cô giáo
TS.Nguyễn Thị Phương Hoa. Do sự hạn chế về kiến thức cũng như thời gian
nghiên cứu nên đề án này sẽ không tránh khỏi nhiều hạn chế. Em rất mong
nhận được sự đóng góp ý kiến của cô giáo để đề án này được hoàn thiện hơn.
1
Đề án môn học Kiểm toán
PHẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHÁI NIỆM TRỌNG YẾU
VÀ QUI TRÌNH ĐÁNH GIÁ TÍNH TRỌNG YẾU
TRONG KIỂM TOÁN BCTC
1.1. Lý luận chung về khái niệm trọng yếu trong kiểm toán BCTC
1.1.1. Khái niệm trọng yếu trong kiểm toán BCTC
Trọng yếu trước hết là một “phạm trù” cần phải được nhận thức trong
quá trình ra quyết định. Thông tin được coi là “trọng yếu” khi thông tin đó
phải có “ý nghĩa đủ để cần có sự thể hiện riêng biệt trong nghiệp vụ kế toán”.
Nếu không có “sự thể hiện riêng biệt trong nghiệp vụ kế toán” hoặc thông tin

Văn bản số 2 của hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính mỹ (FASB 2):
“trọng yếu được định nghĩa là mức độ lớn của điều bị bỏ sót hay sai phạm của
thông tin kế toán do các tình huống xung quanh, có khả năng làm cho sự phán
xét của một người hiểu biết dựa trên thông tin đó có thể bị thay đổi hoặc bị
ảnh hưởng bởi điều bị bỏ sót”
Căn cứ vào khái niệm này có thể nhận định cơ sở để đánh giá “trọng
yếu” là “mức độ lớn của điều bị bỏ sót hay sai phạm của thông tin kế toán”
nhưng “mức độ lớn” đó phải đủ làm thay đổi “sự phán xét của một người hiểu
biết dựa trên thông tin đó”. Khái niệm này đã hàm ý rằng “mức độ lớn của
điều bị bỏ sót hay sai phạm của thông tin kế toán” không cố định, tức là
“trọng yếu phải được xem xét trên cả mặt chất lượng, số lượng và trong mối
quan hệ với “các tình huống xung quanh”.
Chuẩn mực kiểm toán quốc tế số 320 và chuẩn mực kiểm toán Việt Nam
số 320 - “tính trọng yếu trong kiểm toán” định nghĩa như sau: “thông tin là
trọng yếu nếu việc bỏ sót hoặc sai sót của thông tin đó có thể ảnh hưởng tới
quyết định kinh tế của người sử dụng BCTC. Tính trọng yếu phụ thuộc vào
3
Đề án môn học Kiểm toán
mức độ quan trọng của các khoản mục hay sai sót được đánh giá theo bối
cảnh cụ thể tạo ra việc bỏ sót hoặc sai sót đó. Vì thế tính trọng yếu là một
ngưỡng hoặc một điểm định tính cơ bản của một thông tin hữu ích cần phải
có. Tính trọng yếu của thông tin phải được xem xét cả về định lượng và định
tính. Định nghĩa này đã chỉ ra sự phụ thuộc của tính trọng yếu vào bản chất
của các khoản mục và cũng đã đề cập một phần tới mối quan hệ về mặt số
lượng giữa tính trọng yếu với độ lớn của điều bị bỏ sót.
Qua tất cả các cách định nghĩa trên có thể thấy “trọng yếu” là một phạm
trù để đánh giá vai trò then chốt của thông tin tài chính trong bối cảnh cụ thể.
Nếu thiếu thông tin hoặc thông tin đó không chính xác thì sẽ gây ảnh hưởng
đến việc ra quyết định của người sử dụng thông tin tài chính. Vấn đề đặt ra là
tại sao lại phải nghiên cứu tính trọng yếu? Đối tượng kiểm toán nói chung và

Nam nhưng sẽ không thể coi chắc chắn là trọng yếu nếu như xét đối với các
công ty có vốn nước ngoài. Do đó trọng yếu là một khái niệm tương đối hơn
là một khái niệm tuỵệt đối.
Quy mô tương đối là mối quan hệ tương quan giữa đối tượng cần đánh
giá với một số gốc. Số gốc thường khác nhau đối với mỗi tình huống. Chẳng
hạn, với báo cáo kết quả kinh doanh, số gốc có thể là doanh thu, thu nhập
thuần hoặc bình quân thu nhập của mấy năm gần đây. Hoặc với bảng cân đối
kế toán, số gốc có thể là tài sản ngắn hạn hoặc tổng tài sản. Thông thường ,
chỉ tiêu thu nhập thuần là chỉ tiêu được người sử dụng BCTC quan tâm nhất.
Do vậy, các KTV thường sử dụng số gốc là thu nhập thuần. Tuy nhiên, việc
sử dụng số gốc là thu nhập thuần sẽ không hiệu quả nếu như khách hàng kiểm
toán kinh doanh bị hoà vốn hoặc thua lỗ tại năm kiểm toán. Khi đó, kiểm toán
viên có thể thay số gốc bằng chỉ tiêu khác như doanh thu, bình quân thu nhập
mấy năm gần đây.
5
Đề án môn học Kiểm toán
Ngoài ra, khi xem xét về quy mô của tính trọng yếu, kiểm toán viên cần
phải chú ý không chỉ quy mô tuyệt đối hay quy mô tương đối mà còn phải cân
nhắc cả sự ảnh hưởng luỹ kế của đối tượng xem xét. Theo đoạn 07, chuẩn
mực kiểm toán Việt Nam số 320 về “tính trọng yếu trong kiểm toán”: “KTV
cần xem xét tới khả năng có nhiều sai sót là tương đối nhỏ nhưng tổng hợp lại
có ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC, như: một sai sót trong thủ tục hạch toán
cuối tháng có thể trở thành một sai sót trọng yếu nếu như sai sót đó cứ tiếp tục
tái diễn vào mỗi tháng” .Có nhiều sai phạm khi xem xét chúng một cách cô
lập thì chúng không đủ trọng yếu do quy mô nhỏ. Song nếu KTV cộng dồn tất
cả những sai phạm sẽ phát hiện thấy sự liên quan và tính hệ thống của sai
phạm và khi đó phát hiện tính trọng yếu của chúng.
Khi xác định tính trọng yếu trên phương diện quy mô của khoản mục,
nghiệp vụ, để đạt được hiệu quả cao nhất KTV cần quán triệt các nguyên tắc
cơ bản sau:

trọng yếu
Bảng cân đối kế toán SP <10% TTS 10% TTS < sp < 15% TTS SP >15% TTS
Báo cáo kqkd SP <5% LTT 5% LTT < sp < 10% LTT SP > 10% LTT
Hàng tồn kho SP <2% HTK 2% HTK < sp < 3% HTK SP > 3 % HTK
Trong đó: SP– sai phạm
TTS - tổng tài sản
LTT – lãi trước thuế
HTK – hàng tồn kho
Trong đó, đối với bảng cân đối kế toán, các sai phạm ở dưới mức tối
thiếu là 10% tổng thì được coi là chắc chắn không trọng yếu, các sai phạm lớn
hơn mức tối đa là 15% tổng tài sản thì được coi là chắc chắc trọng yếu. Còn
các sai phạm nằm trong khoảng 10% đến 15% tổng tài sản được coi là có thể
trọng yếu. Tổng số sai sót với báo cáo kết quả kinh doanh và hàng tồn kho
cũng được xem xét tương tự.
7
Đề án môn học Kiểm toán
Khi đánh giá về trọng yếu, KTV không chỉ quan tâm đến quy mô mà còn
phải xem xét về bản chất của các khoản mục, nghiệp vụ để đưa ra những
quyết định đúng đắn nhất.
1.1.2.2. Tính trọng yếu biểu hiện qua bản chất của khoản mục, nghiệp vụ
Khái niệm trọng yếu gắn liền với tính hệ trọng của vấn đề xem xét. Theo
nguyên tắc kiểm toán quốc tế số 25, mục 07 quy định: “KTV xem lại cả về
mặt định tính và định lượng những sai sót mà mình quan tâm. Vì xét về định
tính, các sai phạm có thể làm nảy sinh các vấn đề liên quan khác. KTV cần
tỉnh táo đề phòng các sai phạm dù nhỏ nhưng có tính dây chuyền, ảnh hưởng
nghiêm trọng đến BCTC. Ví dụ một khoản thanh toán không hợp pháp của
một khoản mục tương đối quan trọng có thể coi là một sai lầm nghiêm trọng
nếu sai phạm này có tính dây chuyền dẫn đến các sai phạm về công nợ, lỗ, tài
sản và doanh thu. Một ví dụ khác về sai phạm mang tính định tính: sự mô tả
không đúng đắn, không xác đáng về chế độ kế toán có thể dẫn đến việc những

toán. Vì vậy quản lý tốt tiền mặt là một vấn đề khó khăn. Ngay cả khi KTV
chứng kiến quá trình kiểm kê quỹ khi tiến hành kiểm toán, kiểm tra được số
lượng và giá trị của tiền mặt tại quỹ nhưng KTV cũng không thể kiểm soát
được tính thời gian của tiền trước khi kiểm kê. Hay nói cách khác, KTV
không thể chắc chắn hoàn toàn trước khi kiểm kê, tiền mặt tại quỹ luôn khớp
đúng với sổ quỹ mà không bị chi dùng vào các mục đích khác.
- Các nghiệp vụ mua bán và thanh toán. Có thể khẳng định đây là loại
nghiệp vụ thường xuyên phát sinh các gian lận nghiêm trọng như mua bán
khống những vẫn hợp lý hoá chứng từ, thoả thuận ngầm giữa bộ phận thu
mua với nhà cung cấp để hưởng lợi cá nhân …
9
Đề án môn học Kiểm toán
- Các nghiệp vụ bất thường. Mặc dù không phát sinh thường xuyên
nhưng khả năng gian lận tiềm ẩn của các nghiệp vụ này luôn ở mức cao.
Nghiệp vụ thanh lý tài sản cũng là một dạng của các nghiệp vụ bất thường. Vì
vậy, KTV luôn phải chú ý tác động của các nghiệp vụ này đến BCTC khi nó
phát sinh.
- Các nghiệp vụ phân chia quyền lợi. Khoản mục lợi nhuận luôn chứa
đựng khả năng gian lận cao và bất kỳ sai sót đối với khoản mục này cũng
được xác định là nghiêm trọng. Trong quá trình phân chia lợi nhuận, các cá
nhân luôn có xu hướng thu lợi nhiều hơn cho mình, vì vậy KTV cần căn cứ
vào cơ sở phân chia lợi nhuận để tìm ra các gian lận.
- Các nghiệp vụ cố ý bỏ ngoài sổ sách. Bản thân hành vi cố ý bỏ ngoài sổ
sách đã là biểu hiện của sự gian lận nghiêm trọng. Chẳng hạn khi một nghiệp
vụ bán hàng cố ý không được ghi nhận thì khả năng doanh thu của lượng
hàng bán đó đã bị tham ô rất dễ xảy ra.
- Các nghiệp vụ xảy ra vào cuối kỳ kế toán hoặc thuộc loại nghiệp vụ
mới phát sinh. Thời gian chuyển giao giữa niên độ kế toán mới và niên độ kế
toán cũ thường xảy ra gian lận vì kế toán thường thực hiện bút toán điều
chỉnh cho phù hợp với kế hoạch mà công ty đã đặt ra. Khi đó sẽ xảy ra trường

chi phí không những chỉ ảnh hưởng tới kỳ kinh doanh hiện tại mà còn ảnh
hưởng đến các kỳ kinh doanh tiếp theo.
- Các khoản mục, nghiệp vụ là đầu mối hoặc hậu quả liên quan đến nhiều
khoản mục, nghiệp vụ khác. Khi có sai sót xảy ra ở các khoản mục đầu mối
này sẽ gây ra phản ứng dây chuyền dẫn đến sai sót ở các khoản mục khác, vì
vậy sai sót đó phải bị đánh giá là trọng yếu. Chẳng hạn nếu có sai sót ở khoản
mục chi phí sản xuất sẽ dẫn đến sai sót ở khoản mục hàng tồn kho, khoản mục
giá vốn hàng bán và từ đó dẫn đến sai sót ở khoản mục lợi nhuận. Mặt khác,
11
Đề án môn học Kiểm toán
các sai sót ở khoản mục lợi nhuận thường bị đánh giá là nghiêm trọng vì nó
liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà nước. Do đó,
sai sót ở khoản mục chi phí sản xuất được xác định là trọng yếu.
Như vậy để đánh giá toàn diện tính trọng yếu, KTV phải xem xét trên cả
mặt định tính và định lượng. Nguyên tắc kiểm toán quốc tế số 25, mục 07 quy
định: “KTV xem lại cả về mặt định tính lẫn định lượng những sai sót mà
mình quan tâm. Vì xét về định tính, các sai phạm có thể nảy sinh các vấn đề
liên quan khác. KTV cần tỉnh táo đề phòng các sai phạm dù nhỏ nhưng có
tính dây chuyền, ảnh hưởng nghiêm trọng đến BCTC”. Tất cả khoản mục,
nghiệp vụ mang tính bản chất của đối tượng kiểm toán đều liên quan trực tiếp
đến quá trình nhận thức đúng đắn và đầy đủ về đối tượng kiểm toán, từ đó
đưa ra ý kiến kiểm toán. Do đó, về nguyên tắc, KTV không được bỏ sót
khoản mục, nghiệp vụ nào. Tuy nhiên, KTV vẫn có xu hướng tập trung nhiều
hơn vào các khoản mục có sai sót hệ trọng hay khoản mục chứa đựng khả
năng gian lận cao. Bản thân khái niệm trọng yếu tự nó đã đặt ra yêu cầu xác
định nội dung kiểm toán với nguyên tắc không được bỏ sót các khoản mục có
quy mô lớn và có tính hệ trọng. Nếu vi phạm nguyên tắc này thì rủi ro kiểm
toán sẽ xảy ra nhiều hơn và không thể kiểm soát.
1.1.3. Rủi ro kiểm toán và mối quan hệ giữa trọng yếu và rủi ro kiểm
toán