TR
TR
TR
TRƯỜ
ƯỜ
ƯỜ
ƯỜNG
NG
NG
NGĐẠ
ĐẠ
ĐẠ
ĐẠI
I
I
IH
H
H
HỌ
Ọ
Ọ
ỌC
C
C
CC
C
C
CẦ
Ầ
Ầ
ẦN

ÃH
H
H
HỘ
Ộ
Ộ
ỘI
I
I
IV
V
V
VÀ
À
À
ÀNH
NH
NH
NHÂ
Â
Â
ÂN
N
N
NV
V
V
VĂ
Ă
Ă

Ă
ĂN
N
N
N

V
V
V
VÕ
Õ
Õ
ÕTH
TH
TH
THỊ
Ị
Ị
ỊB
B
B
BÍ
Í
Í
ÍCH
CH
CH
CHTUY
TUY
TUY

Ệ
Ệ
ỆTHU
THU
THU
THUẬ
Ậ
Ậ
ẬT
T
T
TV
V
V
VỀ
Ề
Ề
ỀCON
CON
CON
CONNG
NG
NG
NGƯỜ
ƯỜ
ƯỜ
ƯỜI
I
I
I

BIỂ
Ể
Ể
ỂU
U
U
UCH
CH
CH
CHÁ
Á
Á
ÁNH
NH
NH
NH
Lu
Lu
Lu
Luậ
ậ
ậ
ận
n
n
nv
v
v
vă
ă

nh
nh
nhNg
Ng
Ng
Ngữ
ữ
ữ
ữV
V
V
Vă
ă
ă
ăn
n
n
n
C
C
C
Cá
á
á
án
n
n
nb
b
b

ỄN
N
N
NTH
TH
TH
THỊ
Ị
Ị
ỊKI
KI
KI
KIỀ
Ề
Ề
ỀU
U
U
UOANH
OANH
OANH
OANH
C
C
C
Cầ
ầ
ầ
ần
n

NG
NG
NGT
T
T
T
Ổ
Ổ
Ổ
ỔNG
NG
NG
NGQU
QU
QU
QUÁ
Á
Á
ÁT
T
T
T
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N

PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NN
N
N
NỘ
Ộ
Ộ
ỘI
I
I
IDUNG
DUNG
DUNG
DUNG
CH
CH
CH
CHƯƠ
ƯƠ
ƯƠ
ƯƠNG
NG
NG
NG1

ĐỀ
Ề
Ề
ỀCHUNG
CHUNG
CHUNG
CHUNG
1.1.Mộtsốvấnđềvềtácgiả
1.1.1.Cuộ
cđ
ờiHồBiểuChánh
1.1.2.SựnghiệpcủaHồBiểuChánh
1.2.PhongcáchnghệthuậtcủaHồBiểuChánh
1.3.Vấnđềquanniệmnghệthuậtvềconng ờitrongtácphẩmvănch ng
1.3.1.Kháiniệmquanniệmnghệthuậtvềconng ời
1.3.2.Mốiquanhệgiữaquanniệmnghệthuậtvềconng ờivànghệthuậtxâydựng
nhânvật
CH
CH
CH
CHƯƠ
ƯƠ
ƯƠ
ƯƠNG
NG
NG
NG2
2
2
2

THUYẾ
Ế
Ế
ẾT
T
T
TH
H
H
HỒ
Ồ
Ồ
ỒBI
BI
BI
BIỂ
Ể
Ể
ỂU
U
U
UCH
CH
CH
CHÁ
Á
Á
ÁNH
NH
NH

conng
ờicánhân
CH
CH
CH
CHƯƠ
ƯƠ
ƯƠ
ƯƠNG
NG
NG
NG3
3
3
3
NGH
NGH
NGH
NGHỆ
Ệ
Ệ
ỆTHU
THU
THU
THUẬ
Ậ
Ậ
ẬT
T
T

VẬ
Ậ
Ậ
ẬT
T
T
T
TRONG
TRONG
TRONG
TRONGTI
TI
TI
TIỂ
Ể
Ể
ỂU
U
U
UTHUY
THUY
THUY
THUYẾ
Ế
Ế
ẾT
T
T
TH
H

3.2.1.Xâydựngnhânvậtquamâuthuẫngiaicấp
3.2.2.Xâydựngnhânvậtquamâuthuẫngiữacáicũvàcáimới
3.2.3.Xâydựngnhânvậtquamâuthuẫ
n,xungđ
ộtgiữathiệnvàác
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NK
K
K
KẾ
Ế
Ế
ẾT
T
T
TLU
LU
LU
LUẬ
Ậ
Ậ
ẬN

I
ILI
LI
LI
LIỆ
Ệ
Ệ
ỆU
U
U
UTHAM
THAM
THAM
THAMKH
KH
KH
KHẢ
Ả
Ả
ẢO
O
O
O
4
5
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ

ch
ch
chọ
ọ
ọ
ọn
n
n
nđề
đề
đề
đềt
t
t
tà
à
à
ài
i
i
i
CuốithếkỉXIXđầuthếkỉXX,vănhọcViệtNamđangtronggiaiđoạnchuyển
mình,biểuhiệnởsựtồntạisongsongcủahainềnvănhọccũvàmớivớihailựclượng
sángtác,haiquanniệmvănhọckhácnhau.Nếunhưtrướcđólựclượngsángtácchủyếu
lànhànhovàtưtưởngsángtácbịchiphốinặngnềbởitưtưởngNhogiáothìtrongxãhội
lúcbấygiờdầnhìnhthànhmộtlựclượngsángtácmớilàtríthứctânhọcchịuảnhhưởng
mạnhmẽcủavănhóaphươngTây.Đâylàgiaiđoạnvănhọcmangtínhchấtgiaothời,có
sựđấutranhquyếtliệtgiữacáicũvàcáimới.Hơnbaogiờhết,ngườicầmbútbịnhiều
yếutốtácđộngđếntưtưởng,đềtài,quanniệmsángtácvàhọdèdặtgiữaviệcbámlấy
cáicũcủaphongkiếnhaytheođuổicáihiệnđại,cáimớicủaphươngTâyhaynêndung

thấyvịtrícủaHồBiểuChánhđangdầnđượckhẳngđịnh.
ChữQuốcngữđãcómặtởViệtNamtừcácthếkỉtrước,nhưngđếnđầuthếkỉXX
nómớiđượcđưavàotrongsángtácvănhọcmộtcáchphổbiến.ChữQuốcngữlàhệ
thốngngônngữ,văntựlítưởngcủavănhọcmới,vìnómôphỏngcuộcsốngbìnhthường,
phùhợpvớicácloạiđộcgiả,từbìnhdânđếnquýtộc.Tuynhiên,cáctácgiảgặpkhôngít
khókhănkhidùngchữQuốcngữđểsángtácvănxuôi,bởicáctácgiảkhôngtránhkhỏi
việcghichépkhẩungữvàdoảnhhưởngcủalốivănbiềnngẫutrongcáchviếtcũ.Trong
quátrìnhtiếpnhậnvàsángtạotừmớithìchữQuốcngữngàycàngmạchlạcvàtrong
sánghơn.Saubaonhiêucốgắngthìcáctácgiảđãcóđượcnhữngcâuvănnghệthuật,
mạchlạcđểhìnhthànhnêntácphẩm,tiêubiểunhưHồBiểuChánh.Thểloạitiểuthuyết
đượcviếtbằngchữQuốcngữlàlựachọnphùhợpđểHồBiểuChánhghilạinhữngcâu
chuyệnthếtháinhântình,nhữngcảnhngộéolecủaconngườitrongcuộcsống,những
giátrịđạođứcđangbiếnchuyểntheochiềuhướngmớivàcũngrấtđộcđáokhithôngqua
miêutảphongtụcHồBiểuChánhđãtuyêntruyềnđạolílàmngười.Hầuhếttiểuthuyết
HồBiểuChánhhướngconngườivềđạođứcvàcuộcsốngđờithường.Điềuđóchothấy
HồBiểuChánhluônhướngvềconngười,chỉbảoconngườicáchsốngởđời,đốinhânxử
7
thế
“vìnghĩavìtình”
hay
“ăntheothuởởtheothời”
.Tuynhiên,đểhiểusâuvềHồBiểu
Chánhvàtiểuthuyếtcủaôngthìchúngtôimuốntìmhiểuquanniệmnghệthuậtvềcon
ngườitrongtiểuthuyếtcủaông.VìđểcóthểkhámphágiátrịcủatiểuthuyếtHồBiểu
Chánhcũngnhưkhámphácátínhsángtạovàphongcáchsángtáccủaôngthìconđường
gầnnhấtlàtìmhiểuquanniệmvềconngườicủatácgiả.Chínhvìvậychúngtôichọnđề
tài
“QuanniệmnghệthuậtvềconngườitrongtiểuthuyếtHồBiểuChánh”
nhằmmục
đíchkhảosátquanniệmvềconngười.Quađó,thấyđượcsựđổimớiđầysángtạotrong

đề
đề
đề
CuộcđờiHồBiểuChánhđãcónhữngsailầmvềchínhtrịnênđasốcácnhà
nghiêncứuđềucónhữngphiềntrách,tuynhiênkhôngaicóthểphủnhậncônglaocủa
ôngvớinềnvănhọcnướcnhà.HồBiểuChánhlàmộtnhàvănlớnvàcóvaitròquan
trọngtrongsựhiệnđạihóavănhọcnướctaởnhữngnămđầuthếkỉXX.Ngoàiviệcđi
tiênphong,dọnđườngchothểloạitiểuthuyếtmớithìtiểuthuyếtcủaôngởmộtchừng
mựcnàođócũngcónhữnggiátrịriêngcủanó.NguyễnHuệChitrong
Từđiểntácgia
vănhóaViệtNam
cóđềcậpđếntiểuthuyếtHồBiểuChánhđãviết
:“Ôngsớmgiànhvị
tríđángkểtrongsốnhữngcâybúttiểuthuyếtítỏiởmiềnNamthuởbấygiờ.Chủyếu
đónggópcủaôngvàosựhìnhthànhthểloạitiểuthuyếttrênchặngđườngphôithainày
làởchỗmấyphươngdiện:Nộidungđềtài,xâydựngnhânvật,kếtcấungônngữ”
[20,
tr.292].NhậnđịnhtrênđãkhẳngđịnhvịtrícủaHồBiểuChánhtrongnềnvănhọcViệt
NamnóichungvàđặcbiệtlàtrongvănhọcmiềnNamnóiriêng.HồBiểuChánhcóđược
vịtrínhưvậylànhờnhữngđónggópmớicủaôngvềcácyếutốnghệthuậtgópphầnhình
thànhvàpháttriểnthểloạitiểuthuyếthiệnđại.
VềnghệthuậtxâydựngnhânvậtcủaHồBiểuChánh,NguyễnHuệChichorằng:
‘‘Nhânvậtcủaôngkhôngmangmàusắcướclệ,hoặcmangvẻđẹpmựcthướccủanhững
mẫungườitrongthờikìtrước,tráilạiđãlàconngườiđadiện,đầyhoạtđộng,sảnphẩm
đíchthựccủaxãhộithựcdânởmiềnNamđầuthếkỉXX’’
[20,tr.293]
.
Nhânvậttrong
tiểuthuyếtcủaHồBiểuChánhítracũngkhôngcònmangnhữngđặcđiểmcủanhânvật
trongcáctácphẩmvănhọctrungđại.Nhânvậtcủaônglànhữngconngườiđangtồntại,

i
ih
h
h
họ
ọ
ọ
ọc
c
c
cH
H
H
Hồ
ồ
ồ
ồBi
Bi
Bi
Biể
ể
ể
ểu
u
u
uCh
Ch
Ch
Chá
á

xãhội.
TấmlòngcủaHồBiểuChánhvớinhândânkhôngphảichỉcóThiếuSơnmớicảm
được,mànóđượcnhiềunhànghiêncứunhắcđến.TronghộithảokhoahọcvềHồBiểu
ChánhđượctổchứctạiTiềnGiangthìnhànghiêncứuNguyễnNgọcThạchcũngcóviết:
"Trênnửathếkỉtrước,HồBiểuChánhđãpháchọađượcbứctranhhiệnthựcvềkiếp
sốngngườibầncốnôngdướichếđộthựcdânnửaphongkiến,ởmộtvùngđồngbằng
sôngCửuLong.HồBiểuChánhđãdựnglạicảnhsốngvấtvả,cựcnhọcđóicơm,rácháo,
bịđànápnhụcmạ củangườinôngdânnghèo.Cũngmớichỉcómộtsốnétpháchọa,
giátrịcủanóthậtđángtrântrọng.Hơnaihết,HồBiểuChánhkhắchọađượcnhiều
khuônmặtđầytìnhnghĩa,giàunhânái củatầnglớpnôngdânnghèo’’.
Chínhvì
thươngyêu,quantâmnhữngkiếpngườinghèokhổnênhọluônhiệnhữutrongtiểuthuyết
củaông.Chỉcóthậtsựquantâmôngmớiquansátđượccảnhsốngcơcực,đóiráchcủa
họ.
VũNgọcPhancũngđãcónhữngnhậnxétvềlờivănvàcáchxâydựngnhânvật
củaHồBiểuChánh:
‘‘TiểuthuyếtHồBiểuChánhlạilànhữngtiểuthuyếtcótínhchất
bìnhdân,bìnhdâncảtừnhữngnhânvậtôngchọnđếnlờivănôngviếtnữa’’
[8,tr.368].
Tuynhậnxétngắngọnnhưngcóthểbaohàmcảvềmặtnộidungvànghệthuật.Tiểu
thuyếtcủaHồBiểuChánhmangchấtbìnhdânbởingônngữvàcáchhànhvănmộcmạc,
trơntru.Vàvìngônngữtrơntru,dễhiểunàyđãgópphầntạonênnhữngnhânvậthếtsức
bìnhdân,bìnhdịtrongtiểuthuyếtHồBiểuChánh.Bêncạnhđó,VũNgọcPhancònnhận
xét:
‘‘TiểuthuyếtcủaôngbaoquátnhiềuvùngthànhthịvànôngthônrộnglớncủaNam
Bộ,nhiềukiểungườithuộcđủcácgiaicấpkhácnhau:Quanlại,địachủ,hộiđồng,chúa
tàu,thôngngôn,kílục,táđiền,gáiđiếm,meTây…’’
[8,tr.369].
10
VềnghệthuậtxâydựngnhânvậttrongtácphẩmHồBiểuChánh,nhànghiêncứu

đơngiản.
Trong
VănhọcNamBộtừđầuđếngiữathếkỉXX(1900–1954),
HoàiAnh–
ThànhNguyên–HồSĩHiệpđãnghiêncứuvềmộtsốtácgiảtiêubiểutrướcnăm1945.
Quađó,cáctácgiảđãcónhậnxétsơlượcvềnhữngđónggópcủaHồBiểuChánhtrên
phươngdiệnnghệthuật
‘‘khắchọatínhcách,tâmlínhânvậttinhtếvàsắcsảo’’
[1,
tr.128].ỞđâytácgiảđãkhenHồBiểuChánhđãcónhữngđónggópvềmặtnghệthuật
11
khikhắchọatâmlínhânvật.ĐiềunàychothấyHồBiểuChánhđãthànhcôngkhixây
dựngnhânvật.Nhânvậtvừađượcmiêutảtỉmỉlạiđượcmiêutảtâmlísắcsảo.
Trong
VănhọcViệtNamnơimiềnđấtmới
,NguyễnQ.Thắngcũngcónhậnxétsâu
sắcvềnộidungvànghệthuậttiểuthuyếtcủaHồBiểuChánh.Vềnghệthuậtxâydựng
tâmlínhânvật,tácgiảnhậnxét:
‘‘ĐếnvớitừngtácphẩmhoặctừngnhânvậtcủaHồBiểu
Chánhlàbướcvàothếgiớitâmlíđầyphứctạpcủaconngười(…)dùđólàconngười
từngtrải,lịchduyệt,cónhãnquantinhtếcũngkhócóthểhiểucặnkẽtâmlínhânvậttác
phẩmông’’
[18,tr.1033].NguyễnQ.ThắngchorằngkhôngphảiHồBiểuChánh
‘‘cạn
cợt’’
trongviệcmiêutảtâmlínhânvật.MàngượclạilànhânvậttrongtiểuthuyếtcủaHồ
BiểuChánhcódiễnbiếntâmlírấtphứctạpnênngaycảôngcũngkhôngthểnàophân
tíchcặnkẽđược.Bêncạnhđó,cácđộcgiảchodùcónhãnquantinhtếđichăngnữacũng
khómànắmbắtđượctâmlínhânvật.ĐâynhưmộtlờikhenHồBiểuChánhcótàikhi
xâydựngnhânvậttrongtiểuthuyếtcủamình.

n
n
nặ
ặ
ặ
ặng
ng
ng
ngnóiriêngcònnhiềuhạnchế;tâmlínhân
vậtchấtphác,tựnhiênnhưngđơngiản.Nhàvănchưacókhảnăngđisâuvàothếgiới
nộitâmnhânvật’’
[2,tr.124].
NgoàiratrêntrangWebsitewww.hobieuchanh.comcũngcónhiềubàiviếtvềcuộc
đờivàsựnghiệpvănchươngcủaông.Trongbài
CáinhìncủaHồBiểuChánhvềngười
nôngdânNamBộ
củaHuỳnhThịLanPhương,tácgiảbàiviếtchorằngHồBiểuChánh
đãphảnánhđượccuộcsốngnghèokhóvàtínhcáchcủangườinôngdânhiềnlành,bộc
trực,thẳngthắng,sốngnghĩatình,camchịuvànhẫnnhục.Nhữngngườinôngdânchưa
12
cóđượcvịtríxứngđángtrongxãhội.Họphảisốngtrôinổi,khôngchốndungthânlại
phảichịusựchènép,bóclộtcủabọnquanlạiđịachủ.Sốngtủinhục,khôngcóquyềnhạn,
tiếngnóicủahọkhôngcógiátrịgìvớinhữngtênđịachủ.Tuyphảichịunhiềucayđắng,
đaukhổnhưngngườinôngdântrongtiểuthuyếtcủaHồBiểuChánhchưacóýthứcphản
kháng,haynếucóthìcũngrấtyếuớt.QuađóchothấyHồBiểuChánhcócáinhìnnhân
đạovớinhữngngườinôngdânnghèokhổ.HuỳnhThịLanPhươngcòncóbàiviếtvề
Sự
đổimớiquanniệmnghệthuậtvềconngườitrongtiểuthuyếtHồBiểuChánh
.Ngườiviết
chorằngHồBiểuChánhbịảnhhưởngcủahainềnHánhọcvàTânhọc,vàôngnhìn

ch,
ch,y
y
y
yê
ê
ê
êu
u
u
uc
c
c
cầ
ầ
ầ
ầu
u
u
u
Thựchiệnđềtài
QuanniệmnghệthuậtvềconngườitrongtiểuthuyếtcủaHồBiểu
Chánh
,chúngtôihướngđếnnhữngmụcđíchnhưsau:
Thứnhất:Chúngtôimuốnlàmsángtỏnhậnthứcvàquanniệmvềconngườicủa
HồBiểuChánhthôngquatiểuthuyếtcủaông.Quađó,cóthểhiểusâusắchơnvềtấm
lòngcủanhàvănđốivớingòibútcủamìnhvàđốivớinhândânởvùngđấtNamBộ.
Thứhai:Chúngtôihướngđếntìmhiểunhữngnétđổimớiquanniệmnghệthuậtvề
conngườitrongtiểuthuyếtcủaHồBiểuChánh,dotiểuthuyếtcủaôngxuấthiệntrong
giaiđoạnvănhọccónhiềuchuyểnbiến,cósựhiệnđạitrênnhiềuphươngdiệntưtưởng,

cứ
ứ
ứ
ứu
u
u
u
HồBiểuChánhlàmộtnhàvănlớncủamiềnNamvàcảnước.Ôngđểlạimộtgia
tàitiểuthuyếtđồsộhơn64quyển.Tuyđãđượccácnhànghiêncứu,phêbìnhquantâm,
tìmhiểunhưngđasốchỉdừnglạiởcácbàiviết,mộtsốítcôngtrìnhluậnvănđạihọc,cao
họcnghiêncứuvềtiểuthuyếtHồBiểuChánh.Cònvấnđềnghiêncứuquanniệmnghệ
thuậtvềconngườitrongtiểuthuyếtcủaHồBiểuChánhthìtheosựkhảosátcủachúngtôi
đếnnaychưacócôngtrìnhnàonghiêncứuvấnđềnàymộtcáchhệthống.Chínhvìvậy
khichúngtôinghiêncứuđềtàiquanniệmnghệthuậtvềconngườitrongtiểuthuyếtHồ
BiểuChánhhyvọngcũnggópphầnnghiêncứuvềông.Tuynhiênvớikhuônkhổluận
vănthìchúngtôichỉnghiêncứumộtsốtácphẩmtiêubiểunhư:
Ailàmđược(1912)
ChúatàuKimQui(1923)
Cayđắngmùiđời(1923)
Tỉnhmộng(1923)
Mộtchữtình(1923)
Nhântìnhấmlạnh(1925)
Tiềnbạc,bạctiền(1925)
Thầythôngngôn(1926)
Ngọncỏgióđùa(1926)
Chútphậnlinhđinh(1928)
Chaconnghĩanặng(1929)
Khócthầm(1929)
Nặnggánhcangthường(1930)
Connhànghèo(1930)

nghi
nghiê
ê
ê
ên
n
n
nc
c
c
cứ
ứ
ứ
ứu
u
u
u
Đểtiếnhànhnghiêncứuvấnđề
Quanniệmnghệthuậtvềconngườitrongtiểu
thuyếtHồBiểuChánh
,chúngtôisẽsửdụngmộtsốphươngphápsau:
Phươngphápthốngkê:chúngtôisửdụngphươngphápthốngkêđểthốngkêmột
sốtiểuthuyếtvàbàiviếtnghiêncứuvềHồBiểuChánhcóliênquanđếnđềtài.
Phươngpháplịchsử:chúngtôisửdụngphươngphápnàyđểtìmhiểuvềtácgiả
HồBiểuChánhvàtiếpcậntácphẩm.Đặcbiệtlànhữngảnhhưởngcủatìnhhìnhxãhội,
chínhtrịhayvănhọcđếnquanniệmsángtáccủanhàvăn.
Phươngphápđốichiếu,sosánh:phươngphápnàyđượcvậndụngtrongquátrình
chúngtôixemxét,sosánhHồBiểuChánhvớicácnhàvănkhácđểthấyđượcvịtrívàsự
đónggópcủaHồBiểuChánh.
Phươngpháptổnghợp:dựatheocáchhiểu,cảmnhậnriêngvàtừnhữngtàiliệucó

CHƯƠ
ƯƠ
ƯƠ
ƯƠNG
NG
NG
NG1
1
1
1
M
M
M
MỘ
Ộ
Ộ
ỘT
T
T
TS
S
S
SỐ
Ố
Ố
ỐV
V
V
VẤ
Ấ

v
v
vấ
ấ
ấ
ấn
n
n
nđề
đề
đề
đềv
v
v
về
ề
ề
ềt
t
t
tá
á
á
ác
c
c
cgi
gi
gi
giả

Biể
ể
ể
ểu
u
u
uCh
Ch
Ch
Chá
á
á
ánh
nh
nh
nh
HồBiểuChánhtênthậtlàHồVănTrung,tựBiểuChánh,hiệuThứTiên.Làcon
ôngHồHữuTạo,làanhruộtcủahainhàvăn,nhàbáoViênHoànhHồVănHiếnvàThất
LangHồVănLang.Xuấtthântronggiađìnhnghèo,đôngconnênthuởnhỏHồBiểu
Chánhphảivấtvảvàthiếuthốn.Đâylàmộttrongnhữngyếutốkháchquanảnhhưởng
đếnquanniệmvềconngườitrongtiểuthuyếtcủaông.Chínhbảnthânlàngườinếmtrải,
cólẽhơnaihết,HồBiểuChánhthấuhiểutìnhcảnhnghèođói,lắmcơcựccủanhững
ngườinôngdânNamBộ.Chínhvìlẽđómàhìnhảnhngườinôngdânnghèoluônhiện
hữutrongđasốtiểuthuyếtcủaông.Quađó,HồBiểuChánhđãthểhiệnsựcảmthông,
sẵnsàngchiasẻvớinhữngsốphậnbấthạnhtrongxãhội.
HồBiểuChánhsinhnăm1884(nhưngtronghộtịchghinhỏhơnmộttuổi1-10-
1885)tạilàngBìnhThành,tỉnhGòCông(naythuộchuyệnGòCôngĐông,tỉnhTiền
Giang).ChínhquêhươngGòCông,làmộtvùngđấtnghèonàn,cuộcsốngconngườinơi
đâychậtvậtkhókhănđãảnhhưởngtrựctiếpđếncáinhìncủaHồBiểuChánhvềngười
nghèokhổ,bấthạnhtrongxãhội.Khilênchíntuổi,ôngđượcchamẹchođihọcchữNho.

conngườitrongtácphẩmcủaông.
1.1.2.
1.1.2.
1.1.2.
1.1.2.S
S
S
Sự
ự
ự
ựnghi
nghi
nghi
nghiệ
ệ
ệ
ệp
p
p
pc
c
c
củ
ủ
ủ
ủa
a
a
aH
H

ôngbắtđầuviếtvăntừrấtsớm.Năm1909,khimớibướcvàotuổi14ôngđãcótậptruyện
17
dàitheothểthơlụcbát
U
U
U
Ut
t
t
tì
ì
ì
ình
nh
nh
nhl
l
l
lụ
ụ
ụ
ục
c
c
c
.Sauhơnmườinăm,HồBiểuChánhchuyểnhẳnsang
viếttiểuthuyết.TừđótrởvềsauHồBiểuChánhkhôngngừngsángtácđếncuốiđờivà
đãđểlạimộtkhốilượngtácphẩmkhálớn:64quyểntiểuthuyết,12tậptruyệnngắnvà
truyệnkể,5tậpthơvàtruyệnthơ,8tậpkí,28tậpkhảocứuphêbình,2tácphẩmdịch.
B

u
u
uthuy
thuy
thuy
thuyế
ế
ế
ết
t
t
tH
H
H
Hồ
ồ
ồ
ồBi
Bi
Bi
Biể
ể
ể
ểu
u
u
uCh
Ch
Ch
Chá

18
24Nợtình11-06-2004
25Cayđắngmùiđời10-07-2004
26ÔngCử22-07-2004
27Mộtchữtình10-11-2004
28CưKỉnh23-11-2004
29Vìnghĩavìtình22-12-2004
30Dâyoan27-12-2004
31Chaconnghĩanặng03-01-2005
32Tạitôi20-01-2005
33Sốngthácvớitình15-03-2005
34ChúatàuKimQui16-04-2005
35Haikhốitình17-05-2005
36Bỏchồng08-07-2005
37Haivợ12-08-2005
38Tỉnhmộng14-08-2005
39Hạnhphúclốinào26-08-2005
40Mộtđờitàisắc31-08-2005
41Mẹghẻ,conghẻ08-10-2005
42Nợđời15-10-2005
43Ngườithấtchí25-10-2005
44Connhàgiàu07-01-2006
45Cườigượng30-01-2007
46ĐỗNươngNươngbáooán16-04-2007
47Nặnggánhcangthường02-05-2007
48Lạcđường30-05-2007
49Namcựctinhhuy10-06-2008
50Đóngiómới,nhắcchuyệnxưa
51Haichồng
52Lárụng,hoarơi

ngh
nghệ
ệ
ệ
ệthu
thu
thu
thuậ
ậ
ậ
ật
t
t
tc
c
c
củ
ủ
ủ
ủa
a
a
aH
H
H
Hồ
ồ
ồ
ồBi
Bi

l
l
lụ
ụ
ụ
ục
c
c
c
làtácphẩmđầutaycủaHồBiểuChánhđượcviếttheothểlụcbát,
mangđặctínhcủatruyệnthơcổtruyền.CóthểthấyHồBiểuChánhbịảnhhưởngrấtlớn
từnhàvănđitrướclàNguyễnDu.Vềđềtàicóthểkhôngcógìmới,ôngviếtvềtàitửgiai
nhânvànhữnggiátrịđạođứcnhưngvềchữviết
U
U
U
Ut
t
t
tì
ì
ì
ình
nh
nh
nhl
l
l
lụ
ụ

sángtác,vàtrướcđócáctruyệnthơlụcbátđềuđượcsángtácbằngchữNôm.Trong
U
U
U
U
t
t
t
tì
ì
ì
ình
nh
nh
nhl
l
l
lụ
ụ
ụ
ục
c
c
c
ôngđãghilạinhữnggìxảyratrongthờiđạicủamình,ôngcònthànhcôngtrong
việcmôtảnếpsốngcủangườiViệtởnhữngthànhphố,làngxãcủavùngchâuthổSông
CửuLong.Ôngviếtvềnhữngcôgáibịgiađìnhgảépvìtàichính,nhữngcôngchứcđịa
phương,nhữngtayđịachủthamlam,thốinátvàsựbóclộtcủanhữngtênchovaynặng
lãi.Saukhiviết
U

l
là
à
à
àm
m
m
mđượ
đượ
đượ
được
c
c
c
rađời.Vừaquyếtđịnhtừbỏvănvầnđểchú
tâmvàoviếttiểuthuyếtvàdồncảtâmsứcchothểloạinàynhưngtácphẩm
Ai
Ai
Ai
Ail
l
l
là
à
à
àm
m
m
mđượ
đượ

Ail
l
l
là
à
à
àm
m
m
mđượ
đượ
đượ
được
c
c
c
nhàvănThụyKhuêđãcóvài
dòngđểkếtthúcbàiviết
“NếuhìnhảnhxãhộimiềnBắcnằmtrongtoànbộcáctácgiả
Bắcquanhiềuthếhệ,từHoàngNgọcPháchđếnTựLựcVănĐoàn,từVũTrọngPhụng,
NgôTấtTố,đếnNguyênHồng,NamCao…thìcóthểnóiởtrongNam,tấtcảtìnhhìnhxã
hội,đẳngcấp,giàunghèo,thànhthịvàthônquêđềunằmtrongtayHồBiểuChánh,với
64cuốntiểuthuyết”
.TiểuthuyếtcủaHồBiểuChánhlàmộtbứctranhsinhđộng,muôn
màumuônvẻvềcuộcsốngxãhộimiềnNam.Đượcđinhiềunơi,tiếpxúcvớinhiềuhạng
người,chứngkiếnvàhiểurõphongtụcởcáctỉnhmiềnNamtừthànhthịđếnnôngthôn.
ĐâylàyếutốgiúpchotiểuthuyếtcủaôngpháchọanêntoàncảnhxãhộiNamBộmột
cáchchânthực,đadạngvàcụthểnhưngoàithựctiễn.HồBiểuChánhkhôngtôhồnghay
bôiđenhiệnthựcxãhộimàôngchỉghilạinhữnggìtainghemắtthấy.Ôngphảnánh
nhữngmặttráicủaxãhộitừnôngthônđếnthànhthị,từkẻgiàungườinghèo,kẻcóhọc

đượcHồBiểuChánhđưavàotiểu
thuyếtmongcảmhóavàgiáodụcconngười.Ôngthườngxâydựnghaikiểungườithiện-
ác,vàkiểungườithiệndùgặpkhókhăn,trắctrởnhưngcuốicùngcũngthắngác.Đólà
mộtkếtthúccóhậuchonhữngngườibiếtgiữluânthường,đạolí,cònkẻácluônbịtrừng
trị.Trongtiểuthuyết,HồBiểuChánhđềcậpnhữngmặtxấucóliênquanđếngiátrịđạo
đức.Đólàchuyệnlừađảo,phảntrắc,thamtiềnbạcnghĩa,phụtìnhvàcảnhữngánmạng
càngchothấyđạođứcconngườidầnxuốngdốc.Dùlàlàmngườihayviếtvănôngluôn
giữvẹnđạohiếunghĩa,yêuthươngconngườinhưnhữnggìôngđãlàmvàđãviết.
HồBiểuChánhđãcónhữngtìmtòivàsángtạotrêncảhaiphươngdiệnnộidung
vànghệthuật.Tiểuthuyếtcósựkếthợpgiữacáicũvàcáimới,cũởđâychínhlàđềtài,
22
nộidunggắnvớitưtưởngcủaphongkiến,cònmớilàtrênphươngdiệnnghệthuậtôngđã
tiếpthunhiềunghệthuậthiệnđạicủavănhọcphươngTây.
HaiyếutốquantrọngtạonêntiểuthuyếtHồBiểuChánhlàdântộcvàbìnhdân.
Yếutốdântộcliênquanđếnnộidung,đềtàitiểuthuyết,đóchínhlàviệcmôtảnhững
phongtục,thểhiệnquanniệmđạolívàhướngconngườiđếncáithiện.Cònyếutốbình
dânlạiliênquanđếnnghệthuậttrongtiểuthuyết.Thứnhất,làvềngônngữvàcáchhành
văn.Từngcónhiềungườikhen,cũngkhôngítkẻchêvănphongHồBiểuChánh.Người
khenthìnóingônngữmộcmạc,trơntuộtnhưlờiăntiếngnóihàngngàycủangườidân
NamBộ,kẻchêthìbảocâuvănthiếuthẩmmĩ,lốivăntrơntruthẳngtuộthờihợt.Nhưng
dùthếnàođinữatheochúngtôithìkhôngphảilờivăncủaônghờihợt,cẩuthảmàngôn
ngữcủaônghếtsứcbìnhdị.Bởikhiviếttiểuthuyếtđốitượngmàônghướngđếnlàtấtcả
hạngngười,nênchỉcóthứngônngữtrơntru,dễhiểunàymớigiúpchotácphẩmcủaông
đếnđượcvớiđộcgiảvàcóvậymớitruyềnbáđạođức,luânlíởđời.Ôngđãdùngtiếng
nóicủadânchúnghàngngàyđểmiêutảvàthuậttruyện.NgườidânNamBộvốnthậtthà,
chânchất,dễhiểuthìchỉcóchínhngônngữcủahọmớiphùhợpđểviếtvềhọ.HồBiểu
Chánhthànhcôngkhiđưakhẩungữhàngngàythànhngônngữvănchươngtrongtác
phẩm,đólàthứngônngữcủanhândânlaođộng,bìnhdị,khỏekhoắnmàcũnghếtsức
trongsáng.NgoàiratiểuthuyếtcủaHồBiểuChánhcólốihànhvăntựnhiên,mạnhmẽ
khôngủymị,bởiôngcũnglàngườiNamBộ,nghĩthếnàoviếtthếấy,nóisaolàlàmvậy.

Ng
Ng
Ngọ
ọ
ọ
ọn
n
n
nc
c
c
cỏ
ỏ
ỏ
ỏgi
gi
gi
gió
ó
ó
óđù
đù
đù
đùa
a
a
a
(
Nh
Nh

ổ
ổ
củaVictorHugo),
Ch
Ch
Ch
Chú
ú
ú
úa
a
a
at
t
t
tà
à
à
àu
u
u
uKim
Kim
Kim
KimQui
Qui
Qui
Qui
(
B

N
N
N
Nợ
ợ
ợ
ợt
t
t
tì
ì
ì
ình
nh
nh
nh
,
T
T
T
Tạ
ạ
ạ
ại
i
i
it
t
t
tô

ĩ
ĩ
,
Cay
Cay
Cay
Cay
đắ
đắ
đắ
đắng
ng
ng
ngm
m
m
mù
ù
ù
ùi
i
i
iđờ
đờ
đờ
đời
i
i
i
,

V
Vấ
ấ
ấ
ấn
n
n
nđề
đề
đề
đềquan
quan
quan
quanni
ni
ni
niệ
ệ
ệ
ệm
m
m
mngh
ngh
ngh
nghệ
ệ
ệ
ệthu
thu

t
tá
á
á
ác
c
c
cph
ph
ph
phẩ
ẩ
ẩ
ẩm
m
m
mv
v
v
vă
ă
ă
ăn
n
n
nch
ch
ch
chươ
ươ

ni
ni
niệ
ệ
ệ
ệm
m
m
mngh
ngh
ngh
nghệ
ệ
ệ
ệthu
thu
thu
thuậ
ậ
ậ
ật
t
t
tv
v
v
về
ề
ề
ềcon

hùngsốngvìlítưởng,vìmụctiêuchungcủaquốcgia,dântộc.Tiếnđếnthờikìcậnđại
vàhiệnđại,conngườiđượckhaithácvớinhữngđặcđiểmriêng,cóđờisốngtinhthầntự
do,conngườicóýthứckhẳngđịnhmình,làmộtconngườicánhân.Khixãhộivậnđộng
theomộtchiềuhướngmớikéotheosựvậnđộngcủavănhọc,sựvậnđộngđóthểhiệnở
tưduycủatácgiả.Tưduytácgiảcũngphảithayđổiđểtạonênnhữngtácphẩmphùhợp
vớithờiđại.
Quanniệmnghệthuậtvềconngườilàmộtphạmtrùrấtquantrọngtrongviệcsáng
tácvàcảmthụvănchương.Vìvậy,TrầnĐìnhSửđãnói:
“Bỏquaquanđiểmnghệthuật
25
vềconngườisẽdẫnđếnhiểugiảnđơnbảnchấtphảnánhvănnghệ.Hoặclàđồngnhấttư
tưởngsángtácvớithếgiớiquan,hạthấpyêucầusángtạonghệthuật,thẩmmĩcủatác
giả,chorằngnhàvănchỉcótâmhồnlàđủ.Hoặclàrútgọntiêuchuẩncủatínhchân
thựcvàomộtđiểmlàmiêutảgiốnghaykhônggiốngsovớiđốitượng.Vànhưvậykếtquả
cũngxemnhẹvaitròsángtạocủanhàvăn”
[17,tr.117].Điềuđóchothấynếunhưbỏ
quaquanniệmnghệthuậtvềconngườicủanhàvănthìkhôngthểnhìnnhậnđúngnội
dungphảnánhcủavănnghệvàvaitròsángtạocủanhàvăn.Vấnđềquanniệmnghệ
thuậtvềconngườithựcchấtlàvấnđềvềtínhnăngđộngcủanghệthuậttrongviệcphản
ánhhiệnthực,lígiảiconngườibằngcácphươngtiệnnghệthuật,làvấnđềvềgiớihạn,
phạmvichiếmlĩnhđờisốngcủamộthệthốngnghệthuật,làkhảnăngthâmnhậpcủatác
giảđốivớiđờisống,conngười.
Đốitượngthểhiệnchủyếucủavănhọclàconngười
.
Chúngtakhôngthểlígiải
mộthệthốngvăn,thơmàbỏquaconngườiđượcthểhiệntrongđó.Tuynhiênsựmiêutả
conngườitrongvănhọckhôngbaogiờlàsựsaochép,chụpảnhvàtâmhồnnhàvăncũng
khôngnhưmộttấmgươngtrongchosựphảnchiếunào.Nhàvănsángtạoranhânvật,kể
ra,miêutảranhânvật,nhânvậtbaogiờcũnghiệnratheocáchhìnhdung,cảmnhậncủa
tácgiả,tứclàmỗinhàvănđềucómộtquanniệmkhácnhauvềconngười.Vìvậy,quan