TR

B GIÁO D C VÀ ÀO T O
NG
I H C KINH T TP. H CHÍ MINH

NGUY N NG C TRÚC LY

CÁC Y U T
C

S

TÁC

NG

N L A CH N

KHÁM CH A B NH C A NG

I DÂN

T I TH TR N TH NH PHÚ ậ B N TRE

LU N V N TH C S KINH T

Tp H Chí Minh, n m 2015


TR


LU N V N TH C S KINH T
NG

IH

NG D N KHOA H C:
TR NG
NG TH Y

Tp.H Chí Minh – N m 2015


L I CAM OAN
Tôi xin cam đoan nghiên c u này là c a riêng tôi, các k t qu nghiên c u ch a đ
công b hay s d ng

c

b t k nghiên c u nào; các trích d n và tài li u tham kh o đ u có

ngu n g c rõ ràng.
Tôi xin cam đoan ch u trách nhi m v nh ng l i cam đoan nƠy lƠ đúng s th t.

H c viên th c hi n

Nguy n Ng c Trúc Ly


M CL C

CH

NG 2 : C

S

LÝ LU N .................................................................................. 6

2.1 Lý thuy t liên quan ................................................................................................. 6
2.2 Các nghiên c u th c nghi m liên quan : ................................................................ 8
2.3 Khung nghiên c u ................................................................................................ 13


CH

NG 3 : PH

NG PHÁP NGHIểN C U ...................................................... 15

3.1 Mô hình ................................................................................................................. 15
3.2 Các đ nh ngh a vƠ l a ch n bi n........................................................................... 17
3.2.1 H th ng c s y t Vi t Nam ........................................................................ 17
3.2.1.1 M ng l

iyt đ

c t ch c theo t ch c hành chính Nhà- n

3.2.1.2 M ng l



ng pháp vƠ D li u nghiên c u ................................................................... 24

3.3.1 Ph

ng pháp nghiên c u : .............................................................................. 24

3.3.2 Ph

ng pháp thu th p d li u ........................................................................ 24

CH
C

NG 4 : K T QU NGHIÊN C U - TH C TR NG QUÁ T I T I CÁC
S

Y T TUY N TRÊN VÀ CÁC Y U T

CH N C

S

TÁC

NG

NS

L A

VI T T T

TI NG VI T
BKLN

B nh không lây nhi m

BHYT

B o hi m y t

BHXH

B o hi m xã h i

DS-KHHG

Dân s - K ho ch hóa gia đình

TCTK

T ng c c th ng kê
ụ NGH A TI NG VI T

TI NG ANH
Joint Annual Health

Báo cáo chung T ng quan

Review


i ph thu c c a m i cá nhân trong nghiên c u ................................ 33

B ng 4. 3 T l tôn giáo c a ng

i dân .......................................................................... 33

B ng 4. 4 V n đ s c kh e c a ng

i dân ..................................................................... 36

B ng 4. 5 Th ng kê l a ch n c s y t ....................................................................... 388
B ng 4. 6 V n đ s c kh e và s l a ch n c s khám ch a b nh c a ng

i dân ..... 389

B ng 4. 7 L a ch n c s khám ch a b nh theo gi i tính............................................. 40
B ng 4. 8 L a ch n c s khám ch a b nh theo giáo d c ............................................ 41
B ng 4. 9 L a ch n c s khám ch a b nh theo tu i .................................................... 42
B ng 4. 10 L a ch n c s khám ch a b nh theo thu nh p ........................................ 433
B ng 4. 11 L a ch n c s khám ch a b nh và BHYT .............................................. 444
B ng 4. 12 L a ch n c s khám ch a b nh và quan h lao đ ng .............................. 455
B ng 4. 13 L a ch n c s khám ch a b nh v i v n xã h i ....................................... 466
B ng 4. 14 L a ch n c s khám ch a b nh v i s ng

i ph thu c ......................... 477


DANH M C CÁC HÌNH V ,


Hình 4. 6 T l nam, n trong nghiên c u ...................................................................... 31
Hình 4. 7 Thu nh p c a ng

i dân trong nghiên c u .................................................... 32

Hình 4. 8 Quan h lao đ ng và BHYT c a ng
Hình 4. 9 V n xã h i c a ng

i dơn đ

Hình 4. 10 Hình th c đi u tr c a ng

i dân trong nghiên c u....................... 34

c kh o sát ....................................................... 35
i dơn đ

c kh o sát .......................................... 35


1

CH

NG 1 : GI I THI U

tv nđ :

1.1



toán kéo theo chi phí n , đi l mà còn d n đ n tình tr ng b i chi qu b o hi m y t (
BHYT), c th nh t i khu v c
(Báo cáo y ban th

ng b ng sông C u Long, trong đó có t nh B n Tre

ng v Qu c h i, 2013).

B n Tre- lƠ vùng đ t đ

c t o thành t 3 dãy cù lao chính - nh ng kho ng đ t

n i lên gi a bi n, sông – đó lƠ cù lao B o, cù lao Minh vƠ cù lao An Hóa . N m 2014,
B n Tre có t ng chi phí v

t tuy n ngo i t nh là 149 t đ ng, chi m 29% qu BHYT

c a đ a ph

t tuy n ngo i t nh phát sinh khi ng

ng. Chi phí v

ch a b nh t i các c s tuy n trên mà v n đ s c kh e c a ng

i b nh t đ n khám
i đó không ph i là c p

c u, có th khám vƠ đi u tr t i c s khám ch a b nh ban đ u. Theo nghiên c u c a

c thiên nhiên u đƣi nh các huy n còn l i trong

i n i đơy l i ch u tác đ ng c a bi n đ i khí h u lên s c kh e (

Chánh, 2012). N m 2014, t i B nh vi n đa khoa Th nh Phú đƣ có 221.829 l

ng Ng c
t khám


2

b nh, công su t s d ng gi

ng ch đ t 90.1%. V y khi s c kh e có v n đ , ng

i dân

Th nh Phú đƣ l a ch n n i khám ch a b nh nh th nào? Nh ng l a ch n c a h có
góp ph n trong s quá t i t i các c s y t tuy n trên không? Nh ng y u t nào làm
ng

i dơn khi đ i m t v i v n đ s c kh e đƣ đ a ra nh ng l a ch n nh v y? Và nên

can thi p vào nh ng y u t nƠo đ lƠm ng

i dân ti p c n nhi u h n v i s ch m sóc

s c kh e ban đ u , ph n nào gi m t i cho các c s y t ? Chính vì lỦ do đó, tác gi
ch n đ tƠi : “ CÁC Y U T

i dân t i Th tr n Th nh Phú, t nh B n Tre.

xu t các bi n pháp đ m b o ng
b o gi m quá t i t i các b nh vi n

i dơn đ

c ch m sóc s c kh e v a đ m


3

1.2 Ph m vi nghiên c u
1.2.1 Không gian
tƠi đ

c th c hi n t i Th tr n Th nh Phú, t nh B n Tre.

1.2.2 Th i gian
S li u đ
it

1.2.3

c thu th p trong kho ng th i gian t 25/3/2015 đ n ngày 20/4/2015.

ng nghiên c u

300 ng



c liên t c, đ m b o tính ch t ch vƠ gúp ng

i đ c có

th tham kh o các v n đ và k t qu c a quá trình nghiên c u, n i dung đ tƠi đ
trình bƠy thƠnh 5 ch

ng nh sau:

c


4

Ch
Ch

ng 1 : Gi i thi u

ng nƠy trình bƠy các n i dung t ng quát c a đ tƠi, đ t v n đ nghiên c u, m c

tiêu và câu h i nghiên c u c ng nh gi i thi u s l

c v ph

ng pháp vƠ ph m vi

nghiên c u c a đ tài.
Ch


ng pháp thu th p và x lý s li u.

ng 4 : K t qu nghiên c u

Trong ph n đ u c a ch

ng nƠy, nhóm nghiên c u mô t th c tr ng quá t i c a

ngành y t . Sau đó t p trung mô t b d li u trên c s xây d ng các b ng th ng kê
mô t , đ a ra m t s nh n xét ban đ u v m t s y u t có kh n ng nh h
l a ch n c s khám ch a b nh c a ng

ng đ n s

i dân t i Th tr n Th nh Phú, t nh B n Tre.

Phơn tích Ủ ngh a c a các h s trong mô hình k t qu sau ch y mô hình h i quy trên
ph n m m Stata.
Ch

ng 5 : K t lu n và ki n ngh

Ch

ng nƠy s tóm l

c l i nh ng k t qu quan tr ng c a đ tƠi vƠ đ c bi t là

mô hình nghiên c u. T đó có nh ng ki n ngh nh m gia t ng s ch n l a , s d ng


S

Lụ LU N

“S c kho là m t tr ng thái hoàn toàn tho i mái c v th ch t, tâm th n và xã
h i, ch không ph i là ch là không có b nh t t hay tàn ph ”(WHO,1946) . Còn v i
cách nh n đ nh c a các nhà kinh t , s c kh e là v n quý c a con ng
v n r t đ c bi t, tuy có th t ng lên khi đ

c đ u t nh ng ch

đ nh vƠ đ n m t th i đi m ngu n v n này s
M i ng

i, m t lo i ngu n

nh ng giai đo n nh t

c n ki t hoàn toàn và cái ch t di n ra.

i t ch n chi u dài cho cu c s ng c a h

(Michael Grossman ,1999). Do đó ,

tác gi ch n nh ng đ c đi m cá nhân - là gi i tính, tu i tác, ngh nghi p, giáo d c, thu
nh p, tôn giáo, s ng

i ph thu c- làm các bi n trong kh o sát – thêm vƠo đó lƠ


dùng có nh ng l a ch n v b o hi m y t và d ch v y t nh v y?
Trong đó có Daniel L. McFadden, v i “ Lý thuy t vƠ ph
ch n r i r c” đƣ nh n đ

ng pháp phơn tích l a

c gi i Nobel kinh t n m 2000. Kh i ngu n t lý thuy t kinh

t vi mô, lý thuy t c a McFadden cho r ng m i cá nhân s l a ch n m t trong các kh


7

n ng h u h n cho tr

c đ t i đa hóa l i ích c a mình. Mà l i ích có đ

d ch v y t mƠ ng

i dùng mong mu n là s c kh e - ph n quan sát đ

ph n h u d ng không quan sát đ

c sau s d ng
c - và m t

c.

Uij = U ( h ij, Cij )


c có th là v n xã h i c a cá nhân .

T (2.1), (2.2), (2.3) ta có :
Uij = U (Pi , Dj,
V i

ij : h

ij

)

u d ng c a các y u t không quan sát đ

i ph thu c, quan h lao

c


8

Vi t l i d
Uij =

cl

i d ng tham s
pjPi +

DDj +

quy Multinomial Logit (MNL) s có các h s

ng vƠ chi phí đi u tr . Ti n hành h i
cl

ng khác nhau v i các l a ch n

khác nhau. Có n m s l a ch n cho bi n ph thu c, bao g m: t đi u tr , phòng khám
t , phòng khám công, b nh vi n công, b nh vi n t nhơn. Nghiên c u đƣ đ a ra mô hình :
Vij = V( Xi, Zj, Ii) +
V i

ij

Xi : các đ c tính cá nhân

Zj: các đ c tính c a c s y t
Ii: thông tin v d ch v y t
Nghiên c u nƠy còn đ a ra s tác đ ng c a nh ng thông tin v ch t l

ng d ch

v y t c a c s khám ch a b nh đ n nhu c u ch m sóc s c kh e. K t qu nghiên
c u cho th y ngoài kho ng cách, giá d ch v y t còn có gi i tính, thu nh p, ch t l
d ch v và c thông tin v ch t l
ng

i b nh trong l a ch n ph

ng d ch v đ u có nh h


su t ch n đ n c s y t cƠng t ng so v i t đi u tr .
- Audibert et al. – 2011, đƣ ti n hƠnh nghiên c u v tác đ ng c a s gia t ng thu nh p
vƠ giá d ch v y t đ n s l a ch n c s khám ch a b nh t i nông thôn Trung Qu c
trong 2 kho ng th i gian 1989-1993 (giai đo n 1) vƠ 2004-2006 ( giai -đo n 2).
th i s

d ng hai mô hình - Multinominal Logit

và Mixed Multinominal Logit

(MMNL)– nghiên c u nƠy phơn tích thông tin c a 2117 ng
1991 ho c 1993, vƠ 2594 ng

ng

i b b nh vƠo n m 1989,

i vƠo n m 2004 ho c 2006. V n đ c a nghiên c u nƠy

lƠ ph i có giá c a t t c các c s y t đ

c thay th ch không ch lƠ giá c a các c s

khám ch a b nh mƠ cá nhơn l a ch n.

x lỦ v n đ nƠy, tác gi đƣ gán giá tr cho

giá c a các c s y t thay th b ng ch


c dùng đ


10

M i cá nhơn đ i m t v i n m l a ch n : tr m y t xƣ, trung tơm y t th tr n,
b nh vi n thƠnh ph vƠ trung

ng, các c s y t khác ho c t đi u tr - s l a ch n

sao cho t i đa hóa l i ích c a mình.
Sau khi h i quy MMNL, k t qu cho th y trong c 2 giai đo n khi giá d ch v y
t t ng lên thì ng

i dơn đ u có khuynh h

ng gi m s l a ch n đ n c s y t . Nh ng

t n m 2004-2006, h i quy MNL cho k t qu bi n giá không có Ủ ngh a th ng kê ; ch
trong giai đo n 1989-1993, bi n giá d ch v y t m i có tác đ ng đ n l a ch n. Tu i
cƠng cao , cá nhơn có khuynh h

ng ch n t đi u tr cƠng cao. S ng cƠng g n thƠnh

ph , cá nhơn cƠng ch n t đi u tr h n lƠ đ n c s y t .
-

Ntembe – 2009, ti n hành kh o sát các y u t

nh h

1jXi

+

1jZ

j+

1(-Pj/Y)

V i Uij: h u d ng cá nhân
Xi : các đ c tính cá nhân
Zj : các đ c tính c a c s y t
Pj: m c giá chi tr c a cá nhân cho l a ch n j
Y: thu nh p

+

2[2ln(Y)

(Pj/Y)] +

ij


11

nh h

K t qu cho th y ngoài s

b nh nhân nh h
thì xu h

iđ

c ph ng v n có thu nh p

ng t đi u tr -không đ n các c s y t . 100 % b nh nhân trong
ng đ

ng t

c s d ng d ch v t nhơn tr

c công l p. Giáo d c c a

ng đ i đ n quy t đ nh ch m sóc s c kh e, n u h c cao h n

ng ch n các t đi u tr th p l i.

- Erlyana -2008, kh o sát s

nh h

ng c a b o hi m đ n l a ch n c s y t

c a cá nhơn t i Indonesia . Ti n hƠnh khai thác d li u c a 39000 ng

i s ng trong



có tác đ ng. Khi thu nh p t ng lên thì xác su t ch n c s y t công gi m xu ng. Cá
nhơn có trình đ đ i h c vƠ cao h n thì l a ch n c s y t t nhơn nhi u h n. Quƣng
đ

ng đ n c s y t vƠ gía các d ch v y t có nh h

t

ng : nh ng ng

i không có BHYT vƠ

ng khác nhau đ n các nhóm đ i

nông thôn, có đ nh y cao v i kho ng cách

đ n các c s khám ch a b nh trong khi nh ng ng

i không có BHYT s ng

thƠnh

th thì nh y c m v i giá d ch v y t h n.
- Canaviri – 2007, dùng mô hình Random Parameter Logit đ nghiên c u s l a
ch n c s y t

Bolivia. Ti n hƠnh trong n m 1999 vƠ 2000, các đ i t

không trùng nhau trong 2 n m. S p x p các đ i t

Các đ c tính không quan sát đ

c

Nghiên c u này l a ch n các đ c tính quan sát đ
l nl

c c a cá nhơn vƠ c s y t

t là : gi i tính, tu i tác, giáo d c, thu nh p, giá, s s n có c a các d ch v y t ,


13

kho ng cách và th i gian đi đ n c s y t . Nh ng đ c tính không quan sát đ

c nh

s thích c a cá nhân, y hi u c a c s y t ,ầ
K t qu nghiên c u cho th y giá và thu nh p tác đ ng nhi u đ n s l a ch n c
s khám ch a b nh. C th khi thu nh p t ng lên, nhóm tr em và ph n có con d
12 tháng tu i có khuynh h

i

ng ch n c s y t t nhơn nhi u h n so v i y t công. Khi

b b nh, nam gi i có khuynh h

ng ch n đ n c s y t nhi u h n n gi i. Nh ng cá

Tôn giáo

-

Quan h lao đ ng

-

V n đ s c kh e

-

S ng

-

BHYT

-

V n xã h i

S CH N L A C S
KHÁM CH A B NH

i ph thu c
HÌNH TH C I U TR
-

i u tr n i trú


ng

nh Tp.HCM, HƠ N i ( Báo cáo B y t , 2014). Mô hình trong nghiên c u nƠy đ

c

ch n nh sau :
Uij =

pjPi +

DDj +

ij

V i Uij : th a d ng c a cá nhân i khi l a ch n c s khám ch a b nh j
Pi : các đ c tính cá nhân i
Dj : các hình th c đi u tr c a c s khám ch a b nh j
pj ,

ij

D

: các tham s

cl

ng

đ

c c a cá nhân. Bi n quy t đ nh ch n c s khám ch a b nh đ

c xác đ nh v i các

kh n ng :
1 = Tr m y t
2 = Phòng khám t nhơn
3 = B nh vi n huy n
4 = B nh vi n t nh
5 = B nh vi n tuy n thành ph / trung
Mô hình c th đ
Uij =

pjPi +

DDj +

ng

c vi t t ng quát nh trong ch

ng 2 đƣ đ c p, nh sau :

ij

V i Uij : th a d ng c a cá nhân i khi l a ch n c s khám ch a b nh j
Pi : các đ c tính cá nhân i
Dj : các hình th c đi u tr c a c s khám ch a b nh j

Vi j1 : Hàm th a d ng c a cá nhân v i l a ch n tr m y t
Vi j2 : Hàm th a d ng c a cá nhân v i l a ch n phòng khám t nhơn
Vi j3 : Hàm th a d ng c a cá nhân v i l a ch n b nh vi n huy n
Vi j4 : Hàm th a d ng c a cá nhân v i l a ch n b nh vi n t nh
Vi j5 : Hàm th a d ng c a cá nhân v i l a ch n b nh vi n tuy n thành
ph / -trung
Vij =

ng
0+

1tuoi

+

2gioi

+

3thunhap

+

4giaoduc

+

5tongiao

+